maṇikarṇikākhyānam
agastiruvāca
prasannosi yadi skaṃda mayi prītiranuttamā ||
tatsamācakṣva bhagavaṃściraṃ yanme hṛdisthitam
||1||प्रसन्नोसि यदि स्कंद मयि प्रीतिरनुत्तमा ॥
तत्समाचक्ष्व भगवंश्चिरं यन्मे हृदिस्थितम्
avimuktamidaṃ kṣetraṃ kadārabhya bhuvastale ||
parāṃ prathitimāpannaṃ mokṣadaṃ cābhavatkatham
||2||अविमुक्तमिदं क्षेत्रं कदारभ्य भुवस्तले ॥
परां प्रथितिमापन्नं मोक्षदं चाभवत्कथम्
kathameṣā trilokīḍyā gīyate maṇikarṇikā ||
tatrāsītkiṃ purāsvāminyadā nāmaranimnagā
||3||कथमेषा त्रिलोकीड्या गीयते मणिकर्णिका ॥
तत्रासीत्किं पुरास्वामिन्यदा नामरनिम्नगा
vārāṇasīti kāśīti rudrāvāsa iti prabho ||
avāpa nāmadheyāni kathametāni sā purī ||
ānaṃdakānanaṃ ramyamavimuktamanaṃtaram
||4||वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति प्रभो ॥
अवाप नामधेयानि कथमेतानि सा पुरी ॥
आनंदकाननं रम्यमविमुक्तमनंतरम्
mahāśmaśāna iti ca kathaṃ khyātaṃ śikhidhvaja ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ saṃdehaṃ me'panodaya
||5||महाश्मशान इति च कथं ख्यातं शिखिध्वज ॥
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं संदेहं मेऽपनोदय
skaṃda uvāca
praśnabhāroyamatulastvayā yaḥ samudāhṛtaḥ ||
kuṃbhayone'mumevārthamaprākṣīdaṃbikā haram
||6||प्रश्नभारोयमतुलस्त्वया यः समुदाहृतः ॥
कुंभयोनेऽमुमेवार्थमप्राक्षीदंबिका हरम्
yathā ca devadevena sarvajñena niveditam ||
jaganmātuḥ purastācca tathaiva kathayāmi te
||7||यथा च देवदेवेन सर्वज्ञेन निवेदितम् ॥
जगन्मातुः पुरस्ताच्च तथैव कथयामि ते
mahāpralaya kāle ca naṣṭe sthāvarajaṃgame ||
āsīttamomayaṃ sarvamanarkagrahatārakam
||8||महाप्रलय काले च नष्टे स्थावरजंगमे ॥
आसीत्तमोमयं सर्वमनर्कग्रहतारकम्
acaṃdramanahorātramanagnyanilabhūtalam ||
apradhānaṃ viyacchūnyamanyatejovivardhitam
||9||अचंद्रमनहोरात्रमनग्न्यनिलभूतलम् ॥
अप्रधानं वियच्छून्यमन्यतेजोविवर्धितम्
draṣṭṛtvādi vihīnaṃ ca śabdasparśasamujjhitam ||
vyapetagaṃdharūpaṃ ca rasatyaktamadiṅmukham
||10||द्रष्टृत्वादि विहीनं च शब्दस्पर्शसमुज्झितम् ॥
व्यपेतगंधरूपं च रसत्यक्तमदिङ्मुखम्
itthaṃ satyaṃdhatamasi sūcībhedye niraṃtare ||
tatsadbrahmeti yacchrutyā sadaikaṃ pratipādyate
||11||इत्थं सत्यंधतमसि सूचीभेद्ये निरंतरे ॥
तत्सद्ब्रह्मेति यच्छ्रुत्या सदैकं प्रतिपाद्यते
amanogocarovācāṃ viṣayaṃ na kathaṃcana ||
anāmarūpavarṇaṃ ca na sthūlaṃ na ca yatkṛśam
||12||अमनोगोचरोवाचां विषयं न कथंचन ॥
अनामरूपवर्णं च न स्थूलं न च यत्कृशम्
ahrasvadīrghamalaghugurutvaparivarjitam ||
na yatropacayaḥ kaścittathā cāpacayopi ca
||13||अह्रस्वदीर्घमलघुगुरुत्वपरिवर्जितम् ॥
न यत्रोपचयः कश्चित्तथा चापचयोपि च
abhidhatte sa cakitaṃ yadastīti śrutiḥ punaḥ ||
satyaṃ jñānamanaṃtaṃ ca yadānaṃdaṃ paraṃ mahaḥ
||14||अभिधत्ते स चकितं यदस्तीति श्रुतिः पुनः ॥
सत्यं ज्ञानमनंतं च यदानंदं परं महः
aprameyamanādhāramavikāramanākṛti ||
nirguṇaṃ yogigamyaṃ ca sarvavyāpyekakāraṇam
||15||अप्रमेयमनाधारमविकारमनाकृति ॥
निर्गुणं योगिगम्यं च सर्वव्याप्येककारणम्
nirvikalpaṃ nirāraṃbhaṃ nirmāyaṃ nirupadravam ||
yasyetthaṃ saṃvikalpyaṃte saṃjñāḥ saṃjñoditasya vai
||16||निर्विकल्पं निरारंभं निर्मायं निरुपद्रवम् ॥
यस्येत्थं संविकल्प्यंते संज्ञाः संज्ञोदितस्य वै
tasyaikalasya carato dvitīyecchā bhavatkila ||
amūrtena svamūrtiśca tenākalpi svalīlayā
||17||तस्यैकलस्य चरतो द्वितीयेच्छा भवत्किल ॥
अमूर्तेन स्वमूर्तिश्च तेनाकल्पि स्वलीलया
sarvaiśvaryaguṇopetā sarvajñānamayī śubhā ||
sarvagā sarvarūpā ca sarvadṛksarvakāriṇī
||18||सर्वैश्वर्यगुणोपेता सर्वज्ञानमयी शुभा ॥
सर्वगा सर्वरूपा च सर्वदृक्सर्वकारिणी
sarvaikavaṃdyā sarvādyā sarvadā sarvasaṃkṛtiḥ ||
parikalpyeti tāṃ mūrtimīśvarīṃ śuddharūpiṇīm
||19||सर्वैकवंद्या सर्वाद्या सर्वदा सर्वसंकृतिः ॥
परिकल्प्येति तां मूर्तिमीश्वरीं शुद्धरूपिणीम्
