gaṇapreṣaṇam
agastiruvāca
apūveṃyaṃ kathā khyātā brahmaṇo brahmavittama ||
kiṃ cakāra punaḥ śaṃbhustatra brahmaṇyapi sthite
||1||अपूवेंयं कथा ख्याता ब्रह्मणो ब्रह्मवित्तम ॥
किं चकार पुनः शंभुस्तत्र ब्रह्मण्यपि स्थिते
skaṃda uvāca
śṛṇvagastya mahābhāga kāśyāṃ brahmaṇyapisthite ||
giriśaściṃtayāmāsa bhṛśamudvignamānasaḥ
||2||शृण्वगस्त्य महाभाग काश्यां ब्रह्मण्यपिस्थिते ॥
गिरिशश्चिंतयामास भृशमुद्विग्नमानसः
purī sā yādṛśī kāśī vaśīkaraṇabhūmikā ||
na tādṛśīdṛśīhāsītkvacinme prāyaśo dhruvam
||3||पुरी सा यादृशी काशी वशीकरणभूमिका ॥
न तादृशीदृशीहासीत्क्वचिन्मे प्रायशो ध्रुवम्
yo yo yāti purīṃ tāṃ tu sa sa tatraiva tiṣṭhati ||
abhūvannanuyoginyo'yoginyaḥ kāśisaṃgatāḥ
||4||यो यो याति पुरीं तां तु स स तत्रैव तिष्ठति ॥
अभूवन्ननुयोगिन्योऽयोगिन्यः काशिसंगताः
akiṃcitkaratāṃ prāptaḥ sa sahasrakaropyaram ||
vidhirvidhānadakṣopi na me sa savidhobhavat
||5||अकिंचित्करतां प्राप्तः स सहस्रकरोप्यरम् ॥
विधिर्विधानदक्षोपि न मे स सविधोभवत्
ciṃtayanniti deveśo gaṇānārahūya bhūriśaḥ ||
preṣayāmāsa bho yāta kṣipraṃ vārāṇasīṃ purīm
||6||चिंतयन्निति देवेशो गणानारहूय भूरिशः ॥
प्रेषयामास भो यात क्षिप्रं वाराणसीं पुरीम्
kiṃ kurvaṃti tu yoginyaḥ kiṃ karoti sa bhānumān ||
gatvā vitta tvarāyuktā vidhiśca vidadhāti kim
||7||किं कुर्वंति तु योगिन्यः किं करोति स भानुमान् ॥
गत्वा वित्त त्वरायुक्ता विधिश्च विदधाति किम्
nāmagrāhaṃ tataḥ'praiṣīdbahumāna puraḥsaram ||
śaṃkukarṇa mahākāla ghaṭākarṇa mahodara
||8||नामग्राहं ततःऽप्रैषीद्बहुमान पुरःसरम् ॥
शंकुकर्ण महाकाल घटाकर्ण महोदर
somanaṃdinnaṃdiṣeṇa kāla piṃgala kukkuṭa ||
kuṃḍodara mayūrākṣa bāṇa gokarṇa tāraka
||9||सोमनंदिन्नंदिषेण काल पिंगल कुक्कुट ॥
कुंडोदर मयूराक्ष बाण गोकर्ण तारक
tilaparṇa smṛlakarṇa dṛmicaṃḍa prabhāmaya ||
sukeśa viṃdate chāga kapardinpiṃgalākṣaka
||10||तिलपर्ण स्मृलकर्ण दृमिचंड प्रभामय ॥
सुकेश विंदते छाग कपर्दिन्पिंगलाक्षक
vīrabhadra kirātākhya caturmukha nikuṃbhaka ||
paṃcākṣabhārabhūtākhya tryakṣa kṣemaka lāṃgalin
||11||वीरभद्र किराताख्य चतुर्मुख निकुंभक ॥
पंचाक्षभारभूताख्य त्र्यक्ष क्षेमक लांगलिन्
virādha sumukhāṣāḍhe bhavaṃto mama sūnavaḥ ||
yathemau skaṃdaheraṃbau naigameyo yathā tvayam
||12||विराध सुमुखाषाढे भवंतो मम सूनवः ॥
यथेमौ स्कंदहेरंबौ नैगमेयो यथा त्वयम्
yathā śākhaviśākhau ca yathemau naṃdibhṛṃgiṇau ||
bhavatsu vidyamāneṣu mahāvikramaśāliṣu
||13||यथा शाखविशाखौ च यथेमौ नंदिभृंगिणौ ॥
भवत्सु विद्यमानेषु महाविक्रमशालिषु
kāśīpravṛttiṃ no jāne divodāsanṛpasya ca ||
yoginyarkavidhīnāṃ ca taddvau yātaṃ bhavatsvamū
||14||काशीप्रवृत्तिं नो जाने दिवोदासनृपस्य च ॥
योगिन्यर्कविधीनां च तद्द्वौ यातं भवत्स्वमू
śaṃkukarṇamahākālau kālasyāpi prakaṃpanau ||
jñātuṃ vārāṇasīvārtāmāyātaṃ catvarānvitau
||15||शंकुकर्णमहाकालौ कालस्यापि प्रकंपनौ ॥
ज्ञातुं वाराणसीवार्तामायातं चत्वरान्वितौ
kṛtapratijñau to(?) tūrṇaṃ prāpya vārāṇasīṃ purīm ||
śaṃkukarṇamahākālau vismṛtya śāṃbhavīṃ giram
||16||कृतप्रतिज्ञौ तो(?) तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् ॥
शंकुकर्णमहाकालौ विस्मृत्य शांभवीं गिरम्
yathaiṃdrajālikīṃ dṛṣṭvā māyāmiha vicakṣaṇaḥ ||
