gāyatriśaktyādipratipādanam
śrīnārāyaṇa uvāca
varṇānāṃ śaktayaḥ kāśca tāḥ śṛṇuṣva mahāmune |
vāmadevī priyā satyā viśvā bhadravilāsinī
||1||वर्णानां शक्तयः काश्च ताः शृणुष्व महामुने ।
वामदेवी प्रिया सत्या विश्वा भद्रविलासिनी
prabhāvatī jayā śāntā kāntā durgā sarasvatī |
vidrumā ca viśāleśā vyāpinī vimalā tathā
||2||प्रभावती जया शान्ता कान्ता दुर्गा सरस्वती ।
विद्रुमा च विशालेशा व्यापिनी विमला तथा
tamo'pahāriṇī sūkṣmā viśvayonirjayā vaśā |
padmālayā parā śobhā bhadrā ca tripadā smṛtā
||3||तमोऽपहारिणी सूक्ष्मा विश्वयोनिर्जया वशा ।
पद्मालया परा शोभा भद्रा च त्रिपदा स्मृता
caturviṃśativarṇānāṃ śaktayaḥ samudāhṛtāḥ |
ataḥ paraṃ varṇavarṇānvyāharāmi yathātatham
||4||चतुर्विंशतिवर्णानां शक्तयः समुदाहृताः ।
अतः परं वर्णवर्णान्व्याहरामि यथातथम्
campakā atasīpuṣpasannibhaṃ vidrumaṃ tathā |
sphaṭikākārakaṃ caiva padmapuṣpasamaprabham
||5||चम्पका अतसीपुष्पसन्निभं विद्रुमं तथा ।
स्फटिकाकारकं चैव पद्मपुष्पसमप्रभम्
taruṇādityasaṅkāśaṃ śaṅkhakundendusannibham |
pravālapadyapatrābhaṃ padmarāgasamaprabham
||6||तरुणादित्यसङ्काशं शङ्खकुन्देन्दुसन्निभम् ।
प्रवालपद्यपत्राभं पद्मरागसमप्रभम्
indranīlamaṇiprakhyaṃ mauktikaṃ kuṅkumaprabham |
añjanābhaṃ ca raktaṃ ca vaidūryaṃ kṣaudrasannibham
||7||इन्द्रनीलमणिप्रख्यं मौक्तिकं कुङ्कुमप्रभम् ।
अञ्जनाभं च रक्तं च वैदूर्यं क्षौद्रसन्निभम्
hāridraṃ kundadugdhābhaṃ ravikāntisamaprabham |
śukapucchanibhaṃ tadvacchatapatranibhaṃ tathā
||8||हारिद्रं कुन्ददुग्धाभं रविकान्तिसमप्रभम् ।
शुकपुच्छनिभं तद्वच्छतपत्रनिभं तथा
ketakīpuṣpasaṃkāśaṃ mallikākusumaprabham |
karavīraśca ityete krameṇa parikīrtitāḥ
||9||केतकीपुष्पसंकाशं मल्लिकाकुसुमप्रभम् ।
करवीरश्च इत्येते क्रमेण परिकीर्तिताः
varṇāḥ proktāśca varṇānāṃ mahāpāpaviśodhanāḥ |
pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśa eva ca
||10||वर्णाः प्रोक्ताश्च वर्णानां महापापविशोधनाः ।
पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाश एव च
gandho rasaśca rūpaṃ ca śabdaḥ sparśastathaiva ca |
upasthaṃ pāyupādaṃ ca pāṇī vāgapi ca kramāt
||11||गन्धो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शस्तथैव च ।
उपस्थं पायुपादं च पाणी वागपि च क्रमात्
prāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakśrotraṃ ca tataḥ param |
prāṇo'pānastathā vyānaḥ samānaśca tataḥ param
||12||प्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्श्रोत्रं च ततः परम् ।
प्राणोऽपानस्तथा व्यानः समानश्च ततः परम्
tattvānyetāni varṇānāṃ kramaśaḥ kīrtitāni tu |
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi varṇamudrāḥ kameṇa tu
||13||तत्त्वान्येतानि वर्णानां क्रमशः कीर्तितानि तु ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि वर्णमुद्राः कमेण तु
sumukhaṃ sampuṭaṃ caiva vitataṃ vismṛtaṃ tathā |
dvimukhaṃ trimukhaṃ caiva catuḥpañcamukhaṃ tathā
||14||सुमुखं सम्पुटं चैव विततं विस्मृतं तथा ।
द्विमुखं त्रिमुखं चैव चतुःपञ्चमुखं तथा
ṣaṇmukhādhomukhaṃ caiva vyāpakājjalikaṃ tathā |
śakaṭaṃ yamapāśaṃ ca grathitaṃ sanmukhonmukham
||15||षण्मुखाधोमुखं चैव व्यापकाज्जलिकं तथा ।
शकटं यमपाशं च ग्रथितं सन्मुखोन्मुखम्
vilambaṃ muṣṭikaṃ caiva matsyaṃ kūrmaṃ varāhakam |
siṃhākrāntaṃ mahākrāntaṃ mudgaraṃ pallavaṃ tathā
||16||विलम्बं मुष्टिकं चैव मत्स्यं कूर्मं वराहकम् ।
सिंहाक्रान्तं महाक्रान्तं मुद्गरं पल्लवं तथा
triśūlayonī surabhiścākṣamālā ca liṅgakam |
ambujaṃ ca mahāmudrāsturyarūpāḥ prakīrtitāḥ
||17||त्रिशूलयोनी सुरभिश्चाक्षमाला च लिङ्गकम् ।
अम्बुजं च महामुद्रास्तुर्यरूपाः प्रकीर्तिताः
ityetāḥ kīrtitā mudrā varṇānāṃ te mahāmune |
mahāpāpakṣayakarāḥ kīrtidāḥ kāntidā mune
||18||इत्येताः कीर्तिता मुद्रा वर्णानां ते महामुने ।
महापापक्षयकराः कीर्तिदाः कान्तिदा मुने
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvādaskandhe gāyatriśaktyādipratipādanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||
vargaḥdevībhāgavatapurāṇam