devīcaritrasahitaṃ sāvarṇimanuvṛtāntavarṇanam
muniruvāca
mahiṣīgarbhasambhūto mahābalaparākramaḥ |
devānsarvānparājitya mahiṣo'bhūjjagatprabhuḥ |
1 sarveṣāṃ lokapālānāmadhikārānmahāsuraḥ |
balānirjitya bubhuje trailokyaiśvaryamadbhutam
||2||महिषीगर्भसम्भूतो महाबलपराक्रमः ।
देवान्सर्वान्पराजित्य महिषोऽभूज्जगत्प्रभुः ।
१ सर्वेषां लोकपालानामधिकारान्महासुरः ।
बलानिर्जित्य बुभुजे त्रैलोक्यैश्वर्यमद्भुतम्
tataḥ parājitāḥ sarve devāḥ svargaparicyutāḥ |
brahmāṇaṃ ca puraskṛtya te jagmurlokamuttamam
||3||ततः पराजिताः सर्वे देवाः स्वर्गपरिच्युताः ।
ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य ते जग्मुर्लोकमुत्तमम्
yatrottamau devadevau saṃsthitau śaṅkarācyutau |
vṛttāntaṃ kathayāmāsurmahiṣasya durātmanaḥ
||4||यत्रोत्तमौ देवदेवौ संस्थितौ शङ्कराच्युतौ ।
वृत्तान्तं कथयामासुर्महिषस्य दुरात्मनः
devānāṃ caiva sarveṣāṃ sthānāni tarasāsuraḥ |
vinirjitya svayaṃ bhuṅkte balavīryamadoddhataḥ
||5||देवानां चैव सर्वेषां स्थानानि तरसासुरः ।
विनिर्जित्य स्वयं भुङ्क्ते बलवीर्यमदोद्धतः
mahiṣāsuranāmāsau duṣṭadaityo'mareśvarau |
vadhopāyaśca tasyāśu cintyatāmasurārdanau
||6||महिषासुरनामासौ दुष्टदैत्योऽमरेश्वरौ ।
वधोपायश्च तस्याशु चिन्त्यतामसुरार्दनौ
evaṃ śrutvā sa bhagavāndevānāmārtiyugvacaḥ |
cakāra kopaṃ subahuṃ tathā śaṅkarapadmajau
||7||एवं श्रुत्वा स भगवान्देवानामार्तियुग्वचः ।
चकार कोपं सुबहुं तथा शङ्करपद्मजौ
evaṃ kopayutasyāsya harerāsyānmahīpate |
tejaḥ prādurabhūddivyaṃ sahasrārkasamadyuti
||8||एवं कोपयुतस्यास्य हरेरास्यान्महीपते ।
तेजः प्रादुरभूद्दिव्यं सहस्रार्कसमद्युति
athānukramatastejaḥ sarveṣāṃ tridivaukasām |
śarīrādudbhavaṃ prāpa harṣayadvibudhādhipān
||9||अथानुक्रमतस्तेजः सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् ।
शरीरादुद्भवं प्राप हर्षयद्विबुधाधिपान्
yadabhūcchambhujaṃ tejo mukhamasyodapadyata |
keśā babhūvuryāmyena vaiṣṇavena ca bāhavaḥ
||10||यदभूच्छम्भुजं तेजो मुखमस्योदपद्यत ।
केशा बभूवुर्याम्येन वैष्णवेन च बाहवः
saumyena ca stanau jātau māhendreṇa ca madhyamaḥ |
vāruṇena tato bhūpa jaṅghorū sambabhūvatuḥ
||11||सौम्येन च स्तनौ जातौ माहेन्द्रेण च मध्यमः ।
वारुणेन ततो भूप जङ्घोरू सम्बभूवतुः
nitambau tejasā bhūmeḥ pādau brāhmeṇa tejasā |
pādāṅgulyo bhānavena vāsavena karāṅgulī
