śṛṇuṣva maitrāvaruṇe dvāravatyāṃ yadūdvahaḥ
skaṃda uvāca
śṛṇuṣva maitrāvaruṇe dvāravatyāṃ yadūdvahaḥ ||
dānavānāṃ vadhārthāya bhuvobhārāpanuttaye
||1||शृणुष्व मैत्रावरुणे द्वारवत्यां यदूद्वहः ॥
दानवानां वधार्थाय भुवोभारापनुत्तये
āvirāsītsvayaṃ kṛṣṇaḥ kṛṣṇavartmapratāpavān ||
vāsudevo jagaddhāma devakyā vasudevataḥ
||2||आविरासीत्स्वयं कृष्णः कृष्णवर्त्मप्रतापवान् ॥
वासुदेवो जगद्धाम देवक्या वसुदेवतः
sāśītilakṣaṃ tasyāsankumārā arkavarcasaḥ ||
svarge pitādṛśā bālāḥ suśīlā na hi kuṃbhaja
||3||साशीतिलक्षं तस्यासन्कुमारा अर्कवर्चसः ॥
स्वर्गे पितादृशा बालाः सुशीला न हि कुंभज
atīvarūpasaṃpannā atīva sumahābalāḥ ||
atīva śastraśāstrajñā atīva śubhalakṣaṇāḥ
||4||अतीवरूपसंपन्ना अतीव सुमहाबलाः ॥
अतीव शस्त्रशास्त्रज्ञा अतीव शुभलक्षणाः
tāṃdraṣṭuṃ mānasaḥ putro brahmaṇastapasāṃnidhiḥ ||
kṛtavalkalakaupīno dhṛta kṛṣṇājināṃbaraḥ ||
gṛhītabrahmadaṃḍaśca trivṛnmauṃjī sumekhalaḥ ||
urasthalastha tulasī mālayā samalaṃkṛtaḥ
||6||तांद्रष्टुं मानसः पुत्रो ब्रह्मणस्तपसांनिधिः ॥
कृतवल्कलकौपीनो धृत कृष्णाजिनांबरः ॥
गृहीतब्रह्मदंडश्च त्रिवृन्मौंजी सुमेखलः ॥
उरस्थलस्थ तुलसी मालया समलंकृतः
gopīcaṃdananiryāsa lasadaṃgavilepanaḥ ||
tapasā kṛśasarvāṃgo mūrto jvalanavajjvalan
||7||गोपीचंदननिर्यास लसदंगविलेपनः ॥
तपसा कृशसर्वांगो मूर्तो ज्वलनवज्ज्वलन्
ājagāmāṃbaracaro nārado dvārakāpurīm ||
viśvakarmavinirmāṇāṃ jitasvargapurīśriyam
||8||आजगामांबरचरो नारदो द्वारकापुरीम् ॥
विश्वकर्मविनिर्माणां जितस्वर्गपुरीश्रियम्
taṃdṛṣṭvā nāradaṃ sarve vinamratarakaṃdharāḥ ||
prabaddha mūrdhāṃjalayaḥ praṇemurvṛṣṇinaṃdanāḥ
||9||तंदृष्ट्वा नारदं सर्वे विनम्रतरकंधराः ॥
प्रबद्ध मूर्धांजलयः प्रणेमुर्वृष्णिनंदनाः
sāṃbaḥ svarūpasauṃdarya garvasarvasvamohitaḥ ||
na nanāma muniṃ tatra hasaṃstadrūpasaṃpadam
||10||सांबः स्वरूपसौंदर्य गर्वसर्वस्वमोहितः ॥
न ननाम मुनिं तत्र हसंस्तद्रूपसंपदम्
sāṃbasya tamabhiprāyaṃ vijñāya sa mahāmuniḥ ||
viveśa sumahāramyaṃ nāradaḥ kṛṣṇamaṃdiram
||11||सांबस्य तमभिप्रायं विज्ञाय स महामुनिः ॥
विवेश सुमहारम्यं नारदः कृष्णमंदिरम्
kṛṣṇotha dṛṣṭvā''gacchaṃtaṃ pratyudgamya ca nāradam ||
madhuparkeṇa saṃpūjya svāsane copaveśayat
||12||कृष्णोथ दृष्ट्वाऽऽगच्छंतं प्रत्युद्गम्य च नारदम् ॥
मधुपर्केण संपूज्य स्वासने चोपवेशयत्
kṛtvā kathā vicitrārthāstata ekāṃtavartinaḥ ||
