trilocanamāhātmyavarṇanam
śrīdevadeva uvāca
paṃcacatvārikaṃ viddhi devaṃ trilocaneśvaram ||
yasya darśanamātreṇa sarvasiddhiravāpyate
||1||पंचचत्वारिकं विद्धि देवं त्रिलोचनेश्वरम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण सर्वसिद्धिरवाप्यते
itihāsamihāsīdyatpīṭhe virajasaṃjñake ||
trilocanasya prāsāde maṇimāṇikyanirmite
||2||इतिहासमिहासीद्यत्पीठे विरजसंज्ञके ॥
त्रिलोचनस्य प्रासादे मणिमाणिक्यनिर्मिते
nānābhaṃgigavākṣāḍhye ratnasānāvivāpare ||
dedīpyamānasauvarṇakalaśena virājite
||3||नानाभंगिगवाक्षाढ्ये रत्नसानाविवापरे ॥
देदीप्यमानसौवर्णकलशेन विराजिते
pārvaṇena śaśāṃkena khedādiva samāsite ||
tatra pārāvatadvaṃdvaṃ vasatsvairaṃ kṛtālayam
||4||पार्वणेन शशांकेन खेदादिव समासिते ॥
तत्र पारावतद्वंद्वं वसत्स्वैरं कृतालयम्
prātaḥ sāyaṃ ca madhyāhne kurva nnityapradakṣiṇam ||
uḍḍīyamānaṃ paritaḥ pakṣavātairitastataḥ
||5||प्रातः सायं च मध्याह्ने कुर्व न्नित्यप्रदक्षिणम् ॥
उड्डीयमानं परितः पक्षवातैरितस्ततः
rajaḥprāsādasaṃlagnaṃ dūrīkurvaddiśo daśa ||
trilocaneti satataṃ nāma bhaktairudāhṛtam ||
triviṣṭapeti ca tathā tayoḥ karṇātithībhavet
||6||रजःप्रासादसंलग्नं दूरीकुर्वद्दिशो दश ॥
त्रिलोचनेति सततं नाम भक्तैरुदाहृतम् ॥
त्रिविष्टपेति च तथा तयोः कर्णातिथीभवेत्
caturvidhāni vādyāni śaṃbhuprītikarāṇyalam ||
tayoḥ karṇaguhāṃ prāpya pratiśabdaṃ pratanvate
||7||चतुर्विधानि वाद्यानि शंभुप्रीतिकराण्यलम् ॥
तयोः कर्णगुहां प्राप्य प्रतिशब्दं प्रतन्वते
maṃgalārātrikajyotistrisaṃdhyaṃ pakṣiṇostayoḥ ||
netrāṃtaṃ nirviśannityaṃ bhaktaceṣṭāṃ pradarśayat
||8||मंगलारात्रिकज्योतिस्त्रिसंध्यं पक्षिणोस्तयोः ॥
नेत्रांतं निर्विशन्नित्यं भक्तचेष्टां प्रदर्शयत्
prāṇayātrāṃ vihāyāpi kadācitsthiramānasau ||
noḍḍīya vāṃchitaṃ yātaḥ paśyaṃtau kautukaṃ khagau
||9||प्राणयात्रां विहायापि कदाचित्स्थिरमानसौ ॥
नोड्डीय वांछितं यातः पश्यंतौ कौतुकं खगौ
tatrāsakṛjjanākīrṇaṃ prāsādaṃ parito'vanau ||
taṃḍulādi caraṃtau tau kurvaṃtau ca pradakṣiṇam
||10||तत्रासकृज्जनाकीर्णं प्रासादं परितोऽवनौ ॥
तंडुलादि चरंतौ तौ कुर्वंतौ च प्रदक्षिणम्
devadakṣiṇadigbhāge viṣṇudehodbhavaṃ jalam ||
tṛṣārttau pibato nityaṃ snātvā cājagmatuśca tau
||11||देवदक्षिणदिग्भागे विष्णुदेहोद्भवं जलम् ॥
तृषार्त्तौ पिबतो नित्यं स्नात्वा चाजग्मतुश्च तौ
tayoritthaṃ vicaratostrilocanasamīpataḥ ||
agādbahutithaḥ kālo dvijayoḥ sādhuceṣṭayoḥ
||12||तयोरित्थं विचरतोस्त्रिलोचनसमीपतः ॥
अगाद्बहुतिथः कालो द्विजयोः साधुचेष्टयोः
atha devālayaskaṃdhe gavākṣāṃtargatau ca tau ||
śyenena kenaciddṛṣṭau krūradṛṣṭyā sukhaṃ sthitau
||13||अथ देवालयस्कंधे गवाक्षांतर्गतौ च तौ ॥
श्येनेन केनचिद्दृष्टौ क्रूरदृष्ट्या सुखं स्थितौ
tacca pārāvatadvaṃdvaṃ śyenaḥ parijighṛkṣayā ||
avatīryāṃbarādāśu upaviṣṭaḥ śivālaye
||14||तच्च पारावतद्वंद्वं श्येनः परिजिघृक्षया ॥
अवतीर्यांबरादाशु उपविष्टः शिवालये
tato vilokayāmāsa tadāgamavinirgamau ||
kena mārgeṇa viśato durgameṇa patatriṇau
||15||ततो विलोकयामास तदागमविनिर्गमौ ॥
केन मार्गेण विशतो दुर्गमेण पतत्रिणौ
kenādhvanā ca niryātaḥ kiṃkāle kurutaśca kim ||
kathaṃ yugapadetau me grāhyau svairaṃ bhaviṣyataḥ
||16||केनाध्वना च निर्यातः किंकाले कुरुतश्च किम् ॥
कथं युगपदेतौ मे ग्राह्यौ स्वैरं भविष्यतः
durbalo'pyākalayituṃ sahasārirna śakyate ||
kariṇāṃ ca sahasreṇa varāśvānāṃ ca lakṣataḥ
||17||दुर्बलोऽप्याकलयितुं सहसारिर्न शक्यते ॥
करिणां च सहस्रेण वराश्वानां च लक्षतः
na karma siddhyennṛpaterdugeṇaikena yadbhavet ||
durgastho nābhibhūyeta vipakṣaḥ kenacitkvacit ||
svataṃtraṃ yadi durgaṃ syādapamārgaprakāśakam
||18||न कर्म सिद्ध्येन्नृपतेर्दुगेणैकेन यद्भवेत् ॥
दुर्गस्थो नाभिभूयेत विपक्षः केनचित्क्वचित् ॥
स्वतंत्रं यदि दुर्गं स्यादपमार्गप्रकाशकम्
iti durge balaṃ śaṃsañchyeno roṣāruṇekṣaṇaḥ ||
asādhvasau kalaravau vīkṣya yāto nabhoṃgaṇe
||19||इति दुर्गे बलं शंसञ्छ्येनो रोषारुणेक्षणः ॥
असाध्वसौ कलरवौ वीक्ष्य यातो नभोंगणे
atha pārāvatī dakṣā vipakṣakṣapaṇekṣaṇam ||
mahābalaṃ durgabalātprāha pārā vataṃ patim
||20||अथ पारावती दक्षा विपक्षक्षपणेक्षणम् ॥
महाबलं दुर्गबलात्प्राह पारा वतं पतिम्
kalaravyuvāca
priya pārāvata prājña sarvakāmasukhārava ||
tava dṛgviṣayaṃ prāptaḥ śyeno'yaṃ prabalo ripuḥ
||21||प्रिय पारावत प्राज्ञ सर्वकामसुखारव ॥
तव दृग्विषयं प्राप्तः श्येनोऽयं प्रबलो रिपुः
sa ca tadvākyamākarṇya pārāvatyāśca satpatiḥ ||
pārāvatīmuvācedaṃ kā ciṃteti tava priye
||22||स च तद्वाक्यमाकर्ण्य पारावत्याश्च सत्पतिः ॥
पारावतीमुवाचेदं का चिंतेति तव प्रिये
pārāvata uvāca
kati nāma na saṃtīha subhage vyomacāriṇaḥ ||
kati devālayādyeṣu khagā nopavasaṃti hi
||23||कति नाम न संतीह सुभगे व्योमचारिणः ॥
कति देवालयाद्येषु खगा नोपवसंति हि
kati caiva na paśyaṃti nau sukhasthāviha priye ||
tebhyo yadīha bhetavyaṃ kuto nau tatsukhaṃ priye
||25||कति चैव न पश्यंति नौ सुखस्थाविह प्रिये ॥
तेभ्यो यदीह भेतव्यं कुतो नौ तत्सुखं प्रिये
rama tvaṃ ca mayā sārddha tyaja ciṃtāmimāṃ śubhe ||
asya śyenavarākasya gaṇanāpi na me hṛdi
||25||रम त्वं च मया सार्द्ध त्यज चिंतामिमां शुभे ॥
अस्य श्येनवराकस्य गणनापि न मे हृदि
itthaṃ pārāvatavarācchutvā pārāvatī vacaḥ ||
maunamālambya saṃtasthe patyuḥ pādārpitekṣaṇā
||26||इत्थं पारावतवराच्छुत्वा पारावती वचः ॥
मौनमालम्ब्य संतस्थे पत्युः पादार्पितेक्षणा
hitavatyopadiśyāpi priyaṃ priyacikīrṣayā ||
patnyā joṣaṃ samāstheyaṃ kāryaṃ patyurvacaḥ sadā
||27||हितवत्योपदिश्यापि प्रियं प्रियचिकीर्षया ॥
पत्न्या जोषं समास्थेयं कार्यं पत्युर्वचः सदा
anyedyurapyathāyātaḥ śyenaḥ paśyansa daṃpatī ||
aparicchinnayā dṛṣṭyā yathā mṛtyurgatāyuṣam
||28||अन्येद्युरप्यथायातः श्येनः पश्यन्स दंपती ॥
अपरिच्छिन्नया दृष्ट्या यथा मृत्युर्गतायुषम्
atha maṃḍalagatyā sa prāsādaṃ parito bhraman ||
provāca preyasī nātha dṛṣṭo duṣṭastvayā'hitaḥ
||29||अथ मंडलगत्या स प्रासादं परितो भ्रमन् ॥
प्रोवाच प्रेयसी नाथ दृष्टो दुष्टस्त्वयाऽहितः
tasyā vākyaṃ samākarṇya punaḥ kalaravo'bravīt ||
kiṃ kariṣyatyasau mugdhe mama vyomavihāriṇaḥ
||30||तस्या वाक्यं समाकर्ण्य पुनः कलरवोऽब्रवीत् ॥
किं करिष्यत्यसौ मुग्धे मम व्योमविहारिणः
durgaṃ ca svargatulyaṃ me yatra nāstyarito bhayam ||
ayaṃ na tāṃ gatiṃ vetti yāṃ vedāhaṃ nabhoṃgaṇe
||31||दुर्गं च स्वर्गतुल्यं मे यत्र नास्त्यरितो भयम् ॥
अयं न तां गतिं वेत्ति यां वेदाहं नभोंगणे
praḍīnoḍḍīnasaṃḍīnakāṃḍavyāṃḍakapāṭikā ||
sraṃsinī maṃḍalavatī gatayo'ṣṭāvudāhṛtāḥ
||32||प्रडीनोड्डीनसंडीनकांडव्यांडकपाटिका ॥
स्रंसिनी मंडलवती गतयोऽष्टावुदाहृताः
yathaitāsu hi kauśalyaṃ mayi varttati ca priye ||
gatiṣu kvāpi kasyāpi pakṣiṇo na tathāṃbare ||
sukhena tiṣṭha kā ciṃcā mayi jīvati te priye
||33||यथैतासु हि कौशल्यं मयि वर्त्तति च प्रिये ॥
गतिषु क्वापि कस्यापि पक्षिणो न तथांबरे ॥
सुखेन तिष्ठ का चिंचा मयि जीवति ते प्रिये
iti tadvacanaṃ śrutvā āsthitā mūkavatsatī ||
aparedyurapi śyenastatrāyātaḥ śilātale ||
kiyadaṃtaramāsādya upaviṣṭo'tihṛṣṭavat ||
āyāmāṃte ca sa sthitvā tatkulāyakulasya ca
||35||इति तद्वचनं श्रुत्वा आस्थिता मूकवत्सती ॥
अपरेद्युरपि श्येनस्तत्रायातः शिलातले ॥
कियदंतरमासाद्य उपविष्टोऽतिहृष्टवत् ॥
आयामांते च स स्थित्वा तत्कुलायकुलस्य च
punaḥ śyeno viniryātaḥ sāpi kāṃtā'bravītpunaḥ ||
priya sthānamidaṃ tyājyaṃ duṣṭadṛṣṭividūṣitam
||36||पुनः श्येनो विनिर्यातः सापि कांताऽब्रवीत्पुनः ॥
प्रिय स्थानमिदं त्याज्यं दुष्टदृष्टिविदूषितम्
asau krūro'tinikaṭamupaviṣṭo'tihṛṣṭavat ||
sāvajñaṃ sa punaḥ prāha kiṃ kariṣyatyasau priye
||37||असौ क्रूरोऽतिनिकटमुपविष्टोऽतिहृष्टवत् ॥
सावज्ञं स पुनः प्राह किं