oṃkāreśvaramāhātmyavarṇanam
śrīviśveśvara uvāca
dvyadhikaṃ devi jānīhi paṃcāśattamamīśvaram ||
oṃkāreśvara ityākhyā yasyāsti bhuvanatraye
||1||द्व्यधिकं देवि जानीहि पंचाशत्तममीश्वरम् ॥
ओंकारेश्वर इत्याख्या यस्यास्ति भुवनत्रये
prākṛte kalpasaṃjñe tu prathame prathamaṃ mayā ||
vaktrādutpādito devi puruṣaḥ kapilākṛtiḥ
||2||प्राकृते कल्पसंज्ञे तु प्रथमे प्रथमं मया ॥
वक्त्रादुत्पादितो देवि पुरुषः कपिलाकृतिः
tataḥ sa puruṣo divyaḥ kiṃ karomītyupasthitaḥ ||
vibhajātmānamityukto mayāṃtarddhānago'bhavat
||3||ततः स पुरुषो दिव्यः किं करोमीत्युपस्थितः ॥
विभजात्मानमित्युक्तो मयांतर्द्धानगोऽभवत्
nirvāṇasyeva dīpasya gatistasya na lakṣitā ||
tatastasyābhavacciṃtā kathamātmā vibhajyate
||4||निर्वाणस्येव दीपस्य गतिस्तस्य न लक्षिता ॥
ततस्तस्याभवच्चिंता कथमात्मा विभज्यते
evaṃ ciṃtayatastasya caturmityotthitastataḥ ||
trivarṇasvararūpī ca caturvargaphalapradaḥ
||5||एवं चिंतयतस्तस्य चतुर्मित्योत्थितस्ततः ॥
त्रिवर्णस्वररूपी च चतुर्वर्गफलप्रदः
ṛgyajuḥsāmanāmā ca brahmaviṣṇuśivātmakaḥ ||
vyāpnuvansakalām̐llokānprabhāvaiḥ pṛthubhistadā
||6||ऋग्यजुःसामनामा च ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः ॥
व्याप्नुवन्सकलाँल्लोकान्प्रभावैः पृथुभिस्तदा
oṃkāra iti tasyākhyā mayā datā prasādataḥ ||
tadoktābhirudārābhirvāṇībhiḥ samalaṃkṛtaḥ
||7||ओंकार इति तस्याख्या मया दता प्रसादतः ॥
तदोक्ताभिरुदाराभिर्वाणीभिः समलंकृतः
hṛdayāttasya devasya vaṣaṭkāraḥ samutthitaḥ ||
chaṃdasāṃ pravarā devī caturviṃśākṣarā parā
||8||हृदयात्तस्य देवस्य वषट्कारः समुत्थितः ॥
छंदसां प्रवरा देवी चतुर्विंशाक्षरा परा
ṣaṭkukṣiḥ sā tripādā ca paṃcaśīrṣopalakṣitā ||
samīpavarttinī devī pārśve tatra vyavasthitā
||9||षट्कुक्षिः सा त्रिपादा च पंचशीर्षोपलक्षिता ॥
समीपवर्त्तिनी देवी पार्श्वे तत्र व्यवस्थिता
gāyatrī madhurābhāṣā sāvitrī lokaviśrutā ||
sa coṃkāro mayā prokto gāyatryā saha pārvati ||
sṛṣṭiṃ kuru mamādeśādvicitrāmanayā saha
||10||गायत्री मधुराभाषा सावित्री लोकविश्रुता ॥
स चोंकारो मया प्रोक्तो गायत्र्या सह पार्वति ॥
सृष्टिं कुरु ममादेशाद्विचित्रामनया सह
ityuktastriśikho bhūtvā hiraṇyasadṛśākṛtiḥ ||
sṛṣṭimutpādayāmāsa svaśarīrānmamājñayā
||11||इत्युक्तस्त्रिशिखो भूत्वा हिरण्यसदृशाकृतिः ॥
सृष्टिमुत्पादयामास स्वशरीरान्ममाज्ञया
pūrvaṃ devagaṇāścaiva trayastriṃśacca devatāḥ ||
manuṣyā ṛṣayaścaiva vedaprāmāṇyataḥ kṛtāḥ
||12||पूर्वं देवगणाश्चैव त्रयस्त्रिंशच्च देवताः ॥
मनुष्या ऋषयश्चैव वेदप्रामाण्यतः कृताः
teṣāṃ dehe praviṣṭānāṃ prādurbhāvaḥ punarbhavet ||
yathā sūryasya satatamudayāstamanaṃ bhavet
||13||तेषां देहे प्रविष्टानां प्रादुर्भावः पुनर्भवेत् ॥
यथा सूर्यस्य सततमुदयास्तमनं भवेत्
saṃhṛtyoṃkāramakhilānsadevāsurapannagān ||
kṛtātmagarbhe bhagavānoṃkāro jagataḥ prabhuḥ
||14||संहृत्योंकारमखिलान्सदेवासुरपन्नगान् ॥
कृतात्मगर्भे भगवानोंकारो जगतः प्रभुः
sasarja sarvabhūtāni kalpāṃte parvatātmaje ||
avyaktaḥ śāśvataścaiva tasya sarvamidaṃ jagat
||15||ससर्ज सर्वभूतानि कल्पांते पर्वतात्मजे ॥
अव्यक्तः शाश्वतश्चैव तस्य सर्वमिदं जगत्
karttā caiva vikarttā ca saṃhartā ca mahāṃstu yaḥ ||
oṃkārapūrvakā vedā yajñāścoṃkārapūrvakāḥ
||16||कर्त्ता चैव विकर्त्ता च संहर्ता च महांस्तु यः ॥
ओंकारपूर्वका वेदा यज्ञाश्चोंकारपूर्वकाः
oṃkārapūrvakaṃ jñānaṃ tapaścoṃkārapūrvakam ||
svayaṃbhūriti vijñeyaḥ sa brahmā bhuvanādhipaḥ
||17||ओंकारपूर्वकं ज्ञानं तपश्चोंकारपूर्वकम् ॥
स्वयंभूरिति विज्ञेयः स ब्रह्मा भुवनाधिपः
sa vāyuriti vijñeyaḥ sarvajñaḥ sa prajākaraḥ ||
viśve devāstathā sādhyā rudrādityāstathāśvinau
||18||स वायुरिति विज्ञेयः सर्वज्ञः स प्रजाकरः ॥
विश्वे देवास्तथा साध्या रुद्रादित्यास्तथाश्विनौ
prajānāṃ patayaścaiva sapta caiva maharṣayaḥ ||
vasavo'psarasaścaiva gaṃdharvāścaiva rākṣasāḥ
||19||प्रजानां पतयश्चैव सप्त चैव महर्षयः ॥
वसवोऽप्सरसश्चैव गंधर्वाश्चैव राक्षसाः
daityāḥ piśācā rakṣāṃsi bhūtāni vividhāni ca ||
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā mlecchādayo bhuvi ||
sarve catuṣpadāścaiva tiryagyonigatāstadā
||20||दैत्याः पिशाचा रक्षांसि भूतानि विविधानि च ॥
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा म्लेच्छादयो भुवि ॥
सर्वे चतुष्पदाश्चैव तिर्यग्योनिगतास्तदा
jaṃgamāni ca sattvāni yaccānyajjīvasaṃjñakam ||
kṛtvā sarvamaśeṣaṃ ca mamāṃtikamupāgataḥ
||21||जंगमानि च सत्त्वानि यच्चान्यज्जीवसंज्ञकम् ॥
कृत्वा सर्वमशेषं च ममांतिकमुपागतः
praṇamya prayato bhūtvā vacanaṃ cedamabravīt ||
kṛtā sṛṣṭirmayā deva tvatprasādānmaheśvara
||22||प्रणम्य प्रयतो भूत्वा वचनं चेदमब्रवीत् ॥
कृता सृष्टिर्मया देव त्वत्प्रसादान्महेश्वर
dehi me paramaṃ sthānaṃ yathā kīrttirdhruvā bhavet ||
oṃkārasya vacaḥ śrutvā mayā proktaṃ varānane
||23||देहि मे परमं स्थानं यथा कीर्त्तिर्ध्रुवा भवेत् ॥
ओंकारस्य वचः श्रुत्वा मया प्रोक्तं वरानने
mamābhīṣṭakaraṃ sthānaṃ nityamavyayamakṣayam ||
mahākālavanaṃ divyaṃ sarvasaṃpatkaraṃ śubham
||24||ममाभीष्टकरं स्थानं नित्यमव्ययमक्षयम् ॥
महाकालवनं दिव्यं सर्वसंपत्करं शुभम्
tatra te bhavitā kīrttiḥ śāśvatī nātra saṃśayaḥ ||
śūleśvarasya devasya pūrvabhāge vyava sthitam
||25||तत्र ते भविता कीर्त्तिः शाश्वती नात्र संशयः ॥
शूलेश्वरस्य देवस्य पूर्वभागे व्यव स्थितम्
trikalpaprabhavaṃ liṃgaṃ tvannāmnā khyātimeṣyati ||
oṃkāreśvara ityākhyā bhaviṣyati jagattraye
||26||त्रिकल्पप्रभवं लिंगं त्वन्नाम्ना ख्यातिमेष्यति ॥
ओंकारेश्वर इत्याख्या भविष्यति जगत्त्रये
ityukto hi mayā devi oṃkāro hṛṣṭamānasaḥ ||
dadarśa tatra talliṃgaṃ tasmim̐lliṃge layaṃ gataḥ
||27||इत्युक्तो हि मया देवि ओंकारो हृष्टमानसः ॥
ददर्श तत्र तल्लिंगं तस्मिँल्लिंगे लयं गतः
tataḥ prabhṛti vedeṣu oṃkāraḥ kriyate dvijaiḥ ||
puṇyārthaṃ maṃgalārthaṃ ca prathamaṃ sarvavastuṣu
||28||ततः प्रभृति वेदेषु ओंकारः क्रियते द्विजैः ॥
पुण्यार्थं मंगलार्थं च प्रथमं सर्ववस्तुषु
layaṃgato yadoṃkārastadāprabhṛti pārvati ||
mayocyamānaṃ liṃgasya prabhāvātiśayaṃ śṛṇu
||29||लयंगतो यदोंकारस्तदाप्रभृति पार्वति ॥
मयोच्यमानं लिंगस्य प्रभावातिशयं शृणु
yadyugādisahasreṣu vyatīpātaśateṣu ca ||
ayanānāṃ sahasreṣu yatpuṇyaṃ samudāhṛtam ||
tatpuṇyamadhikaṃ devi oṃkāreśvaradarśanāt
||30||यद्युगादिसहस्रेषु व्यतीपातशतेषु च ॥
अयनानां सहस्रेषु यत्पुण्यं समुदाहृतम् ॥
तत्पुण्यमधिकं देवि ॐकारेश्वरदर्शनात्
caturṣvapi ca vedeṣu samadhīteṣu yatphalam ||
tato'dhikaṃ phalaṃ proktamoṃkāreśvaradarśanāt
||31||चतुर्ष्वपि च वेदेषु समधीतेषु यत्फलम् ॥
ततोऽधिकं फलं प्रोक्तमोंकारेश्वरदर्शनात्
brahmacaryeṇa yatpuṇyaṃ yāvajjīvaṃ kṛtena ca ||
tatpuṇyamadhikaṃ proktamoṃkāreśvaradarśanāt
||32||ब्रह्मचर्येण यत्पुण्यं यावज्जीवं कृतेन च ॥
तत्पुण्यमधिकं प्रोक्तमोंकारेश्वरदर्शनात्
karīṣasādhane puṇyaṃ yacca puṇyamanāśake ||
tatpuṇyamadhikaṃ devi oṃkāreśvaradarśanāt
||33||करीषसाधने पुण्यं यच्च पुण्यमनाशके ॥
तत्पुण्यमधिकं देवि ॐकारेश्वरदर्शनात्
pūjāyāṃ yatphalaṃ proktaṃ tasya saṃkhyā na vidyate
||34||पूजायां यत्फलं प्रोक्तं तस्य संख्या न विद्यते
kiṃ yajñairbahuvittāḍhyaiḥ kiṃ tapobhiḥ suduṣkaraiḥ ||
oṃkāradarśanādeva tatphalaṃ labhate yataḥ
||35||किं यज्ञैर्बहुवित्ताढ्यैः किं तपोभिः सुदुष्करैः ॥
ॐकारदर्शनादेव तत्फलं लभते यतः
pūjanātsparśanādvāpi kīrttanācchravaṇāttathā ||
oṃkāreśvaradevasya narāḥ syurmuktibhājanāḥ
||36||पूजनात्स्पर्शनाद्वापि कीर्त्तनाच्छ्रवणात्तथा ॥
ॐकारेश्वरदेवस्य नराः स्युर्मुक्तिभाजनाः
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
oṃkāreśvaradevasya śṛṇu viśveśvaraṃ param
||37||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
ॐकारेश्वरदेवस्य शृणु विश्वेश्वरं परम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmya oṃkāreśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma dvipaṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 52 ||