sarvajña hṛdayānaṃda skaṃdaskaṃdita tāraka
agastya uvāca
sarvajña hṛdayānaṃda skaṃdaskaṃdita tāraka ||
na tṛptimadhigacchāmi śṛṇvanvārāṇasīkathām
||1||सर्वज्ञ हृदयानंद स्कंदस्कंदित तारक ॥
न तृप्तिमधिगच्छामि शृण्वन्वाराणसीकथाम्
anugraho yadi mayi yogyosmi śravaṇe yadi ||
tadā kathaya me nātha kāśyāṃ bhairava saṃkathām
||2||अनुग्रहो यदि मयि योग्योस्मि श्रवणे यदि ॥
तदा कथय मे नाथ काश्यां भैरव संकथाम्
kosau bhairavanāmātra kāśipuryāṃ vyavasthitaḥ ||
kiṃ rūpamasya kiṃ karma kāni nāmāni cāsya vai
||3||कोसौ भैरवनामात्र काशिपुर्यां व्यवस्थितः ॥
किं रूपमस्य किं कर्म कानि नामानि चास्य वै
kathamārādhitaścaiva siddhidaḥ sādhakasya vai ||
ārādhitaḥ kutra kāle kṣipraṃ siddhyati bhairavaḥ
||4||कथमाराधितश्चैव सिद्धिदः साधकस्य वै ॥
आराधितः कुत्र काले क्षिप्रं सिद्ध्यति भैरवः
skaṃda uvāca
vārāṇasyāṃ mahābhāga yathā te prema vartate ||
tathā na kasyacinmanye tato vakṣyāmyaśeṣataḥ
||5||वाराणस्यां महाभाग यथा ते प्रेम वर्तते ॥
तथा न कस्यचिन्मन्ये ततो वक्ष्याम्यशेषतः
prādurbhāvaṃ bhairavasya mahāpātakanāśanam ||
yacchrutvā kāśivāsasya phalaṃ nirvighramāpnuyāt
||6||प्रादुर्भावं भैरवस्य महापातकनाशनम् ॥
यच्छ्रुत्वा काशिवासस्य फलं निर्विघ्रमाप्नुयात्
pāṇibhyāṃ paritaḥ prapīḍya sudṛḍhaṃ niścotya niścotya ca brahmāṃḍaṃ sakalaṃ pacelimarasāloccaiḥ phalābhaṃ muhuḥ ||
pāyaṃpāyamapāyatastrijagatīmunmattavattai rasairnṛtyaṃstāṃḍavaḍaṃbareṇa vidhināpāyānmahābhairavaḥ
||7||पाणिभ्यां परितः प्रपीड्य सुदृढं निश्चोत्य निश्चोत्य च ब्रह्मांडं सकलं पचेलिमरसालोच्चैः फलाभं मुहुः ॥
पायंपायमपायतस्त्रिजगतीमुन्मत्तवत्तै रसैर्नृत्यंस्तांडवडंबरेण विधिनापायान्महाभैरवः
kuṃbhayone na vettyeva mahimānaṃ maheśituḥ ||
caturbhajopi vaikuṃṭhaścaturvaktropi viśvakṛt
||8||कुंभयोने न वेत्त्येव महिमानं महेशितुः ॥
चतुर्भजोपि वैकुंठश्चतुर्वक्त्रोपि विश्वकृत्
na citramatra bhūdeva bhavamāyā duratyayā ||
tayā saṃmohitāḥ sarve nāvayaṃtyapi taṃ param
||9||न चित्रमत्र भूदेव भवमाया दुरत्यया ॥
तया संमोहिताः सर्वे नावयंत्यपि तं परम्
vedayedyadicātmānaṃ sa eva parameśvaraḥ ||
tadā viṃdaṃti brahmādyāḥ svecchayaiva na taṃ viduḥ
||10||वेदयेद्यदिचात्मानं स एव परमेश्वरः ॥
तदा विंदंति ब्रह्माद्याः स्वेच्छयैव न तं विदुः
sa sarvagopi nekṣyeta svātmārāmo maheśvaraḥ ||
devavadbudhyate mūḍhairatīto yo manogirām
||11||स सर्वगोपि नेक्ष्येत स्वात्मारामो महेश्वरः ॥
देववद्बुध्यते मूढैरतीतो यो मनोगिराम्
purā pitāmahaṃ vipra meruśṛṃge maharṣayaḥ ||
procuḥ praṇamya lokeśaṃ kimekaṃ tattvamavyayam
||12||पुरा पितामहं विप्र मेरुशृंगे महर्षयः ॥
प्रोचुः प्रणम्य लोकेशं किमेकं तत्त्वमव्ययम्
samā yayā maheśasya mohito lokasaṃbhavaḥ ||
avijñāya paraṃ bhāvamātmānaṃ prāha varpiṇam
||13||समा यया महेशस्य मोहितो लोकसंभवः ॥
अविज्ञाय परं भावमात्मानं प्राह वर्पिणम्
jagadyonirahaṃ dhātā svayaṃbhūreka īśvaraḥ ||
anādimadahaṃ brahma māmanarcya na mu cyate
||14||जगद्योनिरहं धाता स्वयंभूरेक ईश्वरः ॥
अनादिमदहं ब्रह्म मामनर्च्य न मु च्यते
pravartako hi jagatāmahameko nivartakaḥ ||
nānyo madadhikaḥ satyaṃ kaścitkopi surottamāḥ
||15||प्रवर्तको हि जगतामहमेको निवर्तकः ॥
नान्यो मदधिकः सत्यं कश्चित्कोपि सुरोत्तमाः
tasyaivaṃ bruvato dhātuḥ kraturnārāyaṇāṃśajaḥ ||
provāca prahasanvākyaṃ roṣatāmravilocanaḥ
||16||तस्यैवं ब्रुवतो धातुः क्रतुर्नारायणांशजः ॥
प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं रोषताम्रविलोचनः
avijñāya paraṃ tattvaṃ kimetatpratipādyate ||
ajñānaṃ yogayuktasya na caitaducitaṃ tava
||17||अविज्ञाय परं तत्त्वं किमेतत्प्रतिपाद्यते ॥
अज्ञानं योगयुक्तस्य न चैतदुचितं तव
ahaṃ kartā hi lokānāṃ yajño nārāyaṇaḥ paraḥ ||
na māmanādṛtya vidhe jīvanaṃ jagatāmaja
||18||अहं कर्ता हि लोकानां यज्ञो नारायणः परः ॥
न मामनादृत्य विधे जीवनं जगतामज
ahameva paraṃ jyotirahameva parā gatiḥ ||
matpreritena bhavatā sṛṣṭireṣā vidhīyate
||19||अहमेव परं ज्योतिरहमेव परा गतिः ॥
