yudhiṣṭhirādīnāmutpattivarṇanam
sūta uvāca
evaṃ satyavatī tena vṛtā śantanunā kila |
dvau putrau ca tayā jātau mṛtau kālavaśādapi
||1||एवं सत्यवती तेन वृता शन्तनुना किल ।
द्वौ पुत्रौ च तया जातौ मृतौ कालवशादपि
vyāsavīryāttu sañjāto dhṛtarāṣṭro'ndha eva ca |
muniṃ dṛṣṭvātha kāminyā netrasammīlane kṛte
||2||व्यासवीर्यात्तु सञ्जातो धृतराष्ट्रोऽन्ध एव च ।
मुनिं दृष्ट्वाथ कामिन्या नेत्रसम्मीलने कृते
śvetarūpā yato jātā dṛṣṭvā vyāsaṃ nṛpātmajā |
vyāsakopātsamutpannaḥ pāṇḍustena na saṃśayaḥ
||3||श्वेतरूपा यतो जाता दृष्ट्वा व्यासं नृपात्मजा ।
व्यासकोपात्समुत्पन्नः पाण्डुस्तेन न संशयः
santoṣitastayā vyāso dāsyā kāmakalāvidā |
vidurastu samutpanno dharmāṃśaḥ satyavāk śuciḥ
||4||सन्तोषितस्तया व्यासो दास्या कामकलाविदा ।
विदुरस्तु समुत्पन्नो धर्मांशः सत्यवाक् शुचिः
rājye saṃsthāpitaḥ pāṇḍuḥ kanīyānapi mantribhiḥ |
andhatvāddhṛtarāṣṭro'sau nādhikāre niyojitaḥ
||5||राज्ये संस्थापितः पाण्डुः कनीयानपि मन्त्रिभिः ।
अन्धत्वाद्धृतराष्ट्रोऽसौ नाधिकारे नियोजितः
bhīṣmasyānumate rājyaṃ prāptaḥ pāṇḍurmahābalaḥ |
viduro'pyatha medhāvī mantrakārye niyojitaḥ
||6||भीष्मस्यानुमते राज्यं प्राप्तः पाण्डुर्महाबलः ।
विदुरोऽप्यथ मेधावी मन्त्रकार्ये नियोजितः
dhṛtarāṣṭrasya dve bhārye gāndhārī saubalī smṛtā |
dvitīyā ca tathā vaiśyā gārhastyeṣu pratiṣṭhitā
||7||धृतराष्ट्रस्य द्वे भार्ये गान्धारी सौबली स्मृता ।
द्वितीया च तथा वैश्या गार्हस्त्येषु प्रतिष्ठिता
pāṇḍorapi tathā patnyau dve prokte vedavādibhiḥ |
śaurasenī tathā kuntī mādrī ca madradeśajā
||8||पाण्डोरपि तथा पत्न्यौ द्वे प्रोक्ते वेदवादिभिः ।
शौरसेनी तथा कुन्ती माद्री च मद्रदेशजा
gāndhārī suṣuve putraśataṃ paramaśobhanam |
vaiśyāpyekaṃ sutaṃ kāntaṃ yuyutsuṃ suṣuve priyam
||9||गान्धारी सुषुवे पुत्रशतं परमशोभनम् ।
वैश्याप्येकं सुतं कान्तं युयुत्सुं सुषुवे प्रियम्
kuntī tu prathamaṃ kanyā sūryātkarṇaṃ manoharam |
suṣuve pitṛgehasthā paścātpāṇḍuparigrahaḥ
||10||कुन्ती तु प्रथमं कन्या सूर्यात्कर्णं मनोहरम् ।
सुषुवे पितृगेहस्था पश्चात्पाण्डुपरिग्रहः
ṛṣaya ūcuḥ
kimetatsūta citraṃ tvaṃ bhāṣase munisattama |
janitaśca sutaḥ pūrvaṃ pāṇḍunā sā vivāhitā
||11||किमेतत्सूत चित्रं त्वं भाषसे मुनिसत्तम ।
जनितश्च सुतः पूर्वं पाण्डुना सा विवाहिता
sūryātkarṇaḥ kathaṃ jātaḥ kanyāyāṃ vada vistarāt |
kanyā kathaṃ punarjātā pāṇḍunā sā vivāhitā
||12||सूर्यात्कर्णः कथं जातः कन्यायां वद विस्तरात् ।
कन्या कथं पुनर्जाता पाण्डुना सा विवाहिता
sūta uvāca