kṛṣṇasya karṇe'kathayannāradaḥ sāṃbaceṣṭitam
||13||कृत्वा कथा विचित्रार्थास्तत एकांतवर्तिनः ॥
कृष्णस्य कर्णेऽकथयन्नारदः सांबचेष्टितम्
avaśyaṃ kiṃcidatrā'sti yaśodānaṃdavardhana ||
prāyaśastanna ghaṭate'saṃbhāvyaṃ nātha vāstriyām
||14||अवश्यं किंचिदत्राऽस्ति यशोदानंदवर्धन ॥
प्रायशस्तन्न घटतेऽसंभाव्यं नाथ वास्त्रियाम्
yūnāṃ tribhuvanasthānāṃ sāṃbo'tīva surūpavān ||
svabhāvacaṃcalākṣīṇāṃ cetovṛttiḥ sucaṃcalā
||15||यूनां त्रिभुवनस्थानां सांबोऽतीव सुरूपवान् ॥
स्वभावचंचलाक्षीणां चेतोवृत्तिः सुचंचला
apekṣaṃte na mugdhākṣyaḥ kulaṃ śīlaṃ śrutaṃ dhanam ||
rūpameva samīkṣaṃte viṣameṣu vimohitāḥ
||16||अपेक्षंते न मुग्धाक्ष्यः कुलं शीलं श्रुतं धनम् ॥
रूपमेव समीक्षंते विषमेषु विमोहिताः
athavā viditaṃ no te vallavīnāṃ viceṣṭitam ||
vināṣṭaunāyikāḥ kṛṣṇa kāmayaṃte'balāhyamum
||43||अथवा विदितं नो ते वल्लवीनां विचेष्टितम् ॥
विनाष्टौनायिकाः कृष्ण कामयंतेऽबलाह्यमुम्
vāmabhruvāṃ svabhāvācca nāradasya ca vākyataḥ ||
vijñātā''khilavṛttāṃtastathyaṃ kṛṣṇopyamanyata
||18||वामभ्रुवां स्वभावाच्च नारदस्य च वाक्यतः ॥
विज्ञाताऽऽखिलवृत्तांतस्तथ्यं कृष्णोप्यमन्यत
tāvaddhairyaṃcalākṣīṇāṃ tāvaccetovivekitā ||
yāvannārthī viviktastho vivikterthini nānyathā
||19||तावद्धैर्यंचलाक्षीणां तावच्चेतोविवेकिता ॥
यावन्नार्थी विविक्तस्थो विविक्तेर्थिनि नान्यथा
itthaṃ vivecayaṃścitte kṛṣṇaḥ krodhanadīrayam ||
vivekasetunā''stabhya nāradaṃ prāhiṇotsudhīḥ
||20||इत्थं विवेचयंश्चित्ते कृष्णः क्रोधनदीरयम् ॥
विवेकसेतुनाऽऽस्तभ्य नारदं प्राहिणोत्सुधीः
sāṃbasya vaikṛtaṃ kiṃcitkvacitkṛṣṇonavaikṣata ||
gate devamunau tasminvīkṣamāṇopyaharniśam
||21||सांबस्य वैकृतं किंचित्क्वचित्कृष्णोनवैक्षत ॥
गते देवमुनौ तस्मिन्वीक्षमाणोप्यहर्निशम्
kiyatyapi gate kāle punarapyāyayau muniḥ ||
madhye līlāvatīnāṃ ca jñātvā kṛṣṇamavasthitam
||22||कियत्यपि गते काले पुनरप्याययौ मुनिः ॥
मध्ये लीलावतीनां च ज्ञात्वा कृष्णमवस्थितम्
bahiḥ krīḍaṃtamāhūya sāṃbamityāha nāradaḥ ||
yāhi kṛṣṇāṃtikaṃ tūrṇaṃ kathayāgamanaṃ mama
||23||बहिः क्रीडंतमाहूय सांबमित्याह नारदः ॥
याहि कृष्णांतिकं तूर्णं कथयागमनं मम
sāṃbopi yāmi noyāmi kṣaṇamitthamaciṃtayat ||
kathaṃ rahaḥstha pitaraṃ yāmi straiṇasakhaṃprati
||24||सांबोपि यामि नोयामि क्षणमित्थमचिंतयत् ॥
कथं रहःस्थ पितरं यामि स्त्रैणसखंप्रति
na yāmi ca kathaṃ vākyādasyāhaṃ brahmacāriṇaḥ ||
