īśāneśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
īśāneśvarasaṃjñaṃ tu ṣoḍaśaṃ viddhi pārvati ||
yasya darśanamātreṇa aiśvaryaṃ jāyate nṛṇām
||1||ईशानेश्वरसंज्ञं तु षोडशं विद्धि पार्वति ॥
यस्य दर्शनमात्रेण ऐश्वर्यं जायते नृणाम्
tuhuṃḍena purā devi sarve hyupadrutāḥ surāḥ ||
ṛṣayaśca mahābhāgā yakṣagandharvaki nnarāḥ
||2||तुहुंडेन पुरा देवि सर्वे ह्युपद्रुताः सुराः ॥
ऋषयश्च महाभागा यक्षगन्धर्वकि न्नराः
naṃdanākhyaṃ vanaṃ sarvaṃ tadadhīnamabhūtkila ||
airāvaṇaṃ dvipendraṃ ca jitvā dvāri samādadhat
||3||नंदनाख्यं वनं सर्वं तदधीनमभूत्किल ॥
ऐरावणं द्विपेन्द्रं च जित्वा द्वारि समादधत्
uccaiḥśravasasaṃjñaṃ tu hṛtavāndānaveśvaraḥ ||
devāṃganānāṃ sarvāsāṃ vidhvaṃsaṃ kartumudyataḥ
||4||उच्चैःश्रवससंज्ञं तु हृतवान्दानवेश्वरः ॥
देवांगनानां सर्वासां विध्वंसं कर्तुमुद्यतः
svargamārgaḥ khilībhūtastadbhayena hyabhūtsati ||
hṛtādhikārā devāśca maṃtraṃ samupacakramuḥ
||5||स्वर्गमार्गः खिलीभूतस्तद्भयेन ह्यभूत्सति ॥
हृताधिकारा देवाश्च मंत्रं समुपचक्रमुः
tasminkāle ca kālajño nārado'tha mahāmuniḥ ||
ājagāma mahātejā bhramamāṇaśca maṃtribhiḥ
||6||तस्मिन्काले च कालज्ञो नारदोऽथ महामुनिः ॥
आजगाम महातेजा भ्रममाणश्च मंत्रिभिः
devairnamaskṛtaḥ so'tha pūjitaśca yathāvidhi ||
niveditaṃ yathāvṛttaṃ tuhuṇḍasya viceṣṭitam
||7||देवैर्नमस्कृतः सोऽथ पूजितश्च यथाविधि ॥
निवेदितं यथावृत्तं तुहुण्डस्य विचेष्टितम्
papracchuratha te maṃtraṃ nāradaṃ munisattamam ||
kathayasva mahābuddhe sarvaṃ jānāsi sarvvataḥ
||8||पप्रच्छुरथ ते मंत्रं नारदं मुनिसत्तमम् ॥
कथयस्व महाबुद्धे सर्वं जानासि सर्व्वतः
īdṛkkāle samāyāte kiṃ karttavyaṃ mahāmune ||
nājñātaṃ triṣu lokeṣu kiṃciddevarṣisattama
||9||ईदृक्काले समायाते किं कर्त्तव्यं महामुने ॥
नाज्ञातं त्रिषु लोकेषु किंचिद्देवर्षिसत्तम
muhūrtaṃ dhyānamālaṃbya kiṃcinmīlya ca locane ||
upāyaṃ kathayāmāsa sarvaduḥkhavināśanam
||10||मुहूर्तं ध्यानमालंब्य किंचिन्मील्य च लोचने ॥
उपायं कथयामास सर्वदुःखविनाशनम्
mahākālavane ramye śīghraṃ gacchaṃtu vihvalāḥ ||
indradyumneśvarasyaiva paścādbhāge vyavasthitāḥ ||
sevadhvaṃ paramaṃ liṃgamīśāneśvarasaṃjñakam
||11||महाकालवने रम्ये शीघ्रं गच्छंतु विह्वलाः ॥
इन्द्रद्युम्नेश्वरस्यैव पश्चाद्भागे व्यवस्थिताः ॥
सेवध्वं परमं लिंगमीशानेश्वरसंज्ञकम्
purā ceśānakalpe tu īśānena sukhena hi ||
muninā śrotriyeṇaiva vedābhyāsaratena vai ||
uttamāṃgapadaṃ labdhaṃ śaṃkarasya ca mūrddhani
||12||पुरा चेशानकल्पे तु ईशानेन सुखेन हि ॥
मुनिना श्रोत्रियेणैव वेदाभ्यासरतेन वै ॥
उत्तमांगपदं लब्धं शंकरस्य च मूर्द्धनि
tasyārādhanamātreṇa mano'bhīṣṭaṃ hi labhyate
||13||तस्याराधनमात्रेण मनोऽभीष्टं हि लभ्यते
nāradasya vacaḥ śrutvā devā muditamānasāḥ ||
jagmuryatra mahalliṃgaṃ stutiṃ sarve'pyakurvata
||14||नारदस्य वचः श्रुत्वा देवा मुदितमानसाः ॥
जग्मुर्यत्र महल्लिंगं स्तुतिं सर्वेऽप्यकुर्वत
īśāneśāna īśāna tatpuruṣa namo'stu te ||
namo vāma mahāghora sadyomukha namonamaḥ
||15||ईशानेशान ईशान तत्पुरुष नमोऽस्तु ते ॥
नमो वाम महाघोर सद्योमुख नमोनमः
tryakṣa bharga mahādeva umākāṃta namonamaḥ ||
namaḥ śiva namo bhīma namaḥ sarva namonamaḥ
||16||त्र्यक्ष भर्ग महादेव उमाकांत नमोनमः ॥
नमः शिव नमो भीम नमः सर्व नमोनमः
namaḥ śaṃbho namo rudra virūpākṣa namonamaḥ ||
tvayā deva prajāḥ sarvāḥ sadevāsuramānuṣāḥ
||17||नमः शंभो नमो रुद्र विरूपाक्ष नमोनमः ॥
त्वया देव प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानुषाः
sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṃgamāni carāṇi ca ||
brahma vedāśca vedyaṃ ca tvayā sṛṣṭaṃ maheśvara
||18||स्थावराणि च भूतानि जंगमानि चराणि च ॥
ब्रह्म वेदाश्च वेद्यं च त्वया सृष्टं महेश्वर
śiraste gaganaṃ devā netre śaśidivākarau ||
niḥśvāsaḥ pavanaścāpi tejo'gniśca tavācyutaḥ
||19||शिरस्ते गगनं देवा नेत्रे शशिदिवाकरौ ॥
निःश्वासः पवनश्चापि तेजोऽग्निश्च तवाच्युतः
bāhavaste diśaḥ sarvāḥ kukṣiścaiva mahārṇavaḥ ||
urū te parvatā deva caraṇau pṛthivī matā
||20||बाहवस्ते दिशः सर्वाः कुक्षिश्चैव महार्णवः ॥
उरू ते पर्वता देव चरणौ पृथिवी मता
iṃdrasomāgnivaruṇā devāsuramahoragāḥ ||
prahvāstvāmanutiṣṭhaṃti stuvaṃto vividhaiḥ stavaiḥ
||21||इंद्रसोमाग्निवरुणा देवासुरमहोरगाः ॥
प्रह्वास्त्वामनुतिष्ठंति स्तुवंतो विविधैः स्तवैः
tvayā vyāptāni bhūtāni sarvāṇi bhuvaneśvara ||
tvayi tuṣṭe jagattuṣṭaṃ tvayi kruddhe mahadbhayam
||22||त्वया व्याप्तानि भूतानि सर्वाणि भुवनेश्वर ॥
त्वयि तुष्टे जगत्तुष्टं त्वयि क्रुद्धे महद्भयम्
bhayānāmapanetāsi tvamekaḥ śatrusūdanaḥ ||
asurāṇāṃ samarthānāṃ vināśaśca tvayā kṛtaḥ
||23||भयानामपनेतासि त्वमेकः शत्रुसूदनः ॥
असुराणां समर्थानां विनाशश्च त्वया कृतः
na ca vikramaṇairdeva nirvāṇamagamatparam ||
tvaṃ hi karttā vikarttā ca bhūtānāmiha sarvaśaḥ
||24||न च विक्रमणैर्देव निर्वाणमगमत्परम् ॥
त्वं हि कर्त्ता विकर्त्ता च भूतानामिह सर्वशः
ārādhayitvā sarve te namasyaṃti ca sarvaśaḥ ||
etasminnaṃtare devi liṃgamadhyātsamutthitā
||25||आराधयित्वा सर्वे ते नमस्यंति च सर्वशः ॥
एतस्मिन्नंतरे देवि लिंगमध्यात्समुत्थिता
dhūmāvṛtā mahā jvālā yayā dagdhaḥ sa dānavaḥ ||
tuhuṇḍo muṃḍaputrastu sasainyaparivāritaḥ
||26||धूमावृता महा ज्वाला यया दग्धः स दानवः ॥
तुहुण्डो मुंडपुत्रस्तु ससैन्यपरिवारितः
svādhikārāṃśca saṃprāpurliṃgasyāsya prabhāvataḥ ||
suraiścākhyā samādiṣṭā liṃgasyāsyaiva harṣitaḥ
||27||स्वाधिकारांश्च संप्रापुर्लिंगस्यास्य प्रभावतः ॥
सुरैश्चाख्या समादिष्टा लिंगस्यास्यैव हर्षितः
aiśvaryaśīlamasyāstītyasmākaṃ ca viniścitam ||
īśāna iti vikhyātastrailokye ca bhaviṣyati
||28||ऐश्वर्यशीलमस्यास्तीत्यस्माकं च विनिश्चितम् ॥
ईशान इति विख्यातस्त्रैलोक्ये च भविष्यति
īśāneśvarasaṃjñaṃ tu ye samārādhayaṃti ca ||
kīrtirlakṣmīrdhruvā teṣāṃ siddhiḥ prītirbhaviṣyati
||29||ईशानेश्वरसंज्ञं तु ये समाराधयंति च ॥
कीर्तिर्लक्ष्मीर्ध्रुवा तेषां सिद्धिः प्रीतिर्भविष्यति
pūjyamānaḥ sadā devairgaṃdharvāpsarasāṃgaṇaiḥ ||
svargalokaṃ gamiṣyaṃti vimānairujjvalairmudā
||30||पूज्यमानः सदा देवैर्गंधर्वाप्सरसांगणैः ॥
स्वर्गलोकं गमिष्यंति विमानैरुज्ज्वलैर्मुदा
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāḥ striyaḥ kumārikāḥ ||
yathābhilaṣitānkāmānāpnuvaṃti na saṃśayaḥ
||31||ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राः स्त्रियः कुमारिकाः ॥
यथाभिलषितान्कामानाप्नुवंति न संशयः
yaḥ karoti naraḥ samyagdarśanaṃ niyamasthitaḥ ||
na kutra tasya hāniḥ syādyāvajanmaśataṃ bhavet
||32||यः करोति नरः सम्यग्दर्शनं नियमस्थितः ॥
न कुत्र तस्य हानिः स्याद्यावजन्मशतं भवेत्
sarvadā sarvakāryeṣu te samarthā yaśasvini ||
īśāneśvarasaṃjñaṃ tu ye paśyaṃti dinedine
||33||सर्वदा सर्वकार्येषु ते समर्था यशस्विनि ॥
ईशानेश्वरसंज्ञं तु ये पश्यंति दिनेदिने
evaṃ te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
īśāneśvaradevasya śrūyatāmapsareśvaraḥ
||34||एवं ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
ईशानेश्वरदेवस्य श्रूयतामप्सरेश्वरः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmya īśāneśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ || 16 ||