śūrasenasutā kuntī bālabhāve yadā dvijāḥ |
kuntibhojena rājñā tu prārthitā kanyakā śubhā
||13||शूरसेनसुता कुन्ती बालभावे यदा द्विजाः ।
कुन्तिभोजेन राज्ञा तु प्रार्थिता कन्यका शुभा
kuntibhojena sā bālā putrī tu parikalpitā |
sevanārthaṃ tu dīptasya vihitā cāruhāsinī
||14||कुन्तिभोजेन सा बाला पुत्री तु परिकल्पिता ।
सेवनार्थं तु दीप्तस्य विहिता चारुहासिनी
durvāsāstu muniḥ prāptaścāturmāsye sthito dvijaḥ |
paricaryā kṛtā kuntyā munistoṣaṃ jagāma ha
||15||दुर्वासास्तु मुनिः प्राप्तश्चातुर्मास्ये स्थितो द्विजः ।
परिचर्या कृता कुन्त्या मुनिस्तोषं जगाम ह
dadau mantraṃ śubhaṃ tasyai yenāhūtaḥ suraḥ svayam |
samāyāti tathā kāmaṃ pūrayiṣyati vāñchitam
||16||ददौ मन्त्रं शुभं तस्यै येनाहूतः सुरः स्वयम् ।
समायाति तथा कामं पूरयिष्यति वाञ्छितम्
gate munau tataḥ kuntī niścayārthaṃ gṛhe sthitā |
cintayāmāsa manasā kaṃ suraṃ samacintaye
||17||गते मुनौ ततः कुन्ती निश्चयार्थं गृहे स्थिता ।
चिन्तयामास मनसा कं सुरं समचिन्तये
uditaśca tadā bhānustayā dṛṣṭo divākaraḥ |
mantroccāraṃ tayā kṛtvā cāhūtastigmagustadā
||18||उदितश्च तदा भानुस्तया दृष्टो दिवाकरः ।
मन्त्रोच्चारं तया कृत्वा चाहूतस्तिग्मगुस्तदा
maṇḍalānmānuṣaṃ rūpaṃ kṛtvā sarvātipeśalam |
avātarattadākāśātsamīpe tatra mandire
||19||मण्डलान्मानुषं रूपं कृत्वा सर्वातिपेशलम् ।
अवातरत्तदाकाशात्समीपे तत्र मन्दिरे
dṛṣṭvā devaṃ samāyāntaṃ kuntī bhānuṃ suvismitā |
vepamānā rajodoṣaṃ prāptā sadyastu bhāminī
||20||दृष्ट्वा देवं समायान्तं कुन्ती भानुं सुविस्मिता ।
वेपमाना रजोदोषं प्राप्ता सद्यस्तु भामिनी
kṛtāñjaliḥ sthitā sūryaṃ babhāṣe cārulocanā |
suprītā darśanenādya gaccha tvaṃ nijamaṇḍalam
||21||कृताञ्जलिः स्थिता सूर्यं बभाषे चारुलोचना ।
सुप्रीता दर्शनेनाद्य गच्छ त्वं निजमण्डलम्
sūrya uvāca
āhūto'smi kathaṃ kunti tvayā mantrabalena vai |
na māṃ bhajasi kasmāttvaṃ samāhūya purogatam
||22||आहूतोऽस्मि कथं कुन्ति त्वया मन्त्रबलेन वै ।
न मां भजसि कस्मात्त्वं समाहूय पुरोगतम्
kāmārto'smyasitāpāṅgi bhaja māṃ bhāvasaṃyutam |
mantreṇādhīnatāṃ prāpptaṃ krīḍituṃ naya māmiti
||23||कामार्तोऽस्म्यसितापाङ्गि भज मां भावसंयुतम् ।
मन्त्रेणाधीनतां प्राप्प्तं क्रीडितुं नय मामिति
kuntyuvāca
kanyāsmyahaṃ tu dharmajña sarvasākṣinnamāmyaham |
tavāpyahaṃ na durvācyā kulakanyāsmi suvrata
||24||कन्यास्म्यहं तु धर्मज्ञ सर्वसाक्षिन्नमाम्यहम् ।
तवाप्यहं न दुर्वाच्या कुलकन्यास्मि सुव्रत
sūrya uvāca
lajjā me mahatī cādya yadi gacchāmyahaṃ vṛthā |
vācyatāṃ sarvadevānāṃ yāsyāmyatra na saṃśayaḥ