kṣaṇena mohamāyāti kāśīṃ vīkṣya tathaiva tau
||17||यथैंद्रजालिकीं दृष्ट्वा मायामिह विचक्षणः ॥
क्षणेन मोहमायाति काशीं वीक्ष्य तथैव तौ
aho mohasya māhātmyamaho bhāgyaviparyayaḥ ||
nirvāṇarāśiṃ yatkāśīṃ prāpya yāṃtyanyato'budhāḥ
||18||अहो मोहस्य माहात्म्यमहो भाग्यविपर्ययः ॥
निर्वाणराशिं यत्काशीं प्राप्य यांत्यन्यतोऽबुधाः
tatyaje yairiyaṃ kāśī mahāśīrvādabhūbhikā ||
teṣāṃ karatalānmuktiḥ prāptāpi parito gatā
||19||तत्यजे यैरियं काशी महाशीर्वादभूभिका ॥
तेषां करतलान्मुक्तिः प्राप्तापि परितो गता
yatra sarvāvabhṛthataḥ snānamātraṃ viśiṣyate ||
apyuṣṇīkṛtapānīyaistāṃ kāśīṃ kaḥ parityajet
||20||यत्र सर्वावभृथतः स्नानमात्रं विशिष्यते ॥
अप्युष्णीकृतपानीयैस्तां काशीं कः परित्यजेत्
yatraikapuṣpadānena śivaliṃgasya mūrdhani ||
daśasauvarṇikaṃ puṇyaṃ kastāṃ kāśīṃ parityajet
||21||यत्रैकपुष्पदानेन शिवलिंगस्य मूर्धनि ॥
दशसौवर्णिकं पुण्यं कस्तां काशीं परित्यजेत्
yatra daṃḍapraṇāmena apyekena śivāgrataḥ ||
tucchameṃdrapadaṃprāhustāṃ kāśīṃ ko vimuṃcati
||22||यत्र दंडप्रणामेन अप्येकेन शिवाग्रतः ॥
तुच्छमेंद्रपदंप्राहुस्तां काशीं को विमुंचति
yatraikadvijamātraṃ tu bhojayitvā yathecchayā ||
vājapeyādhikaṃ puṇyaṃ tāṃ kāśīṃ ko vimuṃcati
||23||यत्रैकद्विजमात्रं तु भोजयित्वा यथेच्छया ॥
वाजपेयाधिकं पुण्यं तां काशीं को विमुंचति
ekāṃ gāṃ yatra dattvā vai vidhivadbrāhmaṇāya vai ||
labhedayuta gopuṇyaṃ kastāṃ kāśīṃ tyajetsudhīḥ
||24||एकां गां यत्र दत्त्वा वै विधिवद्ब्राह्मणाय वै ॥
लभेदयुत गोपुण्यं कस्तां काशीं त्यजेत्सुधीः
ekaliṃgaṃ pratiṣṭhāpya yatra saṃsthāpitaṃ bhavet ||
api trailokyamakhilaṃ tāṃ kāśīṃ kaḥ samujjhati
||25||एकलिंगं प्रतिष्ठाप्य यत्र संस्थापितं भवेत् ॥
अपि त्रैलोक्यमखिलं तां काशीं कः समुज्झति
pariniścitya tāvitthaṃ liṃge saṃsthāpya puṇyade ||
tatraiva saṃsthitiṃ prāptau kāśīṃ nādyāpi muṃcataḥ
||26||परिनिश्चित्य तावित्थं लिंगे संस्थाप्य पुण्यदे ॥
तत्रैव संस्थितिं प्राप्तौ काशीं नाद्यापि मुंचतः
śaṃkukarṇeśvaraṃ liṃgaṃ śaṃkukarṇa ga ṇārcitam ||
dṛṣṭvā na jāyate jaṃturjātu māturmahodare
||27||शंकुकर्णेश्वरं लिंगं शंकुकर्ण ग णार्चितम् ॥
दृष्ट्वा न जायते जंतुर्जातु मातुर्महोदरे
viśveśādvāyudigbhāge śaṃkukarṇeśvaraṃ naraḥ ||
saṃpūjya na viśedatra ghore saṃsārasāgare
||28||विश्वेशाद्वायुदिग्भागे शंकुकर्णेश्वरं नरः ॥
संपूज्य न विशेदत्र घोरे संसारसागरे
mahākāleśvaraṃ liṃgaṃ mahākālagaṇārcitam ||
arcayitvā ca natvā ca stutvā kālabhayaṃ kutaḥ
||29||महाकालेश्वरं लिंगं महाकालगणार्चितम् ॥
अर्चयित्वा च नत्वा च स्तुत्वा कालभयं कुतः
skaṃda uvāca
śaṃkukarṇe mahākāle ciraṃtana vilaṃbite ||
jñātvā sarvajñanāthotha prāhaipīdaparau gaṇau
||30||शंकुकर्णे महाकाले चिरंतन विलंबिते ॥
ज्ञात्वा सर्वज्ञनाथोथ प्राहैपीदपरौ गणौ
ghaṃṭākarṇa tvamāgaccha mahodara mahāmate ||
kāśīṃ yātaṃ yuvāṃ tūrṇaṃ jñātuṃ tatratya ceṣṭitam
||31||घंटाकर्ण त्वमागच्छ महोदर महामते ॥
काशीं यातं युवां तूर्णं ज्ञातुं तत्रत्य चेष्टितम्
ityagaste gaṇau tau tu gatvā kāśīṃ mahāpurīm ||
vyāvṛtyādyāpi no yātau kvāpi tatraiva saṃsthitau
||32||इत्यगस्ते गणौ तौ तु गत्वा काशीं महापुरीम् ॥
व्यावृत्याद्यापि नो यातौ क्वापि तत्रैव संस्थितौ
ghaṃṭākarṇeśvaraṃ liṃgaṃ ghaṃṭākarṇa gaṇottamaḥ ||
