ṣaḍāsya mādhavākhyānaṃ śrutaṃ me pāpanāśanam
agastya uvāca
ṣaḍāsya mādhavākhyānaṃ śrutaṃ me pāpanāśanam ||
mahimāpi śrutaḥ śreyānsamyakpaṃcanadasya vai
||1||षडास्य माधवाख्यानं श्रुतं मे पापनाशनम् ॥
महिमापि श्रुतः श्रेयान्सम्यक्पंचनदस्य वै
yadagnibiṃdunā pṛcchi mādhavo daityasūdanaḥ ||
tasyottaraṃ samākhyāhi yathākhyātaṃ madhudviṣā
||2||यदग्निबिंदुना पृच्छि माधवो दैत्यसूदनः ॥
तस्योत्तरं समाख्याहि यथाख्यातं मधुद्विषा
skaṃda uvāca
śṛṇvagastya maharṣe tvaṃ kathyamānaṃ mayādhunā ||
mādhavena yathācakṣi munaye cāgnibiṃdave
||3||शृण्वगस्त्य महर्षे त्वं कथ्यमानं मयाधुना ॥
माधवेन यथाचक्षि मुनये चाग्निबिंदवे
biṃdumādhava uvāca
ādau pādodake tīrthe viddhi māmādikeśavam ||
agnibiṃdo mahāprājña bhaktānāṃ muktidāyakam
||4||आदौ पादोदके तीर्थे विद्धि मामादिकेशवम् ॥
अग्निबिंदो महाप्राज्ञ भक्तानां मुक्तिदायकम्
avimukte'mṛte kṣetre yercayaṃtyādikeśavam ||
te'mṛtatvaṃ bhajaṃtyeva sarvaduḥkhavivarjitāḥ
||5||अविमुक्तेऽमृते क्षेत्रे येर्चयंत्यादिकेशवम् ॥
तेऽमृतत्वं भजंत्येव सर्वदुःखविवर्जिताः
saṃgameśaṃ mahāliṃgaṃ pratiṣṭhāpyādikeśavaḥ ||
darśanādaghahaṃ nṛṇāṃ bhuktiṃ muktiṃ diśetsadā
||6||संगमेशं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यादिकेशवः ॥
दर्शनादघहं नृणां भुक्तिं मुक्तिं दिशेत्सदा
yāmyāṃ pādodakācchvetadvīpatīrthaṃ mahattaram ||
tatrāhaṃ jñānado nṛṇāṃ jñānakeśavasaṃjñakaḥ
||7||याम्यां पादोदकाच्छ्वेतद्वीपतीर्थं महत्तरम् ॥
तत्राहं ज्ञानदो नृणां ज्ञानकेशवसंज्ञकः
śvetadvīpe naraḥ snātvā jñānakeśavasannidhau ||
na jñānādbhraśyate kvāpi jñānakeśavapūjanāt
||8||श्वेतद्वीपे नरः स्नात्वा ज्ञानकेशवसन्निधौ ॥
न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि ज्ञानकेशवपूजनात्
tārkṣyakeśavanāmāhaṃ tārkṣyatīrthe narottamaiḥ ||
pūjanīyaḥ sadā bhaktyā tārkṣya vatte priyā mama
||9||तार्क्ष्यकेशवनामाहं तार्क्ष्यतीर्थे नरोत्तमैः ॥
पूजनीयः सदा भक्त्या तार्क्ष्य वत्ते प्रिया मम
tatraiva nārade tīrthesmyahaṃ nāradakeśavaḥ ||
brahmavidyopadeṣṭā ca tattīrthāpluta varṣmaṇām
||10||तत्रैव नारदे तीर्थेस्म्यहं नारदकेशवः ॥
ब्रह्मविद्योपदेष्टा च तत्तीर्थाप्लुत वर्ष्मणाम्
prahlādatīrthaṃ tatraiva nāmnā prahlādakeśavaḥ ||
bhaktaiḥ samarcanīyohaṃ mahābhakti samṛddhaye
||11||प्रह्लादतीर्थं तत्रैव नाम्ना प्रह्लादकेशवः ॥
भक्तैः समर्चनीयोहं महाभक्ति समृद्धये
tīrtheṃ'barīṣe tatrāhaṃ nāmnaivādityakeśavaḥ ||
pātakadhvāṃtanicayaṃ dhvaṃsayāmīkṣaṇādapi
||12||तीर्थेंऽबरीषे तत्राहं नाम्नैवादित्यकेशवः ॥
पातकध्वांतनिचयं ध्वंसयामीक्षणादपि
dattātreyeśvarādyāmyāmahamādigadādharaḥ ||
harāmi tatra bhaktānāṃ saṃsāragadasaṃcayam
||13||दत्तात्रेयेश्वराद्याम्यामहमादिगदाधरः ॥
हरामि तत्र भक्तानां संसारगदसंचयम्
tatraiva bhārgave tīrthe bhṛgukeśava nāmataḥ ||
kāśīnivāsinaḥ puṃso bibharmi ca manorathaiḥ
||14||तत्रैव भार्गवे तीर्थे भृगुकेशव नामतः ॥
काशीनिवासिनः पुंसो बिभर्मि च मनोरथैः
vāmanākhyemahātīrthe manaḥprārthitade śubhe ||
pūjyohaṃ śubhamicchadbhirnāmnā vāmanakeśavaḥ
||15||वामनाख्येमहातीर्थे मनःप्रार्थितदे शुभे ॥
पूज्योहं शुभमिच्छद्भिर्नाम्ना वामनकेशवः
naranārāyaṇe tīrthe naranārāyaṇātmakam ||
bhaktāḥ samarcya māṃ syurvai naranārāyaṇātmakāḥ
||16||नरनारायणे तीर्थे नरनारायणात्मकम् ॥
भक्ताः समर्च्य मां स्युर्वै नरनारायणात्मकाः
tīrthe yajñavarāhākhye yajñavārāhasaṃjñakaḥ ||
naraiḥ samarcanīyohaṃ sarvayajñaphalepsubhiḥ
||17||तीर्थे यज्ञवराहाख्ये यज्ञवाराहसंज्ञकः ॥
नरैः समर्चनीयोहं सर्वयज्ञफलेप्सुभिः
vidāranarasiṃhohaṃ kāśīvighnavidāraṇaḥ ||
tannāmni tīrthe saṃsevyastīrthopadravaśāṃtaye
||18||विदारनरसिंहोहं काशीविघ्नविदारणः ॥
तन्नाम्नि तीर्थे संसेव्यस्तीर्थोपद्रवशांतये
gopīgoviṃdatīrthe tu gopīgoviṃdasaṃjñakam ||
samarcya māṃ naro bhaktyā mama māyāṃ na saṃspṛśet
||19||गोपीगोविंदतीर्थे तु गोपीगोविंदसंज्ञकम् ॥
समर्च्य मां नरो भक्त्या मम मायां न संस्पृशेत्
mune lakṣmīnṛsiṃhosmi tīrthe tannāmni pāvane ||
diśāmi bhaktiyuktebhyaḥ sadānaiḥ śreyasīṃ śriyam
||20||मुने लक्ष्मीनृसिंहोस्मि तीर्थे तन्नाम्नि पावने ॥
दिशामि भक्तियुक्तेभ्यः सदानैः श्रेयसीं श्रियम्
śeṣamādhavanāmāhaṃ śeṣatīrthe'ghahāriṇi ||
viśrāṇayāmyaśeṣāśca viśeṣānbhaktaciṃtitān
||21||शेषमाधवनामाहं शेषतीर्थेऽघहारिणि ॥
विश्राणयाम्यशेषाश्च विशेषान्भक्तचिंतितान्
śaṃkhamādhavatīrthe ca snātvā māṃ śaṃkhamādhavam ||
śaṃkhodakena saṃsnāpya bhavecchaṃkhanidheḥ patiḥ
||22||शंखमाधवतीर्थे च स्नात्वा मां शंखमाधवम् ॥
शंखोदकेन संस्नाप्य भवेच्छंखनिधेः पतिः
hayagrīve mahātīrthe māṃ hayagrīvakeśavam ||
praṇamya prāpnuyānnūnaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃpadam
||23||हयग्रीवे महातीर्थे मां हयग्रीवकेशवम् ॥
प्रणम्य प्राप्नुयान्नूनं तद्विष्णोः परमंपदम्
bhīṣmakeśavanāmāhaṃ vṛddhakāleśapaścime ||
upasargānhare bhīṣmānsevito bhaktiyuktitaḥ
||24||भीष्मकेशवनामाहं वृद्धकालेशपश्चिमे ॥
उपसर्गान्हरे भीष्मान्सेवितो भक्तियुक्तितः
nirvāṇakeśavaścāhaṃ bhaktanirvāṇasūcakaḥ ||
lolārkāduttarebhāge lolatvaṃ cetaso hare
||25||निर्वाणकेशवश्चाहं भक्तनिर्वाणसूचकः ॥
लोलार्कादुत्तरेभागे लोलत्वं चेतसो हरे
vaṃdyastrilokasuṃdaryā yāmyāṃ yo māṃ samarcayet ||
kāśyāṃ khyātaṃ tribhuvanakeśavaṃ na sa garbhabhāk
||26||वंद्यस्त्रिलोकसुंदर्या याम्यां यो मां समर्चयेत् ॥
काश्यां ख्यातं त्रिभुवनकेशवं न स गर्भभाक्
jñānavāpyāḥ purobhāge viddhi māṃ jñānamādhavam ||
tatra māṃ bhaktitobhyarcya jñānaṃ prāpnoti śāśvatam
||27||ज्ञानवाप्याः पुरोभागे विद्धि मां ज्ञानमाधवम् ॥
तत्र मां भक्तितोभ्यर्च्य ज्ञानं प्राप्नोति शाश्वतम्
śvetamādhavasaṃjñohaṃ viśālākṣyāḥ samīpataḥ ||
śvetadvīpeśvaraṃ rūpaṃ kuryāṃ bhaktyā samarcitaḥ
||28||श्वेतमाधवसंज्ञोहं विशालाक्ष्याः समीपतः ॥
श्वेतद्वीपेश्वरं रूपं कुर्यां भक्त्या समर्चितः
udagdaśāśvamedhānmāṃ prayāgākhyaṃ ca mādhavam ||
prayāgatīrthe susnāto dṛṣṭvā pāpaiḥ pramucyate
||29||उदग्दशाश्वमेधान्मां प्रयागाख्यं च माधवम् ॥
प्रयागतीर्थे सुस्नातो दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते
prayāgagamane puṃsāṃ yatphalaṃ tapasi śrutam ||
tatphalaṃ syāddaśaguṇamatra snātvā mamāgrataḥ
||30||प्रयागगमने पुंसां यत्फलं तपसि श्रुतम् ॥
तत्फलं स्याद्दशगुणमत्र स्नात्वा ममाग्रतः
gaṃgāyamunayoḥ saṃge yatpuṇyaṃ snānakāriṇām ||
kāśyāṃ matsannidhāvatra tatpuṇyaṃ syāddaśottaram
||31||गंगायमुनयोः संगे यत्पुण्यं स्नानकारिणाम् ॥
काश्यां मत्सन्निधावत्र तत्पुण्यं स्याद्दशोत्तरम्