||25||लज्जा मे महती चाद्य यदि गच्छाम्यहं वृथा ।
वाच्यतां सर्वदेवानां यास्याम्यत्र न संशयः
śapsyāmi taṃ dvijaṃ cādya yena mantraḥ samarpitaḥ |
tvāṃ cāpi subhṛśaṃ kunti nocenmāṃ tvaṃ bhajiṣyasi
||26||शप्स्यामि तं द्विजं चाद्य येन मन्त्रः समर्पितः ।
त्वां चापि सुभृशं कुन्ति नोचेन्मां त्वं भजिष्यसि
kanyādharmaḥ sthiraste syānna jñāsyanti janāḥ kila |
matsamastu tathā putro bhavitā te varānane
||27||कन्याधर्मः स्थिरस्ते स्यान्न ज्ञास्यन्ति जनाः किल ।
मत्समस्तु तथा पुत्रो भविता ते वरानने
ityuktvā taraṇiḥ kuntīṃ tanmanaskāṃ sulajjitām |
bhuktvā jagāma deveśo varaṃ dattvātivāñchitam
||28||इत्युक्त्वा तरणिः कुन्तीं तन्मनस्कां सुलज्जिताम् ।
भुक्त्वा जगाम देवेशो वरं दत्त्वातिवाञ्छितम्
garbhaṃ dadhāra suśroṇī sugupte mandire sthitā |
dhātrī veda priyā caikā na mātā na janastathā
||29||गर्भं दधार सुश्रोणी सुगुप्ते मन्दिरे स्थिता ।
धात्री वेद प्रिया चैका न माता न जनस्तथा
guptaḥ sadmani putrastu jātaścātimanoharaḥ |
kavacenātiramyeṇa kuṇḍalābhyāṃ samanvitaḥ
||30||गुप्तः सद्मनि पुत्रस्तु जातश्चातिमनोहरः ।
कवचेनातिरम्येण कुण्डलाभ्यां समन्वितः
dvitīya iva sūryastu kumāra iva cāparaḥ |
kare kṛtvātha dhātreyī tāmuvāca sulajjitām
||31||द्वितीय इव सूर्यस्तु कुमार इव चापरः ।
करे कृत्वाथ धात्रेयी तामुवाच सुलज्जिताम्
kāṃ cintāṃ karabhoru tvamādhatse'dya sthitāsmyaham |
mañjūṣāyāṃ sutaṃ kuntī muñcantī vākyamabravīt
||32||कां चिन्तां करभोरु त्वमाधत्सेऽद्य स्थितास्म्यहम् ।
मञ्जूषायां सुतं कुन्ती मुञ्चन्ती वाक्यमब्रवीत्
kiṃ karomi sutārtāhaṃ tyaje tvāṃ prāṇavallabham |
mandabhāgyā tyajāmi tvāṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam
||33||किं करोमि सुतार्ताहं त्यजे त्वां प्राणवल्लभम् ।
मन्दभाग्या त्यजामि त्वां सर्वलक्षणसंयुतम्
pātutvāṃ saguṇāguṇā bhagavatī sarveśvarī cāmbikā stanyaṃ saiva dadātu viśvajananī kātyāyanī kāmadā |
drakṣye'haṃmukhapaṅkajaṃ sulalitaṃ prāṇapriyārhaṃ kadā tyaktvā tvāṃ vijane vane ravisutaṃ duṣṭā yathā svairiṇī
||34||पातुत्वां सगुणागुणा भगवती सर्वेश्वरी चाम्बिका स्तन्यं सैव ददातु विश्वजननी कात्यायनी कामदा ।
द्रक्ष्येऽहंमुखपङ्कजं सुललितं प्राणप्रियार्हं कदा त्यक्त्वा त्वां विजने वने रविसुतं दुष्टा यथा स्वैरिणी
pūrvasminnapi janmani trijagatāṃ mātā na cārādhitā na dhyātaṃ padapaṅkajaṃ sukhakaraṃ devyāḥ śivāyāściram |
tenāhaṃ suta durbhagāsmi satataṃ tyaktvā punastvāṃ vane tapsyāmi priya pātakaṃ smṛtavatī buddhyā kṛtaṃ yatsvayam