kāśyāṃ saṃsthāpya vidhivatsvayaṃ tatraiva nirvṛtaḥ
||33||घंटाकर्णेश्वरं लिंगं घंटाकर्ण गणोत्तमः ॥
काश्यां संस्थाप्य विधिवत्स्वयं तत्रैव निर्वृतः
kuṃḍaṃ tatraiva saṃsthāpya liṃgasnapanakarmaṇe ||
nādyāpi sa tyajetkāśīṃ dhyāyam̐lliṃgaṃ tathaiva hi
||34||कुंडं तत्रैव संस्थाप्य लिंगस्नपनकर्मणे ॥
नाद्यापि स त्यजेत्काशीं ध्यायँल्लिंगं तथैव हि
mahodaropi tatprācyāṃ śivadhyānaparāyaṇaḥ ||
mahodareśvaraṃ liṃgaṃ dhyāyedadyāpi kuṃbhaja
||35||महोदरोपि तत्प्राच्यां शिवध्यानपरायणः ॥
महोदरेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि कुंभज
mahodareśvaraṃ dṛṣṭvā vārāṇasyāṃ dvijottama ||
kadācidapi vai mātuḥ praviśennaudarīṃ darīm
||36||महोदरेश्वरं दृष्ट्वा वाराणस्यां द्विजोत्तम ॥
कदाचिदपि वै मातुः प्रविशेन्नौदरीं दरीम्
ghaṃṭākarṇa hrade snātvā dṛṣṭvā vyāseśvaraṃ vibhum ||
yatra kutra vipannopi vārāṇasyāṃ mṛto bhavet
||37||घंटाकर्ण ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं विभुम् ॥
यत्र कुत्र विपन्नोपि वाराणस्यां मृतो भवेत्
ghaṃṭākarṇe mahātīrthe śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ ||
api durgatimāpannānuddharetsaptapūrvajān
||38||घंटाकर्णे महातीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः ॥
अपि दुर्गतिमापन्नानुद्धरेत्सप्तपूर्वजान्
nimajjyādyāpi tatkuṃḍe kṣaṇa yovahito bhavet ||
viśveśvaramahāpūjā ghaṃṭārāvāñśṛṇoti saḥ
||39||निमज्ज्याद्यापि तत्कुंडे क्षण योवहितो भवेत् ॥
विश्वेश्वरमहापूजा घंटारावाञ्शृणोति सः
vadaṃti pitaraḥ kāśyāṃ ghaṃṭākarṇemalejale ||
dātā tilodakasyāpi vaṃśe naḥ kopi jāyate
||40||वदंति पितरः काश्यां घंटाकर्णेमलेजले ॥
दाता तिलोदकस्यापि वंशे नः कोपि जायते
yadvaṃśyā munayaḥ kāśyāṃ ghaṃṭākarṇe mahāhrade ||
kṛtodakakriyāḥ prāptāḥ parāṃ siddhiṃ ghaṭodbhava
||41||यद्वंश्या मुनयः काश्यां घंटाकर्णे महाह्रदे ॥
कृतोदकक्रियाः प्राप्ताः परां सिद्धिं घटोद्भव
skaṃda uvāca
ghaṃṭākarṇe gaṇe yāte prayāte ca mahodare ||
visismāya smaradveṣṭā maulimāṃdolayanmuhuḥ
||42||घंटाकर्णे गणे याते प्रयाते च महोदरे ॥
विसिस्माय स्मरद्वेष्टा मौलिमांदोलयन्मुहुः
uvāca ca manasyeva haraḥ smitvā punaḥpunaḥ ||
mahāmohanavidyāsi kāśi tvāṃ paryavaimyaham
||43||उवाच च मनस्येव हरः स्मित्वा पुनःपुनः ॥
महामोहनविद्यासि काशि त्वां पर्यवैम्यहम्
purāvidaḥ praśaṃsaṃti tvāṃ mahāmohahāriṇīm ||
kāśīṃtviti na jānaṃti mahāmohanabhūriyam
||44||पुराविदः प्रशंसंति त्वां महामोहहारिणीम् ॥
काशींत्विति न जानंति महामोहनभूरियम्
preṣayiṣyāmyahaṃ sarvānbhavatī mohayiṣyati ||
iti samyagvijānāmi kāśi tvāṃ mohanoṣadhim
||49||प्रेषयिष्याम्यहं सर्वान्भवती मोहयिष्यति ॥
इति सम्यग्विजानामि काशि त्वां मोहनोषधिम्
tathāpi preṣayiṣyāmi yāvānmesti paricchadaḥ ||
nodyamādviramaṃtīha jñāninaḥ sādhyakarmaṇi
||46||तथापि प्रेषयिष्यामि यावान्मेस्ति परिच्छदः ॥
नोद्यमाद्विरमंतीह ज्ञानिनः साध्यकर्मणि
nodyamādviratiḥ kāryā kvāpi kārye vicakṣaṇaiḥ ||
pratikūlopi khidyeta vidhistatsatatodyamāt
||47||नोद्यमाद्विरतिः कार्या क्वापि कार्ये विचक्षणैः ॥
प्रतिकूलोपि खिद्येत विधिस्तत्सततोद्यमात्
śītoṣṇabhānū svarbhānu grastāvapi nabhoṃgaṇe ||
gatiṃ na tyajatodyāpi prakrāṃtavya kṛtodyamau
||48||शीतोष्णभानू स्वर्भानु ग्रस्तावपि नभोंगणे ॥