jvaladaṃgārasaṃkāśa sphuratsarvāṃgatejasaḥ
||25||न यामि च कथं वाक्यादस्याहं ब्रह्मचारिणः ॥
ज्वलदंगारसंकाश स्फुरत्सर्वांगतेजसः
praṇamatsukumāreṣu vrīḍitoyaṃ mayaikadā ||
idānīmapi no yāyāmasya vākyānmahāmuneḥ
||26||प्रणमत्सुकुमारेषु व्रीडितोयं मयैकदा ॥
इदानीमपि नो यायामस्य वाक्यान्महामुनेः
atyāhitaṃ tadastīha tadāgodvayadarśanāt ||
pituḥ kopopi suślāghyo mayi no brāhmaṇasya tu
||27||अत्याहितं तदस्तीह तदागोद्वयदर्शनात् ॥
पितुः कोपोपि सुश्लाघ्यो मयि नो ब्राह्मणस्य तु
brahmakopāgninirdagdhāḥ prarohaṃti na jātucit ||
aparāgnivinirdagdhāro haṃte dāvadagdhavat
||28||ब्रह्मकोपाग्निनिर्दग्धाः प्ररोहंति न जातुचित् ॥
अपराग्निविनिर्दग्धारो हंते दावदग्धवत्
iti dhyātvā kṣaṇaṃ sāṃbo'viśadaṃtaḥpuraṃpituḥ ||
madhye straiṇasabhaṃkṛṣṇaṃ yāvajjāṃbavatīsutaḥ
||29||इति ध्यात्वा क्षणं सांबोऽविशदंतःपुरंपितुः ॥
मध्ये स्त्रैणसभंकृष्णं यावज्जांबवतीसुतः
dūrātpraṇamya vijñaptiṃ sa cakāra saśaṃkitaḥ ||
tāvattamanvagacchacca nāradaḥ kāryasiddhaye
||30||दूरात्प्रणम्य विज्ञप्तिं स चकार सशंकितः ॥
तावत्तमन्वगच्छच्च नारदः कार्यसिद्धये
sasaṃbhramotha kṛṣṇopi dṛṣṭvā sāṃbaṃ ca nāradam ||
samuttasthau paridadhatpītakauśeyamaṃbaram
||31||ससंभ्रमोथ कृष्णोपि दृष्ट्वा सांबं च नारदम् ॥
समुत्तस्थौ परिदधत्पीतकौशेयमंबरम्
utthite devakīsūnau tāḥ sarvā api gopikāḥ ||
vilajjitāḥ samuttasdhurgṛhṇaṃtyaḥ svaṃsvamaṃbaram
||32||उत्थिते देवकीसूनौ ताः सर्वा अपि गोपिकाः ॥
विलज्जिताः समुत्तस्धुर्गृह्णंत्यः स्वंस्वमंबरम्
mahārhaśayanīye taṃ haste dhṛtvā mahāmunim ||
samupāveśayatkṛṣṇaḥ sāṃbaśca krīḍituṃ yayau
||33||महार्हशयनीये तं हस्ते धृत्वा महामुनिम् ॥
समुपावेशयत्कृष्णः सांबश्च क्रीडितुं ययौ
tāsāṃ skhalitamālokya tiṣṭhaṃtīnāṃ puro muniḥ ||
kṛṣṇalīlādravībhūtavarāṃgānāṃ jagau harim
||34||तासां स्खलितमालोक्य तिष्ठंतीनां पुरो मुनिः ॥
कृष्णलीलाद्रवीभूतवरांगानां जगौ हरिम्
paśyapaśya mahābuddhe dṛṣṭvā jāṃbavatīsutam ||
imāḥ skhalitamāpannāstadrūpakṣubdhacetasaḥ
||35||पश्यपश्य महाबुद्धे दृष्ट्वा जांबवतीसुतम् ॥
इमाः स्खलितमापन्नास्तद्रूपक्षुब्धचेतसः
kṛṣṇopi sāṃbamāhūya sahasaivāśapatsutam ||
sarvā jāṃbavatītulyāḥ paśyaṃtamapi durvidheḥ
||36||कृष्णोपि सांबमाहूय सहसैवाशपत्सुतम् ॥
सर्वा जांबवतीतुल्याः पश्यंतमपि दुर्विधेः
yasmāttvadrūpamālokya gopālyaḥ skhalitā imāḥ ||