aṃtardadhe parākhyaṃ yadbrahmasarvaṃgamavyayam
||20||अंतर्दधे पराख्यं यद्ब्रह्मसर्वंगमव्ययम्
amūrtaṃ yatparākhyaṃ vai tasya mūrtirahaṃ priye ||
arvācīnaparācīnā īśvaraṃ māṃ jagurbudhāḥ
||21||अमूर्तं यत्पराख्यं वै तस्य मूर्तिरहं प्रिये ॥
अर्वाचीनपराचीना ईश्वरं मां जगुर्बुधाः
tatastadaikalenāpi svairaṃ viharatāmayā ||
svavigrahātsvayaṃ sṛṣṭā svaśarīrānapāyinī
||22||ततस्तदैकलेनापि स्वैरं विहरतामया ॥
स्वविग्रहात्स्वयं सृष्टा स्वशरीरानपायिनी
pradhānaṃ prakṛtiṃ tvāṃ ca māyāṃ guṇavatīṃ parām ||
buddhi tattvasya jananīmāhurvikṛtivarjitām
||23||प्रधानं प्रकृतिं त्वां च मायां गुणवतीं पराम् ॥
बुद्धि तत्त्वस्य जननीमाहुर्विकृतिवर्जिताम्
yugapacca tvayā śaktyā sākaṃ kālasvarūpiṇā ||
mayā''dya puruṣeṇaitatkṣetraṃ cāpi vinirmitam
||24||युगपच्च त्वया शक्त्या साकं कालस्वरूपिणा ॥
मयाऽऽद्य पुरुषेणैतत्क्षेत्रं चापि विनिर्मितम्
sā śaktiḥ prakṛtiḥ proktā sa pumānīśvaraḥ paraḥ ||
tābhyāṃ ca ramamāṇābhyāṃ tasminkṣetre ghaṭodbhava
||25||सा शक्तिः प्रकृतिः प्रोक्ता स पुमानीश्वरः परः ॥
ताभ्यां च रममाणाभ्यां तस्मिन्क्षेत्रे घटोद्भव
paramānaṃdarūpābhyāṃ paramānaṃdarūpiṇī ||
paṃcakrośaparīmāṇe svapādatalanirmite
||26||परमानंदरूपाभ्यां परमानंदरूपिणी ॥
पंचक्रोशपरीमाणे स्वपादतलनिर्मिते
mune pralayakālepi na tatkṣetraṃ kadācana ||
vimuktaṃ hi śivābhyāṃ yadavimuktaṃ tato viduḥ
||27||मुने प्रलयकालेपि न तत्क्षेत्रं कदाचन ॥
विमुक्तं हि शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः
na yadā bhūmivalayaṃ na yadā'pāṃ samudbhavaḥ ||
tadā vihartumīśena kṣetrametadvini rmitam
||28||न यदा भूमिवलयं न यदाऽपां समुद्भवः ॥
तदा विहर्तुमीशेन क्षेत्रमेतद्विनि र्मितम्
idaṃ rahasyaṃ kṣetrasya veda kopi na kuṃbhaja ||
nāstikāya na vaktavyaṃ kadāciccarmacakṣuṣe
||29||इदं रहस्यं क्षेत्रस्य वेद कोपि न कुंभज ॥
नास्तिकाय न वक्तव्यं कदाचिच्चर्मचक्षुषे
śraddhālave vinītāya trikālajñānacakṣuṣe ||
śivabhaktāya śāṃtāya vaktavyaṃ ca mumukṣave
||30||श्रद्धालवे विनीताय त्रिकालज्ञानचक्षुषे ॥
शिवभक्ताय शांताय वक्तव्यं च मुमुक्षवे
avimuktaṃ tadarabhya kṣetrametadudīryate ||
paryaṃka(?)bhūtaṃ śivayorniraṃtarasukhāspadam
||31||अविमुक्तं तदरभ्य क्षेत्रमेतदुदीर्यते ॥
पर्यंक(?)भूतं शिवयोर्निरंतरसुखास्पदम्
(paryaṃka) abhāvaḥ kalpyate mūḍhairyadā ca śivayostayoḥ ||
kṣetrasyāsya tadābhāvaḥ kalpyo nirvāṇakāriṇaḥ
||32||(पर्यंक) अभावः कल्प्यते मूढैर्यदा च शिवयोस्तयोः ॥
क्षेत्रस्यास्य तदाभावः कल्प्यो निर्वाणकारिणः
anārādhya maheśānamanavāpya ca kāśikām ||
yogādyupāyavijñopi na nirvāṇamavāpnuyāt
||33||अनाराध्य महेशानमनवाप्य च काशिकाम् ॥
योगाद्युपायविज्ञोपि न निर्वाणमवाप्नुयात्
asyānaṃdavanaṃ nāma purā kāri pinākinā ||
kṣetrasyānaṃdahetutvādavimuktamaṃnataram
||34||अस्यानंदवनं नाम पुरा कारि पिनाकिना ॥
क्षेत्रस्यानंदहेतुत्वादविमुक्तमंनतरम्
ānaṃdakaṃdabījānāmaṃkurāṇi yatastataḥ ||
jñeyāni sarvaliṃgāni tasminnānaṃdakānane
||35||आनंदकंदबीजानामंकुराणि यतस्ततः ॥
ज्ञेयानि सर्वलिंगानि तस्मिन्नानंदकानने
avimuktamiti khyātamāsīditthaṃ ghaṭodbhava ||
tathā cākhyāmyatha mune yathāsīnmaṇikarṇikā
||36||अविमुक्तमिति ख्यातमासीदित्थं घटोद्भव ॥
तथा चाख्याम्यथ मुने यथासीन्मणिकर्णिका
prāgānaṃdavane tatra śivayo ramamāṇayoḥ ||
icchetyabhūtkalaśaja sṛjyaḥ kopyaparaḥ kila
||37||प्रागानंदवने तत्र शिवयो रममाणयोः ॥
इच्छेत्यभूत्कलशज सृज्यः कोप्यपरः किल
yasminnyaste mahābhāre āvāṃ svaḥ svairacāriṇau ||
nirvāṇaśrāṇanaṃ kurvaḥ kevalaṃ kāśiśāyinām
||38||यस्मिन्न्यस्ते महाभारे आवां स्वः स्वैरचारिणौ ॥
निर्वाणश्राणनं कुर्वः केवलं काशिशायिनाम्
sa eva sarvaṃ kurute sa eva paripāti ca ||
sa eva saṃvṛṇotyaṃte sarvaiśvaryanidhiḥ sa ca
||39||स एव सर्वं कुरुते स एव परिपाति च ॥
