gaṇeśapreṣaṇam
skaṃda uvāca
anyepi ye gaṇāstatra kāśyāṃ liṃgāni cakrire ||
tāṃśca te kathayiṣyāmi kuṃbhayone niśāmaya
||1||अन्येपि ये गणास्तत्र काश्यां लिंगानि चक्रिरे ॥
तांश्च ते कथयिष्यामि कुंभयोने निशामय
gaṇena piṃgalākhyena piṃgalākhyeśasaṃjñitam ||
liṃgaṃ pratiṣṭhitaṃ śaṃbhoḥ kapardīśādudagdiśi
||2||गणेन पिंगलाख्येन पिंगलाख्येशसंज्ञितम् ॥
लिंगं प्रतिष्ठितं शंभोः कपर्दीशादुदग्दिशि
tasya darśanamātreṇa pāpānāṃ jāyate kṣayaḥ ||
vīrabhadro mahāprīto devadevasya śūlinaḥ
||3||तस्य दर्शनमात्रेण पापानां जायते क्षयः ॥
वीरभद्रो महाप्रीतो देवदेवस्य शूलिनः
vīrabhadreśvaraṃ liṃgaṃ dhyāyedadyāpi niścalaḥ ||
tasya darśanamātreṇa vīrasiddhiḥ prajāyate
||4||वीरभद्रेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः ॥
तस्य दर्शनमात्रेण वीरसिद्धिः प्रजायते
avimukteśvarātpaścādvīrabhadreśvaraṃ naraḥ ||
samarcya na raṇe bhaṃgaṃ kadācidapi cāpnuyāt
||5||अविमुक्तेश्वरात्पश्चाद्वीरभद्रेश्वरं नरः ॥
समर्च्य न रणे भंगं कदाचिदपि चाप्नुयात्
vīrabhadraḥ svayaṃ sākṣādvīramūrtidharo mune ||
saṃharedviprasaṃghātamavimuktanivāsināma
||6||वीरभद्रः स्वयं साक्षाद्वीरमूर्तिधरो मुने ॥
संहरेद्विप्रसंघातमविमुक्तनिवासिनाम
bhadrayā bhadrakālyā ca bhāryayā śubhayā yutam ||
vīrabhadraṃ narobhyarcya kāśīvāsaphalaṃ labhet
||7||भद्रया भद्रकाल्या च भार्यया शुभया युतम् ॥
वीरभद्रं नरोभ्यर्च्य काशीवासफलं लभेत्
kirātena kirāteśaṃ liṃgaṃ kāśyāṃ pratiṣṭhitam ||
kedārāddakṣiṇe bhāge bhaktānāmabhayapradam
||8||किरातेन किरातेशं लिंगं काश्यां प्रतिष्ठितम् ॥
केदाराद्दक्षिणे भागे भक्तानामभयप्रदम्
caturmukho gaṇaḥ śrīmānvṛddhakāleśa sannidhau ||
caturmukheśvaraṃ liṃgaṃ dhyāyedadyāpi niścalaḥ
||9||चतुर्मुखो गणः श्रीमान्वृद्धकालेश सन्निधौ ॥
चतुर्मुखेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः
bhaktāścaturmukheśasya caturānanavaddivi ||
pūjyaṃte surasaṃghātaiḥ sarvabhogasamanvitāḥ ||
nikuṃbheśvaramālokya nikuṃbhagaṇapūjitam ||
pūjayitvā vrajangrāmaṃ kāryasiddhimavāpnuyāt ||
kubereśa samīpetu śivaloke mahīyate
||11||भक्ताश्चतुर्मुखेशस्य चतुराननवद्दिवि ॥
पूज्यंते सुरसंघातैः सर्वभोगसमन्विताः ॥
निकुंभेश्वरमालोक्य निकुंभगणपूजितम् ॥
पूजयित्वा व्रजन्ग्रामं कार्यसिद्धिमवाप्नुयात् ॥
कुबेरेश समीपेतु शिवलोके महीयते
paṃcākṣeśaṃ mahāliṃgaṃ mahādevasya dakṣiṇe ||
samabhyarcya naraḥ kāśyāṃ jātismṛtimavāpnuyāt
||12||पंचाक्षेशं महालिंगं महादेवस्य दक्षिणे ॥
समभ्यर्च्य नरः काश्यां जातिस्मृतिमवाप्नुयात्