dānāni rāhugrasterke dadatāṃ yatphalaṃ bhavet ||
kurukṣetre hi tatkāśyāmatraiva syāddaśādhikam
||32||दानानि राहुग्रस्तेर्के ददतां यत्फलं भवेत् ॥
कुरुक्षेत्रे हि तत्काश्यामत्रैव स्याद्दशाधिकम्
gaṃgottaravahā yatra yamunā pūrvavāhinī ||
tatsaṃbhedaṃ naraḥ prāpya mucyate brahmahatyayā
||33||गंगोत्तरवहा यत्र यमुना पूर्ववाहिनी ॥
तत्संभेदं नरः प्राप्य मुच्यते ब्रह्महत्यया
vapanaṃ tatra kartavyaṃ piṃḍadānaṃ ca bhāvataḥ ||
deyāni tatra dānāni mahāphalamabhīpsunā
||34||वपनं तत्र कर्तव्यं पिंडदानं च भावतः ॥
देयानि तत्र दानानि महाफलमभीप्सुना
guṇāḥ prajāpatikṣetre ye sarve samudīritāḥ ||
avimukte mahākṣetre'saṃkhyātāśca bhavaṃti hi
||35||गुणाः प्रजापतिक्षेत्रे ये सर्वे समुदीरिताः ॥
अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽसंख्याताश्च भवंति हि
prayāgeśaṃ mahāliṃgaṃ tatra tiṣṭhati kāmadam ||
tatsānnidhyācca tattīrthaṃ kāmadaṃ parikīrtitam
||36||प्रयागेशं महालिंगं तत्र तिष्ठति कामदम् ॥
तत्सान्निध्याच्च तत्तीर्थं कामदं परिकीर्तितम्
kāśyāṃ māghaḥ prayāge yairna snāto makarārkagaḥ ||
aruṇodayamāsādya teṣāṃ niḥśreyasaṃ kutaḥ
||37||काश्यां माघः प्रयागे यैर्न स्नातो मकरार्कगः ॥
अरुणोदयमासाद्य तेषां निःश्रेयसं कुतः
kāśyudbhave prayāge ye tapasi snāṃti saṃyatāḥ ||
daśāśvamedhajanitaṃ phalaṃ teṣāṃ bhaveddhruvam
||38||काश्युद्भवे प्रयागे ये तपसि स्नांति संयताः ॥
दशाश्वमेधजनितं फलं तेषां भवेद्ध्रुवम्
prayāgamādhavaṃ bhaktyā prayāgeśaṃ ca kāmadam ||
prayāge tapasi snātvā yercayaṃtyanvahaṃ sadā
||39||प्रयागमाधवं भक्त्या प्रयागेशं च कामदम् ॥
प्रयागे तपसि स्नात्वा येर्चयंत्यन्वहं सदा
dhanadhānyasutarddhīste labdhvā bhogānmanoramān ||
bhuktveha paramānaṃdaṃ paraṃ mokṣamavāpnuyuḥ
||40||धनधान्यसुतर्द्धीस्ते लब्ध्वा भोगान्मनोरमान् ॥
भुक्त्वेह परमानंदं परं मोक्षमवाप्नुयुः
māghe sarvāṇi tīrthāni prayāgamaviyāṃti hi ||
prācyudīcī pratīcīto dakṣiṇādhastathordhvataḥ
||41||माघे सर्वाणि तीर्थानि प्रयागमवियांति हि ॥
प्राच्युदीची प्रतीचीतो दक्षिणाधस्तथोर्ध्वतः
kāśīsthitāni tīrthāni mune yāṃti na kutracit ||
yadi yāṃti tadā yāṃti tīrthatrayamanuttamam
||42||काशीस्थितानि तीर्थानि मुने यांति न कुत्रचित् ॥
यदि यांति तदा यांति तीर्थत्रयमनुत्तमम्
āyāṃtyūrje paṃcanade prātaḥprātarmamāṃtikam ||
mahāghaughapraśamane mahāśreyovidhāyini
||43||आयांत्यूर्जे पंचनदे प्रातःप्रातर्ममांतिकम् ॥
महाघौघप्रशमने महाश्रेयोविधायिनि
prāpya māghamaghāriṃ ca prayāgeśa samīpataḥ ||
prātaḥprayāge saṃsnāṃti sarvatīrthāni māmanu
||44||प्राप्य माघमघारिं च प्रयागेश समीपतः ॥
प्रातःप्रयागे संस्नांति सर्वतीर्थानि मामनु
samāsādya ca madhyāhnamabhiyāṃti ca nityaśaḥ ||
saṃsnātuṃ sarvatīrthāni muktidāṃ maṇikarṇikām
||45||समासाद्य च मध्याह्नमभियांति च नित्यशः ॥
संस्नातुं सर्वतीर्थानि मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्
kāśyāṃ rahasyaṃ paramametatte kathitaṃ mune ||
yathā tīrthatrayīśreṣṭhā svasvakāle viśeṣataḥ
||46||काश्यां रहस्यं परममेतत्ते कथितं मुने ॥
यथा तीर्थत्रयीश्रेष्ठा स्वस्वकाले विशेषतः
anyadrahasyaṃ vakṣyāmi na vācyaṃ yatrakutracit ||
abhakteṣu sadā gopyaṃ na gopyaṃ bhaktimajjane
||47||अन्यद्रहस्यं वक्ष्यामि न वाच्यं यत्रकुत्रचित् ॥
अभक्तेषु सदा गोप्यं न गोप्यं भक्तिमज्जने
kāśyāṃ sarvāṇi tīrthāni ekaikāduttarottaram ||
mahaināṃsi prahaṃtyeva prasahya nija tejasā
||48||काश्यां सर्वाणि तीर्थानि एकैकादुत्तरोत्तरम् ॥
महैनांसि प्रहंत्येव प्रसह्य निज तेजसा
etadeva rahasyaṃ te vārāṇasyā udīryate ||
utkṣipyaikāṃguliṃ tathyaṃ śreṣṭhaikā maṇikarṇikā
||49||एतदेव रहस्यं ते वाराणस्या उदीर्यते ॥
उत्क्षिप्यैकांगुलिं तथ्यं श्रेष्ठैका मणिकर्णिका
garjaṃti sarvatīrthāni svasvadhiṣṇyagatānyaho ||
kevalaṃ balamāsādya sumahanmāṇikarṇikam
||50||गर्जंति सर्वतीर्थानि स्वस्वधिष्ण्यगतान्यहो ॥
केवलं बलमासाद्य सुमहन्माणिकर्णिकम्
pāpāni pāpināṃ hatvā mahāṃtyapi bahūnyapi ||
kāśītīrthāni madhyāhne prāyaścittacikīrṣayā
||51||पापानि पापिनां हत्वा महांत्यपि बहून्यपि ॥
काशीतीर्थानि मध्याह्ने प्रायश्चित्तचिकीर्षया
parvasvaparvasvapi vā nityaṃ niyamavaṃ tyaho ||
nirmalāni bhavaṃtyeva vigāhya maṇikarṇikām
||52||पर्वस्वपर्वस्वपि वा नित्यं नियमवं त्यहो ॥
निर्मलानि भवंत्येव विगाह्य मणिकर्णिकाम्
viśveśo viśvayā sārdhaṃ sadopamaṇikarṇikam ||
madhyaṃdinaṃ samāsādya saṃsnāti prativāsaram
||53||विश्वेशो विश्वया सार्धं सदोपमणिकर्णिकम् ॥
मध्यंदिनं समासाद्य संस्नाति प्रतिवासरम्
vaikuṃṭhādapyahaṃ nityaṃ madhyāhne maṇikarṇikām ||
vigāhe padmayā sārdhaṃ mudā paramayā mune
||54||वैकुंठादप्यहं नित्यं मध्याह्ने मणिकर्णिकाम् ॥
विगाहे पद्मया सार्धं मुदा परमया मुने
sakṛnmamākhyāṃ gṛṇatāṃ nirharanyadaghānyaham ||
harināmasamāpannastadbalānmāṇikarṇikāt
||55||सकृन्ममाख्यां गृणतां निर्हरन्यदघान्यहम् ॥
हरिनामसमापन्नस्तद्बलान्माणिकर्णिकात्
satyalokātpratidinaṃ haṃ sayānaḥ pitāmahaḥ ||
mādhyāhnika vidhānāya samāyānmaṇikarṇikām
||56||सत्यलोकात्प्रतिदिनं हं सयानः पितामहः ॥
माध्याह्निक विधानाय समायान्मणिकर्णिकाम्
iṃdrādyā lokapālāśca marīcyādyā maharṣayaḥ ||
mādhyāhnikīṃ kriyāṃ kartuṃ samīyurmaṇikarṇikām
||57||इंद्राद्या लोकपालाश्च मरीच्याद्या महर्षयः ॥
माध्याह्निकीं क्रियां कर्तुं समीयुर्मणिकर्णिकाम्
śeṣavāsukimukhyāśca nāgā vai nāgalokataḥ ||
samāyāṃtīha madhyāhne saṃsnātuṃ maṇikarṇikām
||58||शेषवासुकिमुख्याश्च नागा वै नागलोकतः ॥
समायांतीह मध्याह्ने संस्नातुं मणिकर्णिकाम्
carācareṣu sarveṣu yāvaṃtaśca sacetanāḥ ||
tāvaṃtaḥ snāṃti madhyāhne maṇikarṇī jalemale
||59||चराचरेषु सर्वेषु यावंतश्च सचेतनाः ॥
तावंतः स्नांति मध्याह्ने मणिकर्णी जलेमले
ke māṇikarṇikeyānāṃ guṇānāṃ sugarīyasām ||
śaktā varṇayituṃ viprā'saṃkhyeyānāṃ madādibhiḥ
||60||के माणिकर्णिकेयानां गुणानां सुगरीयसाम् ॥
शक्ता वर्णयितुं विप्राऽसंख्येयानां मदादिभिः
cīrṇānyugrāṇyaraṇyeṣu taistapāṃsi tapodhanaiḥ ||
yairiyaṃ hi samāsādi muktibhūrmaṇikarṇikā
||61||चीर्णान्युग्राण्यरण्येषु तैस्तपांसि तपोधनैः ॥
यैरियं हि समासादि मुक्तिभूर्मणिकर्णिका
viśrāṇitamahādānāsta eva narapuṃgavāḥ ||
carame vayasi prāptā yaireṣā maṇikarṇikā
||62||विश्राणितमहादानास्त एव नरपुंगवाः ॥
चरमे वयसि प्राप्ता यैरेषा मणिकर्णिका
cīrṇasarvavratāste tu yathoktavidhinā dhruvam ||
yaiḥ svatalpīkṛtā māṇikarṇikeyī sthalī mṛduḥ
||63||चीर्णसर्वव्रतास्ते तु यथोक्तविधिना ध्रुवम् ॥
यैः स्वतल्पीकृता माणिकर्णिकेयी स्थली मृदुः
ta eva dhanyā martyesminsarvakratuṣu dīkṣitāḥ ||