||12||नितम्बौ तेजसा भूमेः पादौ ब्राह्मेण तेजसा ।
पादाङ्गुल्यो भानवेन वासवेन कराङ्गुली
kaubereṇa tathā nāsā dantāḥ sañjajñire tadā |
prājāpatyenottamena tejasā vasudhādhipa
||13||कौबेरेण तथा नासा दन्ताः सञ्जज्ञिरे तदा ।
प्राजापत्येनोत्तमेन तेजसा वसुधाधिप
pāvakena ca sañjātaṃ locanatritayaṃ śubham |
sāndhyena tejasā jāte bhṛkuṭyau tejasāṃ nidhī
||14||पावकेन च सञ्जातं लोचनत्रितयं शुभम् ।
सान्ध्येन तेजसा जाते भृकुट्यौ तेजसां निधी
karṇau vāyavyato jātau tejaso manujādhipa |
sarveṣāṃ tejasā devī jātā mahiṣamardinī
||15||कर्णौ वायव्यतो जातौ तेजसो मनुजाधिप ।
सर्वेषां तेजसा देवी जाता महिषमर्दिनी
śūlaṃ dadau śivo viṣṇuścakraṃ śaṅkhaṃ ca pāśabhṛt |
hutāśano dadau śaktiṃ mārutaścāpasāyakau
||16||शूलं ददौ शिवो विष्णुश्चक्रं शङ्खं च पाशभृत् ।
हुताशनो ददौ शक्तिं मारुतश्चापसायकौ
vajraṃ mahendraḥ pradadau ghaṇṭāṃ cairāvatād gajāt |
kāladaṇḍaṃ yamo brahmā cākṣamālākamaṇḍalū
||17||वज्रं महेन्द्रः प्रददौ घण्टां चैरावताद् गजात् ।
कालदण्डं यमो ब्रह्मा चाक्षमालाकमण्डलू
divākaro raśmimālāṃ romakūpeṣu sandadau |
kālaḥ khaḍgaṃ tathā carma nirmalaṃ vasudhādhipa
||18||दिवाकरो रश्मिमालां रोमकूपेषु सन्ददौ ।
कालः खड्गं तथा चर्म निर्मलं वसुधाधिप
samudro nirmalaṃ hāramajare cāmbare nṛpa |
cūḍāmaṇiṃ kuṇḍale ca kaṭakāni tathāṅgade
||19||समुद्रो निर्मलं हारमजरे चाम्बरे नृप ।
चूडामणिं कुण्डले च कटकानि तथाङ्गदे
ardhacandraṃ nirmalaṃ ca nūpurāṇi tathā dadau |
graiveyakaṃ bhūṣaṇaṃ ca tasyai devyai mudānvitaḥ
||20||अर्धचन्द्रं निर्मलं च नूपुराणि तथा ददौ ।
ग्रैवेयकं भूषणं च तस्यै देव्यै मुदान्वितः
viśvakarmā cormikāśca dadau tasyai dharāpate |
himavānvāhanaṃ siṃhaṃ ratnāni vividhāni ca
||21||विश्वकर्मा चोर्मिकाश्च ददौ तस्यै धरापते ।
हिमवान्वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च
pānapātraṃ surāpūrṇaṃ dadau tasyai dhanādhipaḥ |
śeṣaśca bhagavāndevo nāgahāraṃ dadau vibhuḥ
||22||पानपात्रं सुरापूर्णं ददौ तस्यै धनाधिपः ।
शेषश्च भगवान्देवो नागहारं ददौ विभुः
anyairaśeṣavibudhairmānitā sā jaganmayī |
tāṃ tuṣṭuvurmahādevīṃ devā mahiṣapīḍitāḥ
||23||अन्यैरशेषविबुधैर्मानिता सा जगन्मयी ।
तां तुष्टुवुर्महादेवीं देवा महिषपीडिताः
nānāstotrairmaheśānīṃ jagadudbhavakāriṇīm |
teṣāṃ niśamya deveśī stotraṃ vibudhapūjitā