bhārabhūteśvaraṃ liṃgaṃ bhārabhūtagaṇārcitam ||
aṃtargṛhottaradvāri dhyātvā śivapure vaset
||13||भारभूतेश्वरं लिंगं भारभूतगणार्चितम् ॥
अंतर्गृहोत्तरद्वारि ध्यात्वा शिवपुरे वसेत्
bhārabhūteśvaraṃ liṃgaṃ yaiḥ kāśyāṃ na vilokitam ||
bhārabhūtāḥ pṛthivyāste'vakeśina iva drumāḥ
||14||भारभूतेश्वरं लिंगं यैः काश्यां न विलोकितम् ॥
भारभूताः पृथिव्यास्तेऽवकेशिन इव द्रुमाः
gaṇena tryakṣasaṃjñena liṃgaṃ tryakṣeśvaraṃ param ||
trilocanapurobhāge śīlyetādyāpi kuṃbhaja
||15||गणेन त्र्यक्षसंज्ञेन लिंगं त्र्यक्षेश्वरं परम् ॥
त्रिलोचनपुरोभागे शील्येताद्यापि कुंभज
tasya liṃgasya ye bhaktāste tu dehāvasānataḥ ||
tryakṣā eva prajāyaṃte nātra kāryā vicāraṇā
||16||तस्य लिंगस्य ये भक्तास्ते तु देहावसानतः ॥
त्र्यक्षा एव प्रजायंते नात्र कार्या विचारणा
kṣemako nāma gaṇapaḥ kāśyāṃ mūrtidharaḥ svayam ||
viśveśvaraṃ sarvagataṃ dhyāyedadyāpi niścalaḥ
||17||क्षेमको नाम गणपः काश्यां मूर्तिधरः स्वयम् ॥
विश्वेश्वरं सर्वगतं ध्यायेदद्यापि निश्चलः
kṣemakaṃ pūjayedyastu vārāṇasyāṃ mahāgaṇam ||
vighnāstasya pralīyaṃte kṣemaṃ syācca padepade
||18||क्षेमकं पूजयेद्यस्तु वाराणस्यां महागणम् ॥
विघ्नास्तस्य प्रलीयंते क्षेमं स्याच्च पदेपदे
deśāṃtaraṃ gato yastu tasyāgamanakāmyayā ||
kṣemakaṃ pūjanīyotra kṣemeṇāśu sa āvrajet
||19||देशांतरं गतो यस्तु तस्यागमनकाम्यया ॥
क्षेमकं पूजनीयोत्र क्षेमेणाशु स आव्रजेत्
lāṃgalīśvaramālokya liṃgaṃ lāṃgalinārcitam ||
viśveśāduttarebhāge na naro rogabhāgbhavet
||20||लांगलीश्वरमालोक्य लिंगं लांगलिनार्चितम् ॥
विश्वेशादुत्तरेभागे न नरो रोगभाग्भवेत्
lāṃgalīśaṃ sakṛtpūjya paṃcalāṃgaladānajam ||
phalaṃ prāpnotyavikalaṃ sarvasaṃpatkaraṃ param
||21||लांगलीशं सकृत्पूज्य पंचलांगलदानजम् ॥
फलं प्राप्नोत्यविकलं सर्वसंपत्करं परम्
virādheśvaramārādhya virādhagaṇapūjitam ||
sarvāparādhayuktopi nāparādhyati kutracit
||22||विराधेश्वरमाराध्य विराधगणपूजितम् ॥
सर्वापराधयुक्तोपि नापराध्यति कुत्रचित्
dinedineparādho yaḥ kriyate kāśivāsibhiḥ ||
sa yāti saṃkṣayaṃ kṣipraṃ virādheśa samarcanāt
||23||दिनेदिनेपराधो यः क्रियते काशिवासिभिः ॥
स याति संक्षयं क्षिप्रं विराधेश समर्चनात्
nairṛte daṃḍhapāṇastu virādheśaṃ prayatnataḥ ||
natvā sarvāparādhebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ
||24||नैर्ऋते दंढपाणस्तु विराधेशं प्रयत्नतः ॥
नत्वा सर्वापराधेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
sumukheśaṃ mahāliṃgaṃ sumukhākhyagaṇārcitam ||
paścimābhimukhaṃ liṃgaṃ dṛṣṭvā pāpaiḥ pramucyate
