gāyatrīvicāraḥ
nārada uvāca
sadācāravidhirdeva bhavatā varṇitaḥ prabho |
tasyāpyatulamāhātmyaṃ sarvapāpavināśanam
||1||सदाचारविधिर्देव भवता वर्णितः प्रभो ।
तस्याप्यतुलमाहात्म्यं सर्वपापविनाशनम्
śrutaṃ bhavanmukhāmbhojacyutaṃ devīkathāmṛtam |
vratāni yāni coktāni cāndrāyaṇamukhāni te
||2||श्रुतं भवन्मुखाम्भोजच्युतं देवीकथामृतम् ।
व्रतानि यानि चोक्तानि चान्द्रायणमुखानि ते
duḥkhasādhyāni jānīmaḥ kartṛsādhyāni tāni ca |
tadasmātsāmprataṃ yattu sukhasādhyaṃ śarīriṇām
||3||दुःखसाध्यानि जानीमः कर्तृसाध्यानि तानि च ।
तदस्मात्साम्प्रतं यत्तु सुखसाध्यं शरीरिणाम्
devīprasādajanakaṃ śubhānuṣṭhānasiddhidam |
tatkarma vada me svāmin kṛpāpūrvaṃ sureśvara
||4||देवीप्रसादजनकं शुभानुष्ठानसिद्धिदम् ।
तत्कर्म वद मे स्वामिन् कृपापूर्वं सुरेश्वर
sadācāravidhau yaśca gāyatrīvidhirīritaḥ |
tasminmukhyatamaṃ kiṃ syātkiṃ vā puṇyādhikapradam
||5||सदाचारविधौ यश्च गायत्रीविधिरीरितः ।
तस्मिन्मुख्यतमं किं स्यात्किं वा पुण्याधिकप्रदम्
ye gāyatrīgatā varṇāstattvasaṃkhyāstvayeritāḥ |
teṣāṃ ke ṛṣayaḥ proktāḥ kāni chandāṃsi vai mune
||6||ये गायत्रीगता वर्णास्तत्त्वसंख्यास्त्वयेरिताः ।
तेषां के ऋषयः प्रोक्ताः कानि छन्दांसि वै मुने
teṣāṃ kā devatāḥ proktāḥ sarvaṃ kathaya me prabho |
mahatkautūhalaṃ me ca mānase parivartate
||7||तेषां का देवताः प्रोक्ताः सर्वं कथय मे प्रभो ।
महत्कौतूहलं मे च मानसे परिवर्तते
śrīnārāyaṇāya uvāca
kuryādanyanna vā kuryādanuṣṭhānādikaṃ tathā |
gāyatrīmātraniṣṭhastu kṛtakṛtyo bhaveddvijaḥ
||8||कुर्यादन्यन्न वा कुर्यादनुष्ठानादिकं तथा ।
गायत्रीमात्रनिष्ठस्तु कृतकृत्यो भवेद्द्विजः
sandhyāsu cārghyadānaṃ ca gāyatrījapameva ca |
sahasratritayaṃ kurvansuraiḥ pūjyo bhavenmune
||9||सन्ध्यासु चार्घ्यदानं च गायत्रीजपमेव च ।
सहस्रत्रितयं कुर्वन्सुरैः पूज्यो भवेन्मुने
nyāsānkarotu vā mā vā gāyatrīmeva cābhyaset |
dhyātvā nirvyājayā vṛttyā saccidānandarūpiṇīm
||10||न्यासान्करोतु वा मा वा गायत्रीमेव चाभ्यसेत् ।
ध्यात्वा निर्व्याजया वृत्त्या सच्चिदानन्दरूपिणीम्
yadakṣaraikasaṃsiddheḥ spardhate brāhmaṇottamaḥ |
hariśaṅkarakañjotthasūryacandrahutāśanaiḥ
||11||यदक्षरैकसंसिद्धेः स्पर्धते ब्राह्मणोत्तमः ।
हरिशङ्करकञ्जोत्थसूर्यचन्द्रहुताशनैः
athātaḥ śrūyatāṃ brahman varṇaṛṣyādikāṃstathā |
chandāṃsi devatāstadvatkramāttattvāni caiva hi
||12||अथातः श्रूयतां ब्रह्मन् वर्णऋष्यादिकांस्तथा ।
छन्दांसि देवतास्तद्वत्क्रमात्तत्त्वानि चैव हि
vāmadevo'trirvasiṣṭhaḥ śukraḥ kaṇvaḥ parāśaraḥ |
viśvāmitro mahātejāḥ kapilaḥ śaunako mahān
||13||वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठः शुक्रः कण्वः पराशरः ।
विश्वामित्रो महातेजाः कपिलः शौनको महान्
yājñavalkyo bharadvājo jamadagnistaponidhiḥ |
gautamo mudgalaścaiva vedavyāsaśca lomaśaḥ
||14||याज्ञवल्क्यो भरद्वाजो जमदग्निस्तपोनिधिः ।
गौतमो मुद्गलश्चैव वेदव्यासश्च लोमशः
