ratneśvarapraśaṃsanam
agastya uvāca
ratneśvarasamutpatiṃ kathayasva ṣaḍānana ||
ratnabhūtaṃ mahāliṃgaṃ yatkāśyāṃ parivarṇyate
||1||रत्नेश्वरसमुत्पतिं कथयस्व षडानन ॥
रत्नभूतं महालिंगं यत्काश्यां परिवर्ण्यते
kosya liṃgasya mahimā kenaitacca pratiṣṭhitam ||
etaṃ vistarato brūhi gaurīhṛdayanaṃdana
||2||कोस्य लिंगस्य महिमा केनैतच्च प्रतिष्ठितम् ॥
एतं विस्तरतो ब्रूहि गौरीहृदयनंदन
skaṃda uvāca
ratneśvarasya māhātmyaṃ kathayiṣyāmi te mune ||
yathā ca ratnaliṃgasya prādurbhāvo'bhavadbhuvi
||3||रत्नेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्यामि ते मुने ॥
यथा च रत्नलिंगस्य प्रादुर्भावोऽभवद्भुवि
śrutaṃ nāmāpi liṃgasya yasya janmatrayārjitam ||
vṛjinaṃ nāśayettasya prādurbhāvaṃ bruve mune
||4||श्रुतं नामापि लिंगस्य यस्य जन्मत्रयार्जितम् ॥
वृजिनं नाशयेत्तस्य प्रादुर्भावं ब्रुवे मुने
śailarājena ratnāni yāni puṃjīkṛtānyaho ||
uttare kālarājasya tāni tasya girervṛṣāt
||5||शैलराजेन रत्नानि यानि पुंजीकृतान्यहो ॥
उत्तरे कालराजस्य तानि तस्य गिरेर्वृषात्
sarvaratnamayaṃ liṃgaṃ jātaṃ tatsukṛtātmanaḥ ||
śakracāpasamacchāyaṃ sarvaratnadyutiprabham
||6||सर्वरत्नमयं लिंगं जातं तत्सुकृतात्मनः ॥
शक्रचापसमच्छायं सर्वरत्नद्युतिप्रभम्
talliṃgadarśanādeva jñānaratnamavāpyate ||
śaileśvaraṃ samālokya śivau tatra samāgatau
||7||तल्लिंगदर्शनादेव ज्ञानरत्नमवाप्यते ॥
शैलेश्वरं समालोक्य शिवौ तत्र समागतौ
yatra ratnamayaṃ liṃgamāvirbhūtaṃ svayaṃ mune ||
tasya sphuratprabhājālaistatamaṃbaramaṃḍalam
||8||यत्र रत्नमयं लिंगमाविर्भूतं स्वयं मुने ॥
तस्य स्फुरत्प्रभाजालैस्ततमंबरमंडलम्
tatra dṛṣṭvā śubhaṃ liṃgaṃ sarvaratnasamudbhavam ||
bhavānyadṛṣṭapūrvā hi paripapraccha śaṃkaram
||9||तत्र दृष्ट्वा शुभं लिंगं सर्वरत्नसमुद्भवम् ॥
भवान्यदृष्टपूर्वा हि परिपप्रच्छ शंकरम्
devadeva jagannātha sarvabhaktābhayaprada ||
kutastyametalliṃgaṃ dvisaptapātālamūlavat
||10||देवदेव जगन्नाथ सर्वभक्ताभयप्रद ॥
कुतस्त्यमेतल्लिंगं द्विसप्तपातालमूलवत्
jvālājaṭilitākāśaṃ prabhābhāsita diṅmukham ||
kimākhyaṃ kiṃ svarūpaṃ ca kiṃ prabhāvaṃ bhavāṃtaka
||11||ज्वालाजटिलिताकाशं प्रभाभासित दिङ्मुखम् ॥
किमाख्यं किं स्वरूपं च किं प्रभावं भवांतक
yasya saṃvīkṣaṇādeva manometīva hṛṣṭavat ||
ihaiva ramate nātha kathayaitatprasādataḥ
||12||यस्य संवीक्षणादेव मनोमेतीव हृष्टवत् ॥
इहैव रमते नाथ कथयैतत्प्रसादतः
devadeva uvāca
śṛṇvaparṇe samākhyāmi yattvayā pṛcchi pārvati ||
svarūpametalliṃgasya sarvatejonidheḥ param
||13||शृण्वपर्णे समाख्यामि यत्त्वया पृच्छि पार्वति ॥
स्वरूपमेतल्लिंगस्य सर्वतेजोनिधेः परम्
tava pitrā himavatā girirājena bhāmini ||
tvāmuddiśya mahāratnasaṃbhārotrāpyanāyi hi
||14||तव पित्रा हिमवता गिरिराजेन भामिनि ॥
त्वामुद्दिश्य महारत्नसंभारोत्राप्यनायि हि
atra tāni ca ratnāni rāśīkṛtya himādriṇā ||
sukṛtopārjitānyeva yayau svasadanaṃ punaḥ
||15||अत्र तानि च रत्नानि राशीकृत्य हिमाद्रिणा ॥
सुकृतोपार्जितान्येव ययौ स्वसदनं पुनः
tavārthaṃ vāmamārthaṃ vā śraddhayā yatsamarpyate ||
kāśyāṃ tasya parīpāko bhavedīdṛgvidho'naghe
||16||तवार्थं वाममार्थं वा श्रद्धया यत्समर्प्यते ॥
काश्यां तस्य परीपाको भवेदीदृग्विधोऽनघे
liṃgaṃ ratneśvarākhyaṃ vai matsvarūpaṃ hi kevalam ||
asya prabhāvo hi mahānvārāṇasyāmume dhruvam
||17||लिंगं रत्नेश्वराख्यं वै मत्स्वरूपं हि केवलम् ॥
अस्य प्रभावो हि महान्वाराणस्यामुमे ध्रुवम्
sarveṣāmiha liṃgānāṃ ratnabhūtamidaṃ param ||
ato ratneśvaraṃ nāma paraṃ nirvāṇaratnadam
||18||सर्वेषामिह लिंगानां रत्नभूतमिदं परम् ॥
अतो रत्नेश्वरं नाम परं निर्वाणरत्नदम्
anenaiva suvarṇena pitrā rāśīkṛtena ca ||
prāsādamasya liṃgasya vidhāpaya maheśvari
||19||अनेनैव सुवर्णेन पित्रा राशीकृतेन च ॥
प्रासादमस्य लिंगस्य विधापय महेश्वरि
liṃgaprāsādakaraṇātkhaṃḍasphuṭita saṃskṛteḥ ||
liṃgasthāpanajaṃ puṇyaṃ helayaiveha labhyate
||20||लिंगप्रासादकरणात्खंडस्फुटित संस्कृतेः ॥
लिंगस्थापनजं पुण्यं हेलयैवेह लभ्यते
tatheti bhagavatyoktvā gaṇāḥ prāsādanirmitau ||
somanaṃdi prabhṛtayo 'saṃkhyā vyāpāritā mune
||21||तथेति भगवत्योक्त्वा गणाः प्रासादनिर्मितौ ॥
सोमनंदि प्रभृतयो ऽसंख्या व्यापारिता मुने
gaṇaiśca kāṃcanamayo nānākautukacitritaḥ ||
nirmame yāmamātreṇa prāsādo meruśṛṃgavat
||22||गणैश्च कांचनमयो नानाकौतुकचित्रितः ॥
निर्ममे याममात्रेण प्रासादो मेरुशृंगवत्
devī pradṛṣṭavadanā dṛṣṭvā prāsādanirmitim ||
gaṇebhyo vyataradbhūri samānaṃ pāritoṣikam
||23||देवी प्रदृष्टवदना दृष्ट्वा प्रासादनिर्मितिम् ॥
गणेभ्यो व्यतरद्भूरि समानं पारितोषिकम्
punaśca devī papraccha praṇipātapuraḥsaram ||
mahimānaṃ mahādevaṃ liṃgasyāsya mahāmune
||24||पुनश्च देवी पप्रच्छ प्रणिपातपुरःसरम् ॥
महिमानं महादेवं लिंगस्यास्य महामुने
devadeva uvāca
liṃgaṃ tvanādisaṃsiddhametaddevi śubhapradam ||
āvirbhūtamidānīṃ ca tvatpituḥ puṇyagauravāt
||25||लिंगं त्वनादिसंसिद्धमेतद्देवि शुभप्रदम् ॥
आविर्भूतमिदानीं च त्वत्पितुः पुण्यगौरवात्
guhyānāṃ paramaṃ guhyaṃ kṣetre'smiściṃtitapradam ||
kalau kaluṣabuddhīnāṃ gopanīyaṃ prayatnataḥ
||26||गुह्यानां परमं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिश्चिंतितप्रदम् ॥
कलौ कलुषबुद्धीनां गोपनीयं प्रयत्नतः
yathā ratnaṃ gṛhe guptaṃ na kaiścijjñāyate paraiḥ ||
avimukte tathā liṃgaṃ ratnabhūtaṃ gṛhe mama
||27||यथा रत्नं गृहे गुप्तं न कैश्चिज्ज्ञायते परैः ॥
अविमुक्ते तथा लिंगं रत्नभूतं गृहे मम
yāni brahmāṃḍamadhyetra saṃti liṃgāni pārvati ||
tairarcitāni sarvāṇi ratneśo yaiḥ samarcitaḥ
||28||यानि ब्रह्मांडमध्येत्र संति लिंगानि पार्वति ॥