स एव संवृणोत्यंते सर्वैश्वर्यनिधिः स च
cetaḥsamudramākuṃcya ciṃtākalloladolitam ||
sattvaratnaṃ tamogrāhaṃ rajovidrumavallitam
||40||चेतःसमुद्रमाकुंच्य चिंताकल्लोलदोलितम् ॥
सत्त्वरत्नं तमोग्राहं रजोविद्रुमवल्लितम्
yasya prasādāttiṣṭhāvaḥ sukhamānaṃdakānane ||
parikṣipta manovṛttau kva hi ciṃtāture sukham
||41||यस्य प्रसादात्तिष्ठावः सुखमानंदकानने ॥
परिक्षिप्त मनोवृत्तौ क्व हि चिंतातुरे सुखम्
saṃpradhāryeti sa vibhuḥ sarvataścitsvarūpayā ||
tayā saha jagaddhātryā jagaddhātā'tha dhūrjaṭiḥ
||42||संप्रधार्येति स विभुः सर्वतश्चित्स्वरूपया ॥
तया सह जगद्धात्र्या जगद्धाताऽथ धूर्जटिः
savye vyāpārayāṃcakre dṛśamaṃge sudhāmucam ||
tataḥ pumānāvirāsīdekastrailokyasuṃdaraḥ
||43||सव्ये व्यापारयांचक्रे दृशमंगे सुधामुचम् ॥
ततः पुमानाविरासीदेकस्त्रैलोक्यसुंदरः
śāṃtaḥ sattvaguṇodrikto gāṃbhīrya jitasāgaraḥ ||
tathā ca kṣamayā yukto mune'labdhopamo'bhavat
||44||शांतः सत्त्वगुणोद्रिक्तो गांभीर्य जितसागरः ॥
तथा च क्षमया युक्तो मुनेऽलब्धोपमोऽभवत्
iṃdranīladyutiḥśrīmānpuṃḍarīkottamekṣaṇaḥ ||
suvarṇākṛti succhāya dukūlayugalāvṛtaḥ
||45||इंद्रनीलद्युतिःश्रीमान्पुंडरीकोत्तमेक्षणः ॥
सुवर्णाकृति सुच्छाय दुकूलयुगलावृतः
lasatpracaṃḍadordaṃḍa yugaladvayarājitaḥ ||
ullasatparamāmodanābhīhradakuśeśayaḥ
||46||लसत्प्रचंडदोर्दंड युगलद्वयराजितः ॥
उल्लसत्परमामोदनाभीह्रदकुशेशयः
ekaḥ sarvaguṇāvāsastvekaḥ sarvakalānidhiḥ ||
ekaḥ sarvottamo yasmāttato yaḥ puruṣottamaḥ
||47||एकः सर्वगुणावासस्त्वेकः सर्वकलानिधिः ॥
एकः सर्वोत्तमो यस्मात्ततो यः पुरुषोत्तमः
tato mahāṃtaṃ taṃ vīkṣya mahāmahimabhūṣaṇam ||
mahādeva uvācedaṃ mahāviṣṇurbhavācyuta
||48||ततो महांतं तं वीक्ष्य महामहिमभूषणम् ॥
महादेव उवाचेदं महाविष्णुर्भवाच्युत
tava niḥśvasitaṃ vedāstebhyaḥ sarvamavaiṣyasi ||
vedadṛṣṭena mārgeṇa kuru sarvaṃ yathocitam
||49||तव निःश्वसितं वेदास्तेभ्यः सर्वमवैष्यसि ॥
वेददृष्टेन मार्गेण कुरु सर्वं यथोचितम्
ityuktvā taṃ maheśāno buddhitattvasvarūpiṇam ||
śivayā sahito rudro viveśānaṃdakānanam
||50||इत्युक्त्वा तं महेशानो बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम् ॥
शिवया सहितो रुद्रो विवेशानंदकाननम्
tataḥ sa bhagavānviṣṇurmaulāvājñāṃ nidhāya ca ||
kṣaṇaṃ dhyānaparo bhūtvā tapasyeva mano dadhau
||51||ततः स भगवान्विष्णुर्मौलावाज्ञां निधाय च ॥
क्षणं ध्यानपरो भूत्वा तपस्येव मनो दधौ
khanitvā tatra cakreṇa ramyāṃ puṣkariṇīṃ hariḥ ||
nijāṃgasvedasaṃdoha salilaistāmapūrayat
||52||खनित्वा तत्र चक्रेण रम्यां पुष्करिणीं हरिः ॥
निजांगस्वेदसंदोह सलिलैस्तामपूरयत्
samāḥ sahasraṃ paṃcāśattapa ugraṃ cacāra saḥ ||
cakrapuṣkīraṇī tīre tatra sthāṇusamākṛtiḥ
||53||समाः सहस्रं पंचाशत्तप उग्रं चचार सः ॥
चक्रपुष्कीरणी तीरे तत्र स्थाणुसमाकृतिः
tataḥ sa bhagavānīśo mṛḍānyā sahito mṛḍaḥ ||
dṛṣṭvā jvalaṃtaṃ tapasā niścalaṃ mīlitekṣaṇam
||54||ततः स भगवानीशो मृडान्या सहितो मृडः ॥
दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा निश्चलं मीलितेक्षणम्
tamuvāca hṛṣīkeśaṃ maulimāṃdolayanmuhuḥ ||
aho mahattvaṃ tapasastvaho dhairyaṃ ca cetasaḥ
||55||तमुवाच हृषीकेशं मौलिमांदोलयन्मुहुः ॥
अहो महत्त्वं तपसस्त्वहो धैर्यं च चेतसः
aho aniṃdhano vahnirjvalatyeṣa niraṃtaram ||
alaṃ taptvā mahāviṣṇo varaṃ varaya sattama
||56||अहो अनिंधनो वह्निर्ज्वलत्येष निरंतरम् ॥
अलं तप्त्वा महाविष्णो वरं वरय सत्तम
mṛḍasyāmroḍitamidaṃ pratyabhijñāya bhāṣitam ||
unmīlita dṛgaṃbhojaḥ samuttasthau caturbhujaḥ
||57||मृडस्याम्रोडितमिदं प्रत्यभिज्ञाय भाषितम् ॥
उन्मीलित दृगंभोजः समुत्तस्थौ चतुर्भुजः
śrīviṣṇuruvāca
yadi prasanno deveśa devadeva maheśvara ||
bhavānyā sahitaṃ tvāṃ tu draṣṭumicchāmi sarvadā
||58||यदि प्रसन्नो देवेश देवदेव महेश्वर ॥
भवान्या सहितं त्वां तु द्रष्टुमिच्छामि सर्वदा
sarvakarmasu sarvatra tvāmeva śaśiśekhara ||