tyaktvā puṇyārjitāṃ lakṣmīmaikṣiyairmaṇikarṇikā
||64||त एव धन्या मर्त्येस्मिन्सर्वक्रतुषु दीक्षिताः ॥
त्यक्त्वा पुण्यार्जितां लक्ष्मीमैक्षियैर्मणिकर्णिका
kṛtā nānāvidhā dharmā iṣṭāpūrtāstu tairnṛbhiḥ ||
vārdhakaṃ samanuprāpya prāpi yairmaṇikarṇikā
||65||कृता नानाविधा धर्मा इष्टापूर्तास्तु तैर्नृभिः ॥
वार्धकं समनुप्राप्य प्रापि यैर्मणिकर्णिका
ratnāni sadukūlāni kāṃcanaṃ gajavājinaḥ ||
deyāḥ prājñena yatnena sadopamaṇikarṇikam
||66||रत्नानि सदुकूलानि कांचनं गजवाजिनः ॥
देयाः प्राज्ञेन यत्नेन सदोपमणिकर्णिकम्
puṇyenopārjitaṃ dravyamatyalpamapi yairnaraiḥ ||
dattaṃ tadakṣayaṃ nityaṃ munedhimaṇikaṇiṃkam
||67||पुण्येनोपार्जितं द्रव्यमत्यल्पमपि यैर्नरैः ॥
दत्तं तदक्षयं नित्यं मुनेधिमणिकणिंकम्
kuryādyathoktamapyekaṃ prāṇāyāmaṃ narottamaḥ ||
yastena vihito nūnaṃ ṣaḍaṃgo yoga uttamaḥ
||68||कुर्याद्यथोक्तमप्येकं प्राणायामं नरोत्तमः ॥
यस्तेन विहितो नूनं षडंगो योग उत्तमः
japtvaikāmapi gāyatrīṃ saṃprāpya maṇikarṇikām ||
labhedayutagāyatrījapanasya phalaṃ sphuṭam
||69||जप्त्वैकामपि गायत्रीं संप्राप्य मणिकर्णिकाम् ॥
लभेदयुतगायत्रीजपनस्य फलं स्फुटम्
ekāmapyāhutiṃ prājño dattvopamaṇikarṇikam ||
yāvajjīvāgnihotrasya labhedavikalaṃ phalam
||70||एकामप्याहुतिं प्राज्ञो दत्त्वोपमणिकर्णिकम् ॥
यावज्जीवाग्निहोत्रस्य लभेदविकलं फलम्
iti śrutvā harervākyamagnibiṃdurmahātapāḥ ||
praṇipatya mahābhaktyā punaḥ papraccha mādhavam
||71||इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यमग्निबिंदुर्महातपाः ॥
प्रणिपत्य महाभक्त्या पुनः पप्रच्छ माधवम्
agnibiṃduruvāca
viṣṇo kiyatparīmāṇā puṇyaiṣā maṇikarṇikā ||
brūhi me puṃṅarīkākṣa natvattastattvavitparaḥ
||72||विष्णो कियत्परीमाणा पुण्यैषा मणिकर्णिका ॥
ब्रूहि मे पुंङरीकाक्ष नत्वत्तस्तत्त्ववित्परः
śrīviṣṇuruvāca
āgaṃgā keśavādā ca hariścaṃdrasya maṃḍapāt ||
āmadhyāddevasaritaḥ svardvārānmaṇikarṇikā
||73||आगंगा केशवादा च हरिश्चंद्रस्य मंडपात् ॥
आमध्याद्देवसरितः स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका
sthūlametatparīmāṇaṃ sūkṣmaṃ ca pravadāmi te ||
hariścaṃdrasya tīrthāgre hariścaṃdravināyakaḥ
||74||स्थूलमेतत्परीमाणं सूक्ष्मं च प्रवदामि ते ॥
हरिश्चंद्रस्य तीर्थाग्रे हरिश्चंद्रविनायकः
sīmāvināyakaścātra maṇikarṇī hradottare ||
sīmāvināyakaṃ bhaktyā pūjayitvā narottamaḥ
||75||सीमाविनायकश्चात्र मणिकर्णी ह्रदोत्तरे ॥
सीमाविनायकं भक्त्या पूजयित्वा नरोत्तमः
modakaiḥ sopacāraiśca prāpnuyānmaṇikarṇikām ||
hariścaṃdre mahātīrthe tarpayeyuḥ pitāmahān
||76||मोदकैः सोपचारैश्च प्राप्नुयान्मणिकर्णिकाम् ॥
हरिश्चंद्रे महातीर्थे तर्पयेयुः पितामहान्
śataṃ samāḥsu tṛptāḥ syuḥ prayacchaṃti ca vāṃcchitam ||
hariścaṃdre mahātīrthe snātvā śraddhānvito naraḥ
||77||शतं समाःसु तृप्ताः स्युः प्रयच्छंति च वांच्छितम् ॥
हरिश्चंद्रे महातीर्थे स्नात्वा श्रद्धान्वितो नरः
hariścaṃdreśvaraṃ natvā na satyātparihīyate ||
tataḥ parvatatīrthaṃ ca parvateśvara saṃnidhau
||78||हरिश्चंद्रेश्वरं नत्वा न सत्यात्परिहीयते ॥
ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश्वर संनिधौ
adhiṣṭhānaṃ mahāmerormahāpātakanāśanam ||
tatra snātvārcayitveśaṃ kiṃciddattvā svaśaktitaḥ
||79||अधिष्ठानं महामेरोर्महापातकनाशनम् ॥
तत्र स्नात्वार्चयित्वेशं किंचिद्दत्त्वा स्वशक्तितः
adhyāsya meruśikharaṃ divyānbhogānsamaśnute ||
kaṃbalāśvataraṃ tīrthaṃ parvateśvara dakṣiṇe
||80||अध्यास्य मेरुशिखरं दिव्यान्भोगान्समश्नुते ॥
कंबलाश्वतरं तीर्थं पर्वतेश्वर दक्षिणे
kaṃbalāśvatareśaṃ ca tattīrthātpaścime śubham ||
tasmiṃstīrthe kṛtasnānastalliṃgaṃ yaḥ samarcayet
||81||कंबलाश्वतरेशं च तत्तीर्थात्पश्चिमे शुभम् ॥
तस्मिंस्तीर्थे कृतस्नानस्तल्लिंगं यः समर्चयेत्
api tasya kule jātā gītajñāḥ syuḥ śriyānvitāḥ ||
cakrapuṣkariṇī tatra yonicakra nivāriṇī
||82||अपि तस्य कुले जाता गीतज्ञाः स्युः श्रियान्विताः ॥
चक्रपुष्करिणी तत्र योनिचक्र निवारिणी
saṃsāracakre gahane yatra snāto viśennanā ||
cakrapuṣkariṇī tīrtha mamādhiṣṭhānamuttamam
||83||संसारचक्रे गहने यत्र स्नातो विशेन्नना ॥
चक्रपुष्करिणी तीर्थ ममाधिष्ठानमुत्तमम्
samāḥ parārdhasaṃkhyātāstatra taptaṃ mahātapaḥ ||
tatra pratyakṣatāṃ yāto mama viśveśvaraḥ paraḥ
||84||समाः परार्धसंख्यातास्तत्र तप्तं महातपः ॥
तत्र प्रत्यक्षतां यातो मम विश्वेश्वरः परः
tatra labdhaṃ mayaiśvaryamavināśi mahattaram ||
cakrapuṣkariṇī caiva khyātābhūnmaṇikarṇikā
||85||तत्र लब्धं मयैश्वर्यमविनाशि महत्तरम् ॥
चक्रपुष्करिणी चैव ख्याताभून्मणिकर्णिका
dravarūpaṃ parityajya lalanārūpadhāriṇī ||
pratyakṣarūpiṇī tatra mayaikṣi maṇikarṇikā
||86||द्रवरूपं परित्यज्य ललनारूपधारिणी ॥
प्रत्यक्षरूपिणी तत्र मयैक्षि मणिकर्णिका
tasyā rūpaṃ pravakṣyāmi bhaktānāṃ śubhadaṃ param ||
yadrūpadhyānataḥ puṃbhirāṣaṇmāsaṃ trisaṃdhyataḥ
||87||तस्या रूपं प्रवक्ष्यामि भक्तानां शुभदं परम् ॥
यद्रूपध्यानतः पुंभिराषण्मासं त्रिसंध्यतः
pratyakṣarūpiṇī devī dṛśyate maṇikarṇikā ||
caturbhujā viśālākṣī sphuradbhālavilocanā
||88||प्रत्यक्षरूपिणी देवी दृश्यते मणिकर्णिका ॥
चतुर्भुजा विशालाक्षी स्फुरद्भालविलोचना
paścimābhimukhī nityaṃ prabaddhakarasaṃpuṭā ||
iṃdīvaravatīṃ mālāṃ dadhatī dakṣiṇe kare
||89||पश्चिमाभिमुखी नित्यं प्रबद्धकरसंपुटा ॥
इंदीवरवतीं मालां दधती दक्षिणे करे
varodyate kare savye mātuluṃga phalaṃ śubham ||
kumārīrūpiṇī nityaṃ nityaṃ dvādaśavārṣikī
||90||वरोद्यते करे सव्ये मातुलुंग फलं शुभम् ॥
कुमारीरूपिणी नित्यं नित्यं द्वादशवार्षिकी
śuddhasphaṭikakāṃtiśca sunīla snigdhamūrddhajā ||
jitapravālamāṇikya ramaṇīya radacchadā
||91||शुद्धस्फटिककांतिश्च सुनील स्निग्धमूर्द्धजा ॥
जितप्रवालमाणिक्य रमणीय रदच्छदा
pratyagraketakīpuṣpalasaddhammilla mastakā ||
sarvāṃga muktābharaṇā caṃdrakāṃtyaṃśukāvṛtā
||92||प्रत्यग्रकेतकीपुष्पलसद्धम्मिल्ल मस्तका ॥
सर्वांग मुक्ताभरणा चंद्रकांत्यंशुकावृता
puṃḍarīkamayīṃ mālāṃ saśrīkāṃ bibhratī hṛdi ||
dhyātavyānena rūpeṇa mumukṣubhiraharniśam
||93||पुंडरीकमयीं मालां सश्रीकां बिभ्रती हृदि ॥
ध्यातव्यानेन रूपेण मुमुक्षुभिरहर्निशम्
nirvāṇalakṣmībhavanaṃ śrīmatīmaṇikarṇikā ||
maṃtraṃ tasyāśca vakṣyāmi bhaktakalpadrumābhidham ||
yasyāvartanataḥ siddhyedapi siddhyaṣṭakaṃ nṛṇām
||94||निर्वाणलक्ष्मीभवनं श्रीमतीमणिकर्णिका ॥
मंत्रं तस्याश्च वक्ष्यामि भक्तकल्पद्रुमाभिधम् ॥
यस्यावर्तनतः सिद्ध्येदपि सिद्ध्यष्टकं नृणाम्
vāgbhavamāyālakṣmīmadanapraṇavānvadetpūrvam ||
bhāṃtyaṃ biṃdūpetaṃ maṇipadamatha karṇike sahṛtpraṇavapuṭaḥ