agastyaḥ kauśiko vatsaḥ pulastyo māṇḍukastathā |
durvāsāstapasāṃ śreṣṭho nāradaḥ kaśyapastathā
||15||अगस्त्यः कौशिको वत्सः पुलस्त्यो माण्डुकस्तथा ।
दुर्वासास्तपसां श्रेष्ठो नारदः कश्यपस्तथा
ityete ṛṣayaḥ proktā varṇānāṃ kramaśo mune |
gāyatryuṣṇiganuṣṭup ca bṛhatī paṅktireva ca
||16||इत्येते ऋषयः प्रोक्ता वर्णानां क्रमशो मुने ।
गायत्र्युष्णिगनुष्टुप् च बृहती पङ्क्तिरेव च
triṣṭubhaṃ jagatī caiva tathātijagatī matā |
śakvaryatiśakvarī ca dhṛtiścātidhṛtistathā
||17||त्रिष्टुभं जगती चैव तथातिजगती मता ।
शक्वर्यतिशक्वरी च धृतिश्चातिधृतिस्तथा
virāṭprastārapaṅktiśca kṛtiḥ prakṛtirākṛtiḥ |
vikṛtiḥ sakṛtiścaivākṣarapaṅktistathaiva ca
||18||विराट्प्रस्तारपङ्क्तिश्च कृतिः प्रकृतिराकृतिः ।
विकृतिः सकृतिश्चैवाक्षरपङ्क्तिस्तथैव च
bhūrbhuvaḥ svariticchandastathā jyotiṣmatī smṛtam |
ityetāni ca chandāṃsi kīrtitāni mahāmune
||19||भूर्भुवः स्वरितिच्छन्दस्तथा ज्योतिष्मती स्मृतम् ।
इत्येतानि च छन्दांसि कीर्तितानि महामुने
daivatāni śṛṇu prājña teṣāmevānupūrvaśaḥ |
āgneyaṃ prathamaṃ proktaṃ prājāpatyaṃ dvitīyakam
||20||दैवतानि शृणु प्राज्ञ तेषामेवानुपूर्वशः ।
आग्नेयं प्रथमं प्रोक्तं प्राजापत्यं द्वितीयकम्
tṛtīyaṃ ca tathā saumyamīśānaṃ ca caturthakam |
sāvitraṃ pañcamaṃ proktaṃ ṣaṣṭhamādityadaivatam
||21||तृतीयं च तथा सौम्यमीशानं च चतुर्थकम् ।
सावित्रं पञ्चमं प्रोक्तं षष्ठमादित्यदैवतम्
bārhaspatyaṃ saptamaṃ tu maitrāvaruṇamaṣṭamam |
navamaṃ bhagadaivatyaṃ daśamaṃ cāryameśvaram
||22||बार्हस्पत्यं सप्तमं तु मैत्रावरुणमष्टमम् ।
नवमं भगदैवत्यं दशमं चार्यमेश्वरम्
gaṇeśamekādaśakaṃ tvāṣṭraṃ dvādaśakaṃ smṛtam |
pauṣṇaṃ trayodaśaṃ proktamaindrāgnaṃ ca caturdaśam
||23||गणेशमेकादशकं त्वाष्ट्रं द्वादशकं स्मृतम् ।
पौष्णं त्रयोदशं प्रोक्तमैन्द्राग्नं च चतुर्दशम्
vāyavyaṃ pañcadaśakaṃ vāmadaivyaṃ ca ṣoḍaśam |
maitrāvaruṇidaivatyaṃ proktaṃ saptadaśākṣaram
||24||वायव्यं पञ्चदशकं वामदैव्यं च षोडशम् ।
मैत्रावरुणिदैवत्यं प्रोक्तं सप्तदशाक्षरम्
aṣṭādaśaṃ vaiśvadevamūnaviṃśaṃ tu mātṛkam |
vaiṣṇavaṃ viṃśatitamaṃ vasudaivatamīritam
||25||अष्टादशं वैश्वदेवमूनविंशं तु मातृकम् ।
वैष्णवं विंशतितमं वसुदैवतमीरितम्
ekaviṃśatisaṃkhyākaṃ dvāviṃśaṃ rudradaivatam |
trayoviṃśaṃ ca kauberamāśvinaṃ tattvasaṃkhyakam
||26||एकविंशतिसंख्याकं द्वाविंशं रुद्रदैवतम् ।
त्रयोविंशं च कौबेरमाश्विनं तत्त्वसंख्यकम्
caturviṃśativarṇānāṃ devatānāṃ ca saṅgrahaḥ |
kathitaḥ paramaśreṣṭho mahāpāpaikaśodhanaḥ |
yadākarṇanamātreṇa sāṅgaṃ jāpyaphalaṃ mune
||27||चतुर्विंशतिवर्णानां देवतानां च सङ्ग्रहः ।
कथितः परमश्रेष्ठो महापापैकशोधनः ।
यदाकर्णनमात्रेण साङ्गं जाप्यफलं मुने
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvādaśaskandhe gāyatrīvicāro nāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||
vargaḥdevībhāgavatapurāṇam