puraścaraṃ taṃ paśyāmi yathā tanme varastathā
||59||सर्वकर्मसु सर्वत्र त्वामेव शशिशेखर ॥
पुरश्चरं तं पश्यामि यथा तन्मे वरस्तथा
tvadīya caraṇāṃbhoja makaraṃdamadhūtsukaḥ ||
macceto bhramaro bhrāṃtiṃ vihāyāstu suniścalaḥ
||60||त्वदीय चरणांभोज मकरंदमधूत्सुकः ॥
मच्चेतो भ्रमरो भ्रांतिं विहायास्तु सुनिश्चलः
śrīśiva uvāca
evamastu hṛṣīkeśa yattvayoktaṃ janārdana ||
anyaṃ varaṃ prayacchāmi tamākarṇaya suvrata
||61||एवमस्तु हृषीकेश यत्त्वयोक्तं जनार्दन ॥
अन्यं वरं प्रयच्छामि तमाकर्णय सुव्रत
tvadīyasyāsya tapaso mahopacaya darśanāt ||
yanmayāṃdolito maulirahiśravaṇabhūṣaṇaḥ
||62||त्वदीयस्यास्य तपसो महोपचय दर्शनात् ॥
यन्मयांदोलितो मौलिरहिश्रवणभूषणः
tadāṃdolanataḥ karṇātpapāta maṇikarṇikā ||
maṇibhiḥ khacitā ramyā tato'stu maṇikarṇikā
||63||तदांदोलनतः कर्णात्पपात मणिकर्णिका ॥
मणिभिः खचिता रम्या ततोऽस्तु मणिकर्णिका
cakrapuṣkariṇī tīrthaṃ purākhyātamidaṃ śubham ||
tvayā cakreṇa khananācchaṃkhacakragadādhara
||64||चक्रपुष्करिणी तीर्थं पुराख्यातमिदं शुभम् ॥
त्वया चक्रेण खननाच्छंखचक्रगदाधर
mama karṇātpapāteyaṃ yadā ca maṇikarṇikā ||
tadāprabhṛti loke'tra khyātāstu maṇikarṇikā
||65||मम कर्णात्पपातेयं यदा च मणिकर्णिका ॥
तदाप्रभृति लोकेऽत्र ख्यातास्तु मणिकर्णिका
śrīviṣṇuruvāca
muktākuṃḍalapātena tavādritanayāpriya ||
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ muktikṣetramihāstu vai
||66||मुक्ताकुंडलपातेन तवाद्रितनयाप्रिय ॥
तीर्थानां परमं तीर्थं मुक्तिक्षेत्रमिहास्तु वै
kāśate'tra yato jyotistadanākhyeyamīśvaraḥ ||
ato nāmāparaṃ cāstu kāśīti prathitaṃ vibho
||67||काशतेऽत्र यतो ज्योतिस्तदनाख्येयमीश्वरः ॥
अतो नामापरं चास्तु काशीति प्रथितं विभो
anyaṃ varaṃ vare deva deyaḥ sopyavicāritam ||
sa te paropakārārthaṃ jagadrakṣāmaṇe śiva
||68||अन्यं वरं वरे देव देयः सोप्यविचारितम् ॥
स ते परोपकारार्थं जगद्रक्षामणे शिव
ābrahmastaṃbaparyaṃtaṃ yatkiṃcijjaṃtusaṃjñitam ||
caturṣu bhūtagrāmeṣu kāśyāṃ tanmuktimāpsyatu
||69||आब्रह्मस्तंबपर्यंतं यत्किंचिज्जंतुसंज्ञितम् ॥
चतुर्षु भूतग्रामेषु काश्यां तन्मुक्तिमाप्स्यतु
asmiṃstīrthavare śaṃbho maṇiśrava ṇabhūṣaṇe ||
saṃdhyāṃ snānaṃ japaṃ homaṃ vedādhyayanamuttamam ||
tarpaṇa piṃḍadānaṃ ca devatānāṃ ca pūjanam
||70||अस्मिंस्तीर्थवरे शंभो मणिश्रव णभूषणे ॥
संध्यां स्नानं जपं होमं वेदाध्ययनमुत्तमम् ॥
तर्पण पिंडदानं च देवतानां च पूजनम्
gobhūtilahiraṇyāśvadīpānnāṃbarabhūṣaṇam ||
kanyādānaṃ prayatnena saptataṃtūnanekaśaḥ
||71||गोभूतिलहिरण्याश्वदीपान्नांबरभूषणम् ॥
कन्यादानं प्रयत्नेन सप्ततंतूननेकशः
vratotsargaṃ vṛṣotsargaṃ liṃgādi sthāpanaṃ tathā ||
karoti yo mahāprājño jñātvāyuḥkṣaṇagatvaram
||72||व्रतोत्सर्गं वृषोत्सर्गं लिंगादि स्थापनं तथा ॥
करोति यो महाप्राज्ञो ज्ञात्वायुःक्षणगत्वरम्
vipattiṃ vipulāṃ cāpi saṃpattimatibhaṃgurām ||
akṣayā muktirekāstu vipākastasya karmaṇaḥ
||73||विपत्तिं विपुलां चापि संपत्तिमतिभंगुराम् ॥
अक्षया मुक्तिरेकास्तु विपाकस्तस्य कर्मणः
anyaccāpi śubhaṃ karma yadatra śraddhayāyutam ||
vinātmaghātamīśāna tyaktvā prāyopaveśanam
||74||अन्यच्चापि शुभं कर्म यदत्र श्रद्धयायुतम् ॥
विनात्मघातमीशान त्यक्त्वा प्रायोपवेशनम्
naiḥśreyasyāḥ śriyo hetustadastu jagadīśvara ||
nānuśocati nākhyāti kṛtvā kālāṃtarepi yat
||75||नैःश्रेयस्याः श्रियो हेतुस्तदस्तु जगदीश्वर ॥
नानुशोचति नाख्याति कृत्वा कालांतरेपि यत्
tadihākṣayatāmetu tasyeśa tvadanugrahāt ||
tava prasādāttasyeśa sarvamakṣayamastu tat
||76||तदिहाक्षयतामेतु तस्येश त्वदनुग्रहात् ॥
तव प्रसादात्तस्येश सर्वमक्षयमस्तु तत्
yadasti yadbhaviṣyacca yadbhūtaṃ ca sadāśiva ||
tasmādetacca sarvasmātkṣetramastu śubhodayam
||77||यदस्ति यद्भविष्यच्च यद्भूतं च सदाशिव ॥
तस्मादेतच्च सर्वस्मात्क्षेत्रमस्तु शुभोदयम्