||95||वाग्भवमायालक्ष्मीमदनप्रणवान्वदेत्पूर्वम् ॥
भांत्यं बिंदूपेतं मणिपदमथ कर्णिके सहृत्प्रणवपुटः
maṃtraḥsuradrumasamaḥ samastasukhasaṃtatiprado japyaḥ ||
tithibhiḥ parimitavarṇaḥ paramapadaṃ diśati niśitadhiyām
||96||मंत्रःसुरद्रुमसमः समस्तसुखसंततिप्रदो जप्यः ॥
तिथिभिः परिमितवर्णः परमपदं दिशति निशितधियाम्
tārastāratṛtīyo biṃdvaṃtomaṇipadaṃ tataḥ karṇike ||
praṇavātmipadaṃ kena ma iti manusaṃkhyavarṇamanuḥ
||97||तारस्तारतृतीयो बिंद्वंतोमणिपदं ततः कर्णिके ॥
प्रणवात्मिपदं केन म इति मनुसंख्यवर्णमनुः
ayaṃ maṃtro'niśaṃ japyaḥ puṃbhirmuktimabhīpsubhiḥ ||
homo daśāṃśakaḥ kāryaḥ śraddhābaddhādarairnṛbhiḥ
||98||अयं मंत्रोऽनिशं जप्यः पुंभिर्मुक्तिमभीप्सुभिः ॥
होमो दशांशकः कार्यः श्रद्धाबद्धादरैर्नृभिः
pariplutaiḥ puṃḍarīkairgavyena haviṣāsphuṭaiḥ ||
saśarkareṇa medhāvī sakṣaudreṇa sadāśuciḥ
||99||परिप्लुतैः पुंडरीकैर्गव्येन हविषास्फुटैः ॥
सशर्करेण मेधावी सक्षौद्रेण सदाशुचिः
trilakṣamaṃtra japyena mṛto deśāṃtareṣvapi ||
avaśyaṃ muktimāpnoti maṃtrasyāsya prabhāvataḥ
||100||त्रिलक्षमंत्र जप्येन मृतो देशांतरेष्वपि ॥
अवश्यं मुक्तिमाप्नोति मंत्रस्यास्य प्रभावतः
sauvarṇīṃ pratimā kāryā navaratnasamanvitā ||
pūrvoktarūpasaṃpannā saṃpūjyā sā prayatnataḥ
||1||सौवर्णीं प्रतिमा कार्या नवरत्नसमन्विता ॥
पूर्वोक्तरूपसंपन्ना संपूज्या सा प्रयत्नतः
saṃpūjyāvā sadā gehe narairmokṣaikakāṃkṣibhiḥ ||
maṇikarṇyāmathākṣepyā samabhyarcya prayatnataḥ
||2||संपूज्यावा सदा गेहे नरैर्मोक्षैककांक्षिभिः ॥
मणिकर्ण्यामथाक्षेप्या समभ्यर्च्य प्रयत्नतः
saṃsārabhīrubhiḥ puṃbhiḥ śraddhābaddhādarairiha ||
upāyaḥ samanuṣṭheyo hyapi dūranivāsibhiḥ
||3||संसारभीरुभिः पुंभिः श्रद्धाबद्धादरैरिह ॥
उपायः समनुष्ठेयो ह्यपि दूरनिवासिभिः
maṇikarṇyāṃ kṛtasnāno maṇikarṇīśa vīkṣaṇāt ||
jananī jaṭharāvāse vasatiṃ na labhennaraḥ
||4||मणिकर्ण्यां कृतस्नानो मणिकर्णीश वीक्षणात् ॥
जननी जठरावासे वसतिं न लभेन्नरः
maṇikarṇīśvaraṃ liṃgaṃ purāsaṃsthāpitaṃ mayā ||
prāgdvāreṃtargṛhasyātra samarcyo mokṣakāṃkṣibhiḥ
||5||मणिकर्णीश्वरं लिंगंं पुरासंस्थापितं मया ॥
प्राग्द्वारेंतर्गृहस्यात्र समर्च्यो मोक्षकांक्षिभिः
tataḥ pāśupataṃ tīrthamavācyāṃ maṇikarṇitaḥ ||
kṛtodakakriyastatra paśyetpaśupatīśvaram
||6||ततः पाशुपतं तीर्थमवाच्यां मणिकर्णितः ॥
कृतोदकक्रियस्तत्र पश्येत्पशुपतीश्वरम्
yatra pāśupato yoga upadiṣṭaḥ pinākinā ||
mamāpi vidhimukhyānāṃ surāṇāṃ paśupāśahṛt
||7||यत्र पाशुपतो योग उपदिष्टः पिनाकिना ॥
ममापि विधिमुख्यानां सुराणां पशुपाशहृत्
ataḥ paśupatiryatra liṃgarūpadharaḥ svayam ||
paśupāśavimokṣāya nityaṃ kāśyāṃ prakāśate
||8||अतः पशुपतिर्यत्र लिंगरूपधरः स्वयम् ॥
पशुपाशविमोक्षाय नित्यं काश्यां प्रकाशते
tatra caitra caturdaśyāṃ śuklāyāṃ śucimānasaiḥ ||
kāryā yātrā prayatnena rātrau jāgaraṇaṃ tathā
||9||तत्र चैत्र चतुर्दश्यां शुक्लायां शुचिमानसैः ॥
कार्या यात्रा प्रयत्नेन रात्रौ जागरणं तथा
pūjayitvā paśupatimupoṣaṇaparāyaṇāḥ ||
paśupāśairna badhyaṃte darśe vihitapāraṇāḥ
||110||पूजयित्वा पशुपतिमुपोषणपरायणाः ॥
पशुपाशैर्न बध्यंते दर्शे विहितपारणाः
rudrāvāsastatastīrthaṃ tīrthātpāśupatātpuraḥ ||
tatra snātvā narairarcyo rudrāvāseśvaro haraḥ
||11||रुद्रावासस्ततस्तीर्थं तीर्थात्पाशुपतात्पुरः ॥
तत्र स्नात्वा नरैरर्च्यो रुद्रावासेश्वरो हरः
maṇikarṇīśvarādyāmyāṃ rudrāvāseśvaraṃ naraḥ ||
samārādhya vaselloke rudrāvāse na saṃśayaḥ
||12||मणिकर्णीश्वराद्याम्यां रुद्रावासेश्वरं नरः ॥
समाराध्य वसेल्लोके रुद्रावासे न संशयः
viśvatīrthaṃ tato yāmyāṃ viśvaistīrthairadhiṣṭhitam ||
tatra snātvā naro bhaktyā viśvanāthaṃ vilokayet
||13||विश्वतीर्थं ततो याम्यां विश्वैस्तीर्थैरधिष्ठितम् ॥
तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या विश्वनाथं विलोकयेत्
viśvāṃ gaurīṃ ca tadanu pūjayitvāti bhaktitaḥ ||
viśvasya pūjyo bhavati tato viśvamayo bhavet
||14||विश्वां गौरीं च तदनु पूजयित्वाति भक्तितः ॥
विश्वस्य पूज्यो भवति ततो विश्वमयो भवेत्
muktitīrthaṃ ca tadanu tatrāpi kṛtamajjanaḥ ||
mokṣeśvaraṃ tatobhyarcya mokṣamāpnotyasaṃśayam
||15||मुक्तितीर्थं च तदनु तत्रापि कृतमज्जनः ॥
मोक्षेश्वरं ततोभ्यर्च्य मोक्षमाप्नोत्यसंशयम्
avimukteśvarātpaścānmokṣeśaṃ vīkṣya mānavaḥ ||
na punarmānaveloke yātāyātaṃ karotyaho
||16||अविमुक्तेश्वरात्पश्चान्मोक्षेशं वीक्ष्य मानवः ॥
न पुनर्मानवेलोके यातायातं करोत्यहो
avimukteśvaraṃ tīrthaṃ muktitīrthānmanākpare ||
tatrāplutyāvimukteśamarcayitvā vimucyate
||17||अविमुक्तेश्वरं तीर्थं मुक्तितीर्थान्मनाक्परे ॥
तत्राप्लुत्याविमुक्तेशमर्चयित्वा विमुच्यते
tatpare tārakaṃ tīrthaṃ yatra viśveśvaraḥ svayam ||
ācaṣṭe tārakaṃ brahmamṛtakarṇemṛtātmakam
||18||तत्परे तारकं तीर्थं यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् ॥
आचष्टे तारकं ब्रह्ममृतकर्णेमृतात्मकम्
susnātastārake tīrthe tārakeśvara darśanāt ||
saṃsārasāgaraṃ tīrtvā tārayetsvapitṝnapi
||19||सुस्नातस्तारके तीर्थे तारकेश्वर दर्शनात् ॥
संसारसागरं तीर्त्वा तारयेत्स्वपितॄनपि
tatrābhyāśe skaṃdatīrthaṃ tatrāplutya narottamaḥ ||
dṛṣṭvā ṣaḍānanaṃ caiva jahyātṣāṭkauśikīṃ tanum
||120||तत्राभ्याशे स्कंदतीर्थं तत्राप्लुत्य नरोत्तमः ॥
दृष्ट्वा षडाननं चैव जह्यात्षाट्कौशिकीं तनुम्
tārakeśvara pūrveṇa dṛṣṭvā devaṃ ṣaḍānanam ||
vasetṣaḍānane loke kaumāraṃ vapurudvahan
||21||तारकेश्वर पूर्वेण दृष्ट्वा देवं षडाननम् ॥
वसेत्षडानने लोके कौमारं वपुरुद्वहन्
ḍhuṃḍhitīrthaṃ tataḥ puṇyaṃ narastatra kṛtodakaḥ ||
ḍhuṃḍhiṃ gaṇapatiṃ stutvā na vighnairabhibhūyate
||22||ढुंढितीर्थं ततः पुण्यं नरस्तत्र कृतोदकः ॥
ढुंढिं गणपतिं स्तुत्वा न विघ्नैरभिभूयते
bhavānītīrthamatulaṃ ḍhuṃḍhitīrthasya dakṣiṇe ||
tatra snātvā vidhānena bhavānīṃ paripūjya ca
||23||भवानीतीर्थमतुलं ढुंढितीर्थस्य दक्षिणे ॥
तत्र स्नात्वा विधानेन भवानीं परिपूज्य च
dukūle ratnanepathyairnaivedyairbahuvistaraiḥ ||
puṣpairdhūpaiḥ pradīpaiśca bhavānī śo prapūjya ca
||54||दुकूले रत्ननेपथ्यैर्नैवेद्यैर्बहुविस्तरैः ॥
पुष्पैर्धूपैः प्रदीपैश्च भवानी शो प्रपूज्य च
samastamarcitaṃ tena trailokyaṃ sacarācaram ||
bhavānīśaṃkarau kāśyāmarcitau śraddhayā tu yaiḥ
||25||समस्तमर्चितं तेन त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
भवानीशंकरौ काश्यामर्चितौ श्रद्धया तु यैः
caitrāṣṭamyāṃ mahāyātrāṃ bhavānyāḥ kārayetsudhīḥ ||
aṣṭādhikāḥ prakartavyāḥ śatakṛtvaḥ pradakṣiṇāḥ
||26||चैत्राष्टम्यां महायात्रां भवान्याः कारयेत्सुधीः ॥