||24||नानास्तोत्रैर्महेशानीं जगदुद्भवकारिणीम् ।
तेषां निशम्य देवेशी स्तोत्रं विबुधपूजिता
mahiṣasya vadhārthāya mahānādaṃ cakāra ha |
tena nādena mahiṣaścakito'bhūddharāpate
||25||महिषस्य वधार्थाय महानादं चकार ह ।
तेन नादेन महिषश्चकितोऽभूद्धरापते
āsasāda jagaddhātrīṃ sarvasainyasamāvṛtaḥ |
tataḥ sa yuyudhe devyā mahiṣākhyo mahāsuraḥ
||26||आससाद जगद्धात्रीं सर्वसैन्यसमावृतः ।
ततः स युयुधे देव्या महिषाख्यो महासुरः
śastrāstrairbahudhā kṣiptaiḥ pūrayannambarāntaram |
cikṣuro grāmaṇīḥ senāpatirdurdharadurmukhau
||27||शस्त्रास्त्रैर्बहुधा क्षिप्तैः पूरयन्नम्बरान्तरम् ।
चिक्षुरो ग्रामणीः सेनापतिर्दुर्धरदुर्मुखौ
bāṣkalastāmrakaścaiva biḍālavadano'paraḥ |
etaiścānyairasaṃkhyātaiḥ saṃgrāmāntakasannibhaiḥ
||28||बाष्कलस्ताम्रकश्चैव बिडालवदनोऽपरः ।
एतैश्चान्यैरसंख्यातैः संग्रामान्तकसन्निभैः
yodhaiḥ parivṛto vīro mahiṣo dānavottamaḥ |
tataḥ sā kopatāmrākṣī devī lokavimohinī
||29||योधैः परिवृतो वीरो महिषो दानवोत्तमः ।
ततः सा कोपताम्राक्षी देवी लोकविमोहिनी
jaghāna yodhānsamare devī mahiṣamāśritān |
tatasteṣu hateṣveva sa daityo roṣamūrcchitaḥ
||30||जघान योधान्समरे देवी महिषमाश्रितान् ।
ततस्तेषु हतेष्वेव स दैत्यो रोषमूर्च्छितः
āsasāda tadā devīṃ tūrṇaṃ māyāviśāradaḥ |
rūpāntarāṇi sambheje māyayā dānaveśvaraḥ
||31||आससाद तदा देवीं तूर्णं मायाविशारदः ।
रूपान्तराणि सम्भेजे मायया दानवेश्वरः
tāni tānyasya rūpāṇi nāśayāmāsa sā tadā |
tato'nte māhiṣaṃ rūpaṃ bibhrāṇamamarārdanam
||32||तानि तान्यस्य रूपाणि नाशयामास सा तदा ।
ततोऽन्ते माहिषं रूपं बिभ्राणममरार्दनम्
pāśena baddhvā sudṛḍhaṃ chittvā khaḍgena tacchiraḥ |
pātayāmāsa mahiṣaṃ devī devagaṇāntakam
||33||पाशेन बद्ध्वा सुदृढं छित्त्वा खड्गेन तच्छिरः ।
पातयामास महिषं देवी देवगणान्तकम्
hāhākṛtaṃ tataḥ śeṣaṃ sainyaṃ bhagnaṃ diśo daśa |
tuṣṭuvurdevadeveśīṃ sarve devāḥ pramoditāḥ
||34||हाहाकृतं ततः शेषं सैन्यं भग्नं दिशो दश ।
तुष्टुवुर्देवदेवेशीं सर्वे देवाः प्रमोदिताः
evaṃ lakṣmīḥ samutpannā mahiṣāsuramardinī |
rājañchṛṇu sarasvatyāḥ prādurbhāvo yathābhavat
||35||एवं लक्ष्मीः समुत्पन्ना महिषासुरमर्दिनी ।
राजञ्छृणु सरस्वत्याः प्रादुर्भावो यथाभवत्
ekadā śumbhanāmāsīddaityo madabalotkaṭaḥ |
niśumbhaścāpi tadbhrātā mahābalaparākramaḥ
||36||एकदा शुम्भनामासीद्दैत्यो मदबलोत्कटः ।
