pārvatī hṛdayānaṃda sarvajñāṃgabhava prabho
atha śrīkāśīkhaṃḍottarārdhaṃ prārabhyate
śrīgaṇeśāya namaḥ
agastiruvāca
pārvatī hṛdayānaṃda sarvajñāṃgabhava prabho ||
kiṃcitpraṣṭumanāḥ svāmiṃstadbhavānvaktumarhati
||1||पार्वती हृदयानंद सर्वज्ञांगभव प्रभो ॥
किंचित्प्रष्टुमनाः स्वामिंस्तद्भवान्वक्तुमर्हति
dakṣa prajāpateḥ putrī kaśyapasya parigrahaḥ ||
garutmataḥ prasūḥ sādhvī kuto dāsyamavāpa sā
||2||दक्ष प्रजापतेः पुत्री कश्यपस्य परिग्रहः ॥
गरुत्मतः प्रसूः साध्वी कुतो दास्यमवाप सा
skaṃda uvāca
haṃjikātvaṃ yathā prāptā vinatā sā tapasvinī ||
tadapyahaṃ samākhyāmi niśāmaya mahāmate
||3||हंजिकात्वं यथा प्राप्ता विनता सा तपस्विनी ॥
तदप्यहं समाख्यामि निशामय महामते
kadrūrajījanatputrāñśataṃ kaśyapataḥ purā ||
ulūkamaruṇaṃ tārkṣyamasūta vinatā trayam
||4||कद्रूरजीजनत्पुत्राञ्शतं कश्यपतः पुरा ॥
उलूकमरुणं तार्क्ष्यमसूत विनता त्रयम्
kauśiko rājyamāpyāpi śreṣṭhatvātpakṣiṇāṃ mune ||
nirguṇatvācca taiḥ sarvaiḥ sa rājyādavaropitaḥ
||5||कौशिको राज्यमाप्यापि श्रेष्ठत्वात्पक्षिणां मुने ॥
निर्गुणत्वाच्च तैः सर्वैः स राज्यादवरोपितः
krūrākṣoyaṃ divāṃdhoyaṃ sadā vakranakhastvasau ||
atīvodvegajanakaṃ sarveṣāmasya bhāṣaṇam
||6||क्रूराक्षोयं दिवांधोयं सदा वक्रनखस्त्वसौ ॥
अतीवोद्वेगजनकं सर्वेषामस्य भाषणम्
itthaṃ tasya guṇagrāmānvikathya bahuśaḥ khagāḥ ||
nādyāpi vṛṇvate rājye kamapi svairacāriṇaḥ
||7||इत्थं तस्य गुणग्रामान्विकथ्य बहुशः खगाः ॥
नाद्यापि वृण्वते राज्ये कमपि स्वैरचारिणः
kauśiketha tathāvṛtte putravīkṣaṇalālasā ||
aṃḍaṃ prasphoṭayāmāsa madhyamaṃ vinatā tadā
||8||कौशिकेथ तथावृत्ते पुत्रवीक्षणलालसा ॥
अंडं प्रस्फोटयामास मध्यमं विनता तदा
pūrṇe varṣasahasre tu prasphoṭya ghaṭasaṃbhava ||
tadabheditayautsukyādaṃḍamaṣṭamake śate
||9||पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रस्फोट्य घटसंभव ॥
तदभेदितयौत्सुक्यादंडमष्टमके शते
tāvatsarvāṇi gātrāṇi tasyātimahasaḥ śiśoḥ ||
ūrvoruparisiddhāni daṃḍāṃtarnivāsinaḥ
||10||तावत्सर्वाणि गात्राणि तस्यातिमहसः शिशोः ॥
ऊर्वोरुपरिसिद्धानि दंडांतर्निवासिनः
aṃḍānnirgatamātreṇa krodhāruṇamukhaśriyā ||
ardhaniṣpannadehena śiśunā śāpitā prasūḥ
||11||अंडान्निर्गतमात्रेण क्रोधारुणमुखश्रिया ॥
अर्धनिष्पन्नदेहेन शिशुना शापिता प्रसूः
janayitri tvayā dṛṣṭvā kādraveyānsvalīlayā ||
khelato māturutsaṃge yadaṃḍaṃ vyādhita dvidhā
||12||जनयित्रि त्वया दृष्ट्वा काद्रवेयान्स्वलीलया ॥
खेलतो मातुरुत्संगे यदंडं व्याधित द्विधा
tadaniṣpanna sarvāṃgaḥ śapāmi tvā vihaṃgame ||
teṣāmevaidhi dāsī tvaṃ sapatnyaṃga bhuvāmiha
||13||तदनिष्पन्न सर्वांगः शपामि त्वा विहंगमे ॥
तेषामेवैधि दासी त्वं सपत्न्यंग भुवामिह
vepamānātha tacchāpādidaṃ provāca pakṣiṇī ||
anūro brūhi me śāpāvasānaṃ māturaṃgaja
||14||वेपमानाथ तच्छापादिदं प्रोवाच पक्षिणी ॥
अनूरो ब्रूहि मे शापावसानं मातुरंगज
anūruruvāca
aṃḍaṃ tṛtīyaṃ mā bhiṃdhi hyaniṣpannaṃ mameva hi ||
asminnaṃḍe bhaviṣyo yaḥ sa te dāsyaṃ hariṣyati
||15||अंडं तृतीयं मा भिंधि ह्यनिष्पन्नं ममेव हि ॥
अस्मिन्नंडे भविष्यो यः स ते दास्यं हरिष्यति
ityuktvā soruṇogacchaduḍḍīyānaṃdakānanam ||
yatra viśveśvaro dadyādapi paṃgoḥ śubhāṃ gatim
||16||इत्युक्त्वा सोरुणोगच्छदुड्डीयानंदकाननम् ॥
यत्र विश्वेश्वरो दद्यादपि पंगोः शुभां गतिम्
etatte pṛcchataḥ khyātaṃ vinatā dāsyakāraṇam ||
mune prasaṃgato vacmi aruṇādityasaṃbhavam
||17||एतत्ते पृच्छतः ख्यातं विनता दास्यकारणम् ॥
मुने प्रसंगतो वच्मि अरुणादित्यसंभवम्
anūrutvādanūruryoruṇaḥ krodhāruṇo yataḥ ||
vārāṇasyāṃ tapastaptvā tenārādhi divākaraḥ
||18||अनूरुत्वादनूरुर्योरुणः क्रोधारुणो यतः ॥
वाराणस्यां तपस्तप्त्वा तेनाराधि दिवाकरः
sopi prasanno dattvātha varāṃstasmā anūrave ||
ādityastasya nāmnābhūdaruṇāditya ityapi
||19||सोपि प्रसन्नो दत्त्वाथ वरांस्तस्मा अनूरवे ॥
आदित्यस्तस्य नाम्नाभूदरुणादित्य इत्यपि
arka uvāca
tiṣṭhānūro mama rathe sadaiva vinatātmaja ||
jagatāṃ ca hitārthāya dhvāṃtaṃ vidhvaṃsayanpuraḥ
||20||तिष्ठानूरो मम रथे सदैव विनतात्मज ॥
जगतां च हितार्थाय ध्वांतं विध्वंसयन्पुरः
atra tvatsthāpitāṃ mūrtiṃ ye bhajiṣyaṃti mānavāḥ ||
vārāṇasyāṃ mahādevottare teṣāṃ kuto bhayam
||21||अत्र त्वत्स्थापितां मूर्तिं ये भजिष्यंति मानवाः ॥
वाराणस्यां महादेवोत्तरे तेषां कुतो भयम्
yercayiṣyaṃti satatamaruṇādityasaṃjñakam ||
māmatra teṣāṃ no duḥkhaṃ na dāridryaṃ na pātakam
||22||येर्चयिष्यंति सततमरुणादित्यसंज्ञकम् ॥
मामत्र तेषां नो दुःखं न दारिद्र्यं न पातकम्
vyādhibhirnābhibhūyaṃte no pasargaiśca kaiścana ||
śokāgninā na dahyaṃte hyaruṇādityasevanāt
||23||व्याधिभिर्नाभिभूयंते नो पसर्गैश्च कैश्चन ॥
शोकाग्निना न दह्यंते ह्यरुणादित्यसेवनात्
atha syaṃdanamāropya nītavānaruṇaṃ raviḥ ||
adyāpi sa rathe saure prātareva samudyati
||24||अथ स्यंदनमारोप्य नीतवानरुणं रविः ॥
अद्यापि स रथे सौरे प्रातरेव समुद्यति
yaḥ kuryātprātarutthāya namaskāraṃ dinedine ||
aruṇāya sasūryāya tasya duḥkhabhayaṃ kutaḥ
||25||यः कुर्यात्प्रातरुत्थाय नमस्कारं दिनेदिने ॥
अरुणाय ससूर्याय तस्य दुःखभयं कुतः
aruṇādityamāhātmyaṃ yaḥ śroṣyati narottamaḥ ||
na tasya duṣkṛtaṃ kiṃcidbhaviṣyati kadācana
||26||अरुणादित्यमाहात्म्यं यः श्रोष्यति नरोत्तमः ॥
न तस्य दुष्कृतं किंचिद्भविष्यति कदाचन
skaṃda uvāca
vṛddhādityasya māhātmyaṃ śṛṇu te kathayāmyaham ||
yasya śravaṇamātreṇa naro no duṣkṛtaṃ bhajet
||27||वृद्धादित्यस्य माहात्म्यं शृणु ते कथयाम्यहम् ॥
यस्य श्रवणमात्रेण नरो नो दुष्कृतं भजेत्
purātra vṛddhahārīto vārāṇasyāṃ mahātapāḥ ||
mahātapaḥ samṛddhyarthaṃ samārādhitavānravim
||28||पुरात्र वृद्धहारीतो वाराणस्यां महातपाः ॥
महातपः समृद्ध्यर्थं समाराधितवान्रविम्
mūrtiṃ saṃsthāpya śubhadāṃ bhāsvataḥ śubhalakṣaṇām ||
dakṣiṇena viśālākṣyā dṛḍhabhaktisamanvitaḥ
||29||मूर्तिं संस्थाप्य शुभदां भास्वतः शुभलक्षणाम् ॥
दक्षिणेन विशालाक्ष्या दृढभक्तिसमन्वितः
tuṣṭastasmai varaṃ prādādbradhno vṛddhatapasvine ||
alaṃ vilaṃbya yācasva kaste deyo varo mayā
||30||तुष्टस्तस्मै वरं प्रादाद्ब्रध्नो वृद्धतपस्विने ॥
अलं विलंब्य याचस्व कस्ते देयो वरो मया
sotha prasannāddyumaṇeravṛṇīta varaṃ muniḥ ||
yadi prasanno bhagavānyuvatvaṃ dehi me punaḥ
||31||सोथ प्रसन्नाद्द्युमणेरवृणीत वरं मुनिः ॥
यदि प्रसन्नो भगवान्युवत्वं देहि मे पुनः
tapaḥkaraṇa sāmarthyaṃ sthavirasya na me yataḥ ||
punastāruṇyamāptohaṃ cariṣyāmyuttamaṃ tapaḥ
||32||तपःकरण सामर्थ्यं स्थविरस्य न मे यतः ॥
पुनस्तारुण्यमाप्तोहं चरिष्याम्युत्तमं तपः
tapa eva paro dharmastapa eva paraṃ vasu ||
tapa eva paraḥ kāmo nirvāṇaṃ tapa eva hi
||33||तप एव परो धर्मस्तप एव परं वसु ॥
तप एव परः कामो निर्वाणं तप एव हि
ṛtena tapasaḥ kvāpi labhyā aiśvaryasaṃpadaḥ ||
padaṃ dhruvādibhiḥ prāpi kevalaṃ tapaso balāt
||34||ऋतेन तपसः क्वापि लभ्या ऐश्वर्यसंपदः ॥
पदं ध्रुवादिभिः प्रापि केवलं तपसो बलात्
tatastapaścariṣyāmi lokadvayamahattvadam ||
prāpya tvadvaradānena yauvanaṃ sarvasaṃmatam
||383||ततस्तपश्चरिष्यामि लोकद्वयमहत्त्वदम् ॥
प्राप्य त्वद्वरदानेन यौवनं सर्वसंमतम्
dhigjarāṃprāṇināmatra yayā sarvo virajyati ||
jarātureṃdriyagrāme striyopi nayataḥ svasāt
||36||धिग्जरांप्राणिनामत्र यया सर्वो विरज्यति ॥
जरातुरेंद्रियग्रामे स्त्रियोपि नयतः स्वसात्
varaṃ maraṇamevāstu mā jarāstvatiśocyakṛt ||
kṣaṇaṃ duḥkhaṃ ca maraṇaṃ jarā duḥkhaṃ kṣaṇekṣaṇe
||37||वरं मरणमेवास्तु मा जरास्त्वतिशोच्यकृत् ॥
क्षणं दुःखं च मरणं जरा दुःखं क्षणेक्षणे
kāṃkṣaṃti dīrghatapase ciramāyurjiteṃdriyāḥ ||
dhanaṃ dānāya putrāya kalatraṃ muktaye dhiyam
||38||कांक्षंति दीर्घतपसे चिरमायुर्जितेंद्रियाः ॥
धनं दानाय पुत्राय कलत्रं मुक्तये धियम्
vṛddhasyavārdhakaṃ bradhnastatkṣaṇādapahṛtya vai ||
dadau ca cārutā hetuṃ tāruṇyaṃ puṇyasādhanam
||39||वृद्धस्यवार्धकं ब्रध्नस्तत्क्षणादपहृत्य वै ॥
ददौ च चारुता हेतुं तारुण्यं पुण्यसाधनम्
evaṃ sa vṛddhahārīto vārāṇasyāṃ mahāmuniḥ ||
saṃprāpya yauvanaṃ bradhnāttapa ugraṃ cacāra ha
||40||एवं स वृद्धहारीतो वाराणस्यां महामुनिः ॥
संप्राप्य यौवनं ब्रध्नात्तप उग्रं चचार ह
vṛddhenārādhito yasmāddhārītena tapasvinā ||
ādityo vārdhakaharo vṛddhādityastataḥ smṛtaḥ
||41||वृद्धेनाराधितो यस्माद्धारीतेन तपस्विना ॥
आदित्यो वार्धकहरो वृद्धादित्यस्ततः स्मृतः
vṛddhādityaṃ samārādhya vārāṇasyāṃ ghaṭodbhava ||
jarā durgati rogaghnaṃ bahavaḥ siddhimāgatāḥ
||42||वृद्धादित्यं समाराध्य वाराणस्यां घटोद्भव ॥
जरा दुर्गति रोगघ्नं बहवः सिद्धिमागताः
vṛddhādityaṃ namaskṛtya vārāṇasyā ravau naraḥ ||
labhedabhīpsitāṃ siddhiṃ na kvaciddurgatiṃ labhet
||43||वृद्धादित्यं नमस्कृत्य वाराणस्या रवौ नरः ॥
लभेदभीप्सितां सिद्धिं न क्वचिद्दुर्गतिं लभेत्
skaṃda uvāca
ataḥ paraṃ śṛṇu mune keśavādityamuttamam ||
yathā tu keśavaṃ prāpya savitā jñānamāptavān
||44||अतः परं शृणु मुने केशवादित्यमुत्तमम् ॥
यथा तु केशवं प्राप्य सविता ज्ञानमाप्तवान्
vyomni saṃcaramāṇena saptāśvenādikeśavaḥ ||
ekadā darśibhāvena pūjayam̐lliṃgamaiśvaram
||45||व्योम्नि संचरमाणेन सप्ताश्वेनादिकेशवः ॥
एकदा दर्शिभावेन पूजयँल्लिंगमैश्वरम्
kautukādiva uttīrya hare ravirupāviśat ||
niḥśabdo niścalaḥ svastho mahāścaryasamanvitaḥ
||46||कौतुकादिव उत्तीर्य हरे रविरुपाविशत् ॥
निःशब्दो निश्चलः स्वस्थो महाश्चर्यसमन्वितः
pratīkṣamāṇovasaraṃ kiṃcitpraṣṭumanā harim ||
hariṃ visarjitārcaṃ ca praṇanāma kṛtāṃjaliḥ
||47||प्रतीक्षमाणोवसरं किंचित्प्रष्टुमना हरिम् ॥
हरिं विसर्जितार्चं च प्रणनाम कृतांजलिः
svāgataṃ te hariḥ prāha bahumānapuraḥsaram ||
svābhyāśaṃ āsayāmāsa bhāsvaṃtaṃ natakaṃdharam
||48||स्वागतं ते हरिः प्राह बहुमानपुरःसरम् ॥
स्वाभ्याशं आसयामास भास्वंतं नतकंधरम्
athāvasaramālokya lokacakṣuradhokṣajam ||
natvā vijñāpayāmāsa kṛtānujño'surāriṇā
||49||अथावसरमालोक्य लोकचक्षुरधोक्षजम् ॥
नत्वा विज्ञापयामास कृतानुज्ञोऽसुरारिणा
raviruvāca
aṃtarātmāsi jagatāṃ viśvaṃbhara jagatpate ||
tavāpi pūjyaḥ kopyasti jagatpūjyātra mādhava
||50||अंतरात्मासि जगतां विश्वंभर जगत्पते ॥
तवापि पूज्यः कोप्यस्ति जगत्पूज्यात्र माधव
tvattaścāvirbhavedetattvayi sarvaṃ pralīyate ||
tvameva pātā sarvasya jagato jagatāṃnidhe
||51||त्वत्तश्चाविर्भवेदेतत्त्वयि सर्वं प्रलीयते ॥
त्वमेव पाता सर्वस्य जगतो जगतांनिधे
ityāścaryaṃ samālokya prāptosmyatra tavāṃtikam ||
kimidaṃ pūjyate nātha bhavatā bhavatāpahṛt
||52||इत्याश्चर्यं समालोक्य प्राप्तोस्म्यत्र तवांतिकम् ॥
किमिदं पूज्यते नाथ भवता भवतापहृत्
iti śrutvā hṛṣīkeśaḥ sahasrāṃśorudīritam ||
uccairmāśaṃsa saptāśvaṃ vārayankarasaṃjñayā
||53||इति श्रुत्वा हृषीकेशः सहस्रांशोरुदीरितम् ॥
उच्चैर्माशंस सप्ताश्वं वारयन्करसंज्ञया
śrīviṣṇuruvāca
devadevo mahādevo nīlakaṃṭha umāpatiḥ ||
eka eva hi pūjyotra sarvakāraṇakāraṇam
||54||देवदेवो महादेवो नीलकंठ उमापतिः ॥
एक एव हि पूज्योत्र सर्वकारणकारणम्
atra trilocanādanyaṃ samarcayatiyolpadhīḥ ||
salocanopi vijñeyo locanābhyāṃ vivarjitaḥ
||55||अत्र त्रिलोचनादन्यं समर्चयतियोल्पधीः ॥
सलोचनोपि विज्ञेयो लोचनाभ्यां विवर्जितः
eko mṛtyuṃjayaḥ pūjyo janmamṛtyujarāharaḥ ||
mṛtyuṃjayaṃ kilābhyarcya śveto mṛtyuṃjayobhavat
||56||एको मृत्युंजयः पूज्यो जन्ममृत्युजराहरः ॥
मृत्युंजयं किलाभ्यर्च्य श्वेतो मृत्युंजयोभवत्
kālakālaṃ samārādhya bhṛṃgī kālaṃ jigāyavai ||
śailādimapi tatyāja mṛtyurmṛtyuṃjayārcakam
||57||कालकालं समाराध्य भृंगी कालं जिगायवै ॥
शैलादिमपि तत्याज मृत्युर्मृत्युंजयार्चकम्
vijigye tripuraṃ yastu helayaikeṣu mokṣaṇāt ||
taṃ samabhyarcya bhūteśaṃ ko na pūjyatamo bhavet
||58||विजिग्ये त्रिपुरं यस्तु हेलयैकेषु मोक्षणात् ॥
तं समभ्यर्च्य भूतेशं को न पूज्यतमो भवेत्
trijagajjayino hetostryakṣasyārādhanaṃ param ||
ko nārādhayati bradhnasārasya smaravidviṣaḥ
||59||त्रिजगज्जयिनो हेतोस्त्र्यक्षस्याराधनं परम् ॥
को नाराधयति ब्रध्नसारस्य स्मरविद्विषः
yasyākṣipakṣmasaṃkocājjagatsaṃkocametyadaḥ ||
vikasvaraṃ vikāsācca kasya pūjyatamo na saḥ
||60||यस्याक्षिपक्ष्मसंकोचाज्जगत्संकोचमेत्यदः ॥
विकस्वरं विकासाच्च कस्य पूज्यतमो न सः
śaṃbhorliṃgaṃ samabhyarcya puruṣārthacatuṣṭayam ||
prāpnotyatra pumānsadyo nātra kāryā vicāraṇā
||61||शंभोर्लिंगं समभ्यर्च्य पुरुषार्थचतुष्टयम् ॥
प्राप्नोत्यत्र पुमान्सद्यो नात्र कार्या विचारणा
samarcya śāṃbhavaṃ liṃgamapijanmaśatārjitam ||
pāpapuṃjaṃ jahātyeva pumānatra kṣaṇāddhruvam
||62||समर्च्य शांभवं लिंगमपिजन्मशतार्जितम् ॥
पापपुंजं जहात्येव पुमानत्र क्षणाद्ध्रुवम्
kiṃkiṃ na saṃbhavedatra śivaliṃgasamarcanāt ||
putrāḥ kalatra kṣetrāṇi svargo mokṣopyasaṃśayam
||63||किंकिं न संभवेदत्र शिवलिंगसमर्चनात् ॥
पुत्राः कलत्र क्षेत्राणि स्वर्गो मोक्षोप्यसंशयम्
trailokyaiśvaryasaṃpattirmayā prāptā sahasrago ||
śivaliṃgārcanādekātsatyaṃsatyaṃ punaḥpunaḥ
||64||त्रैलोक्यैश्वर्यसंपत्तिर्मया प्राप्ता सहस्रगो ॥
शिवलिंगार्चनादेकात्सत्यंसत्यं पुनःपुनः
ayameva paroyogastvidameva paraṃ tapaḥ ||
idameva paraṃ jñānaṃ sthāṇuliṃgaṃ yadarcyate
||65||अयमेव परोयोगस्त्विदमेव परं तपः ॥
इदमेव परं ज्ञानं स्थाणुलिंगं यदर्च्यते
yairliṃgaṃ sakṛdapyatra pūjitaṃ pārvatīpateḥ ||
kuto duḥkhabhayaṃ teṣāṃ saṃsāre duḥkhabhājane
||66||यैर्लिंगं सकृदप्यत्र पूजितं पार्वतीपतेः ॥
कुतो दुःखभयं तेषां संसारे दुःखभाजने
sarvaṃ parityajya rave yo liṃgaṃ śaraṇaṃ gataḥ ||
na taṃ pāpāni bādhaṃte mahāṃtyapi divākara
||67||सर्वं परित्यज्य रवे यो लिंगं शरणं गतः ॥
न तं पापानि बाधंते महांत्यपि दिवाकर
liṃgārcane bhavedvṛddhisteṣāmevātra bhāskara ||
yeṣāṃ punarbhavacchedaṃ cikīrṣati maheśvaraḥ
||68||लिंगार्चने भवेद्वृद्धिस्तेषामेवात्र भास्कर ॥
येषां पुनर्भवच्छेदं चिकीर्षति महेश्वरः
na liṃgārādhanātpuṇyaṃ triṣulokeṣu cāparam ||
sarvatīrthābhiṣekaḥ syālliṃgasnānāṃbu sevanāt
||69||न लिंगाराधनात्पुण्यं त्रिषुलोकेषु चापरम् ॥
सर्वतीर्थाभिषेकः स्याल्लिंगस्नानांबु सेवनात्
tasmālliṃgaṃ tvamapyarka samarcaya maheśituḥ ||
saṃprāptaṃ paramāṃ lakṣmīṃ mahātejobhi jṛṃbhaṇīm
||70||तस्माल्लिंगं त्वमप्यर्क समर्चय महेशितुः ॥
संप्राप्तं परमां लक्ष्मीं महातेजोभि जृंभणीम्
iti śrutvā harervākyaṃ tadārabhya sahasraguḥ ||
vidhāya sphāṭikaṃ liṃgaṃ munedyāpi samarcayet
||71||इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं तदारभ्य सहस्रगुः ॥
विधाय स्फाटिकं लिंगं मुनेद्यापि समर्चयेत्
gurutvena tadākalya vivasvānādikeśavam ||
tatropatiṣṭhatedyāpi uttareṇādikeśavāt
||72||गुरुत्वेन तदाकल्य विवस्वानादिकेशवम् ॥
तत्रोपतिष्ठतेद्यापि उत्तरेणादिकेशवात्
ataḥ sa keśavādityaḥ kāśyāṃ bhaktatamonudaḥ ||
samarcitaḥ sadā deyānmanaso vāṃchitaṃ phalam
||73||अतः स केशवादित्यः काश्यां भक्ततमोनुदः ॥
समर्चितः सदा देयान्मनसो वांछितं फलम्
keśavādityamārādhya vārāṇasyāṃ narottamaḥ ||
paramaṃ jñānamāpnoti yena nirvāṇabhāgbhavet
||74||केशवादित्यमाराध्य वाराणस्यां नरोत्तमः ॥
परमं ज्ञानमाप्नोति येन निर्वाणभाग्भवेत्
tatra pādodake tīrthekṛtasarvodakakriyaḥ ||
vilokya keśavādityaṃ mucyate janmapātakaiḥ
||75||तत्र पादोदके तीर्थेकृतसर्वोदकक्रियः ॥
विलोक्य केशवादित्यं मुच्यते जन्मपातकैः
agaste rathasaptamyāṃ ravivāro yadāpyate ||
tadā pādodake tīrthe ādikeśava sannidhau
||76||अगस्ते रथसप्तम्यां रविवारो यदाप्यते ॥
तदा पादोदके तीर्थे आदिकेशव सन्निधौ
snātvoṣasi naro maunī keśavādityapūjanāt ||
saptajanmārjitātpāpānmukto bhavati tatkṣaṇāt
||77||स्नात्वोषसि नरो मौनी केशवादित्यपूजनात् ॥
सप्तजन्मार्जितात्पापान्मुक्तो भवति तत्क्षणात्
yadyajjanmakṛtaṃ pāpaṃ mayā saptasu janmasu ||
tanme rogaṃ ca śokaṃ ca mākarī haṃtu saptamī
||78||यद्यज्जन्मकृतं पापं मया सप्तसु जन्मसु ॥
तन्मे रोगं च शोकं च माकरी हंतु सप्तमी
etajjanmakṛtaṃ pāpaṃ yacca janmāṃtarārjitam ||
manovākkāyajaṃ yacca jñātājñāte ca ye punaḥ
||79||एतज्जन्मकृतं पापं यच्च जन्मांतरार्जितम् ॥
मनोवाक्कायजं यच्च ज्ञाताज्ञाते च ये पुनः
iti saptavidhaṃ pāpaṃ snānānme saptasaptike ||
saptavyādhisamāyuktaṃ hara mākari saptami
||80||इति सप्तविधं पापं स्नानान्मे सप्तसप्तिके ॥
सप्तव्याधिसमायुक्तं हर माकरि सप्तमि
etanmaṃtratrayaṃ japtvā snātvā pādodake naraḥ ||
keśavādityamālokya kṣaṇānniṣkaluṣo bhavet
||81||एतन्मंत्रत्रयं जप्त्वा स्नात्वा पादोदके नरः ॥
केशवादित्यमालोक्य क्षणान्निष्कलुषो भवेत्
keśavādityamāhātmyaṃ śṛṇvañśraddhāsamanvitaḥ ||
naro na lipyate pāpaiḥ śivabhaktiṃ ca viṃdati
||82||केशवादित्यमाहात्म्यं शृण्वञ्श्रद्धासमन्वितः ॥
नरो न लिप्यते पापैः शिवभक्तिं च विंदति
skaṃda uvāca
ataḥ paraṃ śṛṇu mune vimalādityamuttamam ||
harikeśavane ramye vārāṇasyāṃ vyavasthitam
||83||अतः परं शृणु मुने विमलादित्यमुत्तमम् ॥
हरिकेशवने रम्ये वाराणस्यां व्यवस्थितम्
uccadeśebhavatpūrvaṃ vimalo nāma bāhujaḥ ||
sa prāktanātkarmayogādvimale pathyapi sthitaḥ
||84||उच्चदेशेभवत्पूर्वं विमलो नाम बाहुजः ॥
स प्राक्तनात्कर्मयोगाद्विमले पथ्यपि स्थितः
kuṣṭharogamavāpyoccaistyaktvā dārāngṛhaṃ vasu ||
vārāṇasīṃ samāsādya bradhnamārādhayatsudhīḥ
||85||कुष्ठरोगमवाप्योच्चैस्त्यक्त्वा दारान्गृहं वसु ॥
वाराणसीं समासाद्य ब्रध्नमाराधयत्सुधीः
karavīrairjapābhiśca gaṃdhakaiḥ kiṃśukaiḥ śubhaiḥ ||
raktotpalairaśokaiśca sa samānarca bhāskaram
||86||करवीरैर्जपाभिश्च गंधकैः किंशुकैः शुभैः ॥
रक्तोत्पलैरशोकैश्च स समानर्च भास्करम्
vicitraracanairmālyaiḥ pāṭalācaṃpakodbhavaiḥ ||
kuṃkumāgurukarpūramiśritaiḥ śoṇacaṃdanaiḥ
||87||विचित्ररचनैर्माल्यैः पाटलाचंपकोद्भवैः ॥
कुंकुमागुरुकर्पूरमिश्रितैः शोणचंदनैः
devamohanadhūpaiśca bahvāmodatatāṃbaraiḥ ||
karpūravartidīpaiśca naivedyairghṛtapāyasaiḥ
||88||देवमोहनधूपैश्च बह्वामोदततांबरैः ॥
कर्पूरवर्तिदीपैश्च नैवेद्यैर्घृतपायसैः
arghadānaiśca vidhivatsaureḥ stotrajapairapi ||
evaṃ samārādhayatastasyārko varadobhavat
||89||अर्घदानैश्च विधिवत्सौरेः स्तोत्रजपैरपि ॥
एवं समाराधयतस्तस्यार्को वरदोभवत्
uvāca ca varaṃ brūhi vimalāmalaceṣṭita ||
kuṣṭhaśca te prayātveṣa prārthayānyaṃ varaṃ punaḥ
||90||उवाच च वरं ब्रूहि विमलामलचेष्टित ॥
कुष्ठश्च ते प्रयात्वेष प्रार्थयान्यं वरं पुनः
ākarṇya vimalaścetthamālāpaṃ raśmimālinaḥ ||
praṇato daṃḍavadbhūmau saṃprahaṣṭatanūruhaḥ
||91||आकर्ण्य विमलश्चेत्थमालापं रश्मिमालिनः ॥
प्रणतो दंडवद्भूमौ संप्रहष्टतनूरुहः
śanairvijñāpayāṃcakra ekacakrarathaṃ ravim ||
jagaccakṣurameyātmanmahādhvāṃtavidhūnana
||92||शनैर्विज्ञापयांचक्र एकचक्ररथं रविम् ॥
जगच्चक्षुरमेयात्मन्महाध्वांतविधूनन
yadi prasanno bhagavanyadi deyo varo mama ||
tadā tvadbhaktiniṣṭhā ye kuṣṭhaṃ māstu tadanvaye
||93||यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरो मम ॥
तदा त्वद्भक्तिनिष्ठा ये कुष्ठं मास्तु तदन्वये
anyepi rogā mā saṃtu māstu teṣāṃ daridratā ||
māstu kaścana saṃtāpastvadbhaktānāṃ sahasrago
||94||अन्येपि रोगा मा संतु मास्तु तेषां दरिद्रता ॥
मास्तु कश्चन संतापस्त्वद्भक्तानां सहस्रगो
śrīsūrya uvāca
tathāstviti mahāprājña śṛṇvanyaṃ varamuttamam ||
tvayeyaṃ pūjitā mūrtirevaṃ kāśyāṃ mahāmate
||95||तथास्त्विति महाप्राज्ञ शृण्वन्यं वरमुत्तमम् ॥
त्वयेयं पूजिता मूर्तिरेवं काश्यां महामते
asyāḥ sānnidhyamatrāhaṃ na tyakṣyāmi kadācana ||
prathitā tava nāmnā ca pratimaiṣā bhaviṣyati
||96||अस्याः सान्निध्यमत्राहं न त्यक्ष्यामि कदाचन ॥
प्रथिता तव नाम्ना च प्रतिमैषा भविष्यति
vimalāditya ityākhyā bhaktānāṃ varadā sadā ||
sarvavyādhi nihaṃtrī ca sarvapāpakṣayaṃkarī
||97||विमलादित्य इत्याख्या भक्तानां वरदा सदा ॥
सर्वव्याधि निहंत्री च सर्वपापक्षयंकरी
iti dattvā varānsūryastatraivāṃtaradhīyata ||
vimalo nirmalatanuḥ sopi svabhavanaṃ yayau
||98||इति दत्त्वा वरान्सूर्यस्तत्रैवांतरधीयत ॥
विमलो निर्मलतनुः सोपि स्वभवनं ययौ
itthaṃ sa vimalādityo vārāṇasyāṃ śubhapradaḥ ||
tasya darśanamātreṇa kuṣṭharogaḥ praṇaśyati
||99||इत्थं स विमलादित्यो वाराणस्यां शुभप्रदः ॥
तस्य दर्शनमात्रेण कुष्ठरोगः प्रणश्यति
yaścaitāṃ vimalādityakathāṃ vai śṛṇuyānnaraḥ ||
prāpnoti nirmalāṃ śuddhiṃ tyajyate ca manomalaiḥ
||100||यश्चैतां विमलादित्यकथां वै शृणुयान्नरः ॥
प्राप्नोति निर्मलां शुद्धिं त्यज्यते च मनोमलैः
skaṃda uvāca
gaṃgādityosti tatrānyo viśveśāddakṣiṇena vai ||
tasya darśanamātreṇa naraḥ śuddhimiyādiha
||1||गंगादित्योस्ति तत्रान्यो विश्वेशाद्दक्षिणेन वै ॥
तस्य दर्शनमात्रेण नरः शुद्धिमियादिह
yadā gaṃgā samāyātā bhagīrathapuraskṛtā ||
tadā gaṃgāṃ pariṣṭotuṃ ravistatraiva saṃsthitaḥ
||2||यदा गंगा समायाता भगीरथपुरस्कृता ॥
तदा गंगां परिष्टोतुं रविस्तत्रैव संस्थितः
adyāpyaharniśaṃ gaṃgāṃ saṃmukhīkṛtya bhāskaraḥ ||
pariṣṭauti prasannātmā gaṃgābhaktavarapradaḥ
||3||अद्याप्यहर्निशं गंगां संमुखीकृत्य भास्करः ॥
परिष्टौति प्रसन्नात्मा गंगाभक्तवरप्रदः
gaṃgādityaṃ samārādhya vārāṇasyāṃ narottamaḥ ||
durgatiṃ jātu na kvāpi labhate na ca rogabhāk
||4||गंगादित्यं समाराध्य वाराणस्यां नरोत्तमः ॥
दुर्गतिं जातु न क्वापि लभते न च रोगभाक्
skaṃda uvāca
anyacchṛṇu mahābhāga yamādityasya saṃbhavam ||
yacchrutvāpi naro jātu yamalokaṃ na paśyati
||5||अन्यच्छृणु महाभाग यमादित्यस्य संभवम् ॥
यच्छ्रुत्वापि नरो जातु यमलोकं न पश्यति
yameśātpaścime bhāge vīreśātpūrvato mune ||
yamādityaṃ naro dṛṣṭvā yamalokaṃ na paśyati
||6||यमेशात्पश्चिमे भागे वीरेशात्पूर्वतो मुने ॥
यमादित्यं नरो दृष्ट्वा यमलोकं न पश्यति
yamatīrthe naraḥ snātvā bhūtāyāṃ bhaumavāsare ||
yameśvaraṃ vilokyāśu sarvaiḥ pāpaiḥ pramucyate
||7||यमतीर्थे नरः स्नात्वा भूतायां भौमवासरे ॥
यमेश्वरं विलोक्याशु सर्वैः पापैः प्रमुच्यते
yamatīrthe yamaḥ pūrvaṃ taptvā suvimalaṃ tapaḥ ||
yameśaṃ ca yamādityaṃ pratyaṣṭhādbhaktasiddhidam
||8||यमतीर्थे यमः पूर्वं तप्त्वा सुविमलं तपः ॥
यमेशं च यमादित्यं प्रत्यष्ठाद्भक्तसिद्धिदम्
yamena sthāpito yasmādādityastatra kuṃbhaja ||
ataḥ sa hi yamādityo yāmīṃ harati yātanām
||9||यमेन स्थापितो यस्मादादित्यस्तत्र कुंभज ॥
अतः स हि यमादित्यो यामीं हरति यातनाम्
yameśaṃ ca yamādityaṃ yamena sthāpitaṃ naman ||
yamatīrthe kṛtasnāno yamalokaṃ na paśyati
||110||यमेशं च यमादित्यं यमेन स्थापितं नमन् ॥
यमतीर्थे कृतस्नानो यमलोकं न पश्यति
yamatīrthe caturdaśyāṃ bharaṇyāṃ bhaumavāsare ||
tarpaṇaṃ piṃḍadānaṃ ca kṛtvā pitranṛṇī bhavet
||11||यमतीर्थे चतुर्दश्यां भरण्यां भौमवासरे ॥
तर्पणं पिंडदानं च कृत्वा पित्रनृणी भवेत्
abhilaṣyaṃti satataṃ pitaro narakaukasaḥ ||
bhaumai bharaṇyāṃ bhūtāyāṃ yadi yogoyamuttamam
||12||अभिलष्यंति सततं पितरो नरकौकसः ॥
भौमै भरण्यां भूतायां यदि योगोयमुत्तमम्
kāśyāṃ kaścidyame tīrthe kṛtvā snānaṃ mahāmatiḥ ||
api yastarpaṇaṃkuryātsatilaṃ no vimuktaye
||13||काश्यां कश्चिद्यमे तीर्थे कृत्वा स्नानं महामतिः ॥
अपि यस्तर्पणंकुर्यात्सतिलं नो विमुक्तये
kiṃ gayā gamanaiḥ puṃsāṃ kiṃ śrāddhairbhūridakṣiṇaiḥ ||
yadi kāśyāṃ yame tīrthe yogesmiñśrāddhamāpyate
||14||किं गया गमनैः पुंसां किं श्राद्धैर्भूरिदक्षिणैः ॥
यदि काश्यां यमे तीर्थे योगेस्मिञ्श्राद्धमाप्यते
śrāddhaṃ kṛtvā yame tīrthe pūjayitvā yameśvaram ||
yamādityaṃ namaskṛtya pitṝṇāmanṛṇo bhavet
||15||श्राद्धं कृत्वा यमे तीर्थे पूजयित्वा यमेश्वरम् ॥
यमादित्यं नमस्कृत्य पितॄणामनृणो भवेत्
skaṃda uvāca
iti te dvādaśādityāḥ kathitā pāpanāśanāḥ ||
yatsaṃbhavaṃ samākarṇya naro na nirayī bhavet
||16||इति ते द्वादशादित्याः कथिता पापनाशनाः ॥
यत्संभवं समाकर्ण्य नरो न निरयी भवेत्
anyepi saṃti ghaṭaja ravibhaktairanekaśaḥ ||
kāśyāṃ saṃsthāpitāḥ sūryā guhyakārkādayaḥ kila
||17||अन्येपि संति घटज रविभक्तैरनेकशः ॥
काश्यां संस्थापिताः सूर्या गुह्यकार्कादयः किल
śrutvādhyāyānimānpuṇyāndvādaśādityasūcakān ||
śrāvayitvāpi no martyo durgatiṃ yāti kutracit
||118||श्रुत्वाध्यायानिमान्पुण्यान्द्वादशादित्यसूचकान् ॥
श्रावयित्वापि नो मर्त्यो दुर्गतिं याति कुत्रचित्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarārddhe catutheṃ kāśīkhaṇḍe aruṇavṛddhakeśavavimalagaṃgāyamādityavarṇanaṃnāmaikapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 51 ||