मत्प्रेरितेन भवता सृष्टिरेषा विधीयते
evaṃ vipra kṛtau mohātparasparajayaiṣiṇau ||
papracchatuḥ pramāṇajñānāgamāṃścaturopi tau
||20||एवं विप्र कृतौ मोहात्परस्परजयैषिणौ ॥
पप्रच्छतुः प्रमाणज्ञानागमांश्चतुरोपि तौ
vidhikratū ūcatuḥ
vedāḥ pramāṇaṃ sarvatra pratiṣṭhāṃ paramāmitāḥ ||
yūyameva na saṃdehaḥ kiṃ tattvaṃ pratitiṣṭhata
||21||वेदाः प्रमाणं सर्वत्र प्रतिष्ठां परमामिताः ॥
यूयमेव न संदेहः किं तत्त्वं प्रतितिष्ठत
śrutaya ūcuḥ
yadi mānyā vayaṃ devau sṛṣṭisthitikarau vibhū ||
tadā pramāṇaṃ vakṣyāmo bhavatsaṃdehabhedakam
||22||यदि मान्या वयं देवौ सृष्टिस्थितिकरौ विभू ॥
तदा प्रमाणं वक्ष्यामो भवत्संदेहभेदकम्
śrutyuktamidamākarṇya procatustau śrutīḥ prati ||
yuṣmaduktaṃ pramāṇaṃ nau kiṃ tattvaṃ samyagucyatām
||23||श्रुत्युक्तमिदमाकर्ण्य प्रोचतुस्तौ श्रुतीः प्रति ॥
युष्मदुक्तं प्रमाणं नौ किं तत्त्वं सम्यगुच्यताम्
ṛguvāca
yadaṃtaḥsthāni bhūtāni yataḥ sarvaṃ pravartate ||
yadāhustatparaṃ tattvaṃ sa rudrastveka eva hi
||24||यदंतःस्थानि भूतानि यतः सर्वं प्रवर्तते ॥
यदाहुस्तत्परं तत्त्वं स रुद्रस्त्वेक एव हि
yajuruvāca
yo yajñairakhilairīśo yogena ca samijyate ||
yena pramāṇaṃ hi vayaṃ sa ekaḥ sarvadṛkchivaḥ
||25||यो यज्ञैरखिलैरीशो योगेन च समिज्यते ॥
येन प्रमाणं हि वयं स एकः सर्वदृक्छिवः
sāmovāca
yenedaṃ bhraśyate viśvaṃ yogibhiryo viciṃtyate ||
yadbhāsā bhāsate viśvaṃ sa ekastryaṃbakaḥ paraḥ
||26||येनेदं भ्रश्यते विश्वं योगिभिर्यो विचिंत्यते ॥
यद्भासा भासते विश्वं स एकस्त्र्यंबकः परः
atharvovāca
yaṃ prapaśyaṃti deveśaṃ bhaktyānugrahiṇo janāḥ ||
tamāhurekaṃ kaivalyaṃ śaṃkaraṃ duḥkhataskaram
||27||यं प्रपश्यंति देवेशं भक्त्यानुग्रहिणो जनाः ॥
तमाहुरेकं कैवल्यं शंकरं दुःखतस्करम्
śrutīritaṃ niśamyetthaṃ tāvatīva vimohitau ||
smitvāhatuḥ kratu vidhīmohādhyenāṃkitau mune
||28||श्रुतीरितं निशम्येत्थं तावतीव विमोहितौ ॥
स्मित्वाहतुः क्रतु विधीमोहाध्येनांकितौ मुने
kathaṃ pramathanāthosau ramamāṇo niraṃtaram ||
digaṃbaraḥ pitṛvane śivayā dhūlidhūsaraḥ
||29||कथं प्रमथनाथोसौ रममाणो निरंतरम् ॥
दिगंबरः पितृवने शिवया धूलिधूसरः
viṭaṃkaveśo jaṭilo vṛṣagovyālabhūṣaṇaḥ ||
paraṃ brahmatvamāpannaḥ kva ca tatsaṃgavarjitam
||30||विटंकवेशो जटिलो वृषगोव्यालभूषणः ॥
परं ब्रह्मत्वमापन्नः क्व च तत्संगवर्जितम्
tadudīritamākarṇya praṇavātmā sanātanaḥ ||
amūrto mūrtimānbhūtvā hasamāna uvāca tau
||31||तदुदीरितमाकर्ण्य प्रणवात्मा सनातनः ॥
अमूर्तो मूर्तिमान्भूत्वा हसमान उवाच तौ
praṇava uvāca
na hyeṣa bhagavāñchaktyā svātmano vyatiriktayā ||
kadācidramate rudro līlārūpadharo haraḥ
||32||न ह्येष भगवाञ्छक्त्या स्वात्मनो व्यतिरिक्तया ॥
कदाचिद्रमते रुद्रो लीलारूपधरो हरः
asau hi bhagavānīśaḥ svayaṃjyotiḥ sanātanaḥ ||
ānaṃdarūpā tasyaiṣā śaktirnāgaṃtukī śivā
||33||असौ हि भगवानीशः स्वयंज्योतिः सनातनः ॥
आनंदरूपा तस्यैषा शक्तिर्नागंतुकी शिवा
ityevamuktepi tadā makhamūrterajasya hi ||
nājñānamagamannāśaṃ śrīkaṃṭhasyaiva māyayā
||34||इत्येवमुक्तेपि तदा मखमूर्तेरजस्य हि ॥
नाज्ञानमगमन्नाशं श्रीकंठस्यैव मायया
prādurāsīttato jyotirubhayoraṃtare mahat ||
pūrayannijayā bhāsā dyāvābhūmyoryadaṃtaram
||35||प्रादुरासीत्ततो ज्योतिरुभयोरंतरे महत् ॥
पूरयन्निजया भासा द्यावाभूम्योर्यदंतरम्
jyotirmaṃḍalamadhyastho dadṛśe puruṣākṛtiḥ ||
prajajvālātha kopena brahmaṇaḥ paṃcamaṃ śiraḥ
||36||ज्योतिर्मंडलमध्यस्थो ददृशे पुरुषाकृतिः ॥
प्रजज्वालाथ कोपेन ब्रह्मणः पंचमं शिरः
āvayoraṃtaraṃ kosau bibhṛyātpuruṣākṛtim ||
vidhiḥ saṃbhāvayedyāvattāvatsa hi vilokitaḥ
||37||आवयोरंतरं कोसौ बिभृयात्पुरुषाकृतिम् ॥
विधिः संभावयेद्यावत्तावत्स हि विलोकितः
sraṣṭā kṣaṇena ca mahānpuruṣo nīlalohitaḥ ||
triśūlapāṇirbhālākṣo nāgoḍupavibhūṣaṇaḥ
||38||स्रष्टा क्षणेन च महान्पुरुषो नीललोहितः ॥
त्रिशूलपाणिर्भालाक्षो नागोडुपविभूषणः
hiraṇyagarbhastaṃ prāha jāne tvāṃ caṃdraśekharam ||
bhālasthalānmamapurā rudraḥ prādurabhūdbhavān