अष्टाधिकाः प्रकर्तव्याः शतकृत्वः प्रदक्षिणाः
pradakṣriṇīkṛtātena saptadvīpavatī mahī ||
saśailā sasamudrā ca sāśramā ca sakānanā
||27||प्रदक्ष्रिणीकृतातेन सप्तद्वीपवती मही ॥
सशैला ससमुद्रा च साश्रमा च सकानना
aṣṭau pradakṣiṇā deyāḥ pratyahaṃ tuṣṭitatparaiḥ ||
namanīyau prayatnena bhavānīśaṃkarau sadā
||28||अष्टौ प्रदक्षिणा देयाः प्रत्यहं तुष्टितत्परैः ॥
नमनीयौ प्रयत्नेन भवानीशंकरौ सदा
bhaktānāṃ kāmadā nityaṃ bhavānī vāsasāṃ pradā ||
ato bhavānī saṃpūjyā kāśyāṃ tīrthanivāsibhiḥ
||29||भक्तानां कामदा नित्यं भवानी वाससां प्रदा ॥
अतो भवानी संपूज्या काश्यां तीर्थनिवासिभिः
yogakṣemaṃ sadā kuryādbhavānī kāśivāsinām ||
tasmādbhavānī saṃsevyā satataṃ kāśivāsibhiḥ
||130||योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी काशिवासिनाम् ॥
तस्माद्भवानी संसेव्या सततं काशिवासिभिः
bhikṣaṇīyā sadā bhikṣā bhikṣuṇā mokṣakāṃkṣiṇā ||
yato bhikṣāpradā kāśyāṃ viśveśasya kuṭuṃbinī
||31||भिक्षणीया सदा भिक्षा भिक्षुणा मोक्षकांक्षिणा ॥
यतो भिक्षाप्रदा काश्यां विश्वेशस्य कुटुंबिनी
gṛhamadhyetra viśveśo bhavānī tatkuṭuṃbinī ||
sarvebhyaḥ kāśisaṃsthebhyo mokṣabhikṣāṃ prayacchati
||32||गृहमध्येत्र विश्वेशो भवानी तत्कुटुंबिनी ॥
सर्वेभ्यः काशिसंस्थेभ्यो मोक्षभिक्षां प्रयच्छति
duṣprāpamapi yatkiṃcitkāśīkṣetranivāsinām ||
tatsuprāpyaṃ karotyeva bhavānī pūjitā nṛbhiḥ
||33||दुष्प्रापमपि यत्किंचित्काशीक्षेत्रनिवासिनाम् ॥
तत्सुप्राप्यं करोत्येव भवानी पूजिता नृभिः
kuryājjāgaraṇaṃ rātrau mahāṣṭamyāṃ vratī naraḥ ||
prātarbhavānīmabhyarcya prāpnuyādvāṃchitaṃ phalam
||34||कुर्याज्जागरणं रात्रौ महाष्टम्यां व्रती नरः ॥
प्रातर्भवानीमभ्यर्च्य प्राप्नुयाद्वांछितं फलम्
śukreśātpaścimāśāyāṃ bhavānīṃ yo'bhivīkṣate ||
sarve manorathāstasya siddhyaṃtīha na saṃ śayaḥ
||35||शुक्रेशात्पश्चिमाशायां भवानीं योऽभिवीक्षते ॥
सर्वे मनोरथास्तस्य सिद्ध्यंतीह न सं शयः
kāśyāṃ sadaiva vastavyaṃ snātavyottaravāhinī ||
bhavānīśaṃkarau sevyau prāptavye bhuktimuktike
||36||काश्यां सदैव वस्तव्यं स्नातव्योत्तरवाहिनी ॥
भवानीशंकरौ सेव्यौ प्राप्तव्ये भुक्तिमुक्तिके
mātarbhavāni tava pādarajobhavāni mātarbhavāni tavadāsataro bhavāni ||
mātarbhavāni nabhavāni yathābhavesmiṃstvadbhāgbhavānyanudinaṃ na punarbhavāni
||37||मातर्भवानि तव पादरजोभवानि मातर्भवानि तवदासतरो भवानि ॥
मातर्भवानि नभवानि यथाभवेस्मिंस्त्वद्भाग्भवान्यनुदिनं न पुनर्भवानि
tiṣṭhatā gacchatā vāpi svapatā jāgratāpi vā ||
ayamatra sadā japyaḥ sukhāptyai kāśivāsinā
||38||तिष्ठता गच्छता वापि स्वपता जाग्रतापि वा ॥
अयमत्र सदा जप्यः सुखाप्त्यै काशिवासिना
īśānatīrthaṃ tatraiva bhavānītīrthasannidhau ||
tatra snāto ya īśānamarcayenna sa janmabhāk
||39||ईशानतीर्थं तत्रैव भवानीतीर्थसन्निधौ ॥
तत्र स्नातो य ईशानमर्चयेन्न स जन्मभाक्
jñānatīrthaṃ ca tatraiva jñānadaṃ savardā nṛṇām ||
kṛtābhiṣekastattīrthe dṛṣṭvā jñāneśvaraṃ śivam
||140||ज्ञानतीर्थं च तत्रैव ज्ञानदं सवर्दा नृणाम् ॥
कृताभिषेकस्तत्तीर्थे दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं शिवम्
jñānavāpīsamīpastho jñāneśo yaiḥ samarcitaḥ ||
jñānabhraṃśo na teṣāṃ syādapi paṃcatvamṛcchatām
||41||ज्ञानवापीसमीपस्थो ज्ञानेशो यैः समर्चितः ॥
ज्ञानभ्रंशो न तेषां स्यादपि पंचत्वमृच्छताम्
śailāditīrthaṃ tatraiva paramarddhi prakāśakam ||
tatra śrāddhādikaṃ kṛtvā dattvā dānaṃ svaśaktitaḥ
||42||शैलादितीर्थं तत्रैव परमर्द्धि प्रकाशकम् ॥
तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा दत्त्वा दानं स्वशक्तितः
śailādīśvaramālokya jñānavāpyā udagdiśi ||
labhedgaṇatvapadavīṃ nātra kāryā vicāraṇā
||43||शैलादीश्वरमालोक्य ज्ञानवाप्या उदग्दिशि ॥
लभेद्गणत्वपदवीं नात्र कार्या विचारणा
naṃditīrthādavācyāṃ tu viṣṇutīrthaṃ paraṃ mama ||
tatra piṃḍānvinirvāpya pitṝṇāmanṛṇo bhavet
||44||नंदितीर्थादवाच्यां तु विष्णुतीर्थं परं मम ॥
तत्र पिंडान्विनिर्वाप्य पितॄणामनृणो भवेत्
viṣṇutīrthe kṛtasnāno yo māṃ viṣṇuṃ vilokayet ||
viśveśāddakṣiṇepārśve viṣṇulokaṃ sa gacchati
||45||विष्णुतीर्थे कृतस्नानो यो मां विष्णुं विलोकयेत् ॥
विश्वेशाद्दक्षिणेपार्श्वे विष्णुलोकं स गच्छति
yaḥ pratyekādaśīṃ prāpya śayanīṃ bodhinīṃ tathā ||
kuryājjāgaraṇaṃ rātrau mama mūrtisamīpataḥ
||46||यः प्रत्येकादशीं प्राप्य शयनीं बोधिनीं तथा ॥
कुर्याज्जागरणं रात्रौ मम मूर्तिसमीपतः
prātaḥ samarcya māṃ bhaktyā bhojayitvā dvijānapi ||
dattvā gāḥ kāṃcanaṃ bhūmiṃ na bhūyo bhūmibhāgbhavet
||47||प्रातः समर्च्य मां भक्त्या भोजयित्वा द्विजानपि ॥
दत्त्वा गाः कांचनं भूमिं न भूयो भूमिभाग्भवेत्
kṛtvā tatra vratotsargaṃ vittaśāṭhyavivarjitaḥ ||
samyagvrataphalaṃ dhīmānprāpnotyeva mamājñayā
||48||कृत्वा तत्र व्रतोत्सर्गं वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥
सम्यग्व्रतफलं धीमान्प्राप्नोत्येव ममाज्ञया
mama tīrthādavācyāṃ tu tī rthaṃ paitāmahaṃ śubham ||
tatra śrāddhavidhānena tarpayitvā pitāmahān
||49||मम तीर्थादवाच्यां तु ती र्थं पैतामहं शुभम् ॥
तत्र श्राद्धविधानेन तर्पयित्वा पितामहान्
pitāmaheśvaraṃ liṃgaṃ brahmanāloparisthitam ||
pūjayitvā naro bhaktyā brahmalokamavāpnuyāt
||150||पितामहेश्वरं लिंगं ब्रह्मनालोपरिस्थितम् ॥
पूजयित्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्
brahmasrotaḥ samīpe tu kṛtaṃ karma śubhāśubham ||
parāmakṣayatāmeti śubhameva tataścaret
||51||ब्रह्मस्रोतः समीपे तु कृतं कर्म शुभाशुभम् ॥
परामक्षयतामेति शुभमेव ततश्चरेत्
atyalpamapi yatkarma kṛtamatra śubhāśubham ||
pralayepi na tasyāsti pralayo munisattama
||52||अत्यल्पमपि यत्कर्म कृतमत्र शुभाशुभम् ॥
प्रलयेपि न तस्यास्ति प्रलयो मुनिसत्तम
nābhitīrthamidaṃ proktaṃ nābhibhūtaṃ yataḥ kṣiteḥ ||
api brahmāṃḍagolasya nābhireṣā śubhodayā
||53||नाभितीर्थमिदं प्रोक्तं नाभिभूतं यतः क्षितेः ॥
अपि ब्रह्मांडगोलस्य नाभिरेषा शुभोदया
sā māṇikarṇikeyīyaṃ nābhirgāṃbhīryabhūmikā ||
brahmāṃḍagolakaṃ sarvaṃ yasyāmeti layodayam
||54||सा माणिकर्णिकेयीयं नाभिर्गांभीर्यभूमिका ॥
ब्रह्मांडगोलकं सर्वं यस्यामेति लयोदयम्
brahmanālaṃ paraṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam ||
tatsaṃgame naraḥ snātvā koṭijanma malaṃ haret
||55||ब्रह्मनालं परं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥
तत्संगमे नरः स्नात्वा कोटिजन्म मलं हरेत्
brahmanāle patedyeṣāmapi kīkasamātrakam ||
brahmāṃḍamaṃḍapāṃtaste na viśaṃti kadācana
||56||ब्रह्मनाले पतेद्येषामपि कीकसमात्रकम् ॥
ब्रह्मांडमंडपांतस्ते न विशंति कदाचन
