śivalokaṃ samāsādya muninā brahmasūnunā
agastya uvāca
śivalokaṃ samāsādya muninā brahmasūnunā ||
kiṃ cakre brūhi ṣaḍvaktra kathāṃ kautukaśālinīm
||1||शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना ॥
किं चक्रे ब्रूहि षड्वक्त्र कथां कौतुकशालिनीम्
skaṃda uvāca
śṛṇu kuṃbhaja vakṣyāmi nāradena mahātmanā ||
yatkṛtaṃ tatra gatvāśu kailāsaṃ śaṃkarālayam
||2||शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना ॥
यत्कृतं तत्र गत्वाशु कैलासं शंकरालयम्
munirgaganamārgeṇa prāpya taddhāma śāṃbhavam ||
dṛṣṭvā śivau praṇamyātha śivena vihitādaraḥ
||3||मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम् ॥
दृष्ट्वा शिवौ प्रणम्याथ शिवेन विहितादरः
taduddiṣṭāsanaṃ bheje paśyaṃstatkrīḍanaṃ param ||
krīḍaṃtau tau tu cākṣābhyāṃ yadā na ca virametuḥ
||4||तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम् ॥
क्रीडंतौ तौ तु चाक्षाभ्यां यदा न च विरमेतुः
tadautsukyena sa muniḥ preryamāṇa uvāca ha ||
nārada uvāca ||
devadeva tava krīḍākhilaṃ brahmāṃḍagolakam ||
māsā dvādaśa ye nātha te sāriphalake gṛhāḥ
||5||तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह ॥
नारद उवाच ॥
देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम् ॥
मासा द्वादश ये नाथ ते सारिफलके गृहाः
kṛṣṇāḥ kṛṣṇetarā yā vai tithayastāśca sārikāḥ ||
dvipaṃcadaśamāse yāstvakṣayugmaṃ tathāyane
||6||कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः ॥
द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने
sṛṣṭipralaya saṃjñau dvau glahau jayaparājayau ||
devījaye bhavetsṛṣṭirasṛṣṭirdhūrjaṭerjaye
||7||सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ ॥
देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये
bhavatoḥ khelasamayo yaḥ sā sthitirudāhṛtā ||
itthaṃ krīḍaiva sakalametadbrahmāṃḍamīśayoḥ
||8||भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता ॥
इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः
na devī jeṣyati patiṃ neśaḥ śaktiṃ vijeṣyati ||
kiṃcidvijñaptukāmosmi tanmātaravadhāryatām
||9||न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति ॥
किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि तन्मातरवधार्यताम्
devaḥ sarvajñanāthopi na kiṃcidavabudhyati ||
mānāpamānayoryasmādasau dūre vyavasthitaḥ
||10||देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति ॥
मानापमानयोर्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः
līlātmā guṇavāneṣa vicārādatinirguṇaḥ ||
kurvannapi hi karmāṇi bādhyate naiva karmabhiḥ
||11||लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः ॥
कुर्वन्नपि हि कर्माणि बाध्यते नैव कर्मभिः
madhyasthopi hi sarvasya mādhyasthyamavalaṃbatai ||
sarvatrāyaṃ maheśāno mitrā'mitrasamānadṛk
||12||मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै ॥
सर्वत्रायं महेशानो मित्राऽमित्रसमानदृक्
tvaṃ śaktirasya devasya sarveṣāṃ mānyabhūḥ parā ||
dakṣasyāpi tvayā māno datto patyanimittakaḥ
||13||त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा ॥
दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तो पत्यनिमित्तकः
paraṃ tvaṃ sarvajagatāṃ janayitryekikā dhruvam ||
tvatta āvirbhavaṃtyeva dhātṛkeśavavāsavāḥ
||14||परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम् ॥
त्वत्त आविर्भवंत्येव धातृकेशववासवाः
tvamātmānaṃ na jānāsi tryakṣamāyāvimohitā ||
ataeva hi me cittaṃ dunotyatitarāṃ sati
||15||त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता ॥
अतएव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति
anyā api hi yāḥ satyaḥ pātivratyaparāyaṇāḥ ||
tā bhartṛcaraṇau hitvā kiṃcidanyanna manvate
||16||अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः ॥
ता भर्तृचरणौ हित्वा किंचिदन्यन्न मन्वते
athavāstāmiyaṃ vārtā prastutaṃ prabravīmyaham ||
adya nīlagirestasmāddharidvārasamīpataḥ
||17||अथवास्तामियं वार्ता प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम् ॥
अद्य नीलगिरेस्तस्माद्धरिद्वारसमीपतः
apūrvamiva saṃvīkṣya pariprāptastavāṃtikam ||
atyāścaryaviṣādābhyāṃ kicidvaktumihotsukaḥ
||18||अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तस्तवांतिकम् ॥
अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किचिद्वक्तुमिहोत्सुकः
āścaryaheturevāyaṃ yatpuṃjātaṃ trayītale ||
taddṛṣṭaṃ sakalatraṃ ca dakṣasyādhvaramaṃḍape
||19||आश्चर्यहेतुरेवायं यत्पुंजातं त्रयीतले ॥
तद्दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमंडपे
sālaṃkāraṃ samānaṃ ca sānaṃdamukhapaṃkajam ||
vismṛtākhilakāryaṃ ca dakṣayajñapravartakam
||20||सालंकारं समानं च सानंदमुखपंकजम् ॥
विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्
viṣāde kāraṇaṃ caitadyato jātamidaṃ jagat ||
yasminpravartate yatra layameṣyati ca dhruvam
||21||विषादे कारणं चैतद्यतो जातमिदं जगत् ॥
यस्मिन्प्रवर्तते यत्र लयमेष्यति च ध्रुवम्
tadeva tatra no dṛṣṭaṃ bhavadvaṃdvaṃ bhavāpaham ||
prāyo viṣādajanakaṃ bhavatoryadadarśanam
||22||तदेव तत्र नो दृष्टं भवद्वंद्वं भवापहम् ॥
प्रायो विषादजनकं भवतोर्यददर्शनम्
tadeva nābhavattatra samabhūdanyadeva hi ||
tacca vaktuṃ na śakyeta tadvaktā dakṣa eva saḥ
||23||तदेव नाभवत्तत्र समभूदन्यदेव हि ॥
तच्च वक्तुं न शक्येत तद्वक्ता दक्ष एव सः
tāni vākyāni cākarṇya druhiṇena yayetataḥ ||
maharṣiṇā dadhīcena dhikkṛto nitarāṃ hi saḥ
||24||तानि वाक्यानि चाकर्ण्य द्रुहिणेन ययेततः ॥
महर्षिणा दधीचेन धिक्कृतो नितरां हि सः
śaptaśca vīkṣamāṇānāṃ devarṣīṇāṃ prajāpatiḥ ||
mayā ca karṇau pihitau śrutvā tadgarhaṇā giraḥ
||25||शप्तश्च वीक्षमाणानां देवर्षीणां प्रजापतिः ॥
मया च कर्णौ पिहितौ श्रुत्वा तद्गर्हणा गिरः
dadhīcinā samaṃ keciddurvāsaḥ pramukhā dvijāḥ ||
bhavaniṃdāṃ samākarṇya kiyatopi viniryayuḥ
||26||दधीचिना समं केचिद्दुर्वासः प्रमुखा द्विजाः ॥
भवनिंदां समाकर्ण्य कियतोपि विनिर्ययुः
prāvartata mahāyāgo hṛṣṭapuṣṭamahājanaḥ ||
tathā draṣṭuṃ na śaknomi tata āgatavāniha
||27||प्रावर्तत महायागो हृष्टपुष्टमहाजनः ॥
तथा द्रष्टुं न शक्नोमि तत आगतवानिह
bhaginyopi ca yā devi tava tatra sabhartṛkāḥ ||
tāsāṃ gauravamālokya na kiṃcidvaktumutsahe
||28||भगिन्योपि च या देवि तव तत्र सभर्तृकाः ॥
तासां गौरवमालोक्य न किंचिद्वक्तुमुत्सहे
iti devī samākarṇya satī dakṣakumārikā ||
karādakṣau samutsṛjya dadhyau kiṃcitkṣaṇaṃ hṛdi
||29||इति देवी समाकर्ण्य सती दक्षकुमारिका ॥
करादक्षौ समुत्सृज्य दध्यौ किंचित्क्षणं हृदि
uvāca ca bhavatvevaṃ śaraṇaṃ bhava eva me ||
saṃpradhāryeti manasi satī dākṣāyaṇī tataḥ
||30||उवाच च भवत्वेवं शरणं भव एव मे ॥
संप्रधार्येति मनसि सती दाक्षायणी ततः
drutameva samuttasthau praṇanāma ca śaṃkaram ||
maulāvaṃjalimādhāya devī devaṃ vyajijñapat
||31||द्रुतमेव समुत्तस्थौ प्रणनाम च शंकरम् ॥
मौलावंजलिमाधाय देवी देवं व्यजिज्ञपत्
devyuvāca
vijayasvāṃdhakadhvaṃsiṃ tryaṃbaka tripurāṃtaka ||
caraṇau śaraṇaṃ te me dehyanujñā sadāśiva
||32||विजयस्वांधकध्वंसिं त्र्यंबक त्रिपुरांतक ॥
चरणौ शरणं ते मे देह्यनुज्ञा सदाशिव
mā niṣedhīḥ prārthayāmi yāsyami pituraṃtikam ||
uktveti maulimadadhādaṃdhakāri padāṃbuje
||33||मा निषेधीः प्रार्थयामि यास्यमि पितुरंतिकम् ॥
उक्त्वेति मौलिमदधादंधकारि पदांबुजे
athoktā śaṃbhunā devī mṛḍānyuttiṣṭha bhāmini ||
kimapūrṇaṃ tavāstyatra vadasau bhāgyasuṃdari
||34||अथोक्ता शंभुना देवी मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि ॥
किमपूर्णं तवास्त्यत्र वदसौ भाग्यसुंदरि
lakṣmyā api ca saubhāgyaṃ brahmāṇyai kāṃtiruttamā ||
śacyai nityanavīnatvaṃ bhavatyā dattamīśvari
||35||लक्ष्म्या अपि च सौभाग्यं ब्रह्माण्यै कांतिरुत्तमा ॥
शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि
tvayā ca śaktimānasmi mahadaiśvaryarakṣaṇe ||
tvāṃ ca śaktiṃ samāsādya svalīlārūpadhāriṇīm
||36||त्वया च शक्तिमानस्मि महदैश्वर्यरक्षणे ॥
त्वां च शक्तिं समासाद्य स्वलीलारूपधारिणीम्
etatsṛjāmi pāmyadmi tvallīlāpreritoṃgane ||
kuto māṃ hātumicchestvaṃ mama vāmārdhadhāriṇi
||37||एतत्सृजामि पाम्यद्मि त्वल्लीलाप्रेरितोंगने ॥
कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं मम वामार्धधारिणि
śivā śivoditaṃ ceti śrutvāpyāha maheśvaram ||
jīviteśa vihāya tvāṃ na kvāpi pariyāmyaham
||38||शिवा शिवोदितं चेति श्रुत्वाप्याह महेश्वरम् ॥
जीवितेश विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्
mano me caraṇadvaṃdve tava sthāsyati niścalam ||
kratuṃ draṣṭuṃ pituryāmi naikṣi yajño mayā kvacit
||39||मनो मे चरणद्वंद्वे तव स्थास्यति निश्चलम् ॥
क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्
śaṃbhuḥ kātyāyanīvākyāmiti śrutvā tadābravīt ||
kratustvayā nekṣitaścedāharāmi tataḥ kratum
||40||शंभुः कात्यायनीवाक्यामिति श्रुत्वा तदाब्रवीत् ॥
क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेदाहरामि ततः क्रतुम्
macchakti dhāriṇī tvaṃ vā sṛjaivānyāṃ kratukriyām ||
anyo yajñapumānastu saṃtvanye lokapālakāḥ
||41||मच्छक्ति धारिणी त्वं वा सृजैवान्यां क्रतुक्रियाम् ॥
अन्यो यज्ञपुमानस्तु संत्वन्ये लोकपालकाः
anyānāśu vidhehi tvamṛṣīnārtvijyakarmaṇi ||
punarjagāda devīti śrutvā śaṃbhorudīritam
||42||अन्यानाशु विधेहि त्वमृषीनार्त्विज्यकर्मणि ॥
पुनर्जगाद देवीति श्रुत्वा शंभोरुदीरितम्
pituryajñotsavo nātha draṣṭavyo'tra mayā dhruvam ||
dehyanujñāṃ gamiṣyāmi mā me kārṣīrvaconyathā
||43||पितुर्यज्ञोत्सवो नाथ द्रष्टव्योऽत्र मया ध्रुवम् ॥
देह्यनुज्ञां गमिष्यामि मा मे कार्षीर्वचोन्यथा
kaḥ pratīpayituṃ śaktaśceto vā jalameva vā ||
nimnāyābhyudyataṃ nātha mādya māṃ pratiṣedhaya
||44||कः प्रतीपयितुं शक्तश्चेतो वा जलमेव वा ॥
निम्नायाभ्युद्यतं नाथ माद्य मां प्रतिषेधय
niśamyeti punaḥ prāha sarvajño bhūtanāyakaḥ ||
mā yāhi devi māṃ hitvā gatā ca na miliṣyasi
||45||निशम्येति पुनः प्राह सर्वज्ञो भूतनायकः ॥
मा याहि देवि मां हित्वा गता च न मिलिष्यसि
adya prācīṃ yiyāsuṃ tvāṃ vārayetpaṃguvāsaraḥ ||
nakṣatraṃ ca tathā jyeṣṭhā tithiśca navamī priye
||46||अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः ॥
नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये
adya saptadaśo yogo viyogodya tano'śubhaḥ ||
dhaniṣṭhārdha samutpanne tava tārādya paṃcamī
||47||अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः ॥
धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी
mā gā devi gatādya tvaṃ nahi drakṣyasi māṃ punaḥ ||
punardevī babhāṣe sā yadi nāmnāpyahaṃ satī
||48||मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः ॥
पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती
tadā tanvaṃtareṇāpi kariṣye tava dāsatām ||
tato bhavaḥ punaḥ prāha ko vā vārayituṃ prabhuḥ
||49||तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् ॥
ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः
parikṣubdhamanovṛttiṃ striyaṃ vā puruṣaṃ tu vā ||
punarna darśanaṃ devi mayā satyaṃ bravīmyaham
||50||परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा ॥
पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्
paraṃ na devi gaṃtavyaṃ mahāmānadhanecchubhiḥ ||
anāhūta tayā kāṃte mātāpitṛgṛhānapi
||51||परं न देवि गंतव्यं महामानधनेच्छुभिः ॥
अनाहूत तया कांते मातापितृगृहानपि
yathā siṃdhugatā siṃdhurna punaḥ parivartate ||
tathādya gaṃtryā no jātu tavāgamanamiṣyate
||52||यथा सिंधुगता सिंधुर्न पुनः परिवर्तते ॥
तथाद्य गंत्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते
devyuvāca
avaśyaṃ yadyahaṃ raktā tava pādābuṃjadvaye ||
tathā tvameva me nātho bhaviṣyasi bhavāṃtare
||53||अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुंजद्वये ॥
तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवांतरे
ityuktvā niryayau devī kopāṃdhīkṛtalocanā ||
yiyāsubhiśca kāryārthaṃ yatkartavyaṃ na tatkṛtam
||54||इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपांधीकृतलोचना ॥
यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्
na nanāma mahādevaṃ na ca cakre pradakṣiṇam ||
ataeva hi sā devī na gatā punarāgatā
||55||न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम् ॥
अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता
apraṇamya maheśānamakṛtvāpi pradakṣiṇam ||
adyāpi na nivartaṃte gatāḥ prāgvāsarā iva
||56||अप्रणम्य महेशानमकृत्वापि प्रदक्षिणम् ॥
अद्यापि न निवर्तंते गताः प्राग्वासरा इव
tayā caraṇacāriṇyā rājñyā tribhuvaneśituḥ ||
api tatpāvanaṃ vartma meneti kaṭhinaṃ bahu
||57||तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः ॥
अपि तत्पावनं वर्त्म मेनेति कठिनं बहु
devopi tāṃ satīṃ yāṃtīṃ dṛṣṭvā caraṇacāriṇīm ||
atīva vivyathe citte gaṇāṃścātha samāhvayat
||58||देवोपि तां सतीं यांतीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् ॥
अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत्
gaṇā vimānaṃ nayata manaḥpavanacakriṇam ||
paṃcāsyāyutasaṃyuktaṃ ratnasānudhvajocchritam
||59||गणा विमानं नयत मनःपवनचक्रिणम् ॥
पंचास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम्
mahāvātapatākaṃ ca mahābuddhyakṣalakṣitam ||
narmadālakanaṃdā ca yatreṣādaṃḍatāṃgate
||60||महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् ॥
नर्मदालकनंदा च यत्रेषादंडतांगते
rathopari ṭippaṇī chatrībhūtau ca yatrastaḥ sūryācaṃdramasāvapi ||
yasminmakaratuṃḍaṃ ca vārāhīśaktiruttamā
||61||रथोपरि टिप्पणी छत्रीभूतौ च यत्रस्तः सूर्याचंद्रमसावपि ॥
यस्मिन्मकरतुंडं च वाराहीशक्तिरुत्तमा
dhūḥ svayaṃ cāpi gāyatrī rajjavastakṣakādayaḥ ||
sārathiḥ praṇavo yatra kreṃkāraḥ praṇavadhvaniḥ
||62||धूः स्वयं चापि गायत्री रज्जवस्तक्षकादयः ॥
सारथिः प्रणवो यत्र क्रेंकारः प्रणवध्वनिः
aṃgāni rakṣakā yatra varūthaśchaṃdasāṃ gaṇaḥ ||
ityājñaptā gaṇāstūrṇaṃ rathaṃ ninyurharājñayā
||63||अंगानि रक्षका यत्र वरूथश्छंदसां गणः ॥
इत्याज्ञप्ता गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हराज्ञया
devyā sanāthaṃ taṃ kṛtvā vimānaṃ pārṣadā divi ||
anujagmurmahādevīṃ divyāṃ tejovijṛṃbhiṇīm
||64||देव्या सनाथं तं कृत्वा विमानं पार्षदा दिवि ॥
अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविजृंभिणीम्
sā kṣaṇaṃ tryakṣaramaṇī vīkṣya dakṣasabhāṃgaṇam ||
nabhoṃ'gaṇādvimānasthānato vegādavātarat
||65||सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभांगणम् ॥
नभोंऽगणाद्विमानस्थानतो वेगादवातरत्
aviśad yajñavāṭaṃ ca cakitaṃrakṣi vīkṣitā ||
kṛtamaṃgalanepathyāṃ prasūṃ dṛṣṭvā kirīṭinīm
||66||अविशद् यज्ञवाटं च चकितंरक्षि वीक्षिता ॥
कृतमंगलनेपथ्यां प्रसूं दृष्ट्वा किरीटिनीम्
sabhartṛkāśca bhaginīrnavālaṃkṛtiśālinīḥ ||
sāścaryāśca sagarvāśca sānaṃdāśca sasādhvasāḥ
||67||सभर्तृकाश्च भगिनीर्नवालंकृतिशालिनीः ॥
साश्चर्याश्च सगर्वाश्च सानंदाश्च ससाध्वसाः
aciṃtitā tvanāhūtā vimānāddharavallabhā ||
kathameṣā pariprāptā kṣaṇamitthaṃ prapaśyatīḥ
||68||अचिंतिता त्वनाहूता विमानाद्धरवल्लभा ॥
कथमेषा परिप्राप्ता क्षणमित्थं प्रपश्यतीः
asaṃbhāṣyā pitāḥ sarvā gatā dakṣāṃtikaṃ satī ||
pitrā pṛṣṭā tu mātrāpi bhadraṃ jātaṃ tvadāgame
||69||असंभाष्या पिताः सर्वा गता दक्षांतिकं सती ॥
पित्रा पृष्टा तु मात्रापि भद्रं जातं त्वदागमे
satyuvāca
yadi bhadraṃ janetarme samāgamanato bhavet ||
kathaṃ nāhaṃ samāhūtā yathaitā me sahodarāḥ
||70||यदि भद्रं जनेतर्मे समागमनतो भवेत् ॥
कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः
dakṣa uvāca
ayi kanye mahādhanye hyananye sarvamaṃgale ||
ayaṃ te na manāgdoṣo doṣa eṣa mamaiva hi
||71||अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमंगले ॥
अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि
tādṛgvidhāya yatpatye mayā dattājñabuddhinā ||
yadahaṃ taṃ samājñāsyamīśvarosau nirīśvaraḥ
||72||तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना ॥
यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोसौ निरीश्वरः
tadā kathamadāsyaṃ tvāṃ tasmai māyāsvarūpiṇaṃ ||
ahaṃ śivākhyayā tuṣṭo na jāne śivarūpiṇam
||73||तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणं ॥
अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम्
pitāmahena bahudhā varṇitosau mamāgrataḥ ||
śaṃkaroyamayaṃ śabhurasau paśupatiḥ śivaḥ
||74||पितामहेन बहुधा वर्णितोसौ ममाग्रतः ॥
शंकरोयमयं शभुरसौ पशुपतिः शिवः
śrīkaṃṭhosau maheśo'sau sarvajñosau vṛṣadhvajaḥ ||
asmai kanyāṃ prayaccha tvaṃ mahādevāya dhanvine
||75||श्रीकंठोसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोसौ वृषध्वजः ॥
अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने
vākyācchatadhṛtestasmāttasmai dattā mayānaghe ||
na jāne taṃ virūpākṣamukṣagaṃ viṣabhakṣiṇam
||76||वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे ॥
न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्
pitṛkānanasaṃvāsaṃ śūlinaṃ ca kapālinam ||
dvijihvasaṃgasubhagaṃ jalādhāraṃ kapardinam
||77||पितृकाननसंवासं शूलिनं च कपालिनम् ॥
द्विजिह्वसंगसुभगं जलाधारं कपर्दिनम्
kalaṃkikṛtamauliṃ ca dhūlidhūsaracarcitam ||
kvacitkaupīnavasanaṃ nagnaṃ vātūlavatkvacit
||78||कलंकिकृतमौलिं च धूलिधूसरचर्चितम् ॥
क्वचित्कौपीनवसनं नग्नं वातूलवत्क्वचित्
kvacicca carmavasanaṃ kvacidbhikṣāṭanapriyam ||
viṭaṃkabhūtānucaraṃ sthāṇumugraṃ tamoguṇam
||79||क्वचिच्च चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम् ॥
विटंकभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणम्
rudraṃ raudraparīvāraṃ mahākālavapurdharam ||
nṛkaroṭīparikaraṃ jātigotravivarjitam
||80||रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम् ॥
नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितम्
na samyagvetti taṃ kaścijjānānopi pratāritaḥ ||
kiṃ bahūktena tanaye samasta nayaśālini
||81||न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः ॥
किं बहूक्तेन तनये समस्त नयशालिनि
kva pāṃsulapaṭacchanno mahāśaṃkhavibhūṣaṇaḥ ||
prabaddhasarpakeyūraḥ pralaṃbita jaṭāsaṭaḥ
||82||क्व पांसुलपटच्छन्नो महाशंखविभूषणः ॥
प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलंबित जटासटः
ḍamaḍḍamarukavyagra hastāgraḥ khaṃḍacaṃdrabhṛt ||
tāṃḍavāḍaṃbararuciḥ sarvāmaṃgala ceṣṭitaḥ
||83||डमड्डमरुकव्यग्र हस्ताग्रः खंडचंद्रभृत् ॥
तांडवाडंबररुचिः सर्वामंगल चेष्टितः
mṛḍāni saharaḥ kvā'yamadhvaro maṃgalālayaḥ ||
ataeva samāhūtā neha tvaṃ sarvamaṃgale
||84||मृडानि सहरः क्वाऽयमध्वरो मंगलालयः ॥
अतएव समाहूता नेह त्वं सर्वमंगले
dukūlānyanukūlāni ratnālaṃkṛtayaḥ śubhāḥ ||
prāgeva dhāritāstetra paśyāgatya gṛhāṇa ca
||85||दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालंकृतयः शुभाः ॥
प्रागेव धारितास्तेत्र पश्यागत्य गृहाण च
iha maṃgalaveśeṣu deveṃdreṣu sa śūladhṛk ||
kathamarho bhavecceti maṃgale viṣamekṣaṇaḥ
||86||इह मंगलवेशेषु देवेंद्रेषु स शूलधृक् ॥
कथमर्हो भवेच्चेति मंगले विषमेक्षणः
ityākarṇya satī sādhvī janeturuditaṃ tadā ||
atyaṃtadūnahṛdayā vaktuṃ samupacakrame
||87||इत्याकर्ण्य सती साध्वी जनेतुरुदितं तदा ॥
अत्यंतदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे
satyuvāca
nākarṇitaṃ mayā kiṃcittvayi prabruvati prabho ||
padadvayīṃ samākarṇya tāṃ ca te kathayāmyaham
||88||नाकर्णितं मया किंचित्त्वयि प्रब्रुवति प्रभो ॥
पदद्वयीं समाकर्ण्य तां च ते कथयाम्यहम्
na samyagvetti taṃ kaścijjānānopi pratāritaḥ ||
etatsamyaktvayākhyāyi kastaṃ vetti sadāśivam
||89||न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः ॥
एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्
tvaṃ tu pratāritaḥ pūrvamadhunāpi pratāritaḥ ||
kṛtvā tena ca saṃbaṃdhamasaṃbaddhapralāpabhāk
||90||त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः ॥
कृत्वा तेन च संबंधमसंबद्धप्रलापभाक्
yādṛśaṃ vakṣitaṃ śaṃbhuṃ tādṛśaṃ yadyamanyathāḥ ||
kuto māmadadāstasmai yaṃ ca kaśca na veda na
||91||यादृशं वक्षितं शंभुं तादृशं यद्यमन्यथाः ॥
कुतो मामददास्तस्मै यं च कश्च न वेद न
athavā tena saṃbaṃdhe na heturbhavato matiḥ ||
tatra heturabhūttāta mama puṇyaikagauravam
||92||अथवा तेन संबंधे न हेतुर्भवतो मतिः ॥
तत्र हेतुरभूत्तात मम पुण्यैकगौरवम्
athoktvaivaṃ bahutaraṃ tvaṃ janetāsya varṣmaṇaḥ ||
śrutānena ca dehena patyuḥ parivigarhaṇā
||93||अथोक्त्वैवं बहुतरं त्वं जनेतास्य वर्ष्मणः ॥
श्रुतानेन च देहेन पत्युः परिविगर्हणा
puraścaraṇamevaitadyadasyaiva visarjanam ||
suślāghyajanmayā tāvatprāṇitavyaṃ suyoṣitā ||
yāvajjīvitanāthasyāśravaṇīyā vigarhaṇā
||94||पुरश्चरणमेवैतद्यदस्यैव विसर्जनम् ॥
सुश्लाघ्यजन्मया तावत्प्राणितव्यं सुयोषिता ॥
यावज्जीवितनाथस्याश्रवणीया विगर्हणा
ityuktvā krodhadīptāgnau mahādevasvarūpiṇi ||
juhāva dehasamidhaṃ prāṇarodhavidhānataḥ
||95||इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि ॥
जुहाव देहसमिधं प्राणरोधविधानतः
tato vivarṇatāṃ prāptāḥ sarve devāḥ savāsavāḥ ||
nāgnirjajvāla ca tathā yathājyāhutibhiḥ purā
||96||ततो विवर्णतां प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः ॥
नाग्निर्जज्वाल च तथा यथाज्याहुतिभिः पुरा
maṃtrāḥ kuṃṭhitasāmarthyāstatkṣaṇādeva cābhavan ||
aho mahāniṣṭataraṃ kimetatsamupasthitam
||97||मंत्राः कुंठितसामर्थ्यास्तत्क्षणादेव चाभवन् ॥
अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम्
kecidūcurdvijavarā mithaḥ pariyiyāsavaḥ ||
mahājhaṃjhānilaḥ prāptaḥ parvatāṃdolanakṣamaḥ
||98||केचिदूचुर्द्विजवरा मिथः परियियासवः ॥
महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः
makhamaṃḍapa bhūstena kṣaṇataḥ sthapuṭīkṛtā ||
akāṃḍaṃ taḍidāpāto jātobhūdbhūprakapanaḥ
||99||मखमंडप भूस्तेन क्षणतः स्थपुटीकृता ॥
अकांडं तडिदापातो जातोभूद्भूप्रकपनः
divaścolkāḥ prapatitāḥ piśācā nṛtyamādadhuḥ ||
ātāpigṛdhrairupari gagane maṃḍalāyitam
||100||दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः ॥
आतापिगृध्रैरुपरि गगने मंडलायितम्
raveradhastādaśivaṃ śivāstatrāpyarāriṣuḥ ||
meghārudhiravipuḍbhistatra vṛṣṭiṃ vyadhuḥ parām
||1||रवेरधस्तादशिवं शिवास्तत्राप्यरारिषुः ॥
मेघारुधिरविपुड्भिस्तत्र वृष्टिं व्यधुः पराम्
nirghātaniḥsvano bhūmerutthito hṛtprakaṃpanaḥ ||
divyāyudhāni ca mitho yudhyaṃti smātibhīṣaṇam
||2||निर्घातनिःस्वनो भूमेरुत्थितो हृत्प्रकंपनः ॥
दिव्यायुधानि च मिथो युध्यंति स्मातिभीषणम्
havanīyaṃ mahadravyaṃ dūṣitaṃ kroṣṭubhiḥ śvabhiḥ ||
cakorāḥ karaṭāstatra viceruryajñamaṃḍape
||3||हवनीयं महद्रव्यं दूषितं क्रोष्टुभिः श्वभिः ॥
चकोराः करटास्तत्र विचेरुर्यज्ञमंडपे
śmaśānavāṭavajjāto yajñavāṭaḥ sa vai kṣaṇāta ||
yadyatrāvasthitaṃ sarvaṃ tattatraiva pariṣṭhitam
||4||श्मशानवाटवज्जातो यज्ञवाटः स वै क्षणात ॥
यद्यत्रावस्थितं सर्वं तत्तत्रैव परिष्ठितम्
citranyastamivāsīcca vastujātamaśobhi ca ||
sthagitā iva saṃvṛttāstatra cakradharādayaḥ
||5||चित्रन्यस्तमिवासीच्च वस्तुजातमशोभि च ॥
स्थगिता इव संवृत्तास्तत्र चक्रधरादयः
dakṣopi vadanaglānimavāpya saparicchadaḥ ||
punaryathākathaṃcicca yajñaṃ prāvartayandvijāḥ
||106||दक्षोपि वदनग्लानिमवाप्य सपरिच्छदः ॥
पुनर्यथाकथंचिच्च यज्ञं प्रावर्तयन्द्विजाः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe satīdehavisarjanaṃ nāmāṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ || 88 ||