manūtpattivarṇanam
śaunaka uvāca
ādyo manvantaraḥ prokto bhavatā cāyamuttamaḥ |
anyeṣāmudbhavaṃ brūhi manūnāṃ divyatejasām
||1||आद्यो मन्वन्तरः प्रोक्तो भवता चायमुत्तमः ।
अन्येषामुद्भवं ब्रूहि मनूनां दिव्यतेजसाम्
sūta uvāca
evamādyasya cotpattiṃ śrutvā svāyambhuvasya hi |
anyeṣāṃ kramaśasteṣāṃ sambhūtiṃ paripṛcchati
||2||एवमाद्यस्य चोत्पत्तिं श्रुत्वा स्वायम्भुवस्य हि ।
अन्येषां क्रमशस्तेषां सम्भूतिं परिपृच्छति
nāradaḥ paramo jñānī devītattvārthakovidaḥ |
nārada uvāca |
manūnāṃ me samākhyāhi sūtpattiṃ ca sanātana
||3||नारदः परमो ज्ञानी देवीतत्त्वार्थकोविदः ।
नारद उवाच ।
मनूनां मे समाख्याहि सूत्पत्तिं च सनातन
śrīnārāyaṇa uvāca
prathamo'yaṃ manuḥ svāyambhuva ukto mahāmune |
devyārādhanato yena prāptaṃ rājyamakaṇṭakam
||4||प्रथमोऽयं मनुः स्वायम्भुव उक्तो महामुने ।
देव्याराधनतो येन प्राप्तं राज्यमकण्टकम्
priyavratottānapādau manuputrau mahaujasau |
rājyapālanakartārau vikhyātau vasudhātale
||5||प्रियव्रतोत्तानपादौ मनुपुत्रौ महौजसौ ।
राज्यपालनकर्तारौ विख्यातौ वसुधातले
dvitīyaśca manuḥ svārociṣa ukto manīṣibhiḥ |
priyavratasutaḥ śrīmānaprameyaparākramaḥ
||6||द्वितीयश्च मनुः स्वारोचिष उक्तो मनीषिभिः ।
प्रियव्रतसुतः श्रीमानप्रमेयपराक्रमः
sa svārociṣanāmāpi kālindīkūlato manuḥ |
nivāsaṃ kalpayāmāsa sarvasattvapriyaṅkaraḥ
||7||स स्वारोचिषनामापि कालिन्दीकूलतो मनुः ।
निवासं कल्पयामास सर्वसत्त्वप्रियङ्करः
jīrṇapatrāśano bhūtvā tapaḥ kartumanuvrataḥ |
devyā mūrtiṃ mṛṇmayīṃ ca pūjayāmāsa bhaktitaḥ
||8||जीर्णपत्राशनो भूत्वा तपः कर्तुमनुव्रतः ।
देव्या मूर्तिं मृण्मयीं च पूजयामास भक्तितः
evaṃ dvādaśa varṣāṇi vanasthasya tapasyataḥ |
devī prādurabhūttāta sahasrārkasamadyutiḥ
||9||एवं द्वादश वर्षाणि वनस्थस्य तपस्यतः ।
देवी प्रादुरभूत्तात सहस्रार्कसमद्युतिः
tataḥ prasannā deveśī stavarājena suvratā |
dadau svārociṣāyaiva sarvamanvantarāśrayam
||10||ततः प्रसन्ना देवेशी स्तवराजेन सुव्रता ।
ददौ स्वारोचिषायैव सर्वमन्वन्तराश्रयम्
ādhipatyaṃ jagaddhātrī tāriṇīti prathāmagāt |
evaṃ svārociṣamanustāriṇyārādhanāttataḥ
||11||आधिपत्यं जगद्धात्री तारिणीति प्रथामगात् ।
एवं स्वारोचिषमनुस्तारिण्याराधनात्ततः
ādhipatyaṃ ca lebhe sa sarvārātivivarjitam |
dharmaṃ saṃsthāpya vidhivadrājyaṃ putraiḥ samaṃ vibhuḥ
||12||आधिपत्यं च लेभे स सर्वारातिविवर्जितम् ।
धर्मं संस्थाप्य विधिवद्राज्यं पुत्रैः समं विभुः
bhuktvā jagāma svarlokaṃ nijamanvantarāśrayāt |
tṛtīya uttamo nāma priyavratasuto manuḥ