||35||पूर्वस्मिन्नपि जन्मनि त्रिजगतां माता न चाराधिता न ध्यातं पदपङ्कजं सुखकरं देव्याः शिवायाश्चिरम् ।
तेनाहं सुत दुर्भगास्मि सततं त्यक्त्वा पुनस्त्वां वने तप्स्यामि प्रिय पातकं स्मृतवती बुद्ध्या कृतं यत्स्वयम्
sūta uvāva ityuktyā taṃ sutaṃ kuntī mañjūṣāyāṃ dhṛtaṃ kila |
dhātrīhaste dadau bhītā janadarśanatastathā
||36||सूत उवाव इत्युक्त्या तं सुतं कुन्ती मञ्जूषायां धृतं किल ।
धात्रीहस्ते ददौ भीता जनदर्शनतस्तथा
snātvā trastā tadā kuntī pitṛveśmanyuvāsa sā |
mañjūṣā vahamānā ca prāptā hyadhirathena vai
||37||स्नात्वा त्रस्ता तदा कुन्ती पितृवेश्मन्युवास सा ।
मञ्जूषा वहमाना च प्राप्ता ह्यधिरथेन वै
rādhā sūtasya bhāryā vai tayāsau prārthitaḥ sutaḥ |
karṇo'bhūdbalavānvīraḥ pālitaḥ sūtasadmani
||38||राधा सूतस्य भार्या वै तयासौ प्रार्थितः सुतः ।
कर्णोऽभूद्बलवान्वीरः पालितः सूतसद्मनि
kuntī vivāhitā kanyā pāṇḍunā sā svayamvare |
mādrī caivāparā bhāryā madrarājasutā śubhā
||39||कुन्ती विवाहिता कन्या पाण्डुना सा स्वयम्वरे ।
माद्री चैवापरा भार्या मद्रराजसुता शुभा
mṛgayāṃ ramamāṇastu vane pāṇḍurmahābalaḥ |
jaghāna mṛgabuddhyā tu ramamāṇaṃ muniṃ vane
||40||मृगयां रममाणस्तु वने पाण्डुर्महाबलः ।
जघान मृगबुद्ध्या तु रममाणं मुनिं वने
śaptastena tadā pāṇḍurmuninā kupitena ca |
strīsaṅgaṃ yadi kartāsi tadā te maraṇaṃ dhuvam
||41||शप्तस्तेन तदा पाण्डुर्मुनिना कुपितेन च ।
स्त्रीसङ्गं यदि कर्तासि तदा ते मरणं धुवम्
iti śaptastu muninā pāṇḍuḥ śokasamanvitaḥ |
tyaktvā rājyaṃ vane vāsaṃ cakāra bhṛśaduḥkhitaḥ
||42||इति शप्तस्तु मुनिना पाण्डुः शोकसमन्वितः ।
त्यक्त्वा राज्यं वने वासं चकार भृशदुःखितः
kuntī mādrī ca bhārye dve jagmatuḥ saha saṅgate |
sevanārthaṃ satīdharmaṃ saṃśrite munisattamāḥ
||43||कुन्ती माद्री च भार्ये द्वे जग्मतुः सह सङ्गते ।
सेवनार्थं सतीधर्मं संश्रिते मुनिसत्तमाः
gaṅgātīre sthitaḥ pāṇḍurmunīnāmāśrameṣu ca |
śṛṇvāno dharmaśāstrāṇi cakāra duścaraṃ tapaḥ
||44||गङ्गातीरे स्थितः पाण्डुर्मुनीनामाश्रमेषु च ।
शृण्वानो धर्मशास्त्राणि चकार दुश्चरं तपः
kathāyāṃ vartamānāyāṃ kadāciddharmasaṃśritam |
aśṛṇodvacanaṃ rājā supṛṣṭaṃ munibhāṣitam
||45||कथायां वर्तमानायां कदाचिद्धर्मसंश्रितम् ।
अशृणोद्वचनं राजा सुपृष्टं मुनिभाषितम्
aputrasya gatirnāsti svarge gantuṃ parantapa |
yena kenāpyupāyena putrasya jananaṃ caret
||46||अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गे गन्तुं परन्तप ।
येन केनाप्युपायेन पुत्रस्य जननं चरेत्
aṃśajaḥ putrikāputraḥ kṣetrajo golakastathā |