||25||सुमुखेशं महालिंगं सुमुखाख्यगणार्चितम् ॥
पश्चिमाभिमुखं लिंगं दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते
snātvā pilipilā tīrthe sumukheśaṃ vilokya ca ||
sadaiva sumukhaṃ paśyeddharmarājaṃ na durmukham
||26||स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे सुमुखेशं विलोक्य च ॥
सदैव सुमुखं पश्येद्धर्मराजं न दुर्मुखम्
āṣāḍhinārcitaṃ liṃgamāṣāḍhīśvarasaṃjñakam ||
dṛṣṭvāṣāḍhayāṃ naro bhaktyā sarvaiḥ pāpaiḥ pramucyate
||27||आषाढिनार्चितं लिंगमाषाढीश्वरसंज्ञकम् ॥
दृष्ट्वाषाढयां नरो भक्त्या सर्वैः पापैः प्रमुच्यते
udīcyāṃ bhārabhūteśādāṣāḍhīśaṃ samarcayan ||
āṣāḍhyāṃ paṃcadaśyāṃ vai na pāpaiḥ paritapyate
||28||उदीच्यां भारभूतेशादाषाढीशं समर्चयन् ॥
आषाढ्यां पंचदश्यां वै न पापैः परितप्यते
śuciśuklacaturdaśyāṃ paṃcadaśyāmathāpi vā ||
kṛtvā sāṃvatsarīṃ yātrāmanenā jāyate naraḥ
||29||शुचिशुक्लचतुर्दश्यां पंचदश्यामथापि वा ॥
कृत्वा सांवत्सरीं यात्रामनेना जायते नरः
skaṃda uvāca
mune gaṇeṣu caiteṣu vārāṇasyāṃ sthiteṣviti ||
svanāmnā sthāpya liṃgāni viśveśaparituṣṭaye
||30||मुने गणेषु चैतेषु वाराणस्यां स्थितेष्विति ॥
स्वनाम्ना स्थाप्य लिंगानि विश्वेशपरितुष्टये
viśveśaściṃtayāṃ cakre punaḥ kāśīpravṛttaye ||
kaṃ vā hitaṃ prahityādya nirvṛtiṃ paramāṃ bhaje
||31||विश्वेशश्चिंतयां चक्रे पुनः काशीप्रवृत्तये ॥
कं वा हितं प्रहित्याद्य निर्वृतिं परमां भजे
yoginyastigmagurvedhāḥ śaṃkukarṇamukhāgaṇāḥ ||
vyāvṛttyanāgatāḥ kāśyāḥ siṃdhugā iva siṃdhavaḥ
||32||योगिन्यस्तिग्मगुर्वेधाः शंकुकर्णमुखागणाः ॥
व्यावृत्त्यनागताः काश्याः सिंधुगा इव सिंधवः
dhuvaṃ kāśyāṃ praviṣṭā ye te praviṣṭā mamodare ||
teṣāṃ vinirgamo nāsti dīptegnau haviṣāmiva
||33||धुवं काश्यां प्रविष्टा ये ते प्रविष्टा ममोदरे ॥
तेषां विनिर्गमो नास्ति दीप्तेग्नौ हविषामिव
yeṣāṃ hi saṃsthitiḥ kāśyāṃ liṃgārcanaratātmanām ||
ta eva mama liṃgāni jaṃgamāni na saṃśayaḥ
||34||येषां हि संस्थितिः काश्यां लिंगार्चनरतात्मनाम् ॥
त एव मम लिंगानि जंगमानि न संशयः
sthāvarā jaṃgamāḥ kāśyāmacetanasacetanāḥ ||
sarve mamaiva liṃgāni tebhyo druhyaṃti durdhiyaḥ
||35||स्थावरा जंगमाः काश्यामचेतनसचेतनाः ॥
सर्वे ममैव लिंगानि तेभ्यो द्रुह्यंति दुर्धियः
vāci vārāṇasī yeṣāṃ śrutau vaiśveśvarī kathā ||
ta eva kāśī liṃgāni varāṇyarcyānyahaṃ yathā
||36||वाचि वाराणसी येषां श्रुतौ वैश्वेश्वरी कथा ॥
त एव काशी लिंगानि वराण्यर्च्यान्यहं यथा
vārāṇasīti kāśīti rudrāvāsa iti sphuṭam ||
mukhādvinirgataṃ yeṣāṃ teṣāṃ na prabhavedyamaḥ