गतिं न त्यजतोद्यापि प्रक्रांतव्य कृतोद्यमौ
ekatra haṃti kāryāṇi prātikūlyādvidhirmuhuḥ ||
ekatrakaraṇīyāni setsyaṃtyatra bhṛśodyamāt
||49||एकत्र हंति कार्याणि प्रातिकूल्याद्विधिर्मुहुः ॥
एकत्रकरणीयानि सेत्स्यंत्यत्र भृशोद्यमात्
daivaṃ pūrvakṛtaṃ karma kathyate netaratpunaḥ ||
tannirākaraṇe yatnaḥ svayaṃ kāryo vipaścitā
||50||दैवं पूर्वकृतं कर्म कथ्यते नेतरत्पुनः ॥
तन्निराकरणे यत्नः स्वयं कार्यो विपश्चिता
bhājanopasthitaṃ daivādbhojyaṃ nāsyaṃ svayaṃ viśet ||
hastavaktrodyamāttacca praviśedaudarīṃ darīm
||51||भाजनोपस्थितं दैवाद्भोज्यं नास्यं स्वयं विशेत् ॥
हस्तवक्त्रोद्यमात्तच्च प्रविशेदौदरीं दरीम्
ityudyamaṃ samarthyeśo niścitaṃ daivajitvaram ||
punaśca preṣayāṃcakre gaṇānpaṃcamahārayān
||52||इत्युद्यमं समर्थ्येशो निश्चितं दैवजित्वरम् ॥
पुनश्च प्रेषयांचक्रे गणान्पंचमहारयान्
somanaṃdī naṃdiṣeṇaḥ kālapiṃgalakukkuṭāḥ ||
tedyāpi na nivartaṃte kāśyāṃ jīvāmṛtā yathā
||53||सोमनंदी नंदिषेणः कालपिंगलकुक्कुटाः ॥
तेद्यापि न निवर्तंते काश्यां जीवामृता यथा
tepi svanāmnā liṃgāni śaṃbhusaṃtuṣṭi kāmyayā ||
pratiṣṭhāpya sthitāḥ kāśyāṃ viśvanirvāṇajanmani
||54||तेपि स्वनाम्ना लिंगानि शंभुसंतुष्टि काम्यया ॥
प्रतिष्ठाप्य स्थिताः काश्यां विश्वनिर्वाणजन्मनि
somanaṃdīśvaraṃ dṛṣṭvā liṃgaṃ naṃdavane param ||
somaloke parānaṃdaṃ prāpnuyādbhaktimānnaraḥ
||55||सोमनंदीश्वरं दृष्ट्वा लिंगं नंदवने परम् ॥
सोमलोके परानंदं प्राप्नुयाद्भक्तिमान्नरः
taduttare vilokyātha naṃdiṣeṇeśvaraṃ naraḥ ||
ānaṃdasenāṃ saṃprāpya jayenmṛtyumapi kṣaṇāt
||56||तदुत्तरे विलोक्याथ नंदिषेणेश्वरं नरः ॥
आनंदसेनां संप्राप्य जयेन्मृत्युमपि क्षणात्
kāleśvaraṃ mahāliṃgaṃ gaṃgāyāḥ paścimottare ||
praṇamya kālapāśena no badhyeta kadācana
||57||कालेश्वरं महालिंगं गंगायाः पश्चिमोत्तरे ॥
प्रणम्य कालपाशेन नो बध्येत कदाचन
piṃgaleśvaramabhyarcya kāleśātkiṃciduttare ||
labhate piṃgalajñānaṃ yena tanmayatāṃ vrajet
||58||पिंगलेश्वरमभ्यर्च्य कालेशात्किंचिदुत्तरे ॥
लभते पिंगलज्ञानं येन तन्मयतां व्रजेत्
kukkuṭeśvara liṃgasya yetra bhaktiṃ vitanvate ||
kukkuṭāṃḍākṛtestasya na te garbhamavāpnuyuḥ
||59||कुक्कुटेश्वर लिंगस्य येत्र भक्तिं वितन्वते ॥
कुक्कुटांडाकृतेस्तस्य न ते गर्भमवाप्नुयुः
skaṃda uvāca
somanaṃdi prabhṛtiṣu mune paṃcagaṇeṣvapi ||
ānaṃdakānanaṃ prāpya sthiteṣu sthāṇurabravīt
||60||सोमनंदि प्रभृतिषु मुने पंचगणेष्वपि ॥
आनंदकाननं प्राप्य स्थितेषु स्थाणुरब्रवीत्
kāryamasmākamevaitadyadi samyagvimṛśyate ||
anenopādhināpyete tatra tiṣṭhaṃtu māmakāḥ
||61||कार्यमस्माकमेवैतद्यदि सम्यग्विमृश्यते ॥
अनेनोपाधिनाप्येते तत्र तिष्ठंतु मामकाः
pramatheṣu praviṣṭeṣu māyāvīryamahatsvapi ||
ahameva praviṣṭosmi vārāṇasyāṃ na saṃśayaḥ
||62||प्रमथेषु प्रविष्टेषु मायावीर्यमहत्स्वपि ॥
अहमेव प्रविष्टोस्मि वाराणस्यां न संशयः
krameṇa preṣayiṣyāmi yosti me svaparicchadaḥ ||
tatra sarveṣu yāteṣu tato yāsyāmyahaṃ punaḥ
||63||क्रमेण प्रेषयिष्यामि योस्ति मे स्वपरिच्छदः ॥
तत्र सर्वेषु यातेषु ततो यास्याम्यहं पुनः
saṃpradhāryeti hṛdaye devadevena śūlinā ||
praiṣiṣṭa pramathānāṃ tu tato gaṇacatuṣṭayam
||64||संप्रधार्येति हृदये देवदेवेन शूलिना ॥
प्रैषिष्ट प्रमथानां तु ततो गणचतुष्टयम्