yathā sadāśiva tvatto na kiṃcidadhikaṃ śivam ||
tathānaṃdavanādasmātkiṃcinmāstvadhikaṃ kvacit
||78||यथा सदाशिव त्वत्तो न किंचिदधिकं शिवम् ॥
तथानंदवनादस्मात्किंचिन्मास्त्वधिकं क्वचित्
vinā sāṃkhyena yogena vinā svātmāvalokanam ||
vinā vrata tapo dānaiḥ śreyo'stu prāṇināmiha
||79||विना सांख्येन योगेन विना स्वात्मावलोकनम् ॥
विना व्रत तपो दानैः श्रेयोऽस्तु प्राणिनामिह
śaśakā maśakā kīṭāḥ pataṃ gāsturagoragāḥ ||
paṃcakrośyāṃ mṛtāḥ kāśyāṃ saṃtu nirvāṇadīkṣitāḥ
||80||शशका मशका कीटाः पतं गास्तुरगोरगाः ॥
पंचक्रोश्यां मृताः काश्यां संतु निर्वाणदीक्षिताः
nāmāpi gṛhṇatāṃ kāśyāḥ sadaivāstvenasaḥ kṣayaḥ
||81||नामापि गृह्णतां काश्याः सदैवास्त्वेनसः क्षयः
sadā kṛtayugaṃ cāstu sadācāstūttarāyaṇam ||
sadā mahodayaścāstu kāśyāṃ nivasatāṃ satām
||82||सदा कृतयुगं चास्तु सदाचास्तूत्तरायणम् ॥
सदा महोदयश्चास्तु काश्यां निवसतां सताम्
yāni kāni pavitrāṇi śrutyuktāni sadāśiva ||
tebhyo'dhikataraṃ cāstu kṣetrametattrilocana
||83||यानि कानि पवित्राणि श्रुत्युक्तानि सदाशिव ॥
तेभ्योऽधिकतरं चास्तु क्षेत्रमेतत्त्रिलोचन
caturṇāmapi vedānāṃ puṇyamadhyayanācca yat ||
tatpuṇyaṃ jāyatāṃ kāśyāṃ gāyatrīlakṣa jāpyataḥ
||84||चतुर्णामपि वेदानां पुण्यमध्ययनाच्च यत् ॥
तत्पुण्यं जायतां काश्यां गायत्रीलक्ष जाप्यतः
aṣṭāṃgayogābhyāsena yatpuṇyamapi jāyateḥ ||
tatpuṇyaṃ sādhikaṃ bhūyācchraddhākāśīniṣevaṇāt
||85||अष्टांगयोगाभ्यासेन यत्पुण्यमपि जायतेः ॥
तत्पुण्यं साधिकं भूयाच्छ्रद्धाकाशीनिषेवणात्
kṛcchracāṃdrāyaṇādyaiśca yacchreyaḥ samupārjyate ||
tadekenopavāsena bhavatvānaṃdakānane
||86||कृच्छ्रचांद्रायणाद्यैश्च यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते ॥
तदेकेनोपवासेन भवत्वानंदकानने
anyatra yattapastaptvā śreyaḥ syāccharadāṃ śatam ||
tadastu kāśyāṃ varṣeṇa bhūmiśayyā vratena hi
||87||अन्यत्र यत्तपस्तप्त्वा श्रेयः स्याच्छरदां शतम् ॥
तदस्तु काश्यां वर्षेण भूमिशय्या व्रतेन हि
ājanma maunavratato yadanyatraphalaṃ smṛtam ||
tadastu kāśyāṃ pakṣāhaḥ satyavākparibhāṣaṇāt
||88||आजन्म मौनव्रततो यदन्यत्रफलं स्मृतम् ॥
तदस्तु काश्यां पक्षाहः सत्यवाक्परिभाषणात्
anyatra dattvā sarvasvaṃ sukṛtaṃ yatsamīritam ||
sahasrabhojanātkāśyāṃ tadbhūyādayutādhikam
||89||अन्यत्र दत्त्वा सर्वस्वं सुकृतं यत्समीरितम् ॥
सहस्रभोजनात्काश्यां तद्भूयादयुताधिकम्
muktikṣetrāṇi sarvāṇi yatsaṃsevyoditaṃ phalam ||
paṃcarātrāttadatrāstu niṣevya maṇikarṇikām
||90||मुक्तिक्षेत्राणि सर्वाणि यत्संसेव्योदितं फलम् ॥
पंचरात्रात्तदत्रास्तु निषेव्य मणिकर्णिकाम्
prayāgasnānapuṇyena yatpuṇyaṃ syācchivapradam ||
kāśīdarśanamātreṇa tatpuṇyaṃ śraddhayāstviha
||91||प्रयागस्नानपुण्येन यत्पुण्यं स्याच्छिवप्रदम् ॥
काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्त्विह
yatpuṇyamaśvamedhena yatpuṇyaṃ rājasūyataḥ ||
kāśyāṃ tatpuṇyamāpnotu trirātraśayanādyamī
||92||यत्पुण्यमश्वमेधेन यत्पुण्यं राजसूयतः ॥
काश्यां तत्पुण्यमाप्नोतु त्रिरात्रशयनाद्यमी
tulāpuruṣadānena yatpuṇyaṃ samyagāpyate ||
kāśīdarśanamātreṇa tatpuṇyaṃ śraddhayāstu vai
||93||तुलापुरुषदानेन यत्पुण्यं सम्यगाप्यते ॥
काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्तु वै
iti viṣṇorvaraṃ śrutvā devadevo jagatpatiḥ ||
uvāca ca prasannātmā tathā'stu madhusūdana
||94||इति विष्णोर्वरं श्रुत्वा देवदेवो जगत्पतिः ॥
उवाच च प्रसन्नात्मा तथाऽस्तु मधुसूदन
śrīmahādeva uvāca
śṛṇu viṣṇo mahābāho jagataḥ prabhavāpyaya ||
vidhehi sṛṣṭiṃ vividhāṃ yathāvattvaṃ śrutīritām
||95||शृणु विष्णो महाबाहो जगतः प्रभवाप्यय ॥
विधेहि सृष्टिं विविधां यथावत्त्वं श्रुतीरिताम्
piteva sarvabhūtānāṃ dharmataḥ pālako bhava ||
vidhvaṃsanīyā vividhā dharmadhvaṃsavidhāyinaḥ
||96||पितेव सर्वभूतानां धर्मतः पालको भव ॥
विध्वंसनीया विविधा धर्मध्वंसविधायिनः