tato bhāgīrathestīrthaṃ brahmanālācca dakṣiṇe ||
tatra snātvā naraḥ samyaṅmucyate brahmahatyayā
||57||ततो भागीरथेस्तीर्थं ब्रह्मनालाच्च दक्षिणे ॥
तत्र स्नात्वा नरः सम्यङ्मुच्यते ब्रह्महत्यया
bhāgīrathīśvaraṃ liṃgaṃ svargadvārasya sannidhau ||
darśanādbrahmahatyāyāḥ puraścaraṇamucyate
||58||भागीरथीश्वरं लिंगं स्वर्गद्वारस्य सन्निधौ ॥
दर्शनाद्ब्रह्महत्यायाः पुरश्चरणमुच्यते
aśubhāṃ gatimāpannā yasya pūrve pitāmahāḥ ||
tena bhāgīrathī tīrthe tarpaṇīyāḥ prayatnataḥ
||59||अशुभां गतिमापन्ना यस्य पूर्वे पितामहाः ॥
तेन भागीरथी तीर्थे तर्पणीयाः प्रयत्नतः
tatra bhāgīrathe tīrthe śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ ||
brāhmaṇānbhojayitvā tu brahmaloke nayetpitṝn
||160||तत्र भागीरथे तीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः ॥
ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु ब्रह्मलोके नयेत्पितॄन्
taddakṣiṇe mahātīrthaṃ khurakartari saṃjñitam ||
golokādāgatābhiśca gobhiryatkhurakoṭibhiḥ
||61||तद्दक्षिणे महातीर्थं खुरकर्तरि संज्ञितम् ॥
गोलोकादागताभिश्च गोभिर्यत्खुरकोटिभिः
sthapuṭīkṛtabhūbhāgaṃ tatastatkhura kartari ||
tasmiṃstīrthe kṛtasnānaḥ kṛtapiṃḍodakakriyaḥ
||62||स्थपुटीकृतभूभागं ततस्तत्खुर कर्तरि ॥
तस्मिंस्तीर्थे कृतस्नानः कृतपिंडोदकक्रियः
khurakartarīśaṃ liṃgaṃ dṛṣṭvā golokamāpnuyāt ||
godhanairna vimucyeta talliṃgasya samarcanāt
||63||खुरकर्तरीशं लिंगं दृष्ट्वा गोलोकमाप्नुयात् ॥
गोधनैर्न विमुच्येत तल्लिंगस्य समर्चनात्
dakṣiṇe khurakartaryā mārkaṃḍaṃ tīrthamuttamam ||
kṛtaśrāddhavidhānaśca tasmiṃstīrthe'ghahāriṇi
||64||दक्षिणे खुरकर्तर्या मार्कंडं तीर्थमुत्तमम् ॥
कृतश्राद्धविधानश्च तस्मिंस्तीर्थेऽघहारिणि
mārkaṃḍeyeśvaraṃ liṃgaṃ dṛṣṭvāyurdīrghamāpnuyāt ||
brahmatejobhivṛddhiṃ ca kīrtiṃ ca paramāṃ bhuvi
||65||मार्कंडेयेश्वरं लिंगं दृष्ट्वायुर्दीर्घमाप्नुयात् ॥
ब्रह्मतेजोभिवृद्धिं च कीर्तिं च परमां भुवि
vasiṣṭhatīrthaṃ paramaṃ mahāpātakanāśanam ||
tarpayitvā pitṝṃstatra vasiṣṭheśaṃ vilokya ca
||66||वसिष्ठतीर्थं परमं महापातकनाशनम् ॥
तर्पयित्वा पितॄंस्तत्र वसिष्ठेशं विलोक्य च
naro na lipyate pāpairjanmatrayasamarjitaiḥ ||
vasiṣṭhaloke vasati brahmateja samanvitaḥ
||67||नरो न लिप्यते पापैर्जन्मत्रयसमर्जितैः ॥
वसिष्ठलोके वसति ब्रह्मतेज समन्वितः
tatraivārudhaṃtī tīrthaṃ strīṇāṃ saubhāgyavadharnam ||
pativratābhistattīrthaṃ gāhanīyaṃ viśeṣataḥ
||68||तत्रैवारुधंती तीर्थं स्त्रीणां सौभाग्यवधर्नम् ॥
पतिव्रताभिस्तत्तीर्थं गाहनीयं विशेषतः
pauṃścalyajanito doṣastattīrthaparimajjanāt ||
kṣaṇādvināśa māgacchedaruṃdhatyāḥ prabhāvataḥ
||69||पौंश्चल्यजनितो दोषस्तत्तीर्थपरिमज्जनात् ॥
क्षणाद्विनाश मागच्छेदरुंधत्याः प्रभावतः
mārkaṃḍeyeśvarātprācyāṃ vasiṣṭheśvara pūjanāt ||
niṣpāpo jāyate martyo mahatpuṇyamavāpnuyāt
||170||मार्कंडेयेश्वरात्प्राच्यां वसिष्ठेश्वर पूजनात् ॥
निष्पापो जायते मर्त्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्
mūrtī vasiṣṭhāruṃdhatyostatra pūjye prayatnataḥ ||
na strī vaidhavyamāpnoti na pumānstrī viyogitām
||71||मूर्ती वसिष्ठारुंधत्योस्तत्र पूज्ये प्रयत्नतः ॥
न स्त्री वैधव्यमाप्नोति न पुमान्स्त्री वियोगिताम्
vasiṣṭhatīrthato yāmyāṃ narmadātīrthamuttamam ||
vidhāya śrāddhaṃ medhāvī narmadeśaṃvilokya ca
||72||वसिष्ठतीर्थतो याम्यां नर्मदातीर्थमुत्तमम् ॥
विधाय श्राद्धं मेधावी नर्मदेशंविलोक्य च
tatra dattvā mahādānaṃ padmayānavimucyate ||
tatastrisaṃdhyaṃ vai tīrthaṃ trisaṃdhyeśvara pūrvataḥ
||73||तत्र दत्त्वा महादानं पद्मयानविमुच्यते ॥
ततस्त्रिसंध्यं वै तीर्थं त्रिसंध्येश्वर पूर्वतः
tatra tīrthe naraḥ snātvā kṛtvā saṃdhyāṃ vidhānataḥ ||
saṃdhyākāla vilopotthapātakairnābhibhūyate
||74||तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा संध्यां विधानतः ॥
संध्याकाल विलोपोत्थपातकैर्नाभिभूयते
trisaṃdhyeśvaramālokya kṛtasaṃdhyasttrikālataḥ ||
trivedāvartajaṃ puṇyaṃ prāpnuyācchraddhayā dvijaḥ
||75||त्रिसंध्येश्वरमालोक्य कृतसंध्यस्त्त्रिकालतः ॥
त्रिवेदावर्तजं पुण्यं प्राप्नुयाच्छ्रद्धया द्विजः
tato'nuyoginītīrthaṃ narastatra kṛtāplavaḥ ||
dṛṣṭvā tu yoginīpīṭhaṃ yogasiddhimavāpnuyāt
||76||ततोऽनुयोगिनीतीर्थं नरस्तत्र कृताप्लवः ॥
दृष्ट्वा तु योगिनीपीठं योगसिद्धिमवाप्नुयात्
agasti tīrthe tatrāsti mahāghaugha vighātakṛt ||
tatra snātvā prayatnena dṛṣṭvāgastīcaśvaraṃ vibhum
||77||अगस्ति तीर्थे तत्रास्ति महाघौघ विघातकृत् ॥
तत्र स्नात्वा प्रयत्नेन दृष्ट्वागस्तीचश्वरं विभुम्
agastikuṃḍe ca tataḥ saṃtarpya ca pitāmahān ||
agastinā sametāṃ ca lopāmudrāṃ praṇamya ca
||78||अगस्तिकुंडे च ततः संतर्प्य च पितामहान् ॥
अगस्तिना समेतां च लोपामुद्रां प्रणम्य च
sarvapāpavinirmuktaḥ sarvakleśavivarjitaḥ ||
gacchetsa pūrvajaiḥ sārdhaṃ śivalokaṃ narottamaḥ
||79||सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वक्लेशविवर्जितः ॥
गच्छेत्स पूर्वजैः सार्धं शिवलोकं नरोत्तमः
dakṣiṇe'gastyatīrthācca tīrthamastyatipāvanam ||
gaṃgākeśavasaṃjñaṃ ca sarvapātakanāśanam
||180||दक्षिणेऽगस्त्यतीर्थाच्च तीर्थमस्त्यतिपावनम् ॥
गंगाकेशवसंज्ञं च सर्वपातकनाशनम्
tatra me śubhadāṃ mūrtiṃ mune tattīrthasaṃjñikām ||
saṃpūjya śraddhayā dhīmānmama loke mahīyate
||81||तत्र मे शुभदां मूर्तिं मुने तत्तीर्थसंज्ञिकाम् ॥
संपूज्य श्रद्धया धीमान्मम लोके महीयते
tatra piṃḍānvinirvāpya dattvā dānaṃ svaśaktitaḥ ||
śatasāṃvatsarīṃ tṛptiṃ pitṝṇāṃ sa samarpayet
||82||तत्र पिंडान्विनिर्वाप्य दत्त्वा दानं स्वशक्तितः ॥
शतसांवत्सरीं तृप्तिं पितॄणां स समर्पयेत्
maṇikarṇī parīmāṇametatte kīrtitaṃ mahat ||
sīmāvināyakādyāmyāṃ sarvavighnavighātanāt
||83||मणिकर्णी परीमाणमेतत्ते कीर्तितं महत् ॥
सीमाविनायकाद्याम्यां सर्वविघ्नविघातनात्
vairocaneśvarātprācyāmahaṃ vaikuṃṭhamādhavaḥ ||
tatra māṃ bhaktitobhyarcya vaikuṃṭhārcāmavāpnuyāt
||84||वैरोचनेश्वरात्प्राच्यामहं वैकुंठमाधवः ॥
तत्र मां भक्तितोभ्यर्च्य वैकुंठार्चामवाप्नुयात्
vīramādhavasaṃjñohaṃ vīreśātpaścime mune ||
tatra vratī samabhyarcya na yāmīṃ yātanāṃ labhet
||85||वीरमाधवसंज्ञोहं वीरेशात्पश्चिमे मुने ॥
तत्र व्रती समभ्यर्च्य न यामीं यातनां लभेत्
kālamādhavanāmāhaṃ kālabhairava sannidhau ||
kaliḥ kālo na kalayenmadbhaktamiti niścitam
||86||कालमाधवनामाहं कालभैरव सन्निधौ ॥
कलिः कालो न कलयेन्मद्भक्तमिति निश्चितम्
mārgaśīrṣasya śuklāyāmekādaśyāmupoṣitaḥ ||
tatra jāgaraṇaṃ kṛtvā yamaṃ nālokayetkvacit
||87||मार्गशीर्षस्य शुक्लायामेकादश्यामुपोषितः ॥