kuṃḍodaro mayūrākhyo bāṇo gokarṇa eva ca ||
māyābalaṃ samāśritya kāśīṃ praviviśurgaṇāḥ
||65||कुंडोदरो मयूराख्यो बाणो गोकर्ण एव च ॥
मायाबलं समाश्रित्य काशीं प्रविविशुर्गणाः
kṛtvopāyaśataṃ taistu divodāsasya saṃbhrame yadaikopi samartho na tadā tatraiva saṃsthitam
||66||कृत्वोपायशतं तैस्तु दिवोदासस्य संभ्रमे यदैकोपि समर्थो न तदा तत्रैव संस्थितम्
aparādhaśateṣvīśaḥ kena tuṣyati karmaṇā ||
saṃpradhāryeti te cakrurliṃgārādhanamuttamam
||67||अपराधशतेष्वीशः केन तुष्यति कर्मणा ॥
संप्रधार्येति ते चक्रुर्लिंगाराधनमुत्तमम्
ekasmiñśāṃbhave liṃge vidhinātra samarcite ||
kṣamettryakṣoparādhānāṃ śataṃ mokṣaṃ ca yacchati
||68||एकस्मिञ्शांभवे लिंगे विधिनात्र समर्चिते ॥
क्षमेत्त्र्यक्षोपराधानां शतं मोक्षं च यच्छति
na tuṣyati tathā śaṃbhuryajñadānatapovrataiḥ ||
yathā tuṣyetsakṛlliṃge vidhinābhyarcite sati
||69||न तुष्यति तथा शंभुर्यज्ञदानतपोव्रतैः ॥
यथा तुष्येत्सकृल्लिंगे विधिनाभ्यर्चिते सति
liṃgārcanavidhānajño liṃgārcanarataḥ sadā ||
tryakṣa eva sa vijñeyaḥ sākṣāddvyakṣopi mānavaḥ
||70||लिंगार्चनविधानज्ञो लिंगार्चनरतः सदा ॥
त्र्यक्ष एव स विज्ञेयः साक्षाद्द्व्यक्षोपि मानवः
na gośatapradānena na svarṇaśatadānataḥ ||
tatphalaṃ labhyate puṃbhiryatsakṛlliṃgapūjanāt
||71||न गोशतप्रदानेन न स्वर्णशतदानतः ॥
तत्फलं लभ्यते पुंभिर्यत्सकृल्लिंगपूजनात्
aśvamedhādibhiryāgairna tatphalamavāpyate ||
yatphalaṃ labhyate martyairnityaṃ liṃgaprapūjanāt
||72||अश्वमेधादिभिर्यागैर्न तत्फलमवाप्यते ॥
यत्फलं लभ्यते मर्त्यैर्नित्यं लिंगप्रपूजनात्
snāpayitvā vidhānena yo liṃgasnapanodakam ||
triḥ pibettrividhaṃ pāpaṃ tasyehāśu praṇaśyati
||73||स्नापयित्वा विधानेन यो लिंगस्नपनोदकम् ॥
त्रिः पिबेत्त्रिविधं पापं तस्येहाशु प्रणश्यति
liṃga snapanavārbhiryaḥ kuryānmūrdhnyabhiṣecanam ||
gaṃgāsnānaphalaṃ tasya jāyatetra vipāpmanaḥ
||74||लिंग स्नपनवार्भिर्यः कुर्यान्मूर्ध्न्यभिषेचनम् ॥
गंगास्नानफलं तस्य जायतेत्र विपाप्मनः
liṃgaṃ samarcitaṃ dṛṣṭvā yaḥ kuryātpraṇatiṃ sakṛt ||
saṃdeho jāyate tasya punardehanibaṃdhane
||75||लिंगं समर्चितं दृष्ट्वा यः कुर्यात्प्रणतिं सकृत् ॥
संदेहो जायते तस्य पुनर्देहनिबंधने
liṃgaṃ yaḥ sthāpayedbhaktyā saptajanmakṛtādaghāt ||
mucyate nātra saṃdeho viśuddhaḥ svargabhāgbhavet
||76||लिंगं यः स्थापयेद्भक्त्या सप्तजन्मकृतादघात् ॥
मुच्यते नात्र संदेहो विशुद्धः स्वर्गभाग्भवेत्
vicāryeti gaṇaiḥ kāśyāṃ svāmidrohopaśāṃtaye ||
pratiṣṭhitāni liṃgāni mahāpātakabhiṃdyapi
||77||विचार्येति गणैः काश्यां स्वामिद्रोहोपशांतये ॥
प्रतिष्ठितानि लिंगानि महापातकभिंद्यपि
kuṃḍodareśvaraṃ liṃgaṃ dṛṣṭvā lolārkasannidhau ||
sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate
||78||कुंडोदरेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा लोलार्कसन्निधौ ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते
kuṃḍodareśvarālliṃgātpratīcyāmasirodhasi ||
mayūreśvaramabhyarcya na garbhaṃ pratipadyate
||79||कुंडोदरेश्वराल्लिंगात्प्रतीच्यामसिरोधसि ॥
मयूरेश्वरमभ्यर्च्य न गर्भं प्रतिपद्यते
mayūreśapratīcyāṃ ca liṃgaṃ bāṇeśvaraṃ mahat ||
tasya darśanamātreṇa sarvaiḥ pāpaiḥ pramucyate
||80||मयूरेशप्रतीच्यां च लिंगं बाणेश्वरं महत् ॥