||37||वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति स्फुटम् ॥
मुखाद्विनिर्गतं येषां तेषां न प्रभवेद्यमः
ānaṃdakānanaṃ prāpya ye nirānaṃdabhūmikām ||
anyāṃ hṛdāpi vāṃchaṃti nirānaṃdāḥ sadātra te
||38||आनंदकाननं प्राप्य ये निरानंदभूमिकाम् ॥
अन्यां हृदापि वांछंति निरानंदाः सदात्र ते
adyaiva vāstumaraṇaṃ bahukālāṃtarepi vā ||
kalikāla bhiyā puṃsāṃ kāśī tyājyā na karhicit
||39||अद्यैव वास्तुमरणं बहुकालांतरेपि वा ॥
कलिकाल भिया पुंसां काशी त्याज्या न कर्हिचित्
avaśyaṃbhāvino bhāvā bhaviṣyaṃti padepade ||
salakṣmīnilayāṃ kāśīṃ te tyajaṃti kuto dhiyaḥ
||40||अवश्यंभाविनो भावा भविष्यंति पदेपदे ॥
सलक्ष्मीनिलयां काशीं ते त्यजंति कुतो धियः
varaṃ vighnasahasrāṇi soḍhavyāni padepade ||
kāśyāṃ nānyatra nirvighnaṃ vāṃchedrājyamapi kvacit
||41||वरं विघ्नसहस्राणि सोढव्यानि पदेपदे ॥
काश्यां नान्यत्र निर्विघ्नं वांछेद्राज्यमपि क्वचित्
kiyannimeṣasaṃbhogyāḥ saṃti lakṣmyāḥ padepade ||
paraṃ niraṃtarasukhā'mutrāpyatrāpi kā śikā
||42||कियन्निमेषसंभोग्याः संति लक्ष्म्याः पदेपदे ॥
परं निरंतरसुखाऽमुत्राप्यत्रापि का शिका
viśvanātho hyahaṃ nāthaḥ kāśikāmuktikāśikā ||
sudhātaraṃgā svargaṃgā trayyeṣā kinna yacchati
||43||विश्वनाथो ह्यहं नाथः काशिकामुक्तिकाशिका ॥
सुधातरंगा स्वर्गंगा त्रय्येषा किन्न यच्छति
paṃcakrośyāparimitā tanureṣā purī mama ||
avicchinnapramāṇardhirbhaktanirvāṇakāraṇam
||44||पंचक्रोश्यापरिमिता तनुरेषा पुरी मम ॥
अविच्छिन्नप्रमाणर्धिर्भक्तनिर्वाणकारणम्
saṃsārabhārakhinnānāṃ yātāyātakṛtāṃ sadā ||
ekaiva me purī kāśī dhruvaṃ viśrāmabhṛmikā
||45||संसारभारखिन्नानां यातायातकृतां सदा ॥
एकैव मे पुरी काशी ध्रुवं विश्रामभृमिका
maṃḍapaḥ kalpavallīnāṃ manorathaphalairalam ||
phalitaḥ kāśikākhyoyaṃ saṃsārādhvajuṣāṃ sadā
||46||मंडपः कल्पवल्लीनां मनोरथफलैरलम् ॥
फलितः काशिकाख्योयं संसाराध्वजुषां सदा
cakravarteriyaṃ chatraṃ vicitraṃ sarvatāpahṛt ||
kāśīnirvāṇarājasya mamaśūlocca daṃḍavat
||47||चक्रवर्तेरियं छत्रं विचित्रं सर्वतापहृत् ॥
काशीनिर्वाणराजस्य ममशूलोच्च दंडवत्
nirvāṇalakṣmīṃ ye puṇyāḥ parivāṃchaṃti līlayā ||
niraṃtarasukhaprāptyai kāśī tyājyā na tai nṛbhiḥ
||48||निर्वाणलक्ष्मीं ये पुण्याः परिवांछंति लीलया ॥
निरंतरसुखप्राप्त्यै काशी त्याज्या न तै नृभिः
mamānaṃdavane ye vai niraṃ tara vanaukasaḥ ||
mokṣalakṣmīphalānyatra susvādūni labhaṃti te
||49||ममानंदवने ये वै निरं तर वनौकसः ॥
मोक्षलक्ष्मीफलान्यत्र सुस्वादूनि लभंति ते
nirmamaṃ cāpi nirmohaṃ yā māmapi vimohayet ||