तत्र जागरणं कृत्वा यमं नालोकयेत्क्वचित्
nirvāṇanarasiṃhohaṃ pulastīśvaradakṣiṇe ||
bhakto nirvāṇamāpnoti tanmṛrtinamanādapi
||88||निर्वाणनरसिंहोहं पुलस्तीश्वरदक्षिणे ॥
भक्तो निर्वाणमाप्नोति तन्मृर्तिनमनादपि
mahābalanṛsiṃhohamoṃkārātpūrvato mune ||
dūtānmahābalānyāmyānna paśyettu tadarcakaḥ
||69||महाबलनृसिंहोहमोंकारात्पूर्वतो मुने ॥
दूतान्महाबलान्याम्यान्न पश्येत्तु तदर्चकः
pracaṃḍanarasiṃhohaṃ caṃḍabhairavapūrvataḥ |
pracaṃḍamapyaghaṃ kṛtvā niṣpāpmā syāttadarcanāt
||190||प्रचंडनरसिंहोहं चंडभैरवपूर्वतः ।
प्रचंडमप्यघं कृत्वा निष्पाप्मा स्यात्तदर्चनात्
ahaṃ girinṛsiṃhosmi taddehalivināyakāt ||
prācyāṃ prabalapāpau ghagajānāṃ pravidāraṇaḥ
||91||अहं गिरिनृसिंहोस्मि तद्देहलिविनायकात् ॥
प्राच्यां प्रबलपापौ घगजानां प्रविदारणः
mahābhayaharaścāhaṃ narasiṃho mahāmune ||
pitāmaheśvarātpaścādbhakta sādhvasasādhvasaḥ
||92||महाभयहरश्चाहं नरसिंहो महामुने ॥
पितामहेश्वरात्पश्चाद्भक्त साध्वससाध्वसः
atyugranarasiṃhohaṃ kalaśeśvarapaścime ||
atyugramapi pāpaughaṃ harāmi śraddhayārcitaḥ
||93||अत्युग्रनरसिंहोहं कलशेश्वरपश्चिमे ॥
अत्युग्रमपि पापौघं हरामि श्रद्धयार्चितः
jvālāmālīnṛsiṃho'haṃ jvālāmukhyāḥ samīpataḥ ||
saṃjvālayāmi pāpaugha tṛṇāni paripūjitaḥ
||94||ज्वालामालीनृसिंहोऽहं ज्वालामुख्याः समीपतः ॥
संज्वालयामि पापौघ तृणानि परिपूजितः
kolāhalanṛsiṃhosmi daityadānavamardanaḥ ||
mamanāmasamuccārādaghakolāhalo yataḥ
||95||कोलाहलनृसिंहोस्मि दैत्यदानवमर्दनः ॥
ममनामसमुच्चारादघकोलाहलो यतः
kaṃkālabhairavo yatra kāśīrakṣaṇadakṣadhīḥ ||
tatra māṃ bhaktitobhyarcya nopasargairnirudhyate
||96||कंकालभैरवो यत्र काशीरक्षणदक्षधीः ॥
तत्र मां भक्तितोभ्यर्च्य नोपसर्गैर्निरुध्यते
viṭaṃkanarasiṃhosmi nīlakaṃṭheśvarādanu ||
tatra māṃ śraddhayā pūjya naro bhavati nirbhayaḥ
||97||विटंकनरसिंहोस्मि नीलकंठेश्वरादनु ॥
तत्र मां श्रद्धया पूज्य नरो भवति निर्भयः
anaṃtavāmanaścāhamanaṃteśvarasannidhau ||
anaṃtānyapi bhaktasya kaluṣāṇi hare'rcitaḥ
||98||अनंतवामनश्चाहमनंतेश्वरसन्निधौ ॥
अनंतान्यपि भक्तस्य कलुषाणि हरेऽर्चितः
dadhivāmanasaṃjñohaṃ bhaktānāṃ dadhibhaktadaḥ ||
yannāmasmaraṇādeva na daridro naro bhavet
||99||दधिवामनसंज्ञोहं भक्तानां दधिभक्तदः ॥
यन्नामस्मरणादेव न दरिद्रो नरो भवेत्
trivikramosmyahaṃ kāśyāmudīcyāṃ ca trilocanāt ||
dadāmi pūjito lakṣmīṃ harāmi vṛjinānyapi
||200||त्रिविक्रमोस्म्यहं काश्यामुदीच्यां च त्रिलोचनात् ॥
ददामि पूजितो लक्ष्मीं हरामि वृजिनान्यपि
balivāmananāmāhaṃ balinā paripūjitaḥ ||
balibhadreśvarātprācyāṃ bhaktānāṃ balavardhanaḥ
||11||बलिवामननामाहं बलिना परिपूजितः ॥
बलिभद्रेश्वरात्प्राच्यां भक्तानां बलवर्धनः
dakṣiṇe bhavatīrthācca tāmradvīpādihāgataḥ ||
nāmnā tāmravarāhosmi bhaktānāṃ ciṃtitārthadaḥ
||2||दक्षिणे भवतीर्थाच्च ताम्रद्वीपादिहागतः ॥
नाम्ना ताम्रवराहोस्मि भक्तानां चिंतितार्थदः
mune dharaṇivārāhaḥ prayāgeśvarasannidhau ||
snātvā vārāhatīrthetra dṛṣṭvā māṃ kiṭi rūpiṇam
||3||मुने धरणिवाराहः प्रयागेश्वरसन्निधौ ॥
स्नात्वा वाराहतीर्थेत्र दृष्ट्वा मां किटि रूपिणम्
saṃpūjya bahubhāvena na viśedyonisaṃkaṭam ||
tatrālpamapi dattvānnaṃ dharādānaphalaṃ labhet
||4||संपूज्य बहुभावेन न विशेद्योनिसंकटम् ॥
तत्राल्पमपि दत्त्वान्नं धरादानफलं लभेत्
mahākaluṣagaṃbhīra sāgare nipatañjanaḥ ||
mama bhaktyuḍupaṃ prāpya pralayepi na majjati
||5||महाकलुषगंभीर सागरे निपतञ्जनः ॥
मम भक्त्युडुपं प्राप्य प्रलयेपि न मज्जति
ahaṃ kokāvarāhosmi kiṭīśvarasamīpataḥ ||
tatra māṃ pūjayanmartyo labhate ciṃtitaphalam
||6||अहं कोकावराहोस्मि किटीश्वरसमीपतः ॥
तत्र मां पूजयन्मर्त्यो लभते चिंतितफलम्
nārāyaṇāḥ śataṃ paṃca śataṃ ca jalaśāyinaḥ ||
triṃśatkamaṭharūpāṇi matsyarūpāṇi viṃśatiḥ
||7||नारायणाः शतं पंच शतं च जलशायिनः ॥
त्रिंशत्कमठरूपाणि मत्स्यरूपाणि विंशतिः
gopālāśca śataṃ sāṣṭaṃ buddhāḥ saṃti sahasraśaḥ ||
triṃśatarāmāśca rāmā ekottaraṃśatam
||8||गोपालाश्च शतं साष्टं बुद्धाः संति सहस्रशः ॥
त्रिंशतरामाश्च रामा एकोत्तरंशतम्
viṣṇurūposmyahaṃ caiko muktimaṃḍapamadhyataḥ ||
munekṛtaprasādena viśveśena śritaḥ svayam
||9||विष्णुरूपोस्म्यहं चैको मुक्तिमंडपमध्यतः ॥
मुनेकृतप्रसादेन विश्वेशेन श्रितः स्वयम्
nārāyaṇasvarūpeṇa gaṇāścakragadodyatāḥ ||
kurvaṃti rakṣāṃ kṣetrasya parito niyutāni ṣaṭ
||210||नारायणस्वरूपेण गणाश्चक्रगदोद्यताः ॥
कुर्वंति रक्षां क्षेत्रस्य परितो नियुतानि षट्
sognibiṃduriti śrutvā saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ ||
punaḥ papraccha medhāvī mūrtibhedānvada prabho
||11||सोग्निबिंदुरिति श्रुत्वा संप्रहृष्टतनूरुहः ॥
पुनः पप्रच्छ मेधावी मूर्तिभेदान्वद प्रभो
hitāya nijabhaktānāṃ mama saṃdehaśāṃtaye ||
kati te mūrtayonaṃta kathaṃ jñeyāstathā vada
||12||हिताय निजभक्तानां मम संदेहशांतये ॥
कति ते मूर्तयोनंत कथं ज्ञेयास्तथा वद
ityākarṇya vacastasyāgnibiṃdostapasāṃ nidheḥ ||
uvāca bhagavānviṣṇurmūrtibhedānanukramāta
||13||इत्याकर्ण्य वचस्तस्याग्निबिंदोस्तपसां निधेः ॥
उवाच भगवान्विष्णुर्मूर्तिभेदाननुक्रमात
yāñśrutvāpi hi no martyo yamagocaratāṃ vrajet ||
keśavādīṃścaturviṃśadbhedānāha prajāpatiḥ
||14||याञ्श्रुत्वापि हि नो मर्त्यो यमगोचरतां व्रजेत् ॥
केशवादींश्चतुर्विंशद्भेदानाह प्रजापतिः
śrīviṣṇuruvāca
agnibiṃdo mahāprājña śṛṇu te kathayāmyaham ||
ādyadakṣiṇahastācca viddhi sṛṣṭikramānmune
||15||अग्निबिंदो महाप्राज्ञ शृणु ते कथयाम्यहम् ॥
आद्यदक्षिणहस्ताच्च विद्धि सृष्टिक्रमान्मुने
śaṃkhacakragadāpadmairmūrtiṃ jānīhi kaiśavīm ||
pūjitā yā nṛṇāṃ kuryācciṃtitārthamasaṃśayam
||16||शंखचक्रगदापद्मैर्मूर्तिं जानीहि कैशवीम् ॥
पूजिता या नृणां कुर्याच्चिंतितार्थमसंशयम्
madhuhā paricetavyaḥ śaṃkhapadmagadāsibhiḥ ||
vairiṇo nāśamāyāṃti tanmūrtiparisevanāt
||17||मधुहा परिचेतव्यः शंखपद्मगदासिभिः ॥
वैरिणो नाशमायांति तन्मूर्तिपरिसेवनात्
saṃkarṣaṇaḥ samarcyotra śaṃkhābjārigadāyudhaḥ ||
tanmūrtipūjanājjātu jaṃturna syātpunarbhavī
||18||संकर्षणः समर्च्योत्र शंखाब्जारिगदायुधः ॥
तन्मूर्तिपूजनाज्जातु जंतुर्न स्यात्पुनर्भवी
śaṃkhakaumodakīcakrapadmairdāmodarorcyate ||
dadāti vittaṃ putrāṃśca godhanaṃ dhānyameva hi
||19||शंखकौमोदकीचक्रपद्मैर्दामोदरोर्च्यते ॥
ददाति वित्तं पुत्रांश्च गोधनं धान्यमेव हि
vāmanaḥ śaṃkhacakrābjagadābhirupalakṣitaḥ ||
lakṣmīvaṃtaṃ janaṃ kuryādgṛhepi paridhāritaḥ
||220||वामनः शंखचक्राब्जगदाभिरुपलक्षितः ॥
लक्ष्मीवंतं जनं कुर्याद्गृहेपि परिधारितः
pāṃcajanyaṃ gadāṃpadmaṃ citramūrti sudarśanam ||