dharmetarapathasthānāmupasaṃhṛtaye hare ||
hetumātraṃ bhavānyasmātsvakarmanihatā hi te
||97||धर्मेतरपथस्थानामुपसंहृतये हरे ॥
हेतुमात्रं भवान्यस्मात्स्वकर्मनिहता हि ते
yathā pariṇataṃ sasyaṃ patetprasavabaṃdhanāt ||
te parīṇatapāpmānaḥ patiṣyaṃti tathā svayam
||98||यथा परिणतं सस्यं पतेत्प्रसवबंधनात् ॥
ते परीणतपाप्मानः पतिष्यंति तथा स्वयम्
ye ca tvāmavamanyaṃte darpitāḥ svatapobalaiḥ ||
teṣāṃ caivopasaṃhṛtyai prabhaviṣyāmyahaṃ hare
||99||ये च त्वामवमन्यंते दर्पिताः स्वतपोबलैः ॥
तेषां चैवोपसंहृत्यै प्रभविष्याम्यहं हरे
upapātakino ye ca mahāpātakinaśca ye ||
tepi kāśīṃ samāsādya bhaviṣyaṃti gatainasaḥ
||100||उपपातकिनो ये च महापातकिनश्च ये ॥
तेपि काशीं समासाद्य भविष्यंति गतैनसः
idaṃ mama priyaṃ kṣetraṃ paṃcakrośīparīmitam ||
mamājñā prabhavedatra nānyājñā prabhavediha
||1||इदं मम प्रियं क्षेत्रं पंचक्रोशीपरीमितम् ॥
ममाज्ञा प्रभवेदत्र नान्याज्ञा प्रभवेदिह
punarviṣṇurmayā prokto mṛḍāni śubhalocane ||
atyugratejasā tejo bhramaṃstrailokyavibhramaḥ
||2||पुनर्विष्णुर्मया प्रोक्तो मृडानि शुभलोचने ॥
अत्युग्रतेजसा तेजो भ्रमंस्त्रैलोक्यविभ्रमः
pāpināmapi jaṃtūnāmavimuktanivāsinām ||
nānyaḥ śāsayitā vipṇo teṣāṃ śāstā'hameva hi
||3||पापिनामपि जंतूनामविमुक्तनिवासिनाम् ॥
नान्यः शासयिता विप्णो तेषां शास्ताऽहमेव हि
yojanānāṃ śatasthopi yo(?)'vimuktaṃ smareddhṛdi ||
bahupātakapūrṇopi na sa pāpaiḥ prabādhyate
||4||योजनानां शतस्थोपि यो(?)ऽविमुक्तं स्मरेद्धृदि ॥
बहुपातकपूर्णोपि न स पापैः प्रबाध्यते
mama priyasya kṣetrasya yo'vimuktasya saṃsmaret ||
prāṇa prayāṇasamaye dūragopyaghavānapi
||5||मम प्रियस्य क्षेत्रस्य योऽविमुक्तस्य संस्मरेत् ॥
प्राण प्रयाणसमये दूरगोप्यघवानपि
sa pāpapūgamutsṛjya svargabhogānsamaśnute ||
kāśīsmaraṇapuṇyena svargādbhraṣṭo hi jāyate
||6||स पापपूगमुत्सृज्य स्वर्गभोगान्समश्नुते ॥
काशीस्मरणपुण्येन स्वर्गाद्भ्रष्टो हि जायते
pṛthivyāmekarāḍbhūtvā bhuktvā bhogānanekaśaḥ ||
prāpyāvimuktaṃ tatpuṇyānnirvāṇapadabhāgbhavet
||7||पृथिव्यामेकराड्भूत्वा भुक्त्वा भोगाननेकशः ॥
प्राप्याविमुक्तं तत्पुण्यान्निर्वाणपदभाग्भवेत्
bahukālamuṣitvā'tra niyateṃdriyamānasaḥ ||
yadyanyatra vipadyeta daivayogācchucismite
||8||बहुकालमुषित्वाऽत्र नियतेंद्रियमानसः ॥
यद्यन्यत्र विपद्येत दैवयोगाच्छुचिस्मिते
sopi svargasukhaṃ bhuktvā bhūtvā kṣitipatīśvaraḥ ||
punaḥ kāśīmavāpyātha viṃdennaiḥśreyasīṃ śriyam
||9||सोपि स्वर्गसुखं भुक्त्वा भूत्वा क्षितिपतीश्वरः ॥
पुनः काशीमवाप्याथ विंदेन्नैःश्रेयसीं श्रियम्
viṣṇo'vimukte saṃvāsaḥ karmanirmūlanakṣamaḥ ||
dvitrāṇāṃ hi pavitrāṇāṃ nirvāṇā yeha jāyate
||110||विष्णोऽविमुक्ते संवासः कर्मनिर्मूलनक्षमः ॥
द्वित्राणां हि पवित्राणां निर्वाणा येह जायते
viṣṇuruvāca
deveśakṣetramāhātmyaṃ yo na jānāti tattvataḥ ||
na śraddadhāti mriyate mṛte tasyeha kā gatiḥ
||11||देवेशक्षेत्रमाहात्म्यं यो न जानाति तत्त्वतः ॥
न श्रद्दधाति म्रियते मृते तस्येह का गतिः
śiva uvāca
anyatra kṛtvā pāpāni bahūni sumahāṃti ca ||
aśraddadhāno'tattvajño yadyatra ca vipadyate
||12||अन्यत्र कृत्वा पापानि बहूनि सुमहांति च ॥
अश्रद्दधानोऽतत्त्वज्ञो यद्यत्र च विपद्यते
mahimanyanabhijñopi kṣetrasyāsya janārdana ||
tasya yā gatiruddiṣṭā tāṃ niśāmaya suvrata
||13||महिमन्यनभिज्ञोपि क्षेत्रस्यास्य जनार्दन ॥
तस्य या गतिरुद्दिष्टा तां निशामय सुव्रत
paṃcakrośīṃ praviśatastasya pātakasaṃtatiḥ ||
bahireva pratiṣṭheta nāṃtarnirviśate kvacit
||14||पंचक्रोशीं प्रविशतस्तस्य पातकसंततिः ॥
बहिरेव प्रतिष्ठेत नांतर्निर्विशते क्वचित्
bhayādbahiḥ sthitāyāṃ ca tasya pātakasaṃtatau ||
triśūlapāśapāṇīnāṃ gaṇānāṃ sīmacāriṇām
||15||भयाद्बहिः स्थितायां च तस्य पातकसंततौ ॥
त्रिशूलपाशपाणीनां गणानां सीमचारिणाम्
praveśamātrādanagha sarvairenobhirujjhitaḥ ||