तस्य दर्शनमात्रेण सर्वैः पापैः प्रमुच्यते
gokarṇeśaṃ mahāliṃgamaṃtargehasya paścime ||
dvāre samarcya vai kāśyāṃ na vighnairabhibhūyate
||81||गोकर्णेशं महालिंगमंतर्गेहस्य पश्चिमे ॥
द्वारे समर्च्य वै काश्यां न विघ्नैरभिभूयते
gokarṇeśvara bhaktasya paṃcatva samaye sati ||
jñānabhraṃśo na jāyeta kvacidapyaṃtamṛcchataḥ
||82||गोकर्णेश्वर भक्तस्य पंचत्व समये सति ॥
ज्ञानभ्रंशो न जायेत क्वचिदप्यंतमृच्छतः
skaṃda uvāca
cirayatsugaṇeṣveṣu caturṣvapigaṇeśvaraḥ ||
mahimānaṃ mahattvaṃ tu tatkāśyāḥ paryavarṇayat
||83||चिरयत्सुगणेष्वेषु चतुर्ष्वपिगणेश्वरः ॥
महिमानं महत्त्वं तु तत्काश्याः पर्यवर्णयत्
vaiṣṇavyā māyayā viśvaṃ bhrāmyetātra yayākhilam ||
dhruvaṃ mūrtimatī saiṣā kāśī viśvaikamohinī
||84||वैष्णव्या मायया विश्वं भ्राम्येतात्र ययाखिलम् ॥
ध्रुवं मूर्तिमती सैषा काशी विश्वैकमोहिनी
apāsya sodarāndārānputraṃ kṣetraṃ gṛhaṃ vasu ||
apyaṃgīkṛtya nidhanaṃ sarve kāśīmupāsate
||85||अपास्य सोदरान्दारान्पुत्रं क्षेत्रं गृहं वसु ॥
अप्यंगीकृत्य निधनं सर्वे काशीमुपासते
maraṇādapi no kāśyāṃ bhayaṃ yatra manāgapi ||
gaṇāstatra tu tiṣṭhaṃtaḥ kuto mattopi bibhyati
||86||मरणादपि नो काश्यां भयं यत्र मनागपि ॥
गणास्तत्र तु तिष्ठंतः कुतो मत्तोपि बिभ्यति
maraṇaṃ maṃgalaṃ yatra vibhūtiryatra bhūṣaṇam ||
kaupīnaṃ yatra kauśeyaṃ kāśī kutropamīyate
||87||मरणं मंगलं यत्र विभूतिर्यत्र भूषणम् ॥
कौपीनं यत्र कौशेयं काशी कुत्रोपमीयते
nirvāṇaramaṇī yatra raṃkaṃ vā'raṃkameva vā ||
brāhmaṇaṃ vā śvapākaṃ vā vṛṇīte prāṃtyabhūṣaṇam
||88||निर्वाणरमणी यत्र रंकं वाऽरंकमेव वा ॥
ब्राह्मणं वा श्वपाकं वा वृणीते प्रांत्यभूषणम्
mṛtānāṃ yatra jaṃtūnāṃ nirvāṇapadamṛcchatām ||
koṭyaṃśenāpi na samā api śakrādayaḥ surāḥ
||89||मृतानां यत्र जंतूनां निर्वाणपदमृच्छताम् ॥
कोट्यंशेनापि न समा अपि शक्रादयः सुराः
yatra kāśyāṃ mṛto jaṃturbrahmanārāyaṇādibhiḥ ||
prabaddha mūrdhāṃjalibhirnamasyetātiyatnataḥ
||90||यत्र काश्यां मृतो जंतुर्ब्रह्मनारायणादिभिः ॥
प्रबद्ध मूर्धांजलिभिर्नमस्येतातियत्नतः
yatra kāśyāṃ śavatvepi jaṃturnāśucitāṃ vrajet ||
atastatkarṇasaṃsparśaṃ karomyahamapi svayam
||91||यत्र काश्यां शवत्वेपि जंतुर्नाशुचितां व्रजेत् ॥
अतस्तत्कर्णसंस्पर्शं करोम्यहमपि स्वयम्
yastu kāśīti kāśīti dvistrirjapati puṇyavān ||
api sarvapavitrebhyaḥ sa pavitrataro mahān
||92||यस्तु काशीति काशीति द्विस्त्रिर्जपति पुण्यवान् ॥
अपि सर्वपवित्रेभ्यः स पवित्रतरो महान्
yena kāśī hṛdi dhyātā yena kāśīha sevitā ||
tenāhaṃ hṛdi saṃdhyātastenāhaṃ sevitaḥ sadā
||93||येन काशी हृदि ध्याता येन काशीह सेविता ॥
तेनाहं हृदि संध्यातस्तेनाहं सेवितः सदा
kāśīṃ yaḥ sevate jaṃturnirvikalpena cetasā ||
tamahaṃ hṛdaye nityaṃ dhārayāmi prayatnataḥ
||94||काशीं यः सेवते जंतुर्निर्विकल्पेन चेतसा ॥
तमहं हृदये नित्यं धारयामि प्रयत्नतः
svayaṃ vastumaśaktopi vāsayettīrthavāsinam ||
apyekamapi mūlyena sa vastuḥphalabhāgdhruvam
||95||स्वयं वस्तुमशक्तोपि वासयेत्तीर्थवासिनम् ॥
अप्येकमपि मूल्येन स वस्तुःफलभाग्ध्रुवम्
kāśyāṃ vasaṃti ye dhīrā āpaṃcatva viniścayāḥ ||
jīvanmuktāstu te jñeyā vaṃdyāḥ pūjyāsta eva hi
||96||काश्यां वसंति ये धीरा आपंचत्व विनिश्चयाः ॥
जीवन्मुक्तास्तु ते ज्ञेया वंद्याः पूज्यास्त एव हि