तैरर्चितानि सर्वाणि रत्नेशो यैः समर्चितः
pramādenāpi yairgauri liṃgaṃ ratneśamarcitam ||
te bhavaṃtyeva niyataṃ saptadvīpeśvarā nṛpāḥ
||29||प्रमादेनापि यैर्गौरि लिंगं रत्नेशमर्चितम् ॥
ते भवंत्येव नियतं सप्तद्वीपेश्वरा नृपाः
trailokye yāni vastūni ratnabhūtāni tāni tu ||
ratneśvaraṃ samabhyarcya sakṛtprāpnoti mānavaḥ
||30||त्रैलोक्ये यानि वस्तूनि रत्नभूतानि तानि तु ॥
रत्नेश्वरं समभ्यर्च्य सकृत्प्राप्नोति मानवः
pūjayiṣyaṃti ye liṃgaṃ ratneśaṃ kāmavarjitāḥ ||
te sarve madgaṇā bhūtvā prāṃte drakṣyaṃti māmiha
||31||पूजयिष्यंति ये लिंगं रत्नेशं कामवर्जिताः ॥
ते सर्वे मद्गणा भूत्वा प्रांते द्रक्ष्यंति मामिह
rudrāṇāṃ koṭijapyena yatphalaṃ parikīrtitam ||
tatphalaṃ labhyate devi ratneśasya samarcanāt
||32||रुद्राणां कोटिजप्येन यत्फलं परिकीर्तितम् ॥
तत्फलं लभ्यते देवि रत्नेशस्य समर्चनात्
liṃge cānādisaṃsiddhe yadvṛttaṃ tadbravīmi te ||
itihāsaṃ mahāścaryaṃ sarvapāpanikṛṃtanam
||33||लिंगे चानादिसंसिद्धे यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि ते ॥
इतिहासं महाश्चर्यं सर्वपापनिकृंतनम्
pureha nartakī kācidāsīnnāṭyārthakovidā ||
saikadā phālgune māsi śivarātryāṃ kalāvatī
||34||पुरेह नर्तकी काचिदासीन्नाट्यार्थकोविदा ॥
सैकदा फाल्गुने मासि शिवरात्र्यां कलावती
nanarta jāgaraṃ prāpya jagau gītaṃ ca peśalam ||
svayaṃ ca vādayāmāsa nānāvādyāni vādyavit
||35||ननर्त जागरं प्राप्य जगौ गीतं च पेशलम् ॥
स्वयं च वादयामास नानावाद्यानि वाद्यवित्
tena tauryatrikeṇāpi prīṇayitvātha sā naṭī ||
ratneśvaraṃ mahāliṃgaṃ deśamiṣṭaṃ jagāma ha
||36||तेन तौर्यत्रिकेणापि प्रीणयित्वाथ सा नटी ॥
रत्नेश्वरं महालिंगं देशमिष्टं जगाम ह
kāladharmavaśaṃyātā tatra sā varanartakī ||
sutā gaṃdharvarājasya vasubhūterbabhūva ha
||37||कालधर्मवशंयाता तत्र सा वरनर्तकी ॥
सुता गंधर्वराजस्य वसुभूतेर्बभूव ह
saṃgītasya savādyasya tasya lāsyasyapuṇyataḥ ||
tatreśāgre kṛtasyeha jāgare śivarātrije
||38||संगीतस्य सवाद्यस्य तस्य लास्यस्यपुण्यतः ॥
तत्रेशाग्रे कृतस्येह जागरे शिवरात्रिजे
ramyā ratnāvalī nāma rūpalāvaṇyaśālinī ||
kalākalāpakuśalā madhurālāpavādinī
||39||रम्या रत्नावली नाम रूपलावण्यशालिनी ॥
कलाकलापकुशला मधुरालापवादिनी
piturānaṃdakṛnnityaṃ vasubhūterghaṭodbhava ||
sarvagāṃdharvakuśalā guṇaratnamahākhaniḥ
||40||पितुरानंदकृन्नित्यं वसुभूतेर्घटोद्भव ॥
सर्वगांधर्वकुशला गुणरत्नमहाखनिः
mune sakhītrayaṃ tasyāścāru cāturyabhājanam ||
śaśilekhānaṃgalekhā citralekheti nāmataḥ
||41||मुने सखीत्रयं तस्याश्चारु चातुर्यभाजनम् ॥
शशिलेखानंगलेखा चित्रलेखेति नामतः
tisṛbhistābhirekatra vāgdevīpariśīlitā ||
tābhyaḥ sarvāḥ kalāḥ prādātpariprītā sarasvatī
||42||तिसृभिस्ताभिरेकत्र वाग्देवीपरिशीलिता ॥
ताभ्यः सर्वाः कलाः प्रादात्परिप्रीता सरस्वती
prāpya ratnāvalī gauri sā janmāṃtaravāsanām ||
ratneśvarasya liṃgasya jagrāha niyamaṃ śubham
||43||प्राप्य रत्नावली गौरि सा जन्मांतरवासनाम् ॥
रत्नेश्वरस्य लिंगस्य जग्राह नियमं शुभम्
ratnabhūtasya liṃgasya kāśyāṃ ratneśvarasya vai ||
nityaṃ saṃdarśanaṃ prāpya vakṣyāmyapi vaco mukhe
||44||रत्नभूतस्य लिंगस्य काश्यां रत्नेश्वरस्य वै ॥
नित्यं संदर्शनं प्राप्य वक्ष्याम्यपि वचो मुखे
itthaṃ niyamavatyāsītsā gaṃdharvasutottamā ||
tābhiḥ sakhībhiḥ sahitā nityaṃ liṃgaṃ ca paśyati
||45||इत्थं नियमवत्यासीत्सा गंधर्वसुतोत्तमा ॥
ताभिः सखीभिः सहिता नित्यं लिंगं च पश्यति
ekadārādhya ratneśaṃ mamaitalliṃgamuttamam ||
samānarca ca sā bālā ramyayā gītamālayā
||46||एकदाराध्य रत्नेशं ममैतल्लिंगमुत्तमम् ॥
समानर्च च सा बाला रम्यया गीतमालया
sakhyaḥ pradakṣiṇīkartuṃ liṃgaṃ tisro'pyume gatāḥ ||
tasyā gītena tuṣṭohaṃ liṃgastho varadobhavam
||47||सख्यः प्रदक्षिणीकर्तुं लिंगं तिस्रोऽप्युमे गताः ॥
तस्या गीतेन तुष्टोहं लिंगस्थो वरदोभवम्
yastvayā raṃsyate rātrāvadya gaṃdharvakanyake ||
tavanāmasamānākhyaḥ sa te bhartā bhaviṣyati
||48||यस्त्वया रंस्यते रात्रावद्य गंधर्वकन्यके ॥
तवनामसमानाख्यः स ते भर्ता भविष्यति
iti liṃgāṃbudherjātāṃ paripīya vacaḥsudhām ||
babhūvānaṃdasaṃdoha maṃtharātīva hrīmatī
||49||इति लिंगांबुधेर्जातां परिपीय वचःसुधाम् ॥
बभूवानंदसंदोह मंथरातीव ह्रीमती
gatātha vyomamārgeṇa sakhībhiḥ svapiturgṛham ||
kathayaṃtī nijodaṃtaṃ tamālīnāṃ puro mudā
||50||गताथ व्योममार्गेण सखीभिः स्वपितुर्गृहम् ॥
कथयंती निजोदंतं तमालीनां पुरो मुदा
tābhirdiṣṭyeti diṣṭyeti sakhībhiḥ parinaṃditā ||
adya te vāṃchitaṃ bhāvi ratneśasya samarcanāt
||51||ताभिर्दिष्ट्येति दिष्ट्येति सखीभिः परिनंदिता ॥
अद्य ते वांछितं भावि रत्नेशस्य समर्चनात्
yadyāyāti sa te rātrāvadya kaumārahārakaḥ ||
coro bāhulatāpāśaiḥ pāśitavyotiyatnataḥ
||52||यद्यायाति स ते रात्रावद्य कौमारहारकः ॥
चोरो बाहुलतापाशैः पाशितव्योतियत्नतः
gocarīkriyatesmābhiryathā sa sukṛtaikabhūḥ ||
prātareva tava preyānratneśādiṣṭa iṣṭakṛt
||53||गोचरीक्रियतेस्माभिर्यथा स सुकृतैकभूः ॥
प्रातरेव तव प्रेयान्रत्नेशादिष्ट इष्टकृत्
yātāsvasmāsu hṛṣṭāsu bhavatī śayagauravāt ||
aho ratneśvaraṃ liṃgaṃ pratyakṣīkṛtavatyasi
||54||यातास्वस्मासु हृष्टासु भवती शयगौरवात् ॥
अहो रत्नेश्वरं लिंगं प्रत्यक्षीकृतवत्यसि
ahobhāgyodayo nṛṇāmaho puṇyasamucchrayaḥ ||
ekasyaiva bhavetsiddhiryadekatrāpi tiṣṭhatām
||55||अहोभाग्योदयो नृणामहो पुण्यसमुच्छ्रयः ॥
एकस्यैव भवेत्सिद्धिर्यदेकत्रापि तिष्ठताम्
satyaṃ vadaṃti nāsatyaṃ daivaprādhānyavādinaḥ ||
daivameva phaledekaṃ nodyamo nāparaṃ balam
||56||सत्यं वदंति नासत्यं दैवप्राधान्यवादिनः ॥
दैवमेव फलेदेकं नोद्यमो नापरं बलम्