||13||भुक्त्वा जगाम स्वर्लोकं निजमन्वन्तराश्रयात् ।
तृतीय उत्तमो नाम प्रियव्रतसुतो मनुः
gaṅgākūle tapastaptvā vāgbhavaṃ sañjapan rahaḥ |
varṣāṇi trīṇyupavasan devyanugrahamāviśat
||14||गङ्गाकूले तपस्तप्त्वा वाग्भवं सञ्जपन् रहः ।
वर्षाणि त्रीण्युपवसन् देव्यनुग्रहमाविशत्
stutvā devīṃ stotravarairbhaktibhāvitamānasaḥ |
rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ lebhe santatiṃ cirakālikīm
||15||स्तुत्वा देवीं स्तोत्रवरैर्भक्तिभावितमानसः ।
राज्यं निष्कण्टकं लेभे सन्ततिं चिरकालिकीम्
rājyotthānyāni saukhyāni bhuktvā dharmānyugasya ca |
so'pyājagāma padavīṃ rājarṣivarabhāvitām
||16||राज्योत्थान्यानि सौख्यानि भुक्त्वा धर्मान्युगस्य च ।
सोऽप्याजगाम पदवीं राजर्षिवरभाविताम्
caturthastāmaso nāma priyavratasuto manuḥ |
narmadādakṣiṇe kūle samārādhya jaganmayīm
||17||चतुर्थस्तामसो नाम प्रियव्रतसुतो मनुः ।
नर्मदादक्षिणे कूले समाराध्य जगन्मयीम्
maheśvarīṃ kāmarājakūṭajāpaparāyaṇaḥ |
vāsante śārade kāle navarātrasaparyayā
||18||महेश्वरीं कामराजकूटजापपरायणः ।
वासन्ते शारदे काले नवरात्रसपर्यया
toṣayāmāsa deveśīṃ jalajākṣīmanūpamām |
tasyāḥ prasādamāsādya natvā stotrairanuttamaiḥ
||19||तोषयामास देवेशीं जलजाक्षीमनूपमाम् ।
तस्याः प्रसादमासाद्य नत्वा स्तोत्रैरनुत्तमैः
akaṇṭakaṃ mahadrājyaṃ bubhuje gatasādhvasaḥ |
putrānvaloddhatāñchūrāndaśa vīryaniketanān
||20||अकण्टकं महद्राज्यं बुभुजे गतसाध्वसः ।
पुत्रान्वलोद्धताञ्छूरान्दश वीर्यनिकेतनान्
utpādya nijabhāryāyāṃ jagāmāmbaramuttamam |
pañcamo manurākhyāto raivatastāmasānujaḥ
||21||उत्पाद्य निजभार्यायां जगामाम्बरमुत्तमम् ।
पञ्चमो मनुराख्यातो रैवतस्तामसानुजः
kālindīkūlamāśritya jajāpa kāmasaṃjñakam |
bījaṃ paramavāgdarpadāyakaṃ sādhakāśrayam
||22||कालिन्दीकूलमाश्रित्य जजाप कामसंज्ञकम् ।
बीजं परमवाग्दर्पदायकं साधकाश्रयम्
etadārādhanādāpa svārājyarddhimanuttamām |
balamaprahataṃ loke sarvasiddhividhāyakam
||23||एतदाराधनादाप स्वाराज्यर्द्धिमनुत्तमाम् ।
बलमप्रहतं लोके सर्वसिद्धिविधायकम्
santatiṃ cirakālīnāṃ putrapautramayīṃ śubhām |
dharmānvyasya vyavasthāpya viṣayānupabhujya ca |
jagāmāpratimaḥ śūro mahendrālayamuttamam
||24||सन्ततिं चिरकालीनां पुत्रपौत्रमयीं शुभाम् ।
धर्मान्व्यस्य व्यवस्थाप्य विषयानुपभुज्य च ।
जगामाप्रतिमः शूरो महेन्द्रालयमुत्तमम्
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe manūtpattivarṇanaṃ nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ || 8 ||