||39||हिरण्यगर्भस्तं प्राह जाने त्वां चंद्रशेखरम् ॥
भालस्थलान्ममपुरा रुद्रः प्रादुरभूद्भवान्
rodanādrudranāmāpi yojitosi mayā purā ||
māmeva śaraṇaṃ yāhi putra rakṣāṃ karomi te
||40||रोदनाद्रुद्रनामापि योजितोसि मया पुरा ॥
मामेव शरणं याहि पुत्र रक्षां करोमि ते
atheśvaraḥ padmayoneḥ śrutvā garvavatīṃ giram ||
sakopataḥ samutpādya puruṣaṃ bhairavākṛtim
||41||अथेश्वरः पद्मयोनेः श्रुत्वा गर्ववतीं गिरम् ॥
सकोपतः समुत्पाद्य पुरुषं भैरवाकृतिम्
prāha paṃkajajanmāsau śāsyaste kālabhairava ||
kālavadrājase sākṣātkālarājastato bhavān
||42||प्राह पंकजजन्मासौ शास्यस्ते कालभैरव ॥
कालवद्राजसे साक्षात्कालराजस्ततो भवान्
viśvaṃ bhartuṃ samartho'si bharaṇādbhairavaḥ smṛtaḥ ||
tvatto bheṣyati kālopi tatastvaṃ kālabhairavaḥ
||43||विश्वं भर्तुं समर्थोऽसि भरणाद्भैरवः स्मृतः ॥
त्वत्तो भेष्यति कालोपि ततस्त्वं कालभैरवः
āmardayiṣyati bhavāṃstuṣṭo duṣṭātmano yataḥ ||
āmardaka iti khyāti tataḥ sarvatra yāsyati
||44||आमर्दयिष्यति भवांस्तुष्टो दुष्टात्मनो यतः ॥
आमर्दक इति ख्याति ततः सर्वत्र यास्यति
yataḥ pāpāni bhaktānāṃ bhakṣayiṣyati tatkṣaṇāt ||
pāpabhakṣaṇa ityeva tava nāma bhaviṣyati
||45||यतः पापानि भक्तानां भक्षयिष्यति तत्क्षणात् ॥
पापभक्षण इत्येव तव नाम भविष्यति
yā me muktipurī kāśī sarvābhyopi garīyasī ||
ādhipatyaṃ ca tasyāste kālarāja sadaiva hi
||46||या मे मुक्तिपुरी काशी सर्वाभ्योपि गरीयसी ॥
आधिपत्यं च तस्यास्ते कालराज सदैव हि
tatra ye pāpakartārasteṣāṃ śāstā tvameva hi ||
śubhāśubhaṃ na tatkarma citragupto likhiṣyati
||47||तत्र ये पापकर्तारस्तेषां शास्ता त्वमेव हि ॥
शुभाशुभं न तत्कर्म चित्रगुप्तो लिखिष्यति
etānvarānpragṛhyā'tha tatkṣaṇātkālabhairavaḥ ||
vāmāṃgulinakhāgreṇa cakarta ca śiro vidheḥ
||48||एतान्वरान्प्रगृह्याऽथ तत्क्षणात्कालभैरवः ॥
वामांगुलिनखाग्रेण चकर्त च शिरो विधेः
yadaṃgamaparādhnoti kāryaṃ tasyaiva śāsanam ||
ato yena kṛtā niṃdā tacchinnaṃ pacamaṃ śiraḥ
||49||यदंगमपराध्नोति कार्यं तस्यैव शासनम् ॥
अतो येन कृता निंदा तच्छिन्नं पचमं शिरः
yajñamūrtidharo viṣṇustatastuṣṭāva śaṃkaram ||
bhīto hiraṇyagarbhopi jajāpa śatarudriyam
||50||यज्ञमूर्तिधरो विष्णुस्ततस्तुष्टाव शंकरम् ॥
भीतो हिरण्यगर्भोपि जजाप शतरुद्रियम्
āśvāsya tau mahādevaḥ prītaḥ praṇatavatsalaḥ ||
prāha svāṃ mūrtimaparāṃ bhairavaṃ taṃ kapardinam
||51||आश्वास्य तौ महादेवः प्रीतः प्रणतवत्सलः ॥
प्राह स्वां मूर्तिमपरां भैरवं तं कपर्दिनम्
mānyo'dhvarosau bhavatā tathā śatadhṛtistvayam ||
kapālaṃ vaidhasaṃ cāpi nīlalohita dhāraya
||52||मान्योऽध्वरोसौ भवता तथा शतधृतिस्त्वयम् ॥
कपालं वैधसं चापि नीललोहित धारय
brahmahatyāpanodāya vrataṃ lokāya darśayan ||
cara tvaṃ satataṃ bhikṣāṃ kāpālavratamāsthitaḥ ||
ityuktvāṃ'tarhito devastejorūpastadā śivaḥ
||53||ब्रह्महत्यापनोदाय व्रतं लोकाय दर्शयन् ॥
चर त्वं सततं भिक्षां कापालव्रतमास्थितः ॥
इत्युक्त्वांऽतर्हितो देवस्तेजोरूपस्तदा शिवः
utpādya kanyāmekāṃ tu brahmahatyeti viśrutām ||
raktāṃbaradharāṃ raktāṃ raktasraggaṃdhalepanām
||54||उत्पाद्य कन्यामेकां तु ब्रह्महत्येति विश्रुताम् ॥
रक्तांबरधरां रक्तां रक्तस्रग्गंधलेपनाम्
daṃṣṭākarālavadanāṃ lalajjihvātibhīṣaṇām ||
aṃtarikṣaikapādāgrāṃ pibaṃtīṃ rudhiraṃ bahu
||55||दंष्टाकरालवदनां ललज्जिह्वातिभीषणाम् ॥
अंतरिक्षैकपादाग्रां पिबंतीं रुधिरं बहु
kartrīṃ karparahastāgrāṃ sphuratpiṃgogratārakām ||
garjayaṃtīṃ mahāvegāṃ bhairavasyāpibhīṣaṇām
||56||कर्त्रीं कर्परहस्ताग्रां स्फुरत्पिंगोग्रतारकाम् ॥
गर्जयंतीं महावेगां भैरवस्यापिभीषणाम्
yāvadvārāṇasīṃ divyāṃ purīmeṣa gamiṣyati ||
tāvattvaṃ bhīṣaṇe kālamanugacchograrūpiṇi
||57||यावद्वाराणसीं दिव्यां पुरीमेष गमिष्यति ॥
तावत्त्वं भीषणे कालमनुगच्छोग्ररूपिणि
sarvatra te praveśosti tyaktvā vārāṇasīṃ purīm ||
niyojyatāmiti śivopyaṃtardhānaṃ gatastataḥ
||58||सर्वत्र ते प्रवेशोस्ति त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम् ॥
नियोज्यतामिति शिवोप्यंतर्धानं गतस्ततः