निशुम्भश्चापि तद्भ्राता महाबलपराक्रमः
tena sampīḍitā devāḥ sarve bhraṣṭaśriyo nṛpa |
himavantamathāsādya devīṃ tuṣṭuvurādarāt
||37||तेन सम्पीडिता देवाः सर्वे भ्रष्टश्रियो नृप ।
हिमवन्तमथासाद्य देवीं तुष्टुवुरादरात्
devā ūcuḥ
jaya deveśi bhaktānāmārtināśanakovide |
dānavāntakarūpe tvamajarāmaraṇe'naghe
||38||जय देवेशि भक्तानामार्तिनाशनकोविदे ।
दानवान्तकरूपे त्वमजरामरणेऽनघे
deveśi bhaktisulabhe mahābalaparākrame |
viṣṇuśaṅkarabrahmādisvarūpe'nantavikrame
||39||देवेशि भक्तिसुलभे महाबलपराक्रमे ।
विष्णुशङ्करब्रह्मादिस्वरूपेऽनन्तविक्रमे
sṛṣṭisthitikare nāśakārike kāntidāyini |
mahātāṇḍavasuprīte modadāyini mādhavi
||40||सृष्टिस्थितिकरे नाशकारिके कान्तिदायिनि ।
महाताण्डवसुप्रीते मोददायिनि माधवि
prasīda devadeveśi prasīda karuṇānidhe |
niśumbhaśumbhasambhūtabhayāpārāmbuvāridhe
||41||प्रसीद देवदेवेशि प्रसीद करुणानिधे ।
निशुम्भशुम्भसम्भूतभयापाराम्बुवारिधे
uddharāsmān prapannārtināśike śaraṇāgatān |
evaṃ saṃstuvatāṃ teṣāṃ tridaśānāṃ dharāpate
||42||उद्धरास्मान् प्रपन्नार्तिनाशिके शरणागतान् ।
एवं संस्तुवतां तेषां त्रिदशानां धरापते
prasannā girijā prāha brūta stavanakāraṇam |
etasminnantare yasyāḥ kośarūpātsamutthitā
||43||प्रसन्ना गिरिजा प्राह ब्रूत स्तवनकारणम् ।
एतस्मिन्नन्तरे यस्याः कोशरूपात्समुत्थिता
kauśikī sā jagatpūjyā devānprītyedamabravīt|
prasannāhaṃ suraśreṣṭhāḥ stavenottamarūpiṇī
||44||कौशिकी सा जगत्पूज्या देवान्प्रीत्येदमब्रवीत्।
प्रसन्नाहं सुरश्रेष्ठाः स्तवेनोत्तमरूपिणी
vriyatāṃ vara ityukte devāḥ saṃvavrire varam |
śumbhanāmāvaro bhrātā niśumbhastasya viśrutaḥ
||45||व्रियतां वर इत्युक्ते देवाः संवव्रिरे वरम् ।
शुम्भनामावरो भ्राता निशुम्भस्तस्य विश्रुतः
trailokyamojasākrāntaṃ daityena balaśālinā |
tadvadhaścintyatāṃ devi durātmā dānaveśvaraḥ
||46||त्रैलोक्यमोजसाक्रान्तं दैत्येन बलशालिना ।
तद्वधश्चिन्त्यतां देवि दुरात्मा दानवेश्वरः
bādhate satataṃ devi tiraskṛtya nijaujasā |
devyuvāca |
devaśatruṃ pātayiṣye niśumbhaṃ śumbhameva ca
||47||बाधते सततं देवि तिरस्कृत्य निजौजसा ।
देव्युवाच ।
देवशत्रुं पातयिष्ये निशुम्भं शुम्भमेव च
svasthāstiṣṭhata bhadraṃ vaḥ kaṇṭakaṃ nāśayāmi vaḥ |
ityuktvā devadeveśī devānsendrāndayāmayī
||48||स्वस्थास्तिष्ठत भद्रं वः कण्टकं नाशयामि वः ।
इत्युक्त्वा देवदेवेशी देवान्सेन्द्रान्दयामयी