tasmātkuṣṭhī bhava kṣipramakāṃḍāgamanena ca
||37||यस्मात्त्वद्रूपमालोक्य गोपाल्यः स्खलिता इमाः ॥
तस्मात्कुष्ठी भव क्षिप्रमकांडागमनेन च
vepamāno mahāvyādhibhayātsāṃbopi dāruṇāt ||
kṛṣṇaṃ prasādayāmāsa bahuśaḥ pāpaśāṃtaye
||38||वेपमानो महाव्याधिभयात्सांबोपि दारुणात् ॥
कृष्णं प्रसादयामास बहुशः पापशांतये
kṛṣṇopyanena saṃjānansāṃbaṃ svasutamaurasam ||
abravītkuṣṭhamokṣāya vraja vaiśveśvarīṃ purīm
||39||कृष्णोप्यनेन संजानन्सांबं स्वसुतमौरसम् ॥
अब्रवीत्कुष्ठमोक्षाय व्रज वैश्वेश्वरीं पुरीम्
tatra bradhnaṃ samārādhya prakṛtiṃ svāmavāpsyasi ||
mahainasāṃ kṣayo yatra nāsti vārāṇasīṃ vinā
||40||तत्र ब्रध्नं समाराध्य प्रकृतिं स्वामवाप्स्यसि ॥
महैनसां क्षयो यत्र नास्ति वाराणसीं विना
yatra viśveśvaraḥ sākṣādyatra svargāpagā ca sā ||
yeṣāṃ mahainasāṃ dṛṣṭā munibhirnaiva niṣkṛtiḥ ||
teṣāṃ viśuddhirastyeva prāpya vārāṇasīṃ purīm
||41||यत्र विश्वेश्वरः साक्षाद्यत्र स्वर्गापगा च सा ॥
येषां महैनसां दृष्टा मुनिभिर्नैव निष्कृतिः ॥
तेषां विशुद्धिरस्त्येव प्राप्य वाराणसीं पुरीम्
na kevalaṃ hi pāpebhyo vārāṇasyāṃ vimucyate ||
prākṛtebhyopi pāpebhyo mucyate śaṃkarājñayā
||42||न केवलं हि पापेभ्यो वाराणस्यां विमुच्यते ॥
प्राकृतेभ्योपि पापेभ्यो मुच्यते शंकराज्ञया
purā purāriṇā sṛṣṭamavimuktaṃ vimuktaye ||
sarveṣāmeva jaṃtūnāṃ kṛpayāṃte tanutyajām
||43||पुरा पुरारिणा सृष्टमविमुक्तं विमुक्तये ॥
सर्वेषामेव जंतूनां कृपयांते तनुत्यजाम्
tatrānaṃdavane śaṃbhostavaśāpa nirākṛtiḥ ||
sāṃba tattveritaṃ yāhi nānyathā śāpanirvṛtiḥ
||44||तत्रानंदवने शंभोस्तवशाप निराकृतिः ॥
सांब तत्त्वेरितं याहि नान्यथा शापनिर्वृतिः
tataḥ kṛṣṇaṃ samāpṛcchya karmanirmuktaceṣṭitaḥ ||
nāradaḥ kṛtakṛtyaḥ sanyayāvākāśavartmanā
||45||ततः कृष्णं समापृच्छ्य कर्मनिर्मुक्तचेष्टितः ॥
नारदः कृतकृत्यः सन्ययावाकाशवर्त्मना
sāṃbo vārāṇasīṃ prāpya samārādhyāṃśumālinam ||
kuṃḍaṃ tatpṛṣṭhataḥ kṛtvā nijāṃ prakṛtimāptavān
||46||सांबो वाराणसीं प्राप्य समाराध्यांशुमालिनम् ॥
कुंडं तत्पृष्ठतः कृत्वा निजां प्रकृतिमाप्तवान्
sāṃbādityastadārabhya sarvavyādhiharo raviḥ ||
dadāti sarvabhaktebhyo'nāmayāḥ sarvasaṃpadaḥ
||47||सांबादित्यस्तदारभ्य सर्वव्याधिहरो रविः ॥
ददाति सर्वभक्तेभ्योऽनामयाः सर्वसंपदः
sāṃbakuṃḍe naraḥ snātvā ravivāre'ruṇodaye ||
sāṃbādityaṃ ca saṃpūjya vyādhibhirnābhibhūyate
||48||सांबकुंडे नरः स्नात्वा रविवारेऽरुणोदये ॥
