purūravasa urvaśyāśca caritravarṇanam
sūta uvāca
sudyune tu divaṃ yāte rājyaṃ cakre purūravāḥ |
saguṇaśca surūpaśca prajārañjanatatparaḥ
||1||सुद्युने तु दिवं याते राज्यं चक्रे पुरूरवाः ।
सगुणश्च सुरूपश्च प्रजारञ्जनतत्परः
pratiṣṭhāne pure ramye rājyaṃ sarvanamaskṛtam |
cakāra sarvadharmajñaḥ prajārakṣaṇatatparaḥ
||2||प्रतिष्ठाने पुरे रम्ये राज्यं सर्वनमस्कृतम् ।
चकार सर्वधर्मज्ञः प्रजारक्षणतत्परः
mantraḥ suguptastasyāsītparatrābhijñatā tathā |
sadaivotsāhaśaktiśca prabhuśaktistathottamā
||3||मन्त्रः सुगुप्तस्तस्यासीत्परत्राभिज्ञता तथा ।
सदैवोत्साहशक्तिश्च प्रभुशक्तिस्तथोत्तमा
sāmadānādayaḥ sarve vaśagāstasya bhūpateḥ |
varṇāśramānsvadharmasthānkurvan rājyaṃ śaśāsa ha
||4||सामदानादयः सर्वे वशगास्तस्य भूपतेः ।
वर्णाश्रमान्स्वधर्मस्थान्कुर्वन् राज्यं शशास ह
yajñāṃśca vividhāṃścakre sa rājā bahudakṣiṇān |
dānāni ca pavitrāṇi dadāvatha narādhipaḥ
||5||यज्ञांश्च विविधांश्चक्रे स राजा बहुदक्षिणान् ।
दानानि च पवित्राणि ददावथ नराधिपः
tasya rūpaguṇaudāryaśīladraviṇavikramān |
śrutvorvaśī vaśībhūtā cakame taṃ narādhipam
||6||तस्य रूपगुणौदार्यशीलद्रविणविक्रमान् ।
श्रुत्वोर्वशी वशीभूता चकमे तं नराधिपम्
brahmaśāpābhitaptā sā mānuṣaṃ lokamāsthitā |
guṇinaṃ taṃ nṛpaṃ matvā varayāmāsa māninī
||7||ब्रह्मशापाभितप्ता सा मानुषं लोकमास्थिता ।
गुणिनं तं नृपं मत्वा वरयामास मानिनी
samayaṃ cedṛśaṃ kṛtvā sthitā tatra varāṅganā |
etāvuraṇakau rājannyastau rakṣasva mānada
||8||समयं चेदृशं कृत्वा स्थिता तत्र वराङ्गना ।
एतावुरणकौ राजन्न्यस्तौ रक्षस्व मानद
ghṛtaṃ me bhakṣaṇaṃ nityaṃ nānyatkiñcinnṛpāśanam |
nekṣe tvāṃ ca mahārāja nagnamanyatra maithunāt
||9||घृतं मे भक्षणं नित्यं नान्यत्किञ्चिन्नृपाशनम् ।
नेक्षे त्वां च महाराज नग्नमन्यत्र मैथुनात्
bhāṣābandhastvayaṃ rājan yadi bhagno bhaviṣyati |
tadā tyaktvā gamiṣyāmi satyametadbravīmyaham
||10||भाषाबन्धस्त्वयं राजन् यदि भग्नो भविष्यति ।
तदा त्यक्त्वा गमिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
aṅgīkṛtaṃ ca tadrājñā kāminyā bhāṣitaṃ tu yat |
sthitā bhāṣaṇabandhena śāpānugahakāmyayā
||11||अङ्गीकृतं च तद्राज्ञा कामिन्या भाषितं तु यत् ।
स्थिता भाषणबन्धेन शापानुगहकाम्यया
reme tadā sa bhūpālo līno varṣagaṇānbahūn |
dharmakarmādikaṃ tyaktvā corvaśyā madamohitaḥ