jagāmādarśanaṃ sadyo miṣatāṃ tridivaukasām |
devāḥ samāgatā hṛṣṭāḥ suvarṇādriguhāṃ śubhām
||49||जगामादर्शनं सद्यो मिषतां त्रिदिवौकसाम् ।
देवाः समागता हृष्टाः सुवर्णाद्रिगुहां शुभाम्
caṇḍamuṇḍau paśyataḥsma bhṛtyau śumbhaniśumbhayoḥ |
dṛṣṭvā tāṃ cārusarvāṅgīṃ devīṃ lokavimohinīm
||50||चण्डमुण्डौ पश्यतःस्म भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः ।
दृष्ट्वा तां चारुसर्वाङ्गीं देवीं लोकविमोहिनीम्
kathayāmāsatū rājñe bhṛtyau tau caṇḍamuṇḍakau |
deva sarvāsuraśreṣṭha ratnabhogārha mānada
||51||कथयामासतू राज्ञे भृत्यौ तौ चण्डमुण्डकौ ।
देव सर्वासुरश्रेष्ठ रत्नभोगार्ह मानद
apūrvā kāminī dṛṣṭā cāvābhyāṃ ripumardana |
tasyāḥ saṃbhogayogyatvamastyeva tava sāmpratam
||52||अपूर्वा कामिनी दृष्टा चावाभ्यां रिपुमर्दन ।
तस्याः संभोगयोग्यत्वमस्त्येव तव साम्प्रतम्
tāṃ samānaya cārvaṅgīṃ bhuṅkṣva saukhyasamanvitaḥ |
tādṛśī nāsurī nārī na gandharvī na dānavī
||53||तां समानय चार्वङ्गीं भुङ्क्ष्व सौख्यसमन्वितः ।
तादृशी नासुरी नारी न गन्धर्वी न दानवी
na mānavī nāpi devī yādṛśī sā manoharā |
evaṃ bhṛtyavacaḥ śrutvā śumbhaḥ parabalārdanaḥ
||54||न मानवी नापि देवी यादृशी सा मनोहरा ।
एवं भृत्यवचः श्रुत्वा शुम्भः परबलार्दनः
dūtaṃ sammeṣayāmāsa sugrīvaṃ nāma dānavam |
sa dūtastvaritaṃ gatvā devyāḥ savidhamādarāt
||55||दूतं सम्मेषयामास सुग्रीवं नाम दानवम् ।
स दूतस्त्वरितं गत्वा देव्याः सविधमादरात्
vṛttāntaṃ kathayāmāsa devyai śumbhasya yadvacaḥ |
devi śumbhāsuro nāma trailokyavijayī prabhuḥ
||56||वृत्तान्तं कथयामास देव्यै शुम्भस्य यद्वचः ।
देवि शुम्भासुरो नाम त्रैलोक्यविजयी प्रभुः
sarveṣāṃ ratnavastūnāṃ bhoktā mānyo divaukasām |
taduktaṃ śṛṇu me devi ratnabhoktāhamavyayaḥ
||57||सर्वेषां रत्नवस्तूनां भोक्ता मान्यो दिवौकसाम् ।
तदुक्तं शृणु मे देवि रत्नभोक्ताहमव्ययः
tvaṃ cāpi ratnabhūtāsi bhaja māṃ cārulocane |
sarveṣu yāni ratnāni devāsuranareṣu ca
||58||त्वं चापि रत्नभूतासि भज मां चारुलोचने ।
सर्वेषु यानि रत्नानि देवासुरनरेषु च
tāni mayyeva subhage bhaja māṃ kāmajai rasaiḥ |
devyuvāca |
satyaṃ vadasi he dūta daityarājapriyaṅkaram
||59||तानि मय्येव सुभगे भज मां कामजै रसैः ।
देव्युवाच ।
सत्यं वदसि हे दूत दैत्यराजप्रियङ्करम्
pratijñā yā mayā pūrvaṃ kṛtā sāpyanṛtā katham |
bhavettāṃ śṛṇu me dūta yā pratijñā mayā kṛtā
