cākṣuṣamanuvṛttavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
athātaḥ śrūyatāṃ citraṃ devīmāhāktyamuttamam |
aṅgaputreṇa manunā yathā''ptaṃ rājyamuttamam
||1||अथातः श्रूयतां चित्रं देवीमाहाक्त्यमुत्तमम् ।
अङ्गपुत्रेण मनुना यथाऽऽप्तं राज्यमुत्तमम्
aṅgasya rājñaḥ putro'bhūccākṣuṣo manuruttamaḥ |
ṣaṣṭhaḥ supulahaṃ nāma brahmarṣiṃ śaraṇaṃ gataḥ
||2||अङ्गस्य राज्ञः पुत्रोऽभूच्चाक्षुषो मनुरुत्तमः ।
षष्ठः सुपुलहं नाम ब्रह्मर्षिं शरणं गतः
brahmarṣe tvāmahaṃ prāptaḥ śaraṇaṃ praṇatārtihan |
śādhi māṃ kiṅkaraṃsvāmin yenāhaṃ prāpnuyāṃ śriyam
||3||ब्रह्मर्षे त्वामहं प्राप्तः शरणं प्रणतार्तिहन् ।
शाधि मां किङ्करंस्वामिन् येनाहं प्राप्नुयां श्रियम्
medinyāścādhipatyaṃ me syādyathāvadakhaṇḍitam |
avyāhataṃ bhujabalaṃ śastrāstranipuṇaṃ kṣamam
||4||मेदिन्याश्चाधिपत्यं मे स्याद्यथावदखण्डितम् ।
अव्याहतं भुजबलं शस्त्रास्त्रनिपुणं क्षमम्
santatiścirakālīnāpyakhaṇḍaṃ vaya uttamam |
ante'pavargalābhaśca syāttathopadiśādya me
||5||सन्ततिश्चिरकालीनाप्यखण्डं वय उत्तमम् ।
अन्तेऽपवर्गलाभश्च स्यात्तथोपदिशाद्य मे
ityevaṃ vacanaṃ tasya manoḥ karṇapathe'bhavat |
pratyuvāca muniḥ śrīmān devyāḥ saṃrādhanaṃ param
||6||इत्येवं वचनं तस्य मनोः कर्णपथेऽभवत् ।
प्रत्युवाच मुनिः श्रीमान् देव्याः संराधनं परम्
rājannākarṇaya vaco mama śrotrasukhaṃ mahat |
śivāmārādhayādya tvaṃ tatprasādādidaṃ bhavet
||7||राजन्नाकर्णय वचो मम श्रोत्रसुखं महत् ।
शिवामाराधयाद्य त्वं तत्प्रसादादिदं भवेत्
cākṣuṣa uvāca
kīdṛgārādhanaṃ devyāstasyāḥ paramapāvanam |
kenākāreṇa kartavyaṃ kāruṇyādvaktumarhasi
||8||कीदृगाराधनं देव्यास्तस्याः परमपावनम् ।
केनाकारेण कर्तव्यं कारुण्याद्वक्तुमर्हसि
muniruvāca
rājannākarṇyatāṃ devyāḥ pūjanaṃ paramavyayam |
vāgbhavaṃ bījamavyaktaṃ sañjapyamaniśaṃ tathā
||9||राजन्नाकर्ण्यतां देव्याः पूजनं परमव्ययम् ।
वाग्भवं बीजमव्यक्तं सञ्जप्यमनिशं तथा
trikālaṃ sañjapanmartyo bhuktimuktī labhettu hi |
na bījaṃ vāgbhavādanyadasti rājanyanandana
||10||त्रिकालं सञ्जपन्मर्त्यो भुक्तिमुक्ती लभेत्तु हि ।
न बीजं वाग्भवादन्यदस्ति राजन्यनन्दन
japātsiddhikaraṃ vīryabalavṛddhikaraṃ param |
etasya jāpātpādmo'pi sṛṣṭikartā mahābalaḥ
||11||जपात्सिद्धिकरं वीर्यबलवृद्धिकरं परम् ।
एतस्य जापात्पाद्मोऽपि सृष्टिकर्ता महाबलः
viṣṇuryajjapataḥ sṛṣṭipālakaḥ parikīrtitaḥ |
maheśvaro'pi saṃhartā yajjapādabhavannṛpa
||12||विष्णुर्यज्जपतः सृष्टिपालकः परिकीर्तितः ।
महेश्वरोऽपि संहर्ता यज्जपादभवन्नृप
lokapālāstathānye'pi nigrahānugrahakṣamāḥ |
yadāśrayādabhūvaṃste balavīryamadoddhatāḥ
||13||लोकपालास्तथान्येऽपि निग्रहानुग्रहक्षमाः ।
यदाश्रयादभूवंस्ते बलवीर्यमदोद्धताः
evaṃ tvamapi rājanya maheśīṃ jagadambikām |
samārādhya maharddhiṃ ca lapsyase'cirakālataḥ
||14||एवं त्वमपि राजन्य महेशीं जगदम्बिकाम् ।
समाराध्य महर्द्धिं च लप्स्यसेऽचिरकालतः
evaṃ sa munivaryeṇa pulahena prabodhitaḥ |
aṅgaputrastapastaptuṃ jagāma virajāṃ nadīm
||15||एवं स मुनिवर्येण पुलहेन प्रबोधितः ।