bhavatyā api cāsmākameka eva hi codyamaḥ ||
paraṃ daivaṃ phalatyekaṃ yathā tava na naḥ puraḥ
||57||भवत्या अपि चास्माकमेक एव हि चोद्यमः ॥
परं दैवं फलत्येकं यथा तव न नः पुरः
lokānāṃ vyavahāroyamāliproktaprasaṃgataḥ ||
paraṃ manorathāvāptistava yā saiva naḥ sphuṭam
||58||लोकानां व्यवहारोयमालिप्रोक्तप्रसंगतः ॥
परं मनोरथावाप्तिस्तव या सैव नः स्फुटम्
iti saṃvyāharaṃtīnāmanaṃtodhvā'titucchavat ||
kṣaṇāttāsāṃ vyatikrāṃtaḥ prāptāśca svaṃsvamālayam
||59||इति संव्याहरंतीनामनंतोध्वाऽतितुच्छवत् ॥
क्षणात्तासां व्यतिक्रांतः प्राप्ताश्च स्वंस्वमालयम्
atha prātaḥ samutthāya punarekatra saṃgatāḥ ||
sā ca maunavatī tābhiḥ paribhukteva lakṣitā
||60||अथ प्रातः समुत्थाय पुनरेकत्र संगताः ॥
सा च मौनवती ताभिः परिभुक्तेव लक्षिता
tūṣṇīṃ prāpyātha kāśīṃ sā snātvā maṃdākinījale ||
sakhībhiḥ sahitāpaśyalliṃgaṃ ratneśvaraṃ mama
||61||तूष्णीं प्राप्याथ काशीं सा स्नात्वा मंदाकिनीजले ॥
सखीभिः सहितापश्यल्लिंगं रत्नेश्वरं मम
nirvartya niyamaṃ sātha lajjāmukulitekṣaṇā ||
nirbaṃdhena vayasyābhiḥ paripṛṣṭā jagāda ha
||62||निर्वर्त्य नियमं साथ लज्जामुकुलितेक्षणा ॥
निर्बंधेन वयस्याभिः परिपृष्टा जगाद ह
ratnāvalyuvāca
atha ratneśa yātrāyāḥ prayātāsu svamaṃdiram ||
bhavatīṣu smaraṃtyeva tadratneśavaco'mṛtam
||63||अथ रत्नेश यात्रायाः प्रयातासु स्वमंदिरम् ॥
भवतीषु स्मरंत्येव तद्रत्नेशवचोऽमृतम्
saviśeṣāṃgasaṃskārā'viśaṃ saṃveśamaṃdiram ||
nidrādaridranayanā tadvilokanalālasā
||64||सविशेषांगसंस्काराऽविशं संवेशमंदिरम् ॥
निद्रादरिद्रनयना तद्विलोकनलालसा
balātsvapnadaśāṃ prāptā bhāvinorthasya gauravāt ||
ātmavismaraṇe hetū tato me dvau babhūvatuḥ
||65||बलात्स्वप्नदशां प्राप्ता भाविनोर्थस्य गौरवात् ॥
आत्मविस्मरणे हेतू ततो मे द्वौ बभूवतुः
taṃdrī tadaṃgasaṃsparśau mama bodhāpahārakau ||
taṃdryā paravaśā cāsaṃ tatastatsparśanena ca
||66||तंद्री तदंगसंस्पर्शौ मम बोधापहारकौ ॥
तंद्र्या परवशा चासं ततस्तत्स्पर्शनेन च
na jāne tvatha kiṃ vṛttaṃ kāhaṃ kvāhaṃ sa cātha kaḥ ||
taṃ nirjigamiṣuṃ sakhyo yāvaddhartuṃ prasāritaḥ
||67||न जाने त्वथ किं वृत्तं काहं क्वाहं स चाथ कः ॥
तं निर्जिगमिषुं सख्यो यावद्धर्तुं प्रसारितः
doḥ kaṃkaṇena ripuṇā kvaṇitaṃ tāvadutkaṭam ||
mahatā siṃjitenāhaṃ tenālpaparibodhitā
||68||दोः कंकणेन रिपुणा क्वणितं तावदुत्कटम् ॥
महता सिंजितेनाहं तेनाल्पपरिबोधिता
sukhasaṃtānapīyūṣa hrade parinimajya vai ||
kṣaṇena tadviyogāgnikīlāsu patitā balāt
||69||सुखसंतानपीयूष ह्रदे परिनिमज्य वै ॥
क्षणेन तद्वियोगाग्निकीलासु पतिता बलात्
kiṃkulīyaḥ sa no vedmi kiṃdeśīyaḥ kimākhyakaḥ ||
dunoti nitarāṃ sakhyastadviśleṣānalo mahān
||70||किंकुलीयः स नो वेद्मि किंदेशीयः किमाख्यकः ॥
दुनोति नितरां सख्यस्तद्विश्लेषानलो महान्
analpotkalitaṃ cetaḥ punastatsaṃgamāśayā ||
prāṇānāṃ me yiyāsūnāmekameva mahauṣadham
||71||अनल्पोत्कलितं चेतः पुनस्तत्संगमाशया ॥
प्राणानां मे यियासूनामेकमेव महौषधम्
vayasyā niśibhuktasya tasyaiva punarīkṣaṇam ||
bhavatīnāmadhīnaṃ ca tatpunardarśanaṃ mama
||72||वयस्या निशिभुक्तस्य तस्यैव पुनरीक्षणम् ॥
भवतीनामधीनं च तत्पुनर्दर्शनं मम
kā'līkamālayo vakti snigdhamugdhesakhījane ||
taddarśanena sthāsyaṃti prāṇā yāsyaṃti cānyathā
||73||काऽलीकमालयो वक्ति स्निग्धमुग्धेसखीजने ॥
तद्दर्शनेन स्थास्यंति प्राणा यास्यंति चान्यथा
daśamyavasthā sannahyedbādhituṃ mādhunā bhṛśam ||
iti tasyā giraḥ śrutvā dūnāyā nitarāṃ ca tāḥ
||74||दशम्यवस्था सन्नह्येद्बाधितुं माधुना भृशम् ॥
इति तस्या गिरः श्रुत्वा दूनाया नितरां च ताः
pravepamānahṛdayāḥ procurvīkṣya parasparam
||75||प्रवेपमानहृदयाः प्रोचुर्वीक्ष्य परस्परम्
sakhya ūcuḥ
yasya grāmo na no nāma nānvayo nāpi budhyate ||
sa kathaṃ prāpyate bhadre ka upāyo vidhīyatām
||76||यस्य ग्रामो न नो नाम नान्वयो नापि बुध्यते ॥
स कथं प्राप्यते भद्रे क उपायो विधीयताम्
iti ratnāvalī śrutvā sasaṃdehāṃ ca tadgiram ||
vayasyāstadavāptau me yūyaṃ kuṃṭhi mumūrcha ha
||77||इति रत्नावली श्रुत्वा ससंदेहां च तद्गिरम् ॥
वयस्यास्तदवाप्तौ मे यूयं कुंठि मुमूर्छ ह
ityardhoktena sā bālā yūyaṃ kuṃṭhitaśaktayaḥ ||
yadvaktavyaṃ tviti tayā yūyaṃ kuṃṭhīti bhāṣitam
||78||इत्यर्धोक्तेन सा बाला यूयं कुंठितशक्तयः ॥
यद्वक्तव्यं त्विति तया यूयं कुंठीति भाषितम्
tatastāstvaritāḥ sakhyaḥ paritāpopahārakān ||
bahuśaḥ śītalopāyānvyadhurmohapraśāṃtaye
||79||ततस्तास्त्वरिताः सख्यः परितापोपहारकान् ॥
बहुशः शीतलोपायान्व्यधुर्मोहप्रशांतये
vyapaiti na yadā mūrchā tattacchītopacārataḥ ||
tasyāstadaikayānītaṃ ratneśasnapanodakam
||80||व्यपैति न यदा मूर्छा तत्तच्छीतोपचारतः ॥
तस्यास्तदैकयानीतं रत्नेशस्नपनोदकम्
tadukṣaṇātkṣaṇādeva tanmūrchā virarāma ha ||
suptotthiteva sāvādīnmuhuḥ śivaśiveti ca
||81||तदुक्षणात्क्षणादेव तन्मूर्छा विरराम ह ॥
सुप्तोत्थितेव सावादीन्मुहुः शिवशिवेति च
skadaṃ uvāca
śraddhāvatāṃ svabhaktānāmupasarge mahatyapi ||
nopāyāṃtaramastyeva vineśa caraṇodakam
||82||श्रद्धावतां स्वभक्तानामुपसर्गे महत्यपि ॥
नोपायांतरमस्त्येव विनेश चरणोदकम्
ye vyādhayopi duḥsādhyā bahiraṃtaḥ śarīragāḥ ||
śraddhayeśodakasparśātte naśyaṃtyeva nānyathā
||83||ये व्याधयोपि दुःसाध्या बहिरंतः शरीरगाः ॥
श्रद्धयेशोदकस्पर्शात्ते नश्यंत्येव नान्यथा
sevitaṃ yena satataṃ bhagavaccaraṇodakam ||
taṃ bāhyābhyaṃtaraśuciṃ nopasarpati durgatiḥ
||84||सेवितं येन सततं भगवच्चरणोदकम् ॥
तं बाह्याभ्यंतरशुचिं नोपसर्पति दुर्गतिः
ādhibhautikatāpaṃ ca tāpaṃ vāpyādhidaivikam ||
ādhyātmikaṃ tathā tāpaṃ harecchrīcaraṇodakam
||85||आधिभौतिकतापं च तापं वाप्याधिदैविकम् ॥