itthaṃ vimṛśya bahuśaḥ sthāṇurvārāṇasīguṇān ||
gaṇānanyānsamāhūya prāhiṇotprītipūrvakam
||97||इत्थं विमृश्य बहुशः स्थाणुर्वाराणसीगुणान् ॥
गणानन्यान्समाहूय प्राहिणोत्प्रीतिपूर्वकम्
tārakatvaṃ samāgaccha gacchāti svacchamānasa ||
divodāso vṛṣāvāso yāmadhīṣṭe varāṃ purīm
||98||तारकत्वं समागच्छ गच्छाति स्वच्छमानस ॥
दिवोदासो वृषावासो यामधीष्टे वरां पुरीम्
tilaparṇa sdhūlakarṇa dṛmicaṃḍa prabhāmaya ||
sukeśa viṃdate chāga kapardinpiṃgalākṣaka
||99||तिलपर्ण स्धूलकर्ण दृमिचंड प्रभामय ॥
सुकेश विंदते छाग कपर्दिन्पिंगलाक्षक
vīrabhadra kirātākhya caturmukha nikuṃbhaka ||
paṃcākṣa bhārabhūtākhya tryakṣa kṣemakalāṃgalin
||100||वीरभद्र किराताख्य चतुर्मुख निकुंभक ॥
पंचाक्ष भारभूताख्य त्र्यक्ष क्षेमकलांगलिन्
virādha sumukhāṣāḍhe yāṃtu sarve pṛthakpṛthak ||
ete gaṇā mahābhāgāḥ svāmibhaktā dṛḍhavratāḥ
||1||विराध सुमुखाषाढे यांतु सर्वे पृथक्पृथक् ॥
एते गणा महाभागाः स्वामिभक्ता दृढव्रताः
kṛtvā māyā bahuvidhā bahurūpā vicakṣaṇāḥ ||
animeṣekṣaṇāstasthuḥ kṣoṇīśacchidrakāṃkṣiṇaḥ
||2||कृत्वा माया बहुविधा बहुरूपा विचक्षणाः ॥
अनिमेषेक्षणास्तस्थुः क्षोणीशच्छिद्रकांक्षिणः
aparujñāta tacchidrā vidrāvitayaśodhanāḥ ||
āḥ kimetadahojātaṃ niniṃduḥ svamitīha te
||3||अपरुज्ञात तच्छिद्रा विद्रावितयशोधनाः ॥
आः किमेतदहोजातं निनिंदुः स्वमितीह ते
gaṇā ūcuḥ
dhigasmānsvāminā nityaṃ kṛtasaṃbhāvanānmuhuḥ ||
manuṣyamātramapyatra yairekaṃ na vaśīkṛtam
||4||धिगस्मान्स्वामिना नित्यं कृतसंभावनान्मुहुः ॥
मनुष्यमात्रमप्यत्र यैरेकं न वशीकृतम्
bahumānena dānena sauhārdena mahīyasā ||
kṛtaprasādāṃstryakṣeṇa dhiṅnastatkāryavaṃcakān
||5||बहुमानेन दानेन सौहार्देन महीयसा ॥
कृतप्रसादांस्त्र्यक्षेण धिङ्नस्तत्कार्यवंचकान्
kā gatirno bhavitrīha svāmikṛtyapramādinām ||
aṃdhaṃ tamomaye loke dhruvaṃ vāso bhaviṣyati
||6||का गतिर्नो भवित्रीह स्वामिकृत्यप्रमादिनाम् ॥
अंधं तमोमये लोके ध्रुवं वासो भविष्यति
akṛtasvāmikāryāṇāmaho jīvitadhāriṇām ||
akṣateṃdriyavṛttīnāṃ durgatiśca pade pade
||7||अकृतस्वामिकार्याणामहो जीवितधारिणाम् ॥
अक्षतेंद्रियवृत्तीनां दुर्गतिश्च पदे पदे
labdhasaṃbhāvanānāṃ ca nyakkṛtasvāmikarmaṇām ||
bhṛtyānāṃ bhūribhājāṃ ca bhaṃgurāḥ syurmanorathāḥ
||8||लब्धसंभावनानां च न्यक्कृतस्वामिकर्मणाम् ॥
भृत्यानां भूरिभाजां च भंगुराः स्युर्मनोरथाः
aniṣpāditakāryārthā ye mukhaṃ prekṣayaṃtyaho ||
apatrapāḥ puro bhartustairbhūrbhāravatītviyam
||9||अनिष्पादितकार्यार्था ये मुखं प्रेक्षयंत्यहो ॥
अपत्रपाः पुरो भर्तुस्तैर्भूर्भारवतीत्वियम्
nādrīṇāṃ na samudrāṇāṃ na drumāṇāṃ mahīyasām ||
bhūtadhātryāstathā bhāro yathā svāmidruhāṃ mahān
||110||नाद्रीणां न समुद्राणां न द्रुमाणां महीयसाम् ॥
भूतधात्र्यास्तथा भारो यथा स्वामिद्रुहां महान्
aho paurāṇikī gāthā smṛtāsmābhiraniṃditā ||
tadarthamavalaṃbyeha sthāsyāmaḥ kṛtaniścayāḥ
||11||अहो पौराणिकी गाथा स्मृतास्माभिरनिंदिता ॥
तदर्थमवलंब्येह स्थास्यामः कृतनिश्चयाः
anākalitapuṇyānāṃ parikṣīṇadhanāyuṣām ||
sarvopāyavihīnānāṃ gatirvārāṇasīpurī
||12||अनाकलितपुण्यानां परिक्षीणधनायुषाम् ॥
सर्वोपायविहीनानां गतिर्वाराणसीपुरी
apuṇyabhārakhinnānāṃ paścāttāpamupeyuṣām ||
viṣvagūrdhvagatīnāṃ ca gatirvārāṇasīpurī
||13||अपुण्यभारखिन्नानां पश्चात्तापमुपेयुषाम् ॥