सांबादित्यं च संपूज्य व्याधिभिर्नाभिभूयते
na strī vaidhavyamāpnoti sāṃbādityasya sevanāt ||
vaṃdhyā putraṃ prasūyeta śuddharūpasamanvitam
||49||न स्त्री वैधव्यमाप्नोति सांबादित्यस्य सेवनात् ॥
वंध्या पुत्रं प्रसूयेत शुद्धरूपसमन्वितम्
śuklāyāṃ dvija saptamyāṃ māghe māsi raverdine ||
mahāparva samākhyātaṃ raviparva samaṃ śubham
||50||शुक्लायां द्विज सप्तम्यां माघे मासि रवेर्दिने ॥
महापर्व समाख्यातं रविपर्व समं शुभम्
mahārogātpramucyeta tatra snātvāruṇodaye ||
sāṃbādityaṃ prapūjyāpi dharmamakṣayamāpnuyāt
||51||महारोगात्प्रमुच्येत तत्र स्नात्वारुणोदये ॥
सांबादित्यं प्रपूज्यापि धर्ममक्षयमाप्नुयात्
sannihatyāṃ kurukṣetre yatpuṇyaṃ rāhudarśane ||
tatpuṇyaṃ ravisaptamyāṃ māghe kāśyāṃ na saṃśayaḥ
||52||सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे यत्पुण्यं राहुदर्शने ॥
तत्पुण्यं रविसप्तम्यां माघे काश्यां न संशयः
madhaumāsi ravervāre yātrā sāṃvatsarī bhavet ||
aśokaistatra saṃpūjya kuṃḍe snātvā vidhānataḥ
||53||मधौमासि रवेर्वारे यात्रा सांवत्सरी भवेत् ॥
अशोकैस्तत्र संपूज्य कुंडे स्नात्वा विधानतः
sāṃbādityaṃ naro jātu na śokairabhibhūyate ||
saṃvatsarakṛtātpāpādbahirbhavati tatkṣaṇāt
||54||सांबादित्यं नरो जातु न शोकैरभिभूयते ॥
संवत्सरकृतात्पापाद्बहिर्भवति तत्क्षणात्
viśveśātpaścimāśāyāṃ sāṃbenātra mahātmanā ||
samyagārādhitā mūrtirādityasya śubhapradā
||55||विश्वेशात्पश्चिमाशायां सांबेनात्र महात्मना ॥
सम्यगाराधिता मूर्तिरादित्यस्य शुभप्रदा
iyaṃ bhaviṣyā tanmūrtiragaste tvatpuro'kathi ||
tāmabhyarcya namaskṛtya kṛtvāṣṭau ca pradakṣiṇāḥ ||
naro bhavati niṣpāpaḥ kāśīvāsa phalaṃ labhet
||56||इयं भविष्या तन्मूर्तिरगस्ते त्वत्पुरोऽकथि ॥
तामभ्यर्च्य नमस्कृत्य कृत्वाष्टौ च प्रदक्षिणाः ॥
नरो भवति निष्पापः काशीवास फलं लभेत्
sāṃbādityasya māhātmyaṃ kathitaṃ te mahāmate ||
yacchrutvāpi naro jātu yamalokaṃ na paśyati
||57||सांबादित्यस्य माहात्म्यं कथितं ते महामते ॥
यच्छ्रुत्वापि नरो जातु यमलोकं न पश्यति
idānīṃ draupadādityaṃ kathayiṣyāmi tenagha ||
tathā draupadaādityaḥ saṃsevyo bhaktasiddhidaḥ
||58||इदानीं द्रौपदादित्यं कथयिष्यामि तेनघ ॥
तथा द्रौपदआदित्यः संसेव्यो भक्तसिद्धिदः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe sāṃbādityamāhātmyakathanaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśodhyāyaḥ || 48 ||