आध्यात्मिकं तथा तापं हरेच्छ्रीचरणोदकम्
vyapetasaṃjvarā cātha gaṃdharvatanayā mune ||
ucitajñeti hovāca tāḥ sakhīḥ srigdhadho(dhī?)radhīḥ
||86||व्यपेतसंज्वरा चाथ गंधर्वतनया मुने ॥
उचितज्ञेति होवाच ताः सखीः स्रिग्धधो(धी?)रधीः
ratnāvalyuvāca
śaśilekhenaṃgalekhe citralekhe madīhitaṃ ||
yūyaṃ kuṃṭhitasāmarthyāḥ kuto vastāḥ kalāḥ kva vā
||87||शशिलेखेनंगलेखे चित्रलेखे मदीहितं ॥
यूयं कुंठितसामर्थ्याः कुतो वस्ताः कलाः क्व वा
matpriyaprāptaye samyagupāyo'sti mayekṣitaḥ ||
ratneśvarānugrahato'nutiṣṭhata hi taṃ hitāḥ
||88||मत्प्रियप्राप्तये सम्यगुपायोऽस्ति मयेक्षितः ॥
रत्नेश्वरानुग्रहतोऽनुतिष्ठत हि तं हिताः
śaśilekhebhilaṣitaprāptyai lekhāṃstvamālikha ||
saṃlikhānaṃgalekhe tvaṃ yūnaḥ sarvāvanīcarān
||89||शशिलेखेभिलषितप्राप्त्यै लेखांस्त्वमालिख ॥
संलिखानंगलेखे त्वं यूनः सर्वावनीचरान्
citrage citralekhe tvaṃ pātālatalaśāyinaḥ ||
kiṃcidāvirbhavaccāru tāruṇyālaṃkṛtīm̐llikha
||90||चित्रगे चित्रलेखे त्वं पातालतलशायिनः ॥
किंचिदाविर्भवच्चारु तारुण्यालंकृतीँल्लिख
athākaṇyeti tāḥ sakhyastaccāturyaṃ pravarṇya ca ||
lilikhuḥ kramaśaḥ sakhyo yūno yauvana śevadhīn
||91||अथाकण्येति ताः सख्यस्तच्चातुर्यं प्रवर्ण्य च ॥
लिलिखुः क्रमशः सख्यो यूनो यौवन शेवधीन्
niryatkaumāralakṣmīkānpuṃvattva śrīsamāvṛtān ||
prātaḥsaṃdhyeva gaṃdharvī nṛpādyāṃstānavaikṣata
||92||निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् ॥
प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत
sarvānsuranikāyānsā vyalokata śubhekṣaṇā ||
na cāṃcalyaṃ jahāvakṣṇosteṣu svarlokavāsiṣu
||93||सर्वान्सुरनिकायान्सा व्यलोकत शुभेक्षणा ॥
न चांचल्यं जहावक्ष्णोस्तेषु स्वर्लोकवासिषु
tato madhyamalokasthānmunirājakumārakān ||
vilokyāpi na sā prītiṃ kvāpyāpa premanirbharā
||94||ततो मध्यमलोकस्थान्मुनिराजकुमारकान् ॥
विलोक्यापि न सा प्रीतिं क्वाप्याप प्रेमनिर्भरा
atha ratnāvalī bālā karṇābhyarṇavilocanā ||
dṛśau vyāpārayāmāsa balisadmayuvasvapi
||95||अथ रत्नावली बाला कर्णाभ्यर्णविलोचना ॥
दृशौ व्यापारयामास बलिसद्मयुवस्वपि
ditijāndanujānvīkṣya sā gaṃdharvī kumārakān ||
ratiṃ babaṃdha na kvāpi tāpitā mānmathaiḥ śaraiḥ
||96||दितिजान्दनुजान्वीक्ष्य सा गंधर्वी कुमारकान् ॥
रतिं बबंध न क्वापि तापिता मान्मथैः शरैः
sudhākara karaspṛṣṭāpyatidūnāṃgayaṣṭikā ||
paśyaṃtī nāgayūnaḥ sā kiṃciducchvasitā'bhavat
||97||सुधाकर करस्पृष्टाप्यतिदूनांगयष्टिका ॥
पश्यंती नागयूनः सा किंचिदुच्छ्वसिताऽभवत्
bhoginastānvilokyāpi citraṃcitragatānatha ||
manātsaṃbhuktabhogeva kṣaṇamāsītkumārikā
||98||भोगिनस्तान्विलोक्यापि चित्रंचित्रगतानथ ॥
मनात्संभुक्तभोगेव क्षणमासीत्कुमारिका
yūnaḥ pratyekamadrākṣīdaśeṣāñcheṣa vaṃśajān ||
takṣakānvayagāṃstadvadatha vāsukigotrajān
||99||यूनः प्रत्येकमद्राक्षीदशेषाञ्छेष वंशजान् ॥
तक्षकान्वयगांस्तद्वदथ वासुकिगोत्रजान्
pulīkānaṃta karkoṭa bhadrasaṃtānagānapi ||
dṛṣṭvā nāgakumārāṃstāñchaṃkhacūḍamathaikṣata
||100||पुलीकानंत कर्कोट भद्रसंतानगानपि ॥
दृष्ट्वा नागकुमारांस्ताञ्छंखचूडमथैक्षत
śaṃkhacūḍekṣaṇādeva parāṃ lajjāṃ babhāra sā ||
udbhinnapulakāpyāsīdaṃgapratyaṃga saṃdhiṣu
||1||शंखचूडेक्षणादेव परां लज्जां बभार सा ॥
उद्भिन्नपुलकाप्यासीदंगप्रत्यंग संधिषु
tattrapābharato'jñāyi tatkaumāraharo varaḥ ||
tayā vaidagdhyavarayā kṣaṇataścitralekhayā
||2||तत्त्रपाभरतोऽज्ञायि तत्कौमारहरो वरः ॥
तया वैदग्ध्यवरया क्षणतश्चित्रलेखया
atha citrapaṭī citralekhā citrapaṭāṃcalam ||
parikṣipyāvṛṇottūrṇaṃ parihāsaikapeśalā
||3||अथ चित्रपटी चित्रलेखा चित्रपटांचलम् ॥
परिक्षिप्यावृणोत्तूर्णं परिहासैकपेशला
ratnāvalī citralekhāṃ hriyā maunāvalaṃbinī ||
dṛśā kuṭilayādrākṣītprasphuraddaśanāṃbarā
||4||रत्नावली चित्रलेखां ह्रिया मौनावलंबिनी ॥
दृशा कुटिलयाद्राक्षीत्प्रस्फुरद्दशनांबरा
kaṭākṣitānaṃgalekhā tayātha śaśilekhayā ||
citralekhāparikṣipta paṭāṃcalamapākarot
||5||कटाक्षितानंगलेखा तयाथ शशिलेखया ॥
चित्रलेखापरिक्षिप्त पटांचलमपाकरोत्
vasubhūtisutā sātha kanyā ratnāvalī śubhā ||
śaṃkhacūḍānvavāye taṃ ratnacūḍamavaikṣata
||6||वसुभूतिसुता साथ कन्या रत्नावली शुभा ॥
शंखचूडान्ववाये तं रत्नचूडमवैक्षत
tadīkṣaṇakṣaṇāddṛṣṭirānaṃdāśrubhirāvṛtā ||
kapolabhittirabhavatsvedodakaṇikāṃcitā
||7||तदीक्षणक्षणाद्दृष्टिरानंदाश्रुभिरावृता ॥
कपोलभित्तिरभवत्स्वेदोदकणिकांचिता
cakaṃpe gātralatikā dhṛtaromāṃcakaṃcukā ||
citranyasteva tastaṃbha kṣaṇaṃ mukulitānanā
||8||चकंपे गात्रलतिका धृतरोमांचकंचुका ॥
चित्रन्यस्तेव तस्तंभ क्षणं मुकुलितानना
tataḥ sā citralekhā tāmetyāśvāsayadāturām ||
mautsukyaṃ vraja gaṃdharvi siddhastedya manorathaḥ
||9||ततः सा चित्रलेखा तामेत्याश्वासयदातुराम् ॥
मौत्सुक्यं व्रज गंधर्वि सिद्धस्तेद्य मनोरथः
etasyāvagataṃ sarvaṃ deśanāmānvayādikam ||
mā viṣīdālisulabhastveṣa ratneśvarārpitaḥ
||110||एतस्यावगतं सर्वं देशनामान्वयादिकम् ॥
मा विषीदालिसुलभस्त्वेष रत्नेश्वरार्पितः
aho sadṛgvarāvāptyā ratneśenāsi toṣitā ||
uttiṣṭha yāmaḥ sadanaṃ ratneśaḥ sarvadohinaḥ
||11||अहो सदृग्वरावाप्त्या रत्नेशेनासि तोषिता ॥
उत्तिष्ठ यामः सदनं रत्नेशः सर्वदोहिनः
atha devavaśādyāṃtyastā dṛṣṭā gaganādhvagāḥ ||
subāhunā dānavena pātālatalavāsinā
||12||अथ देववशाद्यांत्यस्ता दृष्टा गगनाध्वगाः ॥
सुबाहुना दानवेन पातालतलवासिना
gṛhītvā tāścatasropi niragāddānavo gṛham ||
harirvikaṭadaṃṣṭrāsyaḥ prāṃtare hariṇīriva
||13||गृहीत्वा ताश्चतस्रोपि निरगाद्दानवो गृहम् ॥
हरिर्विकटदंष्ट्रास्यः प्रांतरे हरिणीरिव
tāstaṃ vilokya gaṃdharvyo daṃṣṭrāvikaṭitānanam ||