kuṇḍaḥ sahoḍhaḥ kānīnaḥ krītaḥ prāptastathā vane
||47||अंशजः पुत्रिकापुत्रः क्षेत्रजो गोलकस्तथा ।
कुण्डः सहोढः कानीनः क्रीतः प्राप्तस्तथा वने
dattaḥ kenāpi cāśaktau dhanagrāhisutāḥ smṛtāḥ |
uttarottarataḥ putrā nikṛṣṭā iti niścayaḥ
||48||दत्तः केनापि चाशक्तौ धनग्राहिसुताः स्मृताः ।
उत्तरोत्तरतः पुत्रा निकृष्टा इति निश्चयः
ityākarṇya tadā prāha kuntīṃ kamalalocanām |
sutamutpādayāśu tvaṃ muniṃ gatvā tapo'nvitam
||49||इत्याकर्ण्य तदा प्राह कुन्तीं कमललोचनाम् ।
सुतमुत्पादयाशु त्वं मुनिं गत्वा तपोऽन्वितम्
mamājñayā na doṣaste purā rājñā mahātmanā |
vasiṣṭhājjanitaḥ putraḥ saudāseneti me śrutam
||50||ममाज्ञया न दोषस्ते पुरा राज्ञा महात्मना ।
वसिष्ठाज्जनितः पुत्रः सौदासेनेति मे श्रुतम्
taṃ kuntī vacanaṃ prāha mama mantro'sti kāmadaḥ |
datto durvāsasā pūrvaṃ siddhidaḥ sarvathā prabho
||51||तं कुन्ती वचनं प्राह मम मन्त्रोऽस्ति कामदः ।
दत्तो दुर्वाससा पूर्वं सिद्धिदः सर्वथा प्रभो
nimantraye'haṃ yaṃ devaṃ mantreṇānena pārthiva |
āgacchetsarvathāsau vai mama pārśvaṃ nimantritaḥ
||52||निमन्त्रयेऽहं यं देवं मन्त्रेणानेन पार्थिव ।
आगच्छेत्सर्वथासौ वै मम पार्श्वं निमन्त्रितः
bharturvākyena sā tatra smṛtvā dharmaṃ surottamam |
saṅgamya suṣuve putraṃ prathamaṃ ca yudhiṣṭhiram
||53||भर्तुर्वाक्येन सा तत्र स्मृत्वा धर्मं सुरोत्तमम् ।
सङ्गम्य सुषुवे पुत्रं प्रथमं च युधिष्ठिरम्
vāyorvṛkodaraṃ putraṃ jiṣṇuṃ caiva śatakratoḥ |
varṣe varṣe trayaḥ putrāḥ kuntyā jātā mahābalāḥ
||54||वायोर्वृकोदरं पुत्रं जिष्णुं चैव शतक्रतोः ।
वर्षे वर्षे त्रयः पुत्राः कुन्त्या जाता महाबलाः
mādrī prāha patiṃ pāṇḍuṃ putraṃ me kuru sattama |
kiṃ karomi mahārāja duḥkhaṃ nāśaya me prabho
||55||माद्री प्राह पतिं पाण्डुं पुत्रं मे कुरु सत्तम ।
किं करोमि महाराज दुःखं नाशय मे प्रभो
prārthitā patinā kuntī dadau mantraṃ dayānvitā |
ekaputraprabandhena mādrī patimate sthitā
||56||प्रार्थिता पतिना कुन्ती ददौ मन्त्रं दयान्विता ।
एकपुत्रप्रबन्धेन माद्री पतिमते स्थिता
smṛtvā tadāśvinau devau madrarājasutā sutau |
nakulaḥ sahadevaśca suṣuve varavarṇinī
||57||स्मृत्वा तदाश्विनौ देवौ मद्रराजसुता सुतौ ।
नकुलः सहदेवश्च सुषुवे वरवर्णिनी
evaṃ te pāṇḍavāḥ pañca kṣetrotpantāḥ surātmajāḥ |
varṣavarṣāntare jātā vane tasmindvijottamāḥ
||58||एवं ते पाण्डवाः पञ्च क्षेत्रोत्पन्ताः सुरात्मजाः ।
वर्षवर्षान्तरे जाता वने तस्मिन्द्विजोत्तमाः
ekasminsamaye pāṇḍurmādrīṃ dṛṣṭvātha nirjane |
āśrame cātikāmārto jagrāhāgatavaiśasaḥ