विष्वगूर्ध्वगतीनां च गतिर्वाराणसीपुरी
svāmidruhaḥ kṛtaghnāśca ye ca viśraṃbhaghātakāḥ ||
teṣāṃ kvāpi gatirnāsti muktvā vārāṇasīṃ purīm
||14||स्वामिद्रुहः कृतघ्नाश्च ये च विश्रंभघातकाः ॥
तेषां क्वापि गतिर्नास्ति मुक्त्वा वाराणसीं पुरीम्
itthaṃ niścitya gāthārthaṃ pramathā avatasthire ||
avijñātasvarūpāśca divodāsena bhūbhujā
||15||इत्थं निश्चित्य गाथार्थं प्रमथा अवतस्थिरे ॥
अविज्ञातस्वरूपाश्च दिवोदासेन भूभुजा
na bubodha sa bhūpālo nitarāṃ buddhimānapi ||
vibudhānvividhākāraiḥ sthitānīśaprabhāvataḥ
||16||न बुबोध स भूपालो नितरां बुद्धिमानपि ॥
विबुधान्विविधाकारैः स्थितानीशप्रभावतः
citraṃ na citraguptopi vetti vārāṇasīsthitān ||
jaṃtūnkā gaṇanānyeṣāṃ martyalokanivāsinām
||17||चित्रं न चित्रगुप्तोपि वेत्ति वाराणसीस्थितान् ॥
जंतून्का गणनान्येषां मर्त्यलोकनिवासिनाम्
avicchinna prabhāvāṇāmaparicchinna tejasām ||
kṛtaliṃgapratiṣṭhānāṃ nāṃtaṃ prāpnoti dharmarāṭ
||18||अविच्छिन्न प्रभावाणामपरिच्छिन्न तेजसाम् ॥
कृतलिंगप्रतिष्ठानां नांतं प्राप्नोति धर्मराट्
iti te pramathāḥ sarve ghaṭodbhava mahāmune ||
kṛtaliṃgārcanāḥ kāśīṃ nādyāpyujjhaṃti śarmadām
||19||इति ते प्रमथाः सर्वे घटोद्भव महामुने ॥
कृतलिंगार्चनाः काशीं नाद्याप्युज्झंति शर्मदाम्
tārakeśaṃ mahāliṃgaṃ tārakākhyo gaṇottamaḥ ||
tārakajñānadaṃ puṃsāṃ mune'dyāpi samarcayet
||120||तारकेशं महालिंगं तारकाख्यो गणोत्तमः ॥
तारकज्ञानदं पुंसां मुनेऽद्यापि समर्चयेत्
tārakeśvaraliṃgasya kṛtvā bhaktisuniścalām ||
sukhena tārakajñānaṃ labhyate tairnarottamaiḥ
||21||तारकेश्वरलिंगस्य कृत्वा भक्तिसुनिश्चलाम् ॥
सुखेन तारकज्ञानं लभ्यते तैर्नरोत्तमैः
tilaparṇeśvaraṃ liṃgaṃ tilaparṇa pratiṣṭhitam ||
tilapramāṇamapyatra dṛṣṭvā pāpaṃ na saṃbhavet
||22||तिलपर्णेश्वरं लिंगं तिलपर्ण प्रतिष्ठितम् ॥
तिलप्रमाणमप्यत्र दृष्ट्वा पापं न संभवेत्
sthūlakarṇeśvaraṃ liṃgaṃ paripūjya narottamaḥ ||
na durgatimavāpnoti puṇyamāpnoti cottamam
||23||स्थूलकर्णेश्वरं लिंगं परिपूज्य नरोत्तमः ॥
न दुर्गतिमवाप्नोति पुण्यमाप्नोति चोत्तमम्
dṛmicaṃḍeśvaraṃ liṃgaṃ tathā liṃgaṃ prabhāmayam ||
ārādhya tatpratīcyāṃ ca na pāpairabhibhūyate
||24||दृमिचंडेश्वरं लिंगं तथा लिंगं प्रभामयम् ॥
आराध्य तत्प्रतीच्यां च न पापैरभिभूयते
prabhāmayeśvaraṃ liṃgaṃ dṛṣṭvānyatrāpi saṃsthitaḥ ||
prabhāmayena yānena śivaloke vrajetsudhīḥ
||25||प्रभामयेश्वरं लिंगं दृष्ट्वान्यत्रापि संस्थितः ॥
प्रभामयेन यानेन शिवलोके व्रजेत्सुधीः
sukeśeśvaramabhyarcya harikeśavane naraḥ ||
ṣāṭkauśikamayaṃ dehaṃ dhārayenna punaḥpunaḥ
||26||सुकेशेश्वरमभ्यर्च्य हरिकेशवने नरः ॥
षाट्कौशिकमयं देहं धारयेन्न पुनःपुनः
viṃdatīśaṃ narobhyarcya bhīmacaṃḍī samīpataḥ ||
tyaktvā pracaṃḍamapyeno mokṣaṃ viṃdati śāśvatam
||27||विंदतीशं नरोभ्यर्च्य भीमचंडी समीपतः ॥
त्यक्त्वा प्रचंडमप्येनो मोक्षं विंदति शाश्वतम्
chāgaleśaṃ mahāliṃgaṃ pitrīśvarasamīpagam ||
vilokya paśuvatkopi na pāpaṃ prākṛtaṃ spṛśet
||28||छागलेशं महालिंगं पित्रीश्वरसमीपगम् ॥
विलोक्य पशुवत्कोपि न पापं प्राकृतं स्पृशेत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṇḍe uttarārddhe vārāṇasīvarṇanaṃ gaṇapreṣaṇaṃ nāma tripaṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 53 ||