saṃsnāya maṇikarṇikyāṃ puṇyaṃ prāpnotyanuttamam
||16||प्रवेशमात्रादनघ सर्वैरेनोभिरुज्झितः ॥
संस्नाय मणिकर्णिक्यां पुण्यं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
sarvatīrtheṣusaṃsnānādyatpuṇyaṃ samavāpyate ||
tatpuṇyamāpyate samyaṅmaṇikarṇyeka majjanāt
||17||सर्वतीर्थेषुसंस्नानाद्यत्पुण्यं समवाप्यते ॥
तत्पुण्यमाप्यते सम्यङ्मणिकर्ण्येक मज्जनात्
vidhinā tatra saṃsnāya mṛdgomayakuśādibhiḥ ||
svaśākhāvāruṇairmaṃtrairdūrvāpāmārgadarbhakaiḥ
||18||विधिना तत्र संस्नाय मृद्गोमयकुशादिभिः ॥
स्वशाखावारुणैर्मंत्रैर्दूर्वापामार्गदर्भकैः
sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ sarvadāneṣu yatphalam ||
maṇikarṇyāṃ vidhisnātaḥ śraddhayā tadavāpnuyāt
||19||सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् ॥
मणिकर्ण्यां विधिस्नातः श्रद्धया तदवाप्नुयात्
aśraddhayāpi yaḥ snāto maṇikarṇyāṃ vidhānataḥ ||
sopi puṇyamavāpnoti svargaprāptikaraṃ param
||120||अश्रद्धयापि यः स्नातो मणिकर्ण्यां विधानतः ॥
सोपि पुण्यमवाप्नोति स्वर्गप्राप्तिकरं परम्
śraddhayā vidhivatsnātvā kṛtvā devāditarpaṇam ||
tilabarhiryavaiḥ samyaksarvayajñaphalaṃ labhet
||21||श्रद्धया विधिवत्स्नात्वा कृत्वा देवादितर्पणम् ॥
तिलबर्हिर्यवैः सम्यक्सर्वयज्ञफलं लभेत्
śraddadhāno vidhisnātaḥ kṛta sarvodakakriyaḥ ||
japandevānsamabhyarcya sarvamaṃtraphalaṃ labhet
||22||श्रद्दधानो विधिस्नातः कृत सर्वोदकक्रियः ॥
जपन्देवान्समभ्यर्च्य सर्वमंत्रफलं लभेत्
snātvā maunena viśveśa darśanā nniyateṃdriyaḥ ||
sarvavratakṛtaṃ śreyo labhedvācaṃyamaḥ śive
||23||स्नात्वा मौनेन विश्वेश दर्शना न्नियतेंद्रियः ॥
सर्वव्रतकृतं श्रेयो लभेद्वाचंयमः शिवे
snāne devārcane japye malamūtravisarjane ||
maunaṃ kuryātprayatnena daṃtadhāvanahomayoḥ
||24||स्नाने देवार्चने जप्ये मलमूत्रविसर्जने ॥
मौनं कुर्यात्प्रयत्नेन दंतधावनहोमयोः
viśveśvaraṃ samabhyarcya sūpacārairvidhānataḥ ||
yāvajjīvaṃ śivārcāyāḥ phalamāpnoti vai sakṛt
||25||विश्वेश्वरं समभ्यर्च्य सूपचारैर्विधानतः ॥
यावज्जीवं शिवार्चायाः फलमाप्नोति वै सकृत्
dattvālpamapi deveśi nyāyenopārjitaṃ dhanam ||
avimukte mama kṣetre na daridro bhavetkvacit
||26||दत्त्वाल्पमपि देवेशि न्यायेनोपार्जितं धनम् ॥
अविमुक्ते मम क्षेत्रे न दरिद्रो भवेत्क्वचित्
vividhaṃ dhanamāvarjya yo'vimukte na yacchati ||
saṃprāpya nidhanaṃ mūḍho'nyatra śocati sarvadā
||27||विविधं धनमावर्ज्य योऽविमुक्ते न यच्छति ॥
संप्राप्य निधनं मूढोऽन्यत्र शोचति सर्वदा
ramyāṇi yāni ratnāni gogajāśvāṃbarāṇyapi ||
kṛtāni tāni śreyorthamavimuktanivāsinām
||28||रम्याणि यानि रत्नानि गोगजाश्वांबराण्यपि ॥
कृतानि तानि श्रेयोर्थमविमुक्तनिवासिनाम्
viśveśaprīṇanārthāya dhanaṃ nidhanameva vā ||
nyāyena kāśyāṃ yaḥ kuryātsa dhanyaḥ sa ca dharmavit
||29||विश्वेशप्रीणनार्थाय धनं निधनमेव वा ॥
न्यायेन काश्यां यः कुर्यात्स धन्यः स च धर्मवित्
yosau viśveśvaro devaḥ kāśīpuryāmume sthitaḥ ||
liṃgarūpadharaḥ sākṣānmama śreyāspadaṃ hi tat
||130||योसौ विश्वेश्वरो देवः काशीपुर्यामुमे स्थितः ॥
लिंगरूपधरः साक्षान्मम श्रेयास्पदं हि तत्
avimuktaṃ mahatkṣetraṃ paṃcakrośaparīmitam ||
jyotirligaṃ tadekaṃ hi jñeyaṃ viśveśvarābhidham
||31||अविमुक्तं महत्क्षेत्रं पंचक्रोशपरीमितम् ॥
ज्योतिर्लिगं तदेकं हि ज्ञेयं विश्वेश्वराभिधम्
ekadeśasthitamapi yathā mārtaṃḍamaṃḍalam ||
dṛśyate sarvagaṃ sarvaiḥ kāśyāṃ viśveśvarastathā
||32||एकदेशस्थितमपि यथा मार्तंडमंडलम् ॥
दृश्यते सर्वगं सर्वैः काश्यां विश्वेश्वरस्तथा
niṣpratyūhena yogena nānājanmārjitena ca ||
yatphalaṃ labhyate'nyatra tatkāśyāṃ tyajatastanuma
||33||निष्प्रत्यूहेन योगेन नानाजन्मार्जितेन च ॥
यत्फलं लभ्यतेऽन्यत्र तत्काश्यां त्यजतस्तनुम
taptvā tapāṃsi sarvāṇi bahukālaṃ jiteṃdriyaiḥ ||
yatphalaṃ labhyate'nyatra tatkāśyāmekarātrataḥ