||12||रेमे तदा स भूपालो लीनो वर्षगणान्बहून् ।
धर्मकर्मादिकं त्यक्त्वा चोर्वश्या मदमोहितः
ekacittastu sañjātastanmanasko mahīpatiḥ |
na śaśāka tayā hīnaḥ kṣaṇamapyatimohitaḥ
||13||एकचित्तस्तु सञ्जातस्तन्मनस्को महीपतिः ।
न शशाक तया हीनः क्षणमप्यतिमोहितः
evaṃ varṣagaṇānte tu svargasthaḥ pākaśāsanaḥ |
urvaśīṃ nāgatāṃ dṛṣṭvā gandharvānāha devarāṭ
||14||एवं वर्षगणान्ते तु स्वर्गस्थः पाकशासनः ।
उर्वशीं नागतां दृष्ट्वा गन्धर्वानाह देवराट्
urvaśīmānayadhvaṃ bho gandharvāḥ sarva eva hi |
hṛtvoraṇau gṛhāttasya bhūpateḥ samaye kila
||15||उर्वशीमानयध्वं भो गन्धर्वाः सर्व एव हि ।
हृत्वोरणौ गृहात्तस्य भूपतेः समये किल
urvaśīrahitaṃ sthānaṃ madīyaṃ nātiśobhate |
yena kenāpyupāyena tāmānayata kāminīm
||16||उर्वशीरहितं स्थानं मदीयं नातिशोभते ।
येन केनाप्युपायेन तामानयत कामिनीम्
ityuktāste'tha gandharvā viśvāvasupurogamāḥ |
tato gatvā mahāgāḍhe tamasi pratyupasthite
||17||इत्युक्तास्तेऽथ गन्धर्वा विश्वावसुपुरोगमाः ।
ततो गत्वा महागाढे तमसि प्रत्युपस्थिते
jahrustāvuraṇau devā ramamāṇaṃ vilokya tam |
cakrandatustadā tau tu hriyamāṇau vihāyasā
||18||जह्रुस्तावुरणौ देवा रममाणं विलोक्य तम् ।
चक्रन्दतुस्तदा तौ तु ह्रियमाणौ विहायसा
urvaśī tadupākarṇya kranditaṃ sutayoriva |
kupitovāca rājānaṃ samayo'yaṃ kṛto mayā
||19||उर्वशी तदुपाकर्ण्य क्रन्दितं सुतयोरिव ।
कुपितोवाच राजानं समयोऽयं कृतो मया
naṣṭāhaṃ tava viśvāsāddhṛtau corairmamoraṇau |
rājanputrasamāvetau tvaṃ kiṃ śeṣe striyā samaḥ
||20||नष्टाहं तव विश्वासाद्धृतौ चोरैर्ममोरणौ ।
राजन्पुत्रसमावेतौ त्वं किं शेषे स्त्रिया समः
hatāsmyahaṃ kunāthena napuṃsā vīramāninā |
uraṇau me gatau cādya sadā prāṇapriyau mama
||21||हतास्म्यहं कुनाथेन नपुंसा वीरमानिना ।
उरणौ मे गतौ चाद्य सदा प्राणप्रियौ मम
evaṃ vilapyamānāṃ tāṃ dṛṣṭvā rājā vimohitaḥ |
nagna eva yayau tūrṇaṃ pṛṣṭhataḥ pṛthivīpatiḥ
||22||एवं विलप्यमानां तां दृष्ट्वा राजा विमोहितः ।
नग्न एव ययौ तूर्णं पृष्ठतः पृथिवीपतिः
vidyutprakāśitā tatra gandharvairnṛpaveśmani |
nagnabhūtastayā dṛṣṭo bhūpatirgantukāmayā
||23||विद्युत्प्रकाशिता तत्र गन्धर्वैर्नृपवेश्मनि ।
नग्नभूतस्तया दृष्टो भूपतिर्गन्तुकामया
tyaktvoraṇau gatāḥ sarve gandharvāḥ pathi pārthivaḥ |
nagno jagrāha tau śrānto jagāma svagṛhaṃ prati
||24||त्यक्त्वोरणौ गताः सर्वे गन्धर्वाः पथि पार्थिवः ।