अङ्गपुत्रस्तपस्तप्तुं जगाम विरजां नदीम्
sa ca tepe tapastīvraṃ vāgbhavasya jape rataḥ |
bījasya pṛthivīpālaḥ śīrṇaparṇāśano vibhuḥ
||16||स च तेपे तपस्तीव्रं वाग्भवस्य जपे रतः ।
बीजस्य पृथिवीपालः शीर्णपर्णाशनो विभुः
prathame'bde pallavāśo dvitīye toyabhakṣaṇaḥ |
tṛtīye'bde pavanabhuk tasthau sthāṇurivācalaḥ
||17||प्रथमेऽब्दे पल्लवाशो द्वितीये तोयभक्षणः ।
तृतीयेऽब्दे पवनभुक् तस्थौ स्थाणुरिवाचलः
evaṃ dvādaśa varṣāṇi tyaktāhārasya bhūbhujaḥ |
vāgbhavaṃ japato nityaṃ matirāsīcchubhānvitā
||18||एवं द्वादश वर्षाणि त्यक्ताहारस्य भूभुजः ।
वाग्भवं जपतो नित्यं मतिरासीच्छुभान्विता
tathā ca devyāḥ paramaṃ mantraṃ sajjapato rahaḥ |
prādurāsījjaganmātā sākṣācchrīparameśvarī
||19||तथा च देव्याः परमं मन्त्रं सज्जपतो रहः ।
प्रादुरासीज्जगन्माता साक्षाच्छ्रीपरमेश्वरी
tejomayī durādharṣā sarvadevamayīśvarī |
uvācāṅgatanūjaṃ taṃ prasannā lalitākṣaram
||20||तेजोमयी दुराधर्षा सर्वदेवमयीश्वरी ।
उवाचाङ्गतनूजं तं प्रसन्ना ललिताक्षरम्
devyuvāca
pṛthivīpāla te yatsyāccintitaṃ paramaṃ varam |
tad brūhi sampradāsyāmi tapasā te sutoṣitā
||21||पृथिवीपाल ते यत्स्याच्चिन्तितं परमं वरम् ।
तद् ब्रूहि सम्प्रदास्यामि तपसा ते सुतोषिता
cākṣuṣa uvāca
jānāsi devadeveśi yatprārthyaṃ manasepsitam |
antaryāmisvarūpeṇa tatsarvaṃ devapūjite
||22||जानासि देवदेवेशि यत्प्रार्थ्यं मनसेप्सितम् ।
अन्तर्यामिस्वरूपेण तत्सर्वं देवपूजिते
tathāpi mama bhāgyena jātaṃ yattava darśanam |
bravīmi devi me dehi rājyaṃ manvantarāśritam
||23||तथापि मम भाग्येन जातं यत्तव दर्शनम् ।
ब्रवीमि देवि मे देहि राज्यं मन्वन्तराश्रितम्
devyuvāca
dattaṃ manvantarasyāsya rājyaṃ rājanyasattama |
putrā mahābalāste ca bhaviṣyanti guṇādhikāḥ
||24||दत्तं मन्वन्तरस्यास्य राज्यं राजन्यसत्तम ।
पुत्रा महाबलास्ते च भविष्यन्ति गुणाधिकाः
rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ bhāvi mokṣo'nte cāpi niścitaḥ |
evaṃ dattvā paraṃ devī manave varamuttamam
||25||राज्यं निष्कण्टकं भावि मोक्षोऽन्ते चापि निश्चितः ।
एवं दत्त्वा परं देवी मनवे वरमुत्तमम्
jagāmādarśanaṃ sadyastena bhaktyā ca saṃstutā |
so'pi rājā manuḥ ṣaṣṭhaḥ prasādāttu tadāśrayāt
||26||जगामादर्शनं सद्यस्तेन भक्त्या च संस्तुता ।
सोऽपि राजा मनुः षष्ठः प्रसादात्तु तदाश्रयात्
babhūva manumānyo'sau sārvabhaumasukhairvṛtaḥ |
putrāstasya balodyuktāḥ kāryabhārasahādṛtāḥ
||27||बभूव मनुमान्योऽसौ सार्वभौमसुखैर्वृतः ।
पुत्रास्तस्य बलोद्युक्ताः कार्यभारसहादृताः
devībhaktāśca śūrāśca mahābalaparākramāḥ |
anyatra mānanīyāśca mahārājyasukhāspadāḥ
||28||देवीभक्ताश्च शूराश्च महाबलपराक्रमाः ।
अन्यत्र माननीयाश्च महाराज्यसुखास्पदाः
evaṃ ca cākṣuṣamanurdevyārādhanataḥ prabhuḥ |
babhūva manuvaryo'sau jagāmānte śivāpadam
||29||एवं च चाक्षुषमनुर्देव्याराधनतः प्रभुः ।
बभूव मनुवर्योऽसौ जगामान्ते शिवापदम्
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe devīcaritre cākṣuṣamanuvṛttavarṇanaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ || 9 ||