pradyumnaḥ pūjyate martyairbahudyumnaṃ prayacchati
||21||पांचजन्यं गदांपद्मं चित्रमूर्ति सुदर्शनम् ॥
प्रद्युम्नः पूज्यते मर्त्यैर्बहुद्युम्नं प्रयच्छति
ūrdhvavāmakarātsṛṣṭyā viṣṇvādyaṃ ṣaṭkamucyate ||
yasya smaraṇamātreṇa vilīyaṃtegharāśayaḥ
||22||ऊर्ध्ववामकरात्सृष्ट्या विष्ण्वाद्यं षट्कमुच्यते ॥
यस्य स्मरणमात्रेण विलीयंतेघराशयः
śaṃkhāribhyāṃ gadābjābhyāṃ pūjyo viṣṇuḥ śriye naraiḥ ||
śaṃkhapadmagadācakrairmādhavaḥ paramarddhidaḥ
||23||शंखारिभ्यां गदाब्जाभ्यां पूज्यो विष्णुः श्रिये नरैः ॥
शंखपद्मगदाचक्रैर्माधवः परमर्द्धिदः
dhyeyo'niruddhaḥ saṃsiddhyai śaṃkhābjārigadodyataḥ ||
śaṃkhena gadayā cakrāṃbujābhyāṃ puruṣottamaḥ
||24||ध्येयोऽनिरुद्धः संसिद्ध्यै शंखाब्जारिगदोद्यतः ॥
शंखेन गदया चक्रांबुजाभ्यां पुरुषोत्तमः
adhokṣajo janiharaḥ śaṃkhāryabjagado mune ||
śaṃkhakaumodakīpadmacakrairdhyeyo janārdanaḥ
||25||अधोक्षजो जनिहरः शंखार्यब्जगदो मुने ॥
शंखकौमोदकीपद्मचक्रैर्ध्येयो जनार्दनः
adhovāmakarātsṛṣṭyā ṣaḍagoṃvidādi mūrtayaḥ ||
śaṃkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ goviṃdo bibhṛyātsadā
||26||अधोवामकरात्सृष्ट्या षडगोंविदादि मूर्तयः ॥
शंखं चक्रं गदां पद्मं गोविंदो बिभृयात्सदा
śaṃkhapadmagadācakrairarcyo lakṣmyai trivikramaḥ ||
śaṃkhābjacakraṃ bibhrāṇo gadāvāñśrīdharaḥ śriye
||27||शंखपद्मगदाचक्रैरर्च्यो लक्ष्म्यै त्रिविक्रमः ॥
शंखाब्जचक्रं बिभ्राणो गदावाञ्श्रीधरः श्रिये
hṛṣīkeśaśca śaṃkhena gadācakrāṃbujairmataḥ ||
nṛsiṃhaḥ śaṃkhacakrābhyāṃ padmena gadayohyate
||28||हृषीकेशश्च शंखेन गदाचक्रांबुजैर्मतः ॥
नृसिंहः शंखचक्राभ्यां पद्मेन गदयोह्यते
acyuta śaṃkhabhṛnnityaṃ gadāpadmarathāṃgavān ||
dakṣiṇādhaḥ karādūhyā vāsudevādayaśca ṣaṭ
||29||अच्युत शंखभृन्नित्यं गदापद्मरथांगवान् ॥
दक्षिणाधः करादूह्या वासुदेवादयश्च षट्
vāsudevaśca śaṃkhāri gadājalajabhṛtsadā ||
śaṃkhāṃbuja gadācakrī dhyeyo nārāyaṇo nṛbhiḥ
||230||वासुदेवश्च शंखारि गदाजलजभृत्सदा ॥
शंखांबुज गदाचक्री ध्येयो नारायणो नृभिः
śaṃkhī padmī padmanābho jñeyaścakrī gadī mune ||
upeṃdraḥ śaṃkhavānnityaṃ gadāri kamalāyudhaḥ
||31||शंखी पद्मी पद्मनाभो ज्ञेयश्चक्री गदी मुने ॥
उपेंद्रः शंखवान्नित्यं गदारि कमलायुधः
harirharedaghaṃ śaṃkhī cakrī padmī gadī nṛṇām ||
śaṃkhena gadayā padmacakrābhyāṃ kṛṣṇa ucyate
||32||हरिर्हरेदघं शंखी चक्री पद्मी गदी नृणाम् ॥
शंखेन गदया पद्मचक्राभ्यां कृष्ण उच्यते
ete bhedā mayā khyātāḥ svamūrtīnāṃ mahāmune ||
yānvijñāya dhruvaṃ martyo bhuktiṃ muktiṃ ca viṃdati
||33||एते भेदा मया ख्याताः स्वमूर्तीनां महामुने ॥
यान्विज्ञाय ध्रुवं मर्त्यो भुक्तिं मुक्तिं च विंदति
evaṃ vadati goviṃde munaye cāgnibiṃdave ||
pakṣīṃdraḥ pakṣavikṣiptavipakṣo'kṣipathaṃ gataḥ
||34||एवं वदति गोविंदे मुनये चाग्निबिंदवे ॥
पक्षींद्रः पक्षविक्षिप्तविपक्षोऽक्षिपथं गतः
prāha ca praṇipatyāśu tryakṣasyāgamanaṃ mudā ||
saṃbhrameṇa hṛṣīkeśaḥ kveśa ityavadattataḥ
||35||प्राह च प्रणिपत्याशु त्र्यक्षस्यागमनं मुदा ॥
संभ्रमेण हृषीकेशः क्वेश इत्यवदत्ततः
garuḍa uvāca
pratyakṣaḥ kriyatāmeṣa mahāvṛṣabhaketanaḥ ||
yasya dhvajasya ratnārciḥ pūrayedrodasīmimām
||36||प्रत्यक्षः क्रियतामेष महावृषभकेतनः ॥
यस्य ध्वजस्य रत्नार्चिः पूरयेद्रोदसीमिमाम्
lokalocananirmāṇa saphalīkaraṇakṣamam ||
koṭimārtaṃḍavidyota pradyotita digānanam
||37||लोकलोचननिर्माण सफलीकरणक्षमम् ॥
कोटिमार्तंडविद्योत प्रद्योतित दिगाननम्
nirīkṣya puṃḍarīkākṣastryakṣasya vṛṣabhadhvajam ||
vimānināṃ vimānaughaiḥ parītagaganāṃgaṇam
||38||निरीक्ष्य पुंडरीकाक्षस्त्र्यक्षस्य वृषभध्वजम् ॥
विमानिनां विमानौघैः परीतगगनांगणम्
mahāvādyani nādaughaiḥpratisvānita kaṃdaram ||
vidyādharī parikṣipta puṣpāṃjali sugaṃdhitam
||39||महावाद्यनि नादौघैःप्रतिस्वानित कंदरम् ॥
विद्याधरी परिक्षिप्त पुष्पांजलि सुगंधितम्
praṇamya dūrādapica saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ ||
abhyutthātuṃ manaścakre śaṃkhacakragadādharaḥ
||240||प्रणम्य दूरादपिच संप्रहृष्टतनूरुहः ॥
अभ्युत्थातुं मनश्चक्रे शंखचक्रगदाधरः
agnibiṃdumatha prāha muktidastu mudāṃnidhiḥ ||
idaṃ sudarśanaṃ cakraṃ spṛśāsavyenapāṇinā
||41||अग्निबिंदुमथ प्राह मुक्तिदस्तु मुदांनिधिः ॥
इदं सुदर्शनं चक्रं स्पृशासव्येनपाणिना
agnibiṃduritiproktaḥ spṛśedyāvatsudarśanam ||
tāvatsudarśano jātaḥ paramānugrahāddhareḥ
||42||अग्निबिंदुरितिप्रोक्तः स्पृशेद्यावत्सुदर्शनम् ॥
तावत्सुदर्शनो जातः परमानुग्रहाद्धरेः
skaṃda uvāca
jyotīrūpotha sa muniḥ kaustubhe jyotiṣāṃ tanau ||
ekībhūtaḥ kalaśaja biṃdumādhavasevanāt
||43||ज्योतीरूपोथ स मुनिः कौस्तुभे ज्योतिषां तनौ ॥
एकीभूतः कलशज बिंदुमाधवसेवनात्
biṃdumādhavapādābja bhramarīkṛtamānasāḥ ||
agnibiṃdūpamāṃyāṃti kalaśodbhava niścitam
||44||बिंदुमाधवपादाब्ज भ्रमरीकृतमानसाः ॥
अग्निबिंदूपमांयांति कलशोद्भव निश्चितम्
kāśyāṃ sadaiva vastavyaṃ draṣṭavyo biṃdumādhavaḥ ||
śrotavyamidamākhyānaṃ jetavyā jagatāṃ gatiḥ
||45||काश्यां सदैव वस्तव्यं द्रष्टव्यो बिंदुमाधवः ॥
श्रोतव्यमिदमाख्यानं जेतव्या जगतां गतिः
puṇyā paṃcanadotpattiḥ puṇyā mādhavasaṃkathā ||
puṇyo vārāṇasī vāsaḥ saṃbhavetpuṇyajanmanām
||46||पुण्या पंचनदोत्पत्तिः पुण्या माधवसंकथा ॥
पुण्यो वाराणसी वासः संभवेत्पुण्यजन्मनाम्
agnibiṃdoḥ stutiṃ yotra mādhavāgre paṭhiṣyati ||
samṛddhasarvakāmaḥ sa mokṣalakṣmīpatirbhavet
||47||अग्निबिंदोः स्तुतिं योत्र माधवाग्रे पठिष्यति ॥
समृद्धसर्वकामः स मोक्षलक्ष्मीपतिर्भवेत्
śrāddhakāle sadā japyamidamākhyānamuttamam ||
dvijānāṃ bhuṃjamānānāṃ purastātparatṛptaye
||48||श्राद्धकाले सदा जप्यमिदमाख्यानमुत्तमम् ॥
द्विजानां भुंजमानानां पुरस्तात्परतृप्तये
japtavyamidamākhyānaṃ parvakāle viśeṣataḥ ||
puṇye paṃcanadābhyāśe puṇyalakṣmīvivṛddhaye
||49||जप्तव्यमिदमाख्यानं पर्वकाले विशेषतः ॥
पुण्ये पंचनदाभ्याशे पुण्यलक्ष्मीविवृद्धये
paṭhitavyaḥ prayatnena biṃdumādhavasaṃbhavaḥ ||
śrotavyaḥ parayā bhaktyā bhuktimuktisamṛddhaye
||250||पठितव्यः प्रयत्नेन बिंदुमाधवसंभवः ॥
श्रोतव्यः परया भक्त्या भुक्तिमुक्तिसमृद्धये
saṃprāpte vāsare viṣṇo rātrau jāgaraṇānvitaḥ ||
śrutvākhyānamidaṃ puṇyaṃ vaikuṃṭhe vasatiṃ labhet
||251||संप्राप्ते वासरे विष्णो रात्रौ जागरणान्वितः ॥
श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं वैकुंठे वसतिं लभेत्
iti śrīskāṃde mahāpuraṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārddhe biṃdumādhavāvirbhāvo mādhavāgnibiṃdusaṃvāda vaiṣṇavatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamodhyāyaḥ || 61 ||