tatsānnidhyādbhairavopi kālobhūtkālakālataḥ ||
sa devadevavākyena bibhratkāpālikaṃ vratam
||59||तत्सान्निध्याद्भैरवोपि कालोभूत्कालकालतः ॥
स देवदेववाक्येन बिभ्रत्कापालिकं व्रतम्
kapālapāṇirviśvātmā cacāra bhuvanatrayam ||
nātyākṣīccāpi taṃ devaṃ brahmahatyā sudāruṇā
||60||कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम् ॥
नात्याक्षीच्चापि तं देवं ब्रह्महत्या सुदारुणा
satyalokepi vaikuṃṭhe maheṃdrādi purīṣvapi ||
trijagatpatirugropi vratī trijagatīśvaraḥ
||61||सत्यलोकेपि वैकुंठे महेंद्रादि पुरीष्वपि ॥
त्रिजगत्पतिरुग्रोपि व्रती त्रिजगतीश्वरः
pratitīrthaṃ bhramannāpi vimukto brahmahatyayā
||62||प्रतितीर्थं भ्रमन्नापि विमुक्तो ब्रह्महत्यया
anenaivānumānena mahimā tvavagamyatām ||
brahmahatyāpanodinyāḥ kāśyāḥ kalaśasaṃbhava
||63||अनेनैवानुमानेन महिमा त्ववगम्यताम् ॥
ब्रह्महत्यापनोदिन्याः काश्याः कलशसंभव
saṃti tīrthānyanekāni bahūnyāyatanāni ca ||
adhi trilokino kāśyāḥ kalāmarhaṃti ṣoḍaśīm
||64||संति तीर्थान्यनेकानि बहून्यायतनानि च ॥
अधि त्रिलोकिनो काश्याः कलामर्हंति षोडशीम्
tāvadgarjaṃti pāpāni brahatyādikānyalam ||
yāvannāma na śṛṇvaṃti kāśyāḥ pāpācalāśaneḥ
||65||तावद्गर्जंति पापानि ब्रहत्यादिकान्यलम् ॥
यावन्नाम न शृण्वंति काश्याः पापाचलाशनेः
pramathaiḥ sevyamāno'yaṃ trilokīṃ vicaranharaḥ ||
kāpāliko yayau devo nārāyaṇaniketanam
||66||प्रमथैः सेव्यमानोऽयं त्रिलोकीं विचरन्हरः ॥
कापालिको ययौ देवो नारायणनिकेतनम्
athāyāṃtaṃ mahākālaṃ trinetraṃ sarpakuṃḍalam ||
mahādevāṃśasaṃbhūtaṃ bhairavaṃ bhīṣaṇākṛtim
||67||अथायांतं महाकालं त्रिनेत्रं सर्पकुंडलम् ॥
महादेवांशसंभूतं भैरवं भीषणाकृतिम्
papāta daṃḍavadbhūmau dṛṣṭvā taṃ garuḍadhvajaḥ ||
devāśca munayaścaiva devanāryaḥ samaṃtataḥ
||68||पपात दंडवद्भूमौ दृष्ट्वा तं गरुडध्वजः ॥
देवाश्च मुनयश्चैव देवनार्यः समंततः
nipetuḥ praṇipatyainaṃ praṇataḥ kamalāpatiḥ ||
śirasyaṃjalimāropya stutvā bahuvidhaiḥ stavaiḥ
||69||निपेतुः प्रणिपत्यैनं प्रणतः कमलापतिः ॥
शिरस्यंजलिमारोप्य स्तुत्वा बहुविधैः स्तवैः
kṣīrodamathano tāṃ prāha padmālayāṃ hariḥ ||
priye paśyā'bjanayane dhanyā'si subhagenaghe
||70||क्षीरोदमथनो तां प्राह पद्मालयां हरिः ॥
प्रिये पश्याऽब्जनयने धन्याऽसि सुभगेनघे
dhanyo'haṃ devi suśroṇi yatpaśyāvo jagatpatim ||
ayaṃ dhātā vidhātā ca lokānāṃ prabhurīśvaraḥ
||71||धन्योऽहं देवि सुश्रोणि यत्पश्यावो जगत्पतिम् ॥
अयं धाता विधाता च लोकानां प्रभुरीश्वरः
anādiḥ śaraṇaḥ śāṃtaḥ paraḥ ṣaḍviṃśasaṃmitaḥ ||
sarvajñaḥ sarvayogīśaḥ sarvabhūtaikanāyakaḥ
||72||अनादिः शरणः शांतः परः षड्विंशसंमितः ॥
सर्वज्ञः सर्वयोगीशः सर्वभूतैकनायकः
sarvabhūtāṃtarātmā'yaṃ sarveṣāṃ sarvadaḥ sadā ||
yaṃ vinidrā viniḥśvāsāḥ śāṃtā dhyānaparāyaṇāḥ
||73||सर्वभूतांतरात्माऽयं सर्वेषां सर्वदः सदा ॥
यं विनिद्रा विनिःश्वासाः शांता ध्यानपरायणाः
dhiyā paśyaṃti hṛdaye soyamadya samīkṣyatām ||
yaṃ vidurvedatattvajñā yogino yatamānasāḥ
||74||धिया पश्यंति हृदये सोयमद्य समीक्ष्यताम् ॥
यं विदुर्वेदतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः
arūpo rūpavānbhūtvā soyamāyāti sarvagaḥ ||
aho vicitraṃ devasya ceṣṭitaṃ parameṣṭhinaḥ
||74||अरूपो रूपवान्भूत्वा सोयमायाति सर्वगः ॥
अहो विचित्रं देवस्य चेष्टितं परमेष्ठिनः
yasyākhyāṃ bruvatāṃ nityaṃ na dehaḥ sopi dehadhṛk ||
yaṃ dṛṣṭvā na punarjanma labhyate mānavairbhuvi
||76||यस्याख्यां ब्रुवतां नित्यं न देहः सोपि देहधृक् ॥
यं दृष्ट्वा न पुनर्जन्म लभ्यते मानवैर्भुवि
soyamāyāti bhagavāṃstryaṃbakaḥ śaśibhūṣaṇaḥ ||
puṃḍarīkadalāyāme dhanyeme'dya vilocane
||77||सोयमायाति भगवांस्त्र्यंबकः शशिभूषणः ॥
पुंडरीकदलायामे धन्येमेऽद्य विलोचने
dhigdhikpadaṃ tu devānāṃ paraṃ dṛṣṭvā'tra śaṃkaram ||
labhyate yanna nirvāṇaṃ sarvaduḥkhāṃtakṛttu yat
||78||धिग्धिक्पदं तु देवानां परं दृष्ट्वाऽत्र शंकरम् ॥
लभ्यते यन्न निर्वाणं सर्वदुःखांतकृत्तु यत्
devatvādaśubhaṃ kiṃciddevaloke na vidyate ||
dṛṣṭvāpi sarvadeveśaṃ yanmuktiṃ na labhāmahe