||60||प्रतिज्ञा या मया पूर्वं कृता साप्यनृता कथम् ।
भवेत्तां शृणु मे दूत या प्रतिज्ञा मया कृता
yo me darpaṃ vidhunute yo me balamapohati |
yo me pratibalo bhūyātsa eva mama bhogabhāk
||61||यो मे दर्पं विधुनुते यो मे बलमपोहति ।
यो मे प्रतिबलो भूयात्स एव मम भोगभाक्
tata enāṃ pratijñāṃ me satyāṃ kṛtvāsureśvaraḥ |
gṛhṇātu pāṇiṃ tarasā tasyāśakyaṃ kimatra hi
||62||तत एनां प्रतिज्ञां मे सत्यां कृत्वासुरेश्वरः ।
गृह्णातु पाणिं तरसा तस्याशक्यं किमत्र हि
tasmād gaccha mahādūta svāminaṃ brūhi cādṛtaḥ |
pratijñāṃ cāpi me satyāṃ vidhāsyati balādhikaḥ
||63||तस्माद् गच्छ महादूत स्वामिनं ब्रूहि चादृतः ।
प्रतिज्ञां चापि मे सत्यां विधास्यति बलाधिकः
evaṃ vākyaṃ mahādevyāḥ samākarṇya sa dānavaḥ |
kathayāmāsa śumbhāya devyā vṛttāntamāditaḥ
||64||एवं वाक्यं महादेव्याः समाकर्ण्य स दानवः ।
कथयामास शुम्भाय देव्या वृत्तान्तमादितः
tadāpriyaṃ dūtavākyaṃ śumbhaḥ śrutvā mahābalaḥ |
kopamāhārayāmāsa mahāntaṃ danujādhipaḥ
||65||तदाप्रियं दूतवाक्यं शुम्भः श्रुत्वा महाबलः ।
कोपमाहारयामास महान्तं दनुजाधिपः
tato dhūmrākṣanāmānaṃ daityaṃ daityapatiḥ prabhuḥ |
ādideśa śṛṇu vaco dhūmrākṣa mama cādṛtaḥ
||66||ततो धूम्राक्षनामानं दैत्यं दैत्यपतिः प्रभुः ।
आदिदेश शृणु वचो धूम्राक्ष मम चादृतः
tāṃ duṣṭāṃ keśapāśeṣu hatvāpyānīyatāṃ mama |
samīpamavilambena śīghraṃ gacchasva me puraḥ
||67||तां दुष्टां केशपाशेषु हत्वाप्यानीयतां मम ।
समीपमविलम्बेन शीघ्रं गच्छस्व मे पुरः
ityādeśaṃ samāsādya daityeśo dhūmralocanaḥ |
ṣaṣṭyāsurāṇāṃ sahitaḥ sahasrāṇāṃ mahābalaḥ
||68||इत्यादेशं समासाद्य दैत्येशो धूम्रलोचनः ।
षष्ट्यासुराणां सहितः सहस्राणां महाबलः
tuhinācalamāsādya devyāḥ savidhameva saḥ |
uccairdevīṃ jagādāśu bhaja daityapatiṃ śubhe
||69||तुहिनाचलमासाद्य देव्याः सविधमेव सः ।
उच्चैर्देवीं जगादाशु भज दैत्यपतिं शुभे
śumbhaṃ nāma mahāvīryaṃ sarvabhogānavāpnuhi |
nocetkeśāngṛhītvā tvāṃ neṣye daityapatiṃ prati
||70||शुम्भं नाम महावीर्यं सर्वभोगानवाप्नुहि ।
नोचेत्केशान्गृहीत्वा त्वां नेष्ये दैत्यपतिं प्रति
ityuktā sā tato devī daityena tridaśāriṇā |
uvāca daitya yad brūṣe tatsatyaṃ te mahābala
||71||इत्युक्ता सा ततो देवी दैत्येन त्रिदशारिणा ।
उवाच दैत्य यद् ब्रूषे तत्सत्यं ते महाबल
rājā śumbhāsurastvaṃ ca kiṃ kariṣyasi tadvada |