||34||तप्त्वा तपांसि सर्वाणि बहुकालं जितेंद्रियैः ॥
यत्फलं लभ्यतेऽन्यत्र तत्काश्यामेकरात्रतः
akṣetramahimajñopi śraddhāhīnopi kālataḥ ||
kāśīpraveśādanagho'mṛtatvaṃ labhatemṛtaḥ
||35||अक्षेत्रमहिमज्ञोपि श्रद्धाहीनोपि कालतः ॥
काशीप्रवेशादनघोऽमृतत्वं लभतेमृतः
kṛtvāpyenāṃsi cogrāṇi kālātprāpyātha kāśikām ||
tyaktvā tanuṃ prasādānme māmeva pratipadyate
||36||कृत्वाप्येनांसि चोग्राणि कालात्प्राप्याथ काशिकाम् ॥
त्यक्त्वा तनुं प्रसादान्मे मामेव प्रतिपद्यते
vinā mama prasādaṃ vai kaḥ kāśīṃ pratipadyate ||
vinā bradhnaṃ viśālākṣi dinakṛtka ihocyate
||37||विना मम प्रसादं वै कः काशीं प्रतिपद्यते ॥
विना ब्रध्नं विशालाक्षि दिनकृत्क इहोच्यते
aprāpya kāśīṃ ko devi niraṃtara sukhaṃ labhet ||
bahmādyāḥ prākṛtaiḥ pāśairyato baddhā niraṃtaram
||38||अप्राप्य काशीं को देवि निरंतर सुखं लभेत् ॥
बह्माद्याः प्राकृतैः पाशैर्यतो बद्धा निरंतरम्
caturviṃśatibhiḥ pāśaistriguṇaiḥ kriyayā dṛḍhaiḥ ||
kaṃṭhe baddhā vimucyaṃte kathaṃ kāśīṃ vinā janāḥ
||39||चतुर्विंशतिभिः पाशैस्त्रिगुणैः क्रियया दृढैः ॥
कंठे बद्धा विमुच्यंते कथं काशीं विना जनाः
bahūpasargo yogoyaṃ kṛcchrasādhyaṃ tapo hi yat ||
yogādbhraṣṭastapobhraṣṭo garbhakleśasahaḥpunaḥ
||140||बहूपसर्गो योगोयं कृच्छ्रसाध्यं तपो हि यत् ॥
योगाद्भ्रष्टस्तपोभ्रष्टो गर्भक्लेशसहःपुनः
kṛtvāpi kāśyāṃ pāpāni kāśyāmeva mriyeta cet ||
bhūtvā rudrapiśācopi punarmuktimavāpsyati
||41||कृत्वापि काश्यां पापानि काश्यामेव म्रियेत चेत् ॥
भूत्वा रुद्रपिशाचोपि पुनर्मुक्तिमवाप्स्यति
kāśyāṃ mṛtānāṃ jaṃtūnāṃ daivātpāpakṛtāmapi ||
na pāto narake teṣāṃ teṣāṃ śāstāhameva yat
||42||काश्यां मृतानां जंतूनां दैवात्पापकृतामपि ॥
न पातो नरके तेषां तेषां शास्ताहमेव यत्
kāyaṃ vijñāya sāpāyaṃ smṛtvā garbhasya vedanām ||
tyaktvā rājyamapi prājyaṃ sevyā kāśī niraṃtaram
||43||कायं विज्ञाय सापायं स्मृत्वा गर्भस्य वेदनाम् ॥
त्यक्त्वा राज्यमपि प्राज्यं सेव्या काशी निरंतरम्
atarkitaṃ samabhyetya yamadūtāḥ sudāruṇāḥ ||
baddhvā pāśairhaniṣyaṃti kṣipraṃ kāśīṃ tataḥ śrayeta
||44||अतर्कितं समभ्येत्य यमदूताः सुदारुणाः ॥
बद्ध्वा पाशैर्हनिष्यंति क्षिप्रं काशीं ततः श्रयेत
na pāpebhyo bhayaṃ yatra na bhayaṃ yatra vai yamāt ||
na garbhavāsabhīryatra tāṃ kāśīṃ ko na saṃśrayet
||45||न पापेभ्यो भयं यत्र न भयं यत्र वै यमात् ॥
न गर्भवासभीर्यत्र तां काशीं को न संश्रयेत्
adya prātaḥ paraśvo vā maraṇaṃ prāpyameva ca ||
yāvatkālavilaṃbosti tāvatkāśīṃ samāśrayet
||46||अद्य प्रातः परश्वो वा मरणं प्राप्यमेव च ॥
यावत्कालविलंबोस्ति तावत्काशीं समाश्रयेत्
prāpte tu maraṇe puṃsāṃ punarjanma punarmṛtiḥ ||
apunarbhavabhūmiṃ ca tasmātkāśīṃ śrayedbudhaḥ
||47||प्राप्ते तु मरणे पुंसां पुनर्जन्म पुनर्मृतिः ॥
अपुनर्भवभूमिं च तस्मात्काशीं श्रयेद्बुधः
putrakṣetrakalatrākhyāṃ tyaktvā māyāṃ hi vaiṣṇavīm ||
bhavāṃtarenekarūpāṃ bhavaghnīṃ kāśikāṃ śrayet
||48||पुत्रक्षेत्रकलत्राख्यां त्यक्त्वा मायां हि वैष्णवीम् ॥
भवांतरेनेकरूपां भवघ्नीं काशिकां श्रयेत्
skaṃda uvāca
dūraṃ me maraṇaṃyuvāhamadhunā dhāryaṃ na cittetviti śrotavyo nibhṛtaṃ kṛtāṃta mahiṣagraiveyaghaṃṭāravaḥ ||
naikaṭyātprakaṭotkaṭaśramaghaṭāmaprāpya hitvā drutaṃ jīrṇāṃ parṇakuṭīṃ tataḥ paṭumatirgacchetpurīṃ dhūrjaṭeḥ
||49||दूरं मे मरणंयुवाहमधुना धार्यं न चित्तेत्विति श्रोतव्यो निभृतं कृतांत महिषग्रैवेयघंटारवः ॥
नैकट्यात्प्रकटोत्कटश्रमघटामप्राप्य हित्वा द्रुतं जीर्णां पर्णकुटीं ततः पटुमतिर्गच्छेत्पुरीं धूर्जटेः
vyāsa uvāca
agastyasya puraḥ sūta kathayitvā kathāmimām ||
sarvapāpapraśamanīṃ punaḥ skaṃda uvāca ha
||150||अगस्त्यस्य पुरः सूत कथयित्वा कथामिमाम् ॥
सर्वपापप्रशमनीं पुनः स्कंद उवाच ह
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe maṇikarṇikākhyānaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ || 26 ||