rudhirāruṇanetraṃ ca jātā vepathubhūmayaḥ
||14||तास्तं विलोक्य गंधर्व्यो दंष्ट्राविकटिताननम् ॥
रुधिरारुणनेत्रं च जाता वेपथुभूमयः
hā mātarhā pitastrāhi hā vidhe mā vidhehi tat ||
yadetatkartumārabdhamanāthāsvatiniṣṭhuram
||15||हा मातर्हा पितस्त्राहि हा विधे मा विधेहि तत् ॥
यदेतत्कर्तुमारब्धमनाथास्वतिनिष्ठुरम्
hā daiva maṃdabhāgyābhiḥ kimasmābhiranuṣṭhitam ||
sukṛtetaravārtāpi no citte vyāhṛtā kvacit
||16||हा दैव मंदभाग्याभिः किमस्माभिरनुष्ठितम् ॥
सुकृतेतरवार्तापि नो चित्ते व्याहृता क्वचित्
śiśukrīḍanakaṃ hitvā hitvā ratneśvarārcanam ||
pitroḥ svādhīna sacceṣṭā iṣṭaṃ vidmo na kiṃcana
||17||शिशुक्रीडनकं हित्वा हित्वा रत्नेश्वरार्चनम् ॥
पित्रोः स्वाधीन सच्चेष्टा इष्टं विद्मो न किंचन
adhobhuvanagā dīnā hīnānāthena kotra naḥ ||
trāti trāṇārthinīrbālāḥ śaṃbho ratneśa sarvaga
||18||अधोभुवनगा दीना हीनानाथेन कोत्र नः ॥
त्राति त्राणार्थिनीर्बालाः शंभो रत्नेश सर्वग
itthaṃ gaṃdharvatanayā vilapaṃtīḥ kṛpāturam ||
śuśrāva nāgarājosau ratnacūḍo mahāmanāḥ
||19||इत्थं गंधर्वतनया विलपंतीः कृपातुरम् ॥
शुश्राव नागराजोसौ रत्नचूडो महामनाः
kosau matsvāmino nāma ratneśasya maheśituḥ ||
liṃgarājasya gṛhṇāti karmabaṃdhanabhedinaḥ
||120||कोसौ मत्स्वामिनो नाम रत्नेशस्य महेशितुः ॥
लिंगराजस्य गृह्णाति कर्मबंधनभेदिनः
punarapyārtarāvaṃ sa śrutvā bālāmukheritam ||
ratneśa rakṣarakṣeti gṛhītāstro viniryayau
||21||पुनरप्यार्तरावं स श्रुत्वा बालामुखेरितम् ॥
रत्नेश रक्षरक्षेति गृहीतास्त्रो विनिर्ययौ
taṃ vasārasapānena mahāmāṃsaniṣevaṇāt ||
atyaṃtonmatta duśceṣṭaṃ ratnacūḍo niraikṣata
||22||तं वसारसपानेन महामांसनिषेवणात् ॥
अत्यंतोन्मत्त दुश्चेष्टं रत्नचूडो निरैक्षत
adhyākṣipacca re duṣṭa śiṣṭakanyāpahāraka ||
maddṛṣṭigocaraṃ yātaḥ kva yāsyasyadya re'dhama
||23||अध्याक्षिपच्च रे दुष्ट शिष्टकन्यापहारक ॥
मद्दृष्टिगोचरं यातः क्व यास्यस्यद्य रेऽधम
mama bāṇahataprāṇaḥ prayāṇaṃ kuru durmate ||
ārtatrāṇodyatamate vaivasvatapuraṃ prati
||24||मम बाणहतप्राणः प्रयाणं कुरु दुर्मते ॥
आर्तत्राणोद्यतमते वैवस्वतपुरं प्रति
ratneśvarasya yairnāma pralayāpadyapi sphuṭam ||
gṛhītaṃ na bhavādṛgbhyasteṣu bhītirbhayātmasu
||25||रत्नेश्वरस्य यैर्नाम प्रलयापद्यपि स्फुटम् ॥
गृहीतं न भवादृग्भ्यस्तेषु भीतिर्भयात्मसु
ratneśvaramahānāma kṛtatrāṇāstu ye narāḥ ||
teṣāṃ janmajarāvyādhi kalikālabhayaṃ kutaḥ
||26||रत्नेश्वरमहानाम कृतत्राणास्तु ये नराः ॥
तेषां जन्मजराव्याधि कलिकालभयं कुतः
ityuktvā tā bhayatrastāstanmukhaprahitekṣaṇāḥ ||
vyāghraghrātā iva mṛgīrmābhaiṣiṣṭetyuvāca saḥ
||27||इत्युक्त्वा ता भयत्रस्तास्तन्मुखप्रहितेक्षणाः ॥
व्याघ्रघ्राता इव मृगीर्माभैषिष्टेत्युवाच सः
ityāśvāsyātha gaṃdharvīḥ sa vai bhujagarājajaḥ ||
ākarṇapūrṇamākṛṣya kodaṃḍaṃ prāhiṇoccharam
||28||इत्याश्वास्याथ गंधर्वीः स वै भुजगराजजः ॥
आकर्णपूर्णमाकृष्य कोदंडं प्राहिणोच्छरम्
sopi kruddho danujarāṭpadāspṛṣṭabhujaṃgavat ||
āviddhya kāladaṃḍābhaṃ parighaṃ vyasṛjanmahat
||29||सोपि क्रुद्धो दनुजराट्पदास्पृष्टभुजंगवत् ॥
आविद्ध्य कालदंडाभं परिघं व्यसृजन्महत्
hṛdi ratneśvaraṃ liṃgaṃ yasya samyagvijṛṃbhate ||
alātadaṃḍavattasminkāladaṃḍopi jāyate
||130||हृदि रत्नेश्वरं लिंगं यस्य सम्यग्विजृंभते ॥
अलातदंडवत्तस्मिन्कालदंडोपि जायते
aṃtareva sa ciccheda parighaṃ svamaheṣubhiḥ ||
durvṛtasya yathehāyurvicchidyetāṃtaraiva hi
||31||अंतरेव स चिच्छेद परिघं स्वमहेषुभिः ॥
दुर्वृतस्य यथेहायुर्विच्छिद्येतांतरैव हि
tatosya bāṇaṃ cikṣepa kālānalasamaprabham ||
sa bāṇastasya hṛdayaṃ praviśya pragaveṣya ca
||32||ततोस्य बाणं चिक्षेप कालानलसमप्रभम् ॥
स बाणस्तस्य हृदयं प्रविश्य प्रगवेष्य च
prāṇānasya viniryātya svayaṃ tūṇamagātpunaḥ ||
hṛdisthaṃ tasya daurātmyaṃ sarvaṃ vijñāya tattvataḥ
||33||प्राणानस्य विनिर्यात्य स्वयं तूणमगात्पुनः ॥
हृदिस्थं तस्य दौरात्म्यं सर्वं विज्ञाय तत्त्वतः
digaṃganāpuraḥ khyātumiva nāgāśugo gataḥ
||34||दिगंगनापुरः ख्यातुमिव नागाशुगो गतः
anyāyopārjitairdravyairyaḥ sukhaṃ bhoktumicchati ||
tāni dravyāṇi yāṃtyeva sa prāṇāni kutaḥ sukhama
||35||अन्यायोपार्जितैर्द्रव्यैर्यः सुखं भोक्तुमिच्छति ॥
तानि द्रव्याणि यांत्येव स प्राणानि कुतः सुखम
iti taṃ dānavaṃ hatvā nāgarājo mahābalī ||
pratyuvācātha tāḥ kanyāḥ kā yūyaṃ kasya cātmajāḥ
||36||इति तं दानवं हत्वा नागराजो महाबली ॥
प्रत्युवाचाथ ताः कन्याः का यूयं कस्य चात्मजाः
durātmanā kutonena saṃgatā danujanmanā ||
kva vā ratneśvaraṃ liṃgaṃ bhavatībhirvilokitam
||37||दुरात्मना कुतोनेन संगता दनुजन्मना ॥
क्व वा रत्नेश्वरं लिंगं भवतीभिर्विलोकितम्
yasya nāmākṣaroccārādvyapeta paramāpadaḥ ||
yṛyamāśu tadākhyāta yena jānāmi tattvataḥ
||28||यस्य नामाक्षरोच्चाराद्व्यपेत परमापदः ॥
यृयमाशु तदाख्यात येन जानामि तत्त्वतः
iti śrutvā girastasya nitarāṃ premanirbharāḥ ||
parasparaṃ mukhaṃ vīkṣya kosau syāddṛṣṭapūrvavat
||39||इति श्रुत्वा गिरस्तस्य नितरां प्रेमनिर्भराः ॥
परस्परं मुखं वीक्ष्य कोसौ स्याद्दृष्टपूर्ववत्
akāraṇa sakhā kosau prāṃtare samupasthitaḥ ||
nijaprāṇānpaṇīkṛtya yena trātā sma bālikāḥ
||140||अकारण सखा कोसौ प्रांतरे समुपस्थितः ॥
निजप्राणान्पणीकृत्य येन त्राता स्म बालिकाः
asya saṃdarśanādeva svabhāva capalānyapi ||
maṃtharāṇīṃdriyāṇistu paripīya sudhāmiva
||41||अस्य संदर्शनादेव स्वभाव चपलान्यपि ॥
मंथराणींद्रियाणिस्तु परिपीय सुधामिव
yātumanyatra no netre protsahete yathā tathā ||
anyadvastvaṃtaraṃ prekṣya ramaṇīyataraṃtvapi
||42||यातुमन्यत्र नो नेत्रे प्रोत्सहेते यथा तथा ॥
अन्यद्वस्त्वंतरं प्रेक्ष्य रमणीयतरंत्वपि
vacaḥpīyūṣamādhurya nitarāṃ prāpya naḥ śrutī ||
śabdāṃtaragrahāpekṣāṃ na kurvāte svajanmanaḥ
||43||वचःपीयूषमाधुर्य नितरां प्राप्य नः श्रुती ॥
शब्दांतरग्रहापेक्षां न कुर्वाते स्वजन्मनः
āpnutaḥ paṃgutāmetau pādau naścaṃcalāvapi ||
amuṃ yuvānamālokya coraṃ naḥ sanmanomaṇeḥ
||44||आप्नुतः पंगुतामेतौ पादौ नश्चंचलावपि ॥
अमुं युवानमालोक्य चोरं नः सन्मनोमणेः
iti bruvaṃtyastā bālāḥ parasparamanulbaṇam ||
dṛṣṭvāpi citramadhyasthaṃ vividustanna bālikāḥ
||45||इति ब्रुवंत्यस्ता बालाः परस्परमनुल्बणम् ॥
दृष्ट्वापि चित्रमध्यस्थं विविदुस्तन्न बालिकाः
atīva bhīṣaṇākāra danujasyātisādhvasāt ||
aṃdhībhūtekṣaṇāstaṃ nājñāsiṣurhariṇīkṣaṇāḥ
||46||अतीव भीषणाकार दनुजस्यातिसाध्वसात् ॥
अंधीभूतेक्षणास्तं नाज्ञासिषुर्हरिणीक्षणाः
ūcuśca taṃ yuvānaṃ tā nijajīvitarakṣiṇam ||
yadaṃga bhavatā pṛṣṭaṃ snehanirbharacetasā
||47||ऊचुश्च तं युवानं ता निजजीवितरक्षिणम् ॥
यदंग भवता पृष्टं स्नेहनिर्भरचेतसा
tadācakṣāmahe sarvamavadhehi kṣaṇaṃ manaḥ ||
iyaṃ gaṃdharvarājasya vasubhūtestanūdbhavā
||48||तदाचक्षामहे सर्वमवधेहि क्षणं मनः ॥
इयं गंधर्वराजस्य वसुभूतेस्तनूद्भवा
kanyā ratnāvalī nāma guṇaratnamahākhaniḥ ||
vayaṃ vayasyā etasyāśchāyevānugatāḥ sadā
||49||कन्या रत्नावली नाम गुणरत्नमहाखनिः ॥
वयं वयस्या एतस्याश्छायेवानुगताः सदा
ārabhya bālyamapyeṣā liṃgaṃ ratneśvarābhidham ||
yāṃti pitrāpyanujñātā kāśyāmarcayituṃ sadā
||150||आरभ्य बाल्यमप्येषा लिंगं रत्नेश्वराभिधम् ॥
यांति पित्राप्यनुज्ञाता काश्यामर्चयितुं सदा
varopi dattastenāsyai prasannenātha śaṃbhunā ||
hariṣyatīti yaḥ svapne kaumāraṃ te kumārike
||51||वरोपि दत्तस्तेनास्यै प्रसन्नेनाथ शंभुना ॥
हरिष्यतीति यः स्वप्ने कौमारं ते कुमारिके
tava nāmasamānākhyaḥ sa te bhartā bhaviṣyati ||
yuvānaṃ svapnabhoktāraṃ prāpyāpyeṣā suduḥkhitā
||52||तव नामसमानाख्यः स ते भर्ता भविष्यति ॥
युवानं स्वप्नभोक्तारं प्राप्याप्येषा सुदुःखिता
punastadvirahotthena vahninātīva tāpitā ||
kalākauśalyato'smābhiḥ sopi citre pradarśitaḥ
||53||पुनस्तद्विरहोत्थेन वह्निनातीव तापिता ॥
कलाकौशल्यतोऽस्माभिः सोपि चित्रे प्रदर्शितः
yasya na grāma nāmāpi nānvayopyavabudhyate ||
taṃ dṛṣṭvā citralikhitamapyeṣā jīvitā punaḥ
||54||यस्य न ग्राम नामापि नान्वयोप्यवबुध्यते ॥
तं दृष्ट्वा चित्रलिखितमप्येषा जीविता पुनः
tato ratneśvaraṃ natvā svagṛhāyotsukābhavat ||
yāṃtīstato'nayā sārdhaṃ prāṃtare gaganā dhvani
||55||ततो रत्नेश्वरं नत्वा स्वगृहायोत्सुकाभवत् ॥
यांतीस्ततोऽनया सार्धं प्रांतरे गगना ध्वनि
atarkitā yamaścāsmāndhṛtvā pātālamāviśat ||
anaṃtaraṃ bhavāneva taṃ vetti danujādhamam
||56||अतर्किता यमश्चास्मान्धृत्वा पातालमाविशत् ॥
अनंतरं भवानेव तं वेत्ति दनुजाधमम्
aṃga ityeva vṛttāṃto nijo'smābhirudīritaḥ ||
prasādaṃ kuru cāsmākaṃ puraḥ kosi kṛpānidhe
||57||अंग इत्येव वृत्तांतो निजोऽस्माभिरुदीरितः ॥
प्रसादं कुरु चास्माकं पुरः कोसि कृपानिधे
yadā prabhṛti cāsmābhiḥ sa dṛṣṭo duṣṭadānavaḥ ||
tadāprabhṛti no netre vidyuteva hataprabhe
||58||यदा प्रभृति चास्माभिः स दृष्टो दुष्टदानवः ॥
तदाप्रभृति नो नेत्रे विद्युतेव हतप्रभे
kāṃdiśīkā bhayatrātarna vidmaḥ kiṃcideva hi ||
kva vayaṃ kā vayaṃ kastvaṃ kiṃ jātaṃ kiṃ bhaviṣyati
||59||कांदिशीका भयत्रातर्न विद्मः किंचिदेव हि ॥
क्व वयं का वयं कस्त्वं किं जातं किं भविष्यति
niśamyeti sa puṇyātmā nāgarājakumārakaḥ ||
āśvāsya tā bhayatrastāḥ provācedaṃ ca puṇyadhīḥ
||160||निशम्येति स पुण्यात्मा नागराजकुमारकः ॥
आश्वास्य ता भयत्रस्ताः प्रोवाचेदं च पुण्यधीः
mayā saha samāyāta ratneśaṃ darthayāmi vaḥ ||
ityāhūya sa tā ninye krīḍāvāpīṃ sukhodakām
||61||मया सह समायात रत्नेशं दर्थयामि वः ॥
इत्याहूय स ता निन्ये क्रीडावापीं सुखोदकाम्
vitritramaṇisopānāṃ haṃsakokakṛtāravām ||
kavīnāṃ vāsitavyājātsvāgataṃ kurvatīmiva
||62||वित्रित्रमणिसोपानां हंसकोककृतारवाम् ॥
कवीनां वासितव्याजात्स्वागतं कुर्वतीमिव
tatra tenābhyanujñātāḥ krīḍāvāpyāṃ nimajjya tāḥ ||
sacailapuṣpābharaṇāḥ pronmamajjustataḥ punaḥ
||63||तत्र तेनाभ्यनुज्ञाताः क्रीडावाप्यां निमज्ज्य ताः ॥
सचैलपुष्पाभरणाः प्रोन्ममज्जुस्ततः पुनः
bahirnirgatya gaṃdharvyaḥ paśyaṃtyaḥ sthagitā iva ||
ratneśālayamālokya kālarājasamīpataḥ
||64||बहिर्निर्गत्य गंधर्व्यः पश्यंत्यः स्थगिता इव ॥
रत्नेशालयमालोक्य कालराजसमीपतः
parasparaṃ tataḥ procurgaṃdharvyo vismitā iva ||
svapnoyaṃ kiṃ nu vā satyaṃ khelo ratneśvarasya vā
||65||परस्परं ततः प्रोचुर्गंधर्व्यो विस्मिता इव ॥
स्वप्नोयं किं नु वा सत्यं खेलो रत्नेश्वरस्य वा
vayameva hi vā bhrāṃtā gaṃdharvyo na vayaṃ kimu ||
kimetannaiva jānīma aiṃdrajālika khelavat
||66||वयमेव हि वा भ्रांता गंधर्व्यो न वयं किमु ॥
किमेतन्नैव जानीम ऐंद्रजालिक खेलवत्
eṣottaravahā gaṃgā sphuṭameva bhavediha ||
śaṃkhacūḍasya vāpyeṣā śaṃkhacūḍālayastvasau
||67||एषोत्तरवहा गंगा स्फुटमेव भवेदिह ॥
शंखचूडस्य वाप्येषा शंखचूडालयस्त्वसौ
etatpaṃcanadaṃ tīrthameṣa vāgīśvarālayaḥ ||
yasya saṃdarśanādeva vāgvibhūtirvijṛṃbhate
||68||एतत्पंचनदं तीर्थमेष वागीश्वरालयः ॥
यस्य संदर्शनादेव वाग्विभूतिर्विजृंभते
śaṃkhacūḍeśvaraścaiṣa śaṃkhacūḍapratiṣṭhitaḥ ||
yasya saṃdarśanātpuṃsāṃ na bhayaṃ kālasarpajam
||69||शंखचूडेश्वरश्चैष शंखचूडप्रतिष्ठितः ॥
यस्य संदर्शनात्पुंसां न भयं कालसर्पजम्
eṣā maṃdākinī nāma dīrghikā puṇyatoyabhūḥ ||
yasyāṃ kṛtodakā martyā martyaloke viśaṃti na
||170||एषा मंदाकिनी नाम दीर्घिका पुण्यतोयभूः ॥
यस्यां कृतोदका मर्त्या मर्त्यलोके विशंति न
asāvāśāpurī devī yā stutā tripurāriṇā ||
tripuraṃ jetukāmena maṃdākinyāstaṭe śubhe
||71||असावाशापुरी देवी या स्तुता त्रिपुरारिणा ॥
त्रिपुरं जेतुकामेन मंदाकिन्यास्तटे शुभे
yādyāpi pūjitā martyairāśāṃ pūrayaterthinām ||
maṃdākinyāḥ pratīcyāṃ tu eṣa siddhyaṣṭakeśvaraḥ
||72||याद्यापि पूजिता मर्त्यैराशां पूरयतेर्थिनाम् ॥
मंदाकिन्याः प्रतीच्यां तु एष सिद्ध्यष्टकेश्वरः
bhavedyasya saparyāto gṛhe siddhyaṣṭakaṃ sphuṭam ||
kuṃḍasiddhyaṣṭakākhyaṃ ca tatraiva virajodakam
||73||भवेद्यस्य सपर्यातो गृहे सिद्ध्यष्टकं स्फुटम् ॥
कुंडसिद्ध्यष्टकाख्यं च तत्रैव विरजोदकम्
yatra snātvā kṛtaśrāddho virajasko divaṃ vrajet ||
mūrtyastāḥ siddhayaścāṣṭau yāḥ kāśyāṃ sarvasiddhidāḥ
||74||यत्र स्नात्वा कृतश्राद्धो विरजस्को दिवं व्रजेत् ॥
मूर्त्यस्ताः सिद्धयश्चाष्टौ याः काश्यां सर्वसिद्धिदाः
sarvasiddhipradaścāsau mahārājavināyakaḥ ||
vināyakāḥ praṇaśyaṃti yasmai praṇamatāṃ nṛṇām
||75||सर्वसिद्धिप्रदश्चासौ महाराजविनायकः ॥
विनायकाः प्रणश्यंति यस्मै प्रणमतां नृणाम्
asau siddheśvarasyoccaiḥ prāsādaḥ kāṃcanojjvalaḥ ||
ratnadhvajapatākāśca siddhiḥ syādyadvilokanāt
||76||असौ सिद्धेश्वरस्योच्चैः प्रासादः कांचनोज्ज्वलः ॥
रत्नध्वजपताकाश्च सिद्धिः स्याद्यद्विलोकनात्
kṣetrasya madhyame ||
bhāge madhyameśvara eṣa vai ||
madhyādholokayormadhye na vasedyasya vīkṣaṇāt
||77||क्षेत्रस्य मध्यमे ॥
भागे मध्यमेश्वर एष वै ॥
मध्याधोलोकयोर्मध्ये न वसेद्यस्य वीक्षणात्
madhyameśaṃ samabhyarcya naro madhyamaviṣṭape ||
āsamudrakṣitīṃdraḥ syāttato mokṣaṃ ca viṃdati
||78||मध्यमेशं समभ्यर्च्य नरो मध्यमविष्टपे ॥
आसमुद्रक्षितींद्रः स्यात्ततो मोक्षं च विंदति
airāvateśvaraṃ liṃgaṃ tatprācyāmiṣṭasiddhikṛt ||
dṛśyate yatpatākāyāṃ ramya airāvato gajaḥ
||79||ऐरावतेश्वरं लिंगं तत्प्राच्यामिष्टसिद्धिकृत् ॥
दृश्यते यत्पताकायां रम्य ऐरावतो गजः
vṛddhakāleśvarasyaiṣa prāsādo ratnanirmitaḥ ||
pratidarśaṃ vasedyatra rātrau caṃdraḥ satārakaḥ
||180||वृद्धकालेश्वरस्यैष प्रासादो रत्ननिर्मितः ॥
प्रतिदर्शं वसेद्यत्र रात्रौ चंद्रः सतारकः
yasya saṃdarśanānnṛṇāṃ na kālaḥ prabhavedbhave ||
na kaliḥ prabhavetsatyaṃ na ca kalmaṣarāśayaḥ
||81||यस्य संदर्शनान्नृणां न कालः प्रभवेद्भवे ॥
न कलिः प्रभवेत्सत्यं न च कल्मषराशयः
iti yāvatkathāṃ cakruḥ saṃbhrāṃtā iva bālikāḥ ||
tāvadvasuvibhūtiḥ sa gaṃdharvastvarayā yayau
||82||इति यावत्कथां चक्रुः संभ्रांता इव बालिकाः ॥
तावद्वसुविभूतिः स गंधर्वस्त्वरया ययौ
nāradācchrutavṛttāṃtaḥ subāhudanujanmanaḥ ||
ratnāvalī sutā prītā sasakhīkā yathāhṛtā
||83||नारदाच्छ्रुतवृत्तांतः सुबाहुदनुजन्मनः ॥
रत्नावली सुता प्रीता ससखीका यथाहृता
ratneśvarātsamāyāṃtī śūnye gaganavartmani ||
yathānayacca pātālaṃ yathā yuddhamabhūtpunaḥ
||84||रत्नेश्वरात्समायांती शून्ये गगनवर्त्मनि ॥
यथानयच्च पातालं यथा युद्धमभूत्पुनः
yathā ratneśa bhaktena ratnacūḍena ghātitaḥ ||
sa subāhurdanujanurmaheṣvāsena ceṣuṇā
||85||यथा रत्नेश भक्तेन रत्नचूडेन घातितः ॥
स सुबाहुर्दनुजनुर्महेष्वासेन चेषुणा
yathā ca pṛṣṭavṛttāṃto vāpīmārgeṇa cānayat ||
śaṃkhacūḍasya vāpīṃ tāṃ pātāleṣu pravartinīm
||86||यथा च पृष्टवृत्तांतो वापीमार्गेण चानयत् ॥
शंखचूडस्य वापीं तां पातालेषु प्रवर्तिनीम्
yathā ca prāpya niryātāḥ kāśīṃ dṛṣṭvāpi bālikāḥ ||
bhṛśaṃ saṃbhrāṃtimāpannāḥ paśyaṃtyopi samutsukāḥ
||87||यथा च प्राप्य निर्याताः काशीं दृष्ट्वापि बालिकाः ॥
भृशं संभ्रांतिमापन्नाः पश्यंत्योपि समुत्सुकाः
dṛṣṭvā gaṃdharvarājastāṃ punarjātāmivātmajām ||
savayasyāmanāmlānamukhapaṃkajasuśriyam
||88||दृष्ट्वा गंधर्वराजस्तां पुनर्जातामिवात्मजाम् ॥
सवयस्यामनाम्लानमुखपंकजसुश्रियम्
pariṣvajya samāghrāya lalāṭaphalakaṃ muhuḥ ||
aṃkamāropya papraccha sarvaṃ vṛttāṃtamādarāt
||89||परिष्वज्य समाघ्राय ललाटफलकं मुहुः ॥
अंकमारोप्य पप्रच्छ सर्वं वृत्तांतमादरात्
atha sā kathayāmāsa danujāpahṛteḥ kathām ||
ratneśvaraṃ varāvāptiṃ svapnāvasthāṃ vihāya ca
||190||अथ सा कथयामास दनुजापहृतेः कथाम् ॥
रत्नेश्वरं वरावाप्तिं स्वप्नावस्थां विहाय च
ratnāvalīmanovṛttiṃ vijñāyātha mukheṃgitaiḥ ||
śaśilekhā samācaṣṭa spaṣṭavarṇaiḥ savistaram
||91||रत्नावलीमनोवृत्तिं विज्ञायाथ मुखेंगितैः ॥
शशिलेखा समाचष्ट स्पष्टवर्णैः सविस्तरम्
tutoṣa nitarāṃ sotha gaṃdharvādhipatiḥ kṛtī ||
prabhāvaṃ varṇayāmāsa mudā ratneśvarasya ca
||92||तुतोष नितरां सोथ गंधर्वाधिपतिः कृती ॥
प्रभावं वर्णयामास मुदा रत्नेश्वरस्य च
skaṃda uvāca
ākarṇaya muniśreṣṭha viṃdhyavṛddhi vivardhana ||
pratyahaṃ ratnacūḍopi vāpīmārgeṇa saṃyamī
||93||आकर्णय मुनिश्रेष्ठ विंध्यवृद्धि विवर्धन ॥
प्रत्यहं रत्नचूडोपि वापीमार्गेण संयमी
nāgalokātsamāgatya snātvā maṃdākinī jale ||
ratneśvaraṃ samabhyarcya ratnāṃjalyaṣṭakena vai
||94||नागलोकात्समागत्य स्नात्वा मंदाकिनी जले ॥
रत्नेश्वरं समभ्यर्च्य रत्नांजल्यष्टकेन वै
suvarṇapaṃkajānyaṣṭau samarpayati hṛṣṭavat ||
ekadā svapnasamaye ratneśo liṃgarūpadhṛk
||95||सुवर्णपंकजान्यष्टौ समर्पयति हृष्टवत् ॥
एकदा स्वप्नसमये रत्नेशो लिंगरूपधृक्
ratnacūḍamuvācedaṃ nijabhaktaṃ dṛḍhavratam ||
dānavena hṛtāṃ kanyāṃ mocayiṣyati yāṃ bhavān
||96||रत्नचूडमुवाचेदं निजभक्तं दृढव्रतम् ॥
दानवेन हृतां कन्यां मोचयिष्यति यां भवान्
taṃ dānavaṃ raṇe jitvā sā te patnī bhaviṣyati ||
iti smaranvaraṃ sotha nāgarājo mahāmanāḥ
||97||तं दानवं रणे जित्वा सा ते पत्नी भविष्यति ॥
इति स्मरन्वरं सोथ नागराजो महामनाः
tāṃ kanyāṃ dānavaṃ hatvā vimocya nija vīryataḥ ||
vāpīmārgeṇa pātālādānināya punarmahīm
||98||तां कन्यां दानवं हत्वा विमोच्य निज वीर्यतः ॥
वापीमार्गेण पातालादानिनाय पुनर्महीम्
svayaṃ ca sādhayāṃcakre pratyahaṃ niyamaṃ sudhīḥ ||
liṃgaṃ samarcayitvātha kṛtvā cāpi pradakṣiṇam
||99||स्वयं च साधयांचक्रे प्रत्यहं नियमं सुधीः ॥
लिंगं समर्चयित्वाथ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्
yāvadbahiḥ samāgacchedramyādratneśamaṃḍapāta ||
tāvadgaṃdharvarājāya tābhiḥ sa vasubhūtaye
||200||यावद्बहिः समागच्छेद्रम्याद्रत्नेशमंडपात ॥
तावद्गंधर्वराजाय ताभिः स वसुभूतये
soyaṃ soyaṃ yuvā dhanyastarjanyagreṇa darśitaḥ ||
gaṃdharvarājastaṃ dṛṣṭvā nāgarājakumārakam
||1||सोयं सोयं युवा धन्यस्तर्जन्यग्रेण दर्शितः ॥
गंधर्वराजस्तं दृष्ट्वा नागराजकुमारकम्
atīvasmeranayanaḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ ||
manasyenaṃ ca saṃvarṇya tadrūpaṃ savayonvayam
||2||अतीवस्मेरनयनः संप्रहृष्टतनूरुहः ॥
मनस्येनं च संवर्ण्य तद्रूपं सवयोन्वयम्
dhanyosmyanugṛhītosmi ratneśena varārpaṇāt ||
kanyā dhanyatarā ceyamanurūposti yatpatiḥ
||3||धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि रत्नेशेन वरार्पणात् ॥
कन्या धन्यतरा चेयमनुरूपोस्ति यत्पतिः
saṃpradhāryeti hṛdyenaṃ samākārya ca suṃdaram ||
pṛṣṭvā tannāmagotraṃ ca gaṇayitvā balābalam
||4||संप्रधार्येति हृद्येनं समाकार्य च सुंदरम् ॥
पृष्ट्वा तन्नामगोत्रं च गणयित्वा बलाबलम्
ratneśvarasya puratastasmai kanyāṃ dadau mudā ||
nītvā gaṃdharvalokaṃ ca kṛtakautukamaṃgalam
||5||रत्नेश्वरस्य पुरतस्तस्मै कन्यां ददौ मुदा ॥
नीत्वा गंधर्वलोकं च कृतकौतुकमंगलम्
madhuparkeṇa saṃpūjya pāṇimagrāhayattataḥ ||
vaivāhikena vidhinā dadau ratnānyanekaśaḥ
||6||मधुपर्केण संपूज्य पाणिमग्राहयत्ततः ॥
वैवाहिकेन विधिना ददौ रत्नान्यनेकशः
śaśilekhānaṃgalekhā citralekhāpi kuṃbhaja ||
vijñāpya svajanetāraṃ varayāmāsa taṃ patim
||7||शशिलेखानंगलेखा चित्रलेखापि कुंभज ॥
विज्ञाप्य स्वजनेतारं वरयामास तं पतिम्
upayamya catasropi sa gaṃdharvasutāḥ śubhāḥ ||
ratnacūḍo jagāmātha tābhiḥ svapitṛmaṃdiram
||8||उपयम्य चतस्रोपि स गंधर्वसुताः शुभाः ॥
रत्नचूडो जगामाथ ताभिः स्वपितृमंदिरम्
yathā catasṛbhiḥ sārdhaṃ śrutibhiḥ praṇavaḥ śivam ||
svapitroścaraṇau natvā navoḍhābhiḥ sa nāgarāṭ
||9||यथा चतसृभिः सार्धं श्रुतिभिः प्रणवः शिवम् ॥
स्वपित्रोश्चरणौ नत्वा नवोढाभिः स नागराट्
viniveditavṛttāṃto ratneśānugrahasya ca ||
uvāsa tābhiḥ sasukhaṃ pitṛbhyāmabhinaṃditaḥ
||210||विनिवेदितवृत्तांतो रत्नेशानुग्रहस्य च ॥
उवास ताभिः ससुखं पितृभ्यामभिनंदितः
īśvara uvāca
ratneśvarasya liṃgasya mama sthāvararūpiṇaḥ ||
sarveṣāṃ sarvadasyāsya prabhāvo girije'tulaḥ
||11||रत्नेश्वरस्य लिंगस्य मम स्थावररूपिणः ॥
सर्वेषां सर्वदस्यास्य प्रभावो गिरिजेऽतुलः
asmim̐lliṃge parāṃ siddhi prāptāḥ siddhāḥ sahasraśaḥ ||
guptamāsīdidaṃ liṃgamadya yāvatsumadhyame
||12||अस्मिँल्लिंगे परां सिद्धि प्राप्ताः सिद्धाः सहस्रशः ॥
गुप्तमासीदिदं लिंगमद्य यावत्सुमध्यमे
tava pitrā himavatā mama bhaktena sarvathā ||
puṇyārjitairmahāratnai ratneśaḥ prakaṭīkṛtaḥ
||13||तव पित्रा हिमवता मम भक्तेन सर्वथा ॥
पुण्यार्जितैर्महारत्नै रत्नेशः प्रकटीकृतः
asmim̐lliṃge mama prītirnitarāmadrirājaje ||
vārāṇasyāmidaṃ liṃgaṃ pūjanīyaṃ prayatnataḥ
||14||अस्मिँल्लिंगे मम प्रीतिर्नितरामद्रिराजजे ॥
वाराणस्यामिदं लिंगं पूजनीयं प्रयत्नतः
nānā ratnāni labhyaṃte ratneśānugrahādume ||
strīratnaputraratnādi svargamokṣāvapi priye
||15||नाना रत्नानि लभ्यंते रत्नेशानुग्रहादुमे ॥
स्त्रीरत्नपुत्ररत्नादि स्वर्गमोक्षावपि प्रिये
yo'tra ratneśvaraṃ natvā mṛto deśāṃtareṣvapi ||
na sa svargādihāgacchetkalpakoṭiśatairapi
||16||योऽत्र रत्नेश्वरं नत्वा मृतो देशांतरेष्वपि ॥
न स स्वर्गादिहागच्छेत्कल्पकोटिशतैरपि
asitāyāṃ caturdaśyāmupoṣya niśi jāgarāt ||
ratneśasannidhau devi mama sānnidhyamāpnuyāt
||17||असितायां चतुर्दश्यामुपोष्य निशि जागरात् ॥
रत्नेशसन्निधौ देवि मम सान्निध्यमाप्नुयात्
asya liṃgasya pūrveṇa tvayā janmāṃtare priye ||
dākṣāyaṇīśvaraṃ ligaṃ madbhaktyātra pratiṣṭhitam
||18||अस्य लिंगस्य पूर्वेण त्वया जन्मांतरे प्रिये ॥
दाक्षायणीश्वरं लिगं मद्भक्त्यात्र प्रतिष्ठितम्
tasya saṃdarśanādeva na naro yāti durgatim ||
aṃbikā nāma gaurī tvaṃ tatrāhaṃ cāṃbikeśvaraḥ
||19||तस्य संदर्शनादेव न नरो याति दुर्गतिम् ॥
अंबिका नाम गौरी त्वं तत्राहं चांबिकेश्वरः
mūrtaḥ ṣaḍānanastatra tava putraḥ sumadhyame ||
etattrayaṃ naro dṛṣṭvā na garbhaṃ praviśedume
||220||मूर्तः षडाननस्तत्र तव पुत्रः सुमध्यमे ॥
एतत्त्रयं नरो दृष्ट्वा न गर्भं प्रविशेदुमे
ratneśvarasya māhātmyaṃ mayā te samudīritam ||
gopanīyaṃ prayatnena kalikalmaṣacetasām
||21||रत्नेश्वरस्य माहात्म्यं मया ते समुदीरितम् ॥
गोपनीयं प्रयत्नेन कलिकल्मषचेतसाम्
idaṃ ratneśvarākhyānaṃ yaḥ paṭhiṣyati sarvadā ||
saputrapautrapaśubhirna viyujyeta karhicit
||22||इदं रत्नेश्वराख्यानं यः पठिष्यति सर्वदा ॥
सपुत्रपौत्रपशुभिर्न वियुज्येत कर्हिचित्
śrutvā ratneśvarotpatiṃ setihāsāṃ narottamaḥ ||
anūḍho labhate satyaṃ kanyāratnaṃ kulocitam
||23||श्रुत्वा रत्नेश्वरोत्पतिं सेतिहासां नरोत्तमः ॥
अनूढो लभते सत्यं कन्यारत्नं कुलोचितम्
kanyāpīmaṃ samākarṇya tvitihāsaṃ manoramam ||
śraddhayā satpatiṃ prāpya bhaviṣyati pativratā
||24||कन्यापीमं समाकर्ण्य त्वितिहासं मनोरमम् ॥
श्रद्धया सत्पतिं प्राप्य भविष्यति पतिव्रता
itihāsamimaṃ śrutvā nārī vā puruṣopivā ||
na jātviṣṭaviyogāgni tāpena paritapyate
||225||इतिहासमिमं श्रुत्वा नारी वा पुरुषोपिवा ॥
न जात्विष्टवियोगाग्नि तापेन परितप्यते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe ratneśvarapraśaṃsanaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 67 ||