ityukto daityapo'dhāvattūrṇaṃ śastrasamanvitaḥ
||72||राजा शुम्भासुरस्त्वं च किं करिष्यसि तद्वद ।
इत्युक्तो दैत्यपोऽधावत्तूर्णं शस्त्रसमन्वितः
bhasmasāttaṃ cakārāśu huṅkāreṇa maheśvarī |
tataḥ sainyaṃ vāhanena devyā bhagnaṃ mahīpate
||73||भस्मसात्तं चकाराशु हुङ्कारेण महेश्वरी ।
ततः सैन्यं वाहनेन देव्या भग्नं महीपते
diśo daśābhajacchīghraṃ hāhābhūtamacetanam |
tadvṛttāntaṃ samāśrutya sa śumbho daityarāḍ vibhuḥ
||74||दिशो दशाभजच्छीघ्रं हाहाभूतमचेतनम् ।
तद्वृत्तान्तं समाश्रुत्य स शुम्भो दैत्यराड् विभुः
cukopa ca mahākopād bhrukuṭīkuṭilānanaḥ |
tataḥ kopaparītātmā daityarājaḥ pratāpavān
||75||चुकोप च महाकोपाद् भ्रुकुटीकुटिलाननः ।
ततः कोपपरीतात्मा दैत्यराजः प्रतापवान्
caṇḍaṃ muṇḍaṃ raktabījaṃ kramataḥ praiṣayadvibhuḥ |
te ca gatvā trayo daityā vikrāntā bahuvikramāḥ
||76||चण्डं मुण्डं रक्तबीजं क्रमतः प्रैषयद्विभुः ।
ते च गत्वा त्रयो दैत्या विक्रान्ता बहुविक्रमाः
devīṃ grahītumārabdhayatnāste hyabhavanbalāt |
tānāpatata evāsau jagaddhātrī madotkaṭā
||77||देवीं ग्रहीतुमारब्धयत्नास्ते ह्यभवन्बलात् ।
तानापतत एवासौ जगद्धात्री मदोत्कटा
śūlaṃ gahītvā vegena pātayāmāsa bhūtale |
sasainyānnihatāñchrutvā daityāṃstrīndānaveśvarau
||78||शूलं गहीत्वा वेगेन पातयामास भूतले ।
ससैन्यान्निहताञ्छ्रुत्वा दैत्यांस्त्रीन्दानवेश्वरौ
śumbhaścaiva niśumbhaśca samājagmaturojasā |
niśumbhaścaiva śumbhaśca kṛtvā yuddhaṃ mahotkaṭam
||79||शुम्भश्चैव निशुम्भश्च समाजग्मतुरोजसा ।
निशुम्भश्चैव शुम्भश्च कृत्वा युद्धं महोत्कटम्
devyāśca vaśagau jātau nihatau ca tayāsurau |
iti daityavaraṃ śumbhaṃ ghātayitvā jaganmayī
||80||देव्याश्च वशगौ जातौ निहतौ च तयासुरौ ।
इति दैत्यवरं शुम्भं घातयित्वा जगन्मयी
vibudhaiḥ saṃstutā tadvatsākṣādvāgīśvarī parā |
evaṃ te varṇito rājan prādurbhāvo'tiramyakaḥ
||81||विबुधैः संस्तुता तद्वत्साक्षाद्वागीश्वरी परा ।
एवं ते वर्णितो राजन् प्रादुर्भावोऽतिरम्यकः
kālyāścaiva mahālakṣyāḥ sarasvatyāḥ krameṇa ca |
parā pareśvarī devī jagatsargaṃ karoti ca
||82||काल्याश्चैव महालक्ष्याः सरस्वत्याः क्रमेण च ।
परा परेश्वरी देवी जगत्सर्गं करोति च
pālanaṃ caiva saṃhāraṃ saiva devī dadhāti hi |
tāṃ samāśraya deveśīṃ jaganmohanivāriṇīm
||83||पालनं चैव संहारं सैव देवी दधाति हि ।
तां समाश्रय देवेशीं जगन्मोहनिवारिणीम्