||59||एकस्मिन्समये पाण्डुर्माद्रीं दृष्ट्वाथ निर्जने ।
आश्रमे चातिकामार्तो जग्राहागतवैशसः
mā mā mā meti bahudhā niṣiddho'pitayā bhṛśam |
āliliṅga priyāṃ daivātpapāta dharaṇītale
||60||मा मा मा मेति बहुधा निषिद्धोऽपितया भृशम् ।
आलिलिङ्ग प्रियां दैवात्पपात धरणीतले
yathā vṛkṣagatā vallī chinne patati vai drume |
tathā sā patitā bālā kurvantī rodanaṃ bahu
||61||यथा वृक्षगता वल्ली छिन्ने पतति वै द्रुमे ।
तथा सा पतिता बाला कुर्वन्ती रोदनं बहु
pratyāgatā tadā kuntī rudatī bālakāstathā |
munayaśca mahābhāgāḥ śrutvā kolāhalaṃ tadā
||62||प्रत्यागता तदा कुन्ती रुदती बालकास्तथा ।
मुनयश्च महाभागाः श्रुत्वा कोलाहलं तदा
mṛtaḥ pāṇḍustadā sarve munayaḥ saṃśitavratāḥ |
sahāgnibhirvidhiṃ kṛtvā gaṅgātīre tadādahan
||63||मृतः पाण्डुस्तदा सर्वे मुनयः संशितव्रताः ।
सहाग्निभिर्विधिं कृत्वा गङ्गातीरे तदादहन्
cakre sahaiva gamanaṃ mādrī dattvā sutau śiśū |
kuntyai dharmaṃ puraskṛtya satīnāṃ satyakāmataḥ
||64||चक्रे सहैव गमनं माद्री दत्त्वा सुतौ शिशू ।
कुन्त्यै धर्मं पुरस्कृत्य सतीनां सत्यकामतः
jaladānādikaṃ kṛtvā munayastatra vāsinaḥ |
pañcaputrayutāṃ kuntīmanayanhastināpuram
||65||जलदानादिकं कृत्वा मुनयस्तत्र वासिनः ।
पञ्चपुत्रयुतां कुन्तीमनयन्हस्तिनापुरम्
tāṃ prāptāṃ ca samājñāya gāṅgeyo vidurastathā |
nagarīṃ dhṛtarāṣṭrasya sarve tatra samāyayuḥ
||66||तां प्राप्तां च समाज्ञाय गाङ्गेयो विदुरस्तथा ।
नगरीं धृतराष्ट्रस्य सर्वे तत्र समाययुः
papracchuśca janāḥ sarve kasya putrā varānane |
pāṇḍoḥ śāpaṃ samājñāya kuntī duḥkhānvitā tadā
||67||पप्रच्छुश्च जनाः सर्वे कस्य पुत्रा वरानने ।
पाण्डोः शापं समाज्ञाय कुन्ती दुःखान्विता तदा
tānuvāca surāṇāṃ vai putrāḥ kurukulodbhavāḥ |
viśvāsārthaṃ samāhūtāḥ kuntyā sarve surāstadā
||68||तानुवाच सुराणां वै पुत्राः कुरुकुलोद्भवाः ।
विश्वासार्थं समाहूताः कुन्त्या सर्वे सुरास्तदा
āgatya khe tadā taistu kathitaṃ naḥ sutāḥ kila |
bhīṣmeṇa satkṛtaṃ vākyaṃ devānāṃ satkṛtāḥ sutāḥ
||69||आगत्य खे तदा तैस्तु कथितं नः सुताः किल ।
भीष्मेण सत्कृतं वाक्यं देवानां सत्कृताः सुताः
gatā nāgapuraṃ sarve tānādāya sutānvadhūm |
bhīṣmādayaḥ prītacittāḥ pālayāmāsurarthataḥ
||70||गता नागपुरं सर्वे तानादाय सुतान्वधूम् ।
भीष्मादयः प्रीतचित्ताः पालयामासुरर्थतः
evaṃ pārthāḥ samutpannā gāṅgeyenātha pālitāḥ
||71||एवं पार्थाः समुत्पन्ना गाङ्गेयेनाथ पालिताः
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīyaskandhe yudhiṣṭhirādīnāmutpattivarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 ||