नग्नो जग्राह तौ श्रान्तो जगाम स्वगृहं प्रति
tadorvaśīṃ gatāṃ dṛṣṭvā vilalāpātiduḥkhitaḥ |
nagnaṃ vīkṣya patiṃ nārī gatā sā varavarṇinī
||25||तदोर्वशीं गतां दृष्ट्वा विललापातिदुःखितः ।
नग्नं वीक्ष्य पतिं नारी गता सा वरवर्णिनी
krandansa deśadeśeṣu babhrāma nṛpatiḥ svayam |
taccitto vihvalaḥ śocanvivaśaḥ kāmamohitaḥ
||26||क्रन्दन्स देशदेशेषु बभ्राम नृपतिः स्वयम् ।
तच्चित्तो विह्वलः शोचन्विवशः काममोहितः
bhramanvai sakalāṃ pṛthvīṃ kurukṣetre dadarśa tām |
dṛṣṭvā saṃhṛṣṭavadanaḥ prāha sūktaṃ nṛpottamaḥ
||27||भ्रमन्वै सकलां पृथ्वीं कुरुक्षेत्रे ददर्श ताम् ।
दृष्ट्वा संहृष्टवदनः प्राह सूक्तं नृपोत्तमः
aye jāye tiṣṭha tiṣṭha ghore na tyaktumarhasi |
māṃ tvaṃ tvanmanasaṃ kāntaṃ vaśagaṃ cāpyanāgasam
||28||अये जाये तिष्ठ तिष्ठ घोरे न त्यक्तुमर्हसि ।
मां त्वं त्वन्मनसं कान्तं वशगं चाप्यनागसम्
sa deho'yaṃ patatyatra devi dūraṃ hṛtastvayā |
khādantyenaṃ vṛkāḥ kākāstvayā tyaktaṃ varoru yat
||29||स देहोऽयं पतत्यत्र देवि दूरं हृतस्त्वया ।
खादन्त्येनं वृकाः काकास्त्वया त्यक्तं वरोरु यत्
evaṃ vilapamānaṃ taṃ rājānaṃ prāha corvaśī |
duḥkhitaṃ kṛpaṇaṃ śrāntaṃ kāmārtaṃ vivaśaṃ bhṛśam
||30||एवं विलपमानं तं राजानं प्राह चोर्वशी ।
दुःखितं कृपणं श्रान्तं कामार्तं विवशं भृशम्
urvaśyuvāca
mūrkho'si nṛpaśārdūla jñānaṃ kutra gataṃ tava |
kvāpi sakhyaṃ na ca strīṇāṃ vṛkāṇāmiva pārthiva
||31||मूर्खोऽसि नृपशार्दूल ज्ञानं कुत्र गतं तव ।
क्वापि सख्यं न च स्त्रीणां वृकाणामिव पार्थिव
na viśvāso hi kartavyaḥ strīṣu caureṣu pārthivaiḥ |
gṛhaṃ gaccha sukhaṃ bhuṃkṣva mā viṣāde manaḥ kṛthāḥ
||32||न विश्वासो हि कर्तव्यः स्त्रीषु चौरेषु पार्थिवैः ।
गृहं गच्छ सुखं भुंक्ष्व मा विषादे मनः कृथाः
ityevaṃ bodhito rājā na vivedātimohitaḥ |
duḥkhaṃ ca paramaṃ prāptaḥ svairiṇīsnehayantritaḥ
||33||इत्येवं बोधितो राजा न विवेदातिमोहितः ।
दुःखं च परमं प्राप्तः स्वैरिणीस्नेहयन्त्रितः
sūta uvāca
iti sarvaṃ samākhyātamurvaśīcaritaṃ mahat |
vede vistaritaṃ caitatsaṃkṣepātkathitaṃ mayā
||34||इति सर्वं समाख्यातमुर्वशीचरितं महत् ।
वेदे विस्तरितं चैतत्संक्षेपात्कथितं मया
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ sahitāyāṃ prathamaskandhe purūravasa urvaśyāśca caritravarṇanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||