mahāmāyāṃ pūjyatamāṃ sā kāryaṃ te vidhāsyati |
śrīnārāyaṇa uvāca |
iti rājā vacaḥ śrutvā muneḥ paramaśobhanam
||84||महामायां पूज्यतमां सा कार्यं ते विधास्यति ।
श्रीनारायण उवाच ।
इति राजा वचः श्रुत्वा मुनेः परमशोभनम्
devīṃ jagāma śaraṇaṃ sarvakāmaphalapradām |
nirāhāro yatātmā ca tanmanāśca samāhitaḥ
||85||देवीं जगाम शरणं सर्वकामफलप्रदाम् ।
निराहारो यतात्मा च तन्मनाश्च समाहितः
devīmūrtiṃ mṛṇmayīṃ ca pūjayāmāsa bhaktitaḥ |
pūjanānte baliṃ tasyai nijagātrāsṛjaṃ dadat
||86||देवीमूर्तिं मृण्मयीं च पूजयामास भक्तितः ।
पूजनान्ते बलिं तस्यै निजगात्रासृजं ददत्
tadā prasannā deveśī jagadyoniḥ kṛpāvatī |
prādurbabhūva purato varaṃ brūhīti bhāṣiṇī
||87||तदा प्रसन्ना देवेशी जगद्योनिः कृपावती ।
प्रादुर्बभूव पुरतो वरं ब्रूहीति भाषिणी
sa rājā nijamohasya nāśanaṃ jñānamuttamam |
rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ caiva yācati sma maheśvarīm
||88||स राजा निजमोहस्य नाशनं ज्ञानमुत्तमम् ।
राज्यं निष्कण्टकं चैव याचति स्म महेश्वरीम्
devyuvāca
rājanniṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ jñānaṃ vai mohanāśanam |
bhaviṣyati mayā dattamasminneva bhave tava
||89||राजन्निष्कण्टकं राज्यं ज्ञानं वै मोहनाशनम् ।
भविष्यति मया दत्तमस्मिन्नेव भवे तव
anyacca śṛṇu bhūpāla janmāntaraviceṣṭitam |
bhānorjanma samāsādya sāvarṇirbhavitā bhavān
||90||अन्यच्च शृणु भूपाल जन्मान्तरविचेष्टितम् ।
भानोर्जन्म समासाद्य सावर्णिर्भविता भवान्
tatra manvantarasyāpi patitvaṃ bahuvikramam |
santatiṃ bahulāṃ cāpi prāpsyate madvarādbhavān
||91||तत्र मन्वन्तरस्यापि पतित्वं बहुविक्रमम् ।
सन्ततिं बहुलां चापि प्राप्स्यते मद्वराद्भवान्
evaṃ dattvā varaṃ devī jagāmādarśanaṃ tadā |
so'pi devyāḥ prasādena jāto manvantarādhipaḥ
||92||एवं दत्त्वा वरं देवी जगामादर्शनं तदा ।
सोऽपि देव्याः प्रसादेन जातो मन्वन्तराधिपः
evaṃ te varṇitaṃ sādho sāvarṇerjanma karma ca |
etatpaṭhaṃstathā śṛṇvandevyanugrahamāpnuyāt
||93||एवं ते वर्णितं साधो सावर्णेर्जन्म कर्म च ।
एतत्पठंस्तथा शृण्वन्देव्यनुग्रहमाप्नुयात्
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe devīcaritrasahitaṃ sāvarṇimanuvṛtāntavarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe devīcaritrasahitaṃ sāvarṇimanuvṛtāntavarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||