||79||देवत्वादशुभं किंचिद्देवलोके न विद्यते ॥
दृष्ट्वापि सर्वदेवेशं यन्मुक्तिं न लभामहे
evamuktvā hṛṣīkeśaḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ ||
praṇipatya mahādevamidamāha vṛṣadhvajam
||80||एवमुक्त्वा हृषीकेशः संप्रहृष्टतनूरुहः ॥
प्रणिपत्य महादेवमिदमाह वृषध्वजम्
kimidaṃ devadevena sarvajñena tvayā vibho ||
kriyate jagatāṃ dhātrā sarvapāpaharā'vyaya
||81||किमिदं देवदेवेन सर्वज्ञेन त्वया विभो ॥
क्रियते जगतां धात्रा सर्वपापहराऽव्यय
krīḍeyaṃ tava deveśa trilocana mahāmate ||
kiṃ kāraṇaṃ virūpākṣa ceṣṭitaṃ te smarārdana
||82||क्रीडेयं तव देवेश त्रिलोचन महामते ॥
किं कारणं विरूपाक्ष चेष्टितं ते स्मरार्दन
kimarthaṃ bhagavatrchaṃbho bhikṣāṃ carasi śaktipa ||
saṃśayo me jagannātha natatrailokyarājyada
||83||किमर्थं भगवत्र्छंभो भिक्षां चरसि शक्तिप ॥
संशयो मे जगन्नाथ नतत्रैलोक्यराज्यद
evamuktastataḥ śaṃbhurviṣṇumetadudāharat ||
brahmaṇastu śiraśchinnamaṃglyagranakhena ha
||84||एवमुक्तस्ततः शंभुर्विष्णुमेतदुदाहरत् ॥
ब्रह्मणस्तु शिरश्छिन्नमंगु्ल्यग्रनखेन ह
tadaghapratighaṃ viṣṇo carāmyetadvrataṃ śubham ||
evamukto maheśena puṃḍarīkavilocanaḥ
||85||तदघप्रतिघं विष्णो चराम्येतद्व्रतं शुभम् ॥
एवमुक्तो महेशेन पुंडरीकविलोचनः
smitvā kiṃcinnataśirāḥ punarevaṃ vyajijñapat ||
yathecchasi tathā krīḍa sarvaviṣṭapanāyaka
||86||स्मित्वा किंचिन्नतशिराः पुनरेवं व्यजिज्ञपत् ॥
यथेच्छसि तथा क्रीड सर्वविष्टपनायक
māyayā māṃ mahādeva nacchādayitumarhasi ||
nābhīkamalakośāttu koṭiśaḥ kamalāsanān
||87||मायया मां महादेव नच्छादयितुमर्हसि ॥
नाभीकमलकोशात्तु कोटिशः कमलासनान्
kalpe kalpe sṛjāmīśa tvanniyogabalādvibho ||
tyaja māyāmimāṃ deva dustarāmakṛtātmabhiḥ
||88||कल्पे कल्पे सृजामीश त्वन्नियोगबलाद्विभो ॥
त्यज मायामिमां देव दुस्तरामकृतात्मभिः
madādyo mahādeva māyayā tava mohitāḥ ||
yathāvadavagacchāmi ceṣṭitaṃ te śivāpate
||89||मदाद्यो महादेव मायया तव मोहिताः ॥
यथावदवगच्छामि चेष्टितं ते शिवापते
saṃhārakāle saṃprāpte sadevānakhilānmunīn ||
lokānvarṇāśramavato hariṣyasi yadā hara
||90||संहारकाले संप्राप्ते सदेवानखिलान्मुनीन् ॥
लोकान्वर्णाश्रमवतो हरिष्यसि यदा हर
tadā kva te mahādeva pāpa brahmavadhādikam ||
pārataṃtryaṃ na te śaṃbho svairaṃ krīḍettato bhavān
||91||तदा क्व ते महादेव पाप ब्रह्मवधादिकम् ॥
पारतंत्र्यं न ते शंभो स्वैरं क्रीडेत्ततो भवान्
atītabrahmaṇāmasthnāṃ srakkaṃṭhe tava bhāsate ||
tadātadā kvānugatā brahmahatyā tavānagha
||92||अतीतब्रह्मणामस्थ्नां स्रक्कंठे तव भासते ॥
तदातदा क्वानुगता ब्रह्महत्या तवानघ
kṛtvāpi sumahatpāpaṃ tvāṃ yaḥ smarati bhāvataḥ ||
ādhāraṃ jagatāmīśaṃ tasya pāpaṃ vilīyate
||93||कृत्वापि सुमहत्पापं त्वां यः स्मरति भावतः ॥
आधारं जगतामीशं तस्य पापं विलीयते
yathā tamo na tiṣṭheta saṃnidhāvaṃśumālinaḥ ||
tathā na bhavabhaktasya pāpaṃ tasya vrajetkṣayam
||94||यथा तमो न तिष्ठेत संनिधावंशुमालिनः ॥
तथा न भवभक्तस्य पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्
yaściṃtayati puṇyātmā tava pādāṃbujadvayam ||
brahmahatyādikamapi pāpaṃ tasya vrajetkṣayam
||95||यश्चिंतयति पुण्यात्मा तव पादांबुजद्वयम् ॥
ब्रह्महत्यादिकमपि पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्
tava nāmānuraktā vāgyasya puṃso jagatpate ||
apyadrikūṭatulitaṃ nainastamanubādhate
||96||तव नामानुरक्ता वाग्यस्य पुंसो जगत्पते ॥
अप्यद्रिकूटतुलितं नैनस्तमनुबाधते
rajasā tamasā vivardhitaṃ kva nu pāpaṃ paritāpadāyakam ||
kva ca te śiva nāma maṃgalaṃ janajīvātu jagadrujāpaham
||97||रजसा तमसा विवर्धितं क्व नु पापं परितापदायकम् ॥
क्व च ते शिव नाम मंगलं जनजीवातु जगद्रुजापहम्
yadi jātucidaṃdhakadviṣastavanāmauṣṭhapuṭādviniḥsṛtam ||
śivaśaṃkara caṃdraśekharetyasakṛttasya na saṃsṛtiḥ punaḥ
||98||यदि जातुचिदंधकद्विषस्तवनामौष्ठपुटाद्विनिःसृतम् ॥
शिवशंकर चंद्रशेखरेत्यसकृत्तस्य न संसृतिः पुनः
paramātmanparaṃdhāma svecchā vidhṛta vigraha ||
kutūhalaṃ taveśedaṃ kva parādhīnateśvare
||99||परमात्मन्परंधाम स्वेच्छा विधृत विग्रह ॥
कुतूहलं तवेशेदं क्व पराधीनतेश्वरे
adya dhanyosmi deveśa yaṃ na paśyati yoginaḥ ||
paśyāmi taṃ jaganmūlaṃ parameśvaramakṣayam
||100||अद्य धन्योस्मि देवेश यं न पश्यति योगिनः ॥
पश्यामि तं जगन्मूलं परमेश्वरमक्षयम्
adya me paramo lābhastvadya me maṃgalaṃ param ||
tvaddṛṣṭyamṛtatṛptasya tṛṇaṃ svargāpavargadam
||1||अद्य मे परमो लाभस्त्वद्य मे मंगलं परम् ॥
त्वद्दृष्ट्यमृततृप्तस्य तृणं स्वर्गापवर्गदम्
itthaṃ vadati goviṃde vimalā padmayā tayā ||
manorathavatī nāma bhikṣāpātre samarpitā
||2||इत्थं वदति गोविंदे विमला पद्मया तया ॥
मनोरथवती नाम भिक्षापात्रे समर्पिता
bhikṣāṭanāya devopi niragātparayā mudā ||
dṛṣṭvā'nuyāyinīṃ tāṃ tu samāhūya janārdanaḥ ||
saṃprārthayadbrahmahatyāṃ vimuṃca tvaṃ triśūlinam
||3||भिक्षाटनाय देवोपि निरगात्परया मुदा ॥
दृष्ट्वाऽनुयायिनीं तां तु समाहूय जनार्दनः ॥
संप्रार्थयद्ब्रह्महत्यां विमुंच त्वं त्रिशूलिनम्
brahmahatyovāca
anenāpi miṣeṇā'haṃ saṃsevyāmuṃ vṛṣadhvajam ||
ātmānaṃ pāvayiṣyāmi kva punarbhavadarśanam
||4||अनेनापि मिषेणाऽहं संसेव्यामुं वृषध्वजम् ॥
आत्मानं पावयिष्यामि क्व पुनर्भवदर्शनम्
sā tatyāja na tatpārśvaṃ vyāhṛtāpi murāriṇā ||
tamūce'tha hariṃ śaṃbhuḥ smerāsyo vacanaṃ śubham
||5||सा तत्याज न तत्पार्श्वं व्याहृतापि मुरारिणा ॥
तमूचेऽथ हरिं शंभुः स्मेरास्यो वचनं शुभम्
tvadvākpīyūṣapānena tṛptosmi bahumānada ||
varaṃ vṛṇīṣva goviṃda varado'smi tavānagha
||6||त्वद्वाक्पीयूषपानेन तृप्तोस्मि बहुमानद ॥
वरं वृणीष्व गोविंद वरदोऽस्मि तवानघ
na mādyaṃti yathā bhaikṣairbhikṣavopyatisaṃskṛtaiḥ ||
yathāmānasudhāpānairnunna bhikṣāṭanajvarāḥ
||7||न माद्यंति यथा भैक्षैर्भिक्षवोप्यतिसंस्कृतैः ॥
यथामानसुधापानैर्नुन्न भिक्षाटनज्वराः
mahāviṣṇuruvāca
eṣa eva varaḥ ślāghyo yadahaṃ devatādhipam ||
paśyāmi tvāṃ devadevaṃ manorathapathātigam
||8||एष एव वरः श्लाघ्यो यदहं देवताधिपम् ॥
पश्यामि त्वां देवदेवं मनोरथपथातिगम्
anabhreyaṃ sudhāvṛṣṭiranāyāso mahotsavaḥ ||
ayatno nidhilābho yadvīkṣaṇaṃ harate satām
||9||अनभ्रेयं सुधावृष्टिरनायासो महोत्सवः ॥
अयत्नो निधिलाभो यद्वीक्षणं हरते सताम्
aviyogo'stu me deva tvadaṃghriyugalena vai ||
eṣa eva varaḥ śaṃbho nānyaṃ kaṃcidvaraṃ vṛṇe
||110||अवियोगोऽस्तु मे देव त्वदंघ्रियुगलेन वै ॥
एष एव वरः शंभो नान्यं कंचिद्वरं वृणे
īśvara uvāca
evaṃ bhavatu te'naṃta yattvayoktaṃ mahāmate ||
sarveṣāmapi devānāṃ varadastvaṃ bhaviṣyasi
||11||एवं भवतु तेऽनंत यत्त्वयोक्तं महामते ॥
सर्वेषामपि देवानां वरदस्त्वं भविष्यसि
anugṛhyeti daityāriṃ keṃdrādi bhuvane caran ||
bheje vimuktijananīṃ nāmnā vārāṇasīṃ purīm
||12||अनुगृह्येति दैत्यारिं केंद्रादि भुवने चरन् ॥
भेजे विमुक्तिजननीं नाम्ना वाराणसीं पुरीम्
yatra sthitānāṃ jaṃtūnāṃ kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm ||
api brahmādi devānāṃ padāni vipadāṃ padam
||13||यत्र स्थितानां जंतूनां कलां नार्हंति षोडशीम् ॥
अपि ब्रह्मादि देवानां पदानि विपदां पदम्
varaṃ vārāṇasī vāsī jaṭī muṃḍī digaṃbaraḥ ||
nānyatracchatrasaṃchanna vasudhāmaṃḍaleśvaraḥ
||14||वरं वाराणसी वासी जटी मुंडी दिगंबरः ॥
नान्यत्रच्छत्रसंछन्न वसुधामंडलेश्वरः
varaṃ vārāṇasī bhikṣā na lakṣādhipatānyataḥ ||
lakṣādhīśo viśedgarbhaṃ tadbhikṣāśī na garbhabhāk
||15||वरं वाराणसी भिक्षा न लक्षाधिपतान्यतः ॥
लक्षाधीशो विशेद्गर्भं तद्भिक्षाशी न गर्भभाक्
bhikṣāpi yatra bhikṣubhyo dattāmalakasaṃmitā ||
sumeruṇāpi tulitā vārāṇasyāṃ gururbhavet
||16||भिक्षापि यत्र भिक्षुभ्यो दत्तामलकसंमिता ॥
सुमेरुणापि तुलिता वाराणस्यां गुरुर्भवेत्
varṣāśanaṃ hi yo dadyātkāśyāṃ sīdatkuṭuṃbine ||
yāvaṃtyabdāni tāvaṃti yugāni sa divījyate
||17||वर्षाशनं हि यो दद्यात्काश्यां सीदत्कुटुंबिने ॥
यावंत्यब्दानि तावंति युगानि स दिवीज्यते
vārāṇasyāṃ varṣabhojyaṃ yo dadyānnirupāyine ||
sa kadācittṛṭkṣudhā no duḥkhaṃ bhuṃkte nararṣabhaḥ
||18||वाराणस्यां वर्षभोज्यं यो दद्यान्निरुपायिने ॥
स कदाचित्तृट्क्षुधा नो दुःखं भुंक्ते नरर्षभः
vārāṇasyāṃ nivasatāṃ yatpuṇyamupajāyate ||
tadeva saṃvāsayituḥ phalaṃ tvavikalaṃ bhavet
||19||वाराणस्यां निवसतां यत्पुण्यमुपजायते ॥
तदेव संवासयितुः फलं त्वविकलं भवेत्
brahmahatyādi pāpāni yasyā nāmnopi kīrtanāt ||
tyajaṃti pāpinaṃ kāśī sā kenehopamīyate
||120||ब्रह्महत्यादि पापानि यस्या नाम्नोपि कीर्तनात् ॥
त्यजंति पापिनं काशी सा केनेहोपमीयते
kṣetre praviṣṭamātre'tha bhairave bhīṣaṇākṛtau ||
hāhetyuktvā brahmahatyā pātālatalamāviśat
||21||क्षेत्रे प्रविष्टमात्रेऽथ भैरवे भीषणाकृतौ ॥
हाहेत्युक्त्वा ब्रह्महत्या पातालतलमाविशत्
kapālabrahmaṇo rudraḥ sarveṣāmeva paśyatām ||
hastātpatitamālokya nanarta parayā mudā
||22||कपालब्रह्मणो रुद्रः सर्वेषामेव पश्यताम् ॥
हस्तात्पतितमालोक्य ननर्त परया मुदा
vidheḥ kapālaṃ nāmuṃcatkaramatyaṃtaduḥsaham ||
harasya bhramataḥ kvāpi tatkāśyāṃ kṣaṇato'patat
||23||विधेः कपालं नामुंचत्करमत्यंतदुःसहम् ॥
हरस्य भ्रमतः क्वापि तत्काश्यां क्षणतोऽपतत्
śūlino brahmaṇo hatyā nāpaiti sma ca yā kvacit ||
sā kāśyāṃ kṣaṇato naṣṭā kathaṃ kāśī na durlabhā
||24||शूलिनो ब्रह्मणो हत्या नापैति स्म च या क्वचित् ॥
सा काश्यां क्षणतो नष्टा कथं काशी न दुर्लभा
ataḥ pradakṣiṇīkāryā pūjanīyā purī tviyam
||25||अतः प्रदक्षिणीकार्या पूजनीया पुरी त्वियम्
vārāṇasīti kāśīti mahāmaṃtramimaṃ japam ||
yāvajjīvaṃ trisaṃdhyaṃ tu jaṃturjātu na jāyate
||26||वाराणसीति काशीति महामंत्रमिमं जपम् ॥
यावज्जीवं त्रिसंध्यं तु जंतुर्जातु न जायते
avimuktaṃ mahākṣetraṃ smaranprāṇāṃstu yastvajet ||
dūradeśāṃtarasthopi sopi jātu na jāyate
||27||अविमुक्तं महाक्षेत्रं स्मरन्प्राणांस्तु यस्त्वजेत् ॥
दूरदेशांतरस्थोपि सोपि जातु न जायते
ānaṃdakānane yasya cittaṃ saṃsmarate sadā ||
tatkṣetranāmaśravaṇānna sa bhūyo'bhijāyate
||28||आनंदकानने यस्य चित्तं संस्मरते सदा ॥
तत्क्षेत्रनामश्रवणान्न स भूयोऽभिजायते
rudrāvāse vasennityaṃ naro niyatamānasaḥ ||
enasāmapi saṃbhāraṃ kṛtvā kālādvimucyate
||29||रुद्रावासे वसेन्नित्यं नरो नियतमानसः ॥
एनसामपि संभारं कृत्वा कालाद्विमुच्यते
mahāśmaśānamāsādya yadi devādvipadyate ||
punaḥ śmaśānaśayanaṃ na kvāpi labhate pumān
||130||महाश्मशानमासाद्य यदि देवाद्विपद्यते ॥
पुनः श्मशानशयनं न क्वापि लभते पुमान्
kapālamocanaṃ kāśyāṃ ye smariṣyaṃti mānavāḥ ||
teṣāṃ vinaṃkṣyati kṣipramihānyatrāpi pātakam
||31||कपालमोचनं काश्यां ये स्मरिष्यंति मानवाः ॥
तेषां विनंक्ष्यति क्षिप्रमिहान्यत्रापि पातकम्
āgatya tīrthapravare snānaṃ kṛtvā vidhānataḥ ||
tarpayitvā pitṝndevānmucyate brahmahatyayā
||32||आगत्य तीर्थप्रवरे स्नानं कृत्वा विधानतः ॥
तर्पयित्वा पितॄन्देवान्मुच्यते ब्रह्महत्यया
aśāśvatamidaṃ jñātvā vārāṇasyāṃ vasaṃti ye ||
dehāṃte tatparaṃ jñānaṃ teṣāṃ dāsyati śaṃkaraḥ
||33||अशाश्वतमिदं ज्ञात्वा वाराणस्यां वसंति ये ॥
देहांते तत्परं ज्ञानं तेषां दास्यति शंकरः
iyaṃ kāśīpurī vipra sākṣādrudratanuḥ parā ||
anirvācyā parānaṃdā duṣprāpyeśavirodhibhiḥ
||34||इयं काशीपुरी विप्र साक्षाद्रुद्रतनुः परा ॥
अनिर्वाच्या परानंदा दुष्प्राप्येशविरोधिभिः
asyāstattvamahaṃ jāne śivabhaktiparopi vā ||
mucyaṃte jaṃtavo'traiva yathā yogena yoginaḥ
||35||अस्यास्तत्त्वमहं जाने शिवभक्तिपरोपि वा ॥
मुच्यंते जंतवोऽत्रैव यथा योगेन योगिनः
paraṃpadamiyaṃ kāśī parānaṃda iyaṃ purī ||
iyameva paraṃ jñānaṃ sevyā'sau mokṣakāṃkṣibhiḥ
||36||परंपदमियं काशी परानंद इयं पुरी ॥
इयमेव परं ज्ञानं सेव्याऽसौ मोक्षकांक्षिभिः
atroṣitvāpīśabhaktānviruṇaddhi tu yaḥ kudhīḥ ||
puryaidruhyati vā mūḍhastasyānyatrātra no gatiḥ
||37||अत्रोषित्वापीशभक्तान्विरुणद्धि तु यः कुधीः ॥
पुर्यैद्रुह्यति वा मूढस्तस्यान्यत्रात्र नो गतिः
kapālamocanaṃ tīrthaṃ puraskṛtvā tu bhairavaḥ ||
tatraiva tasthau bhaktānāṃ bhakṣayannaghasaṃtatim
||38||कपालमोचनं तीर्थं पुरस्कृत्वा तु भैरवः ॥
तत्रैव तस्थौ भक्तानां भक्षयन्नघसंततिम्
pāpabhakṣaṇamāsādya kṛtvāpāpaśatānyapi ||
kuto bibheti pāpebhyaḥ kālabhairavasevakaḥ
||39||पापभक्षणमासाद्य कृत्वापापशतान्यपि ॥
कुतो बिभेति पापेभ्यः कालभैरवसेवकः
āmardayati pāpāni duṣṭānāṃ ca manorathān ||
āmardaka iti khyātastato'sau kālabhairavaḥ
||40||आमर्दयति पापानि दुष्टानां च मनोरथान् ॥
आमर्दक इति ख्यातस्ततोऽसौ कालभैरवः
kalikālaṃ kalayati sadā kāśī nivāsinām ||
ataḥ khyātiṃ parāṃ prāptaḥ kālabhairavasaṃjñitām
||41||कलिकालं कलयति सदा काशी निवासिनाम् ॥
अतः ख्यातिं परां प्राप्तः कालभैरवसंज्ञिताम्
sadaiva yasya bhaktebhyo yamadūtāḥ sudāruṇāḥ ||
paramāṃ bhīrutāṃ prāptāstatosau bhairavaḥ smṛtaḥ
||42||सदैव यस्य भक्तेभ्यो यमदूताः सुदारुणाः ॥
परमां भीरुतां प्राप्तास्ततोसौ भैरवः स्मृतः
mārgaśīrṣāsitāṣṭamyāṃ kālabhairavasaṃnidhau ||
upoṣya jāgaraṃ kurvanmahāpāpaiḥ pramucyate
||43||मार्गशीर्षासिताष्टम्यां कालभैरवसंनिधौ ॥
उपोष्य जागरं कुर्वन्महापापैः प्रमुच्यते
yatkiṃcidaśubhaṃ karma kṛtaṃ mānuṣabuddhitaḥ ||
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti kālabhairava darśanāt
||44||यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धितः ॥
तत्सर्वं विलयं याति कालभैरव दर्शनात्
anekajanmaniyutairyatkṛtaṃ jaṃtubhistvagham ||
tatsarvaṃ vilayatyāśu kālabhairava darśanāt
||45||अनेकजन्मनियुतैर्यत्कृतं जंतुभिस्त्वघम् ॥
तत्सर्वं विलयत्याशु कालभैरव दर्शनात्
kṛtvā ca vividhāṃ pūjāṃ mahāsaṃbhāravistaraiḥ ||
naro mārgāsitāṣṭamyāṃ vārṣikaṃ vighnamutsṛjet
||46||कृत्वा च विविधां पूजां महासंभारविस्तरैः ॥
नरो मार्गासिताष्टम्यां वार्षिकं विघ्नमुत्सृजेत्
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ ravibhūmijavāsare ||
yātrāṃ ca bhairavīṃ kṛtvā kṛtaiḥ pāpaiḥ pramucyate
||47||अष्टम्यां च चतुर्दश्यां रविभूमिजवासरे ॥
यात्रां च भैरवीं कृत्वा कृतैः पापैः प्रमुच्यते
kālabhairava bhaktānāṃ sadā kāśīnivāsinām ||
vighnaṃ yaḥ kurute mūḍhaḥ sa durgatimavāpnuyāt
||48||कालभैरव भक्तानां सदा काशीनिवासिनाम् ॥
विघ्नं यः कुरुते मूढः स दुर्गतिमवाप्नुयात्
viśveśvarepi ye bhaktā no bhaktāḥ kālabhairave ||
kāśyāṃ te vighnasaṃghātaṃ labhaṃte tu pade pade
||49||विश्वेश्वरेपि ये भक्ता नो भक्ताः कालभैरवे ॥
काश्यां ते विघ्नसंघातं लभंते तु पदे पदे
tīrthe kālodake snātvā kṛtvā tarpaṇamatvaraḥ ||
vilokya kālarājaṃ ca nirayāduddharetpitṝn
||150||तीर्थे कालोदके स्नात्वा कृत्वा तर्पणमत्वरः ॥
विलोक्य कालराजं च निरयादुद्धरेत्पितॄन्
aṣṭau pradakṣiṇīkṛtya pratyahaṃ pāpabhakṣaṇam ||
naro na pāpairlipyeta manovākkāyasaṃbhavaiḥ
||51||अष्टौ प्रदक्षिणीकृत्य प्रत्यहं पापभक्षणम् ॥
नरो न पापैर्लिप्येत मनोवाक्कायसंभवैः
tasminnāmardake pīṭhe japtvāsvābhīṣṭadevatām ||
ṣaṇmāsaṃ siddhimāpnoti sādhako bhairavājñayā
||52||तस्मिन्नामर्दके पीठे जप्त्वास्वाभीष्टदेवताम् ॥
षण्मासं सिद्धिमाप्नोति साधको भैरवाज्ञया
vārāṇasyāmuṣitvā yo bhairavaṃ na bhajennaraḥ ||
tasya pāpāni vardhaṃte śuklapakṣe yathā śaśī
||53||वाराणस्यामुषित्वा यो भैरवं न भजेन्नरः ॥
तस्य पापानि वर्धंते शुक्लपक्षे यथा शशी
yaṃ yaṃ saṃcitayetkāmaṃ pāpabhakṣaṇasevayā ||
balipūjopahāraiśca taṃ taṃ sa samavāpnuyāt
||54||यं यं संचितयेत्कामं पापभक्षणसेवया ॥
बलिपूजोपहारैश्च तं तं स समवाप्नुयात्
kālarājaṃ na yaḥ kāśyāṃ pratibhūtāṣṭamīkujam ||
bhajettasyakṣayetpuṇyaṃ kṛṣṇapakṣe yathā śaśī
||55||कालराजं न यः काश्यां प्रतिभूताष्टमीकुजम् ॥
भजेत्तस्यक्षयेत्पुण्यं कृष्णपक्षे यथा शशी
śrutvādhyāyamimaṃ puṇyaṃ brahmahatyāpanodakam ||
bhairavotpattisaṃjñaṃ ca sarvapāpaiḥ pramucyate
||56||श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं ब्रह्महत्यापनोदकम् ॥
भैरवोत्पत्तिसंज्ञं च सर्वपापैः प्रमुच्यते
baṃdhanāgārasaṃsthopi prāptopi vipadaṃ parām ||
prādurbhāvaṃ bhairavasya śrutvā mucyeta saṃkaṭāt
||57||बंधनागारसंस्थोपि प्राप्तोपि विपदं पराम् ॥
प्रादुर्भावं भैरवस्य श्रुत्वा मुच्येत संकटात्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe bhairavaprādurbhāvonāmekatriṃśodhyāyaḥ || 31 ||