kairna saṃsmaraṇīyā sā kāśī viśvavimohinī
||50||निर्ममं चापि निर्मोहं या मामपि विमोहयेत् ॥
कैर्न संस्मरणीया सा काशी विश्वविमोहिनी
nāmāpi madhuraṃ yasyāḥ parānaṃdaprakāśakam ||
kāśyāḥ kāśīti kāśīti sā kaiḥ puṇyairna japyate
||51||नामापि मधुरं यस्याः परानंदप्रकाशकम् ॥
काश्याः काशीति काशीति सा कैः पुण्यैर्न जप्यते
kāśīnāmasudhāpānaṃ ye kurvaṃti niraṃtaram ||
teṣāṃ vartma bhavatyeva sudhāma vasudhāmayam
||52||काशीनामसुधापानं ये कुर्वंति निरंतरम् ॥
तेषां वर्त्म भवत्येव सुधाम वसुधामयम्
mamatārahitasyāpi mama sarvātmano dhruvam ||
ta eva māmakā loke ye kāśīnāma jāpakāḥ
||53||ममतारहितस्यापि मम सर्वात्मनो ध्रुवम् ॥
त एव मामका लोके ये काशीनाम जापकाः
rahasyamiti vijñāya vārāṇasyā gaṇeśvaraiḥ ||
sabrahmayoginī bradhraiḥ sthitaṃ tatraiva nānyathā
||54||रहस्यमिति विज्ञाय वाराणस्या गणेश्वरैः ॥
सब्रह्मयोगिनी ब्रध्रैः स्थितं तत्रैव नान्यथा
anyathā tāśca yoginyaḥ saraviḥ sapitāmahaḥ ||
te gaṇā māṃ parityajya kathaṃ tiṣṭheyuranyataḥ
||55||अन्यथा ताश्च योगिन्यः सरविः सपितामहः ॥
ते गणा मां परित्यज्य कथं तिष्ठेयुरन्यतः
atīva bhadraṃ saṃjātaṃ kāśyāṃ tiṣṭhatsu teṣu hi ||
ekopi bheda prabhavedrājye rājyāṃtaraṃ vinā
||56||अतीव भद्रं संजातं काश्यां तिष्ठत्सु तेषु हि ॥
एकोपि भेद प्रभवेद्राज्ये राज्यांतरं विना
labdhapraveśāstāvaṃtaste sarve matsvarūpiṇaḥ ||
yatiṣyaṃti yatovaśyaṃ madāgamanahetave
||57||लब्धप्रवेशास्तावंतस्ते सर्वे मत्स्वरूपिणः ॥
यतिष्यंति यतोवश्यं मदागमनहेतवे
anyānapi preṣayāmi matpārśvaparivartinaḥ ||
ye te tatra sthitāḥ śreṣṭhā apigaṃtāsmyahaṃ tataḥ
||58||अन्यानपि प्रेषयामि मत्पार्श्वपरिवर्तिनः ॥
ये ते तत्र स्थिताः श्रेष्ठा अपिगंतास्म्यहं ततः
vicāryeti mahādevaḥ samāhūya gajānanam ||
prāhiṇotkathayitveti gaccha kāśīmitaḥ suta
||59||विचार्येति महादेवः समाहूय गजाननम् ॥
प्राहिणोत्कथयित्वेति गच्छ काशीमितः सुत
tatrasthitopi saṃsiddhayai yatasva sahito gaṇaiḥ ||
nirvighnaṃ kuru cāsmākaṃ nṛpe vighnaṃ samācara
||60||तत्रस्थितोपि संसिद्धयै यतस्व सहितो गणैः ॥
निर्विघ्नं कुरु चास्माकं नृपे विघ्नं समाचर
ādhāya śāsanaṃ mūrdhni gaṇādhīśotha dhūrjaṭeḥ ||
pratasthe tvaritaḥ kāśīṃ sthitijñaḥ sthitihetave
||61||आधाय शासनं मूर्ध्नि गणाधीशोथ धूर्जटेः ॥
प्रतस्थे त्वरितः काशीं स्थितिज्ञः स्थितिहेतवे
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe uttarārddhe kāśīvarṇana gaṇeśapreṣaṇaṃ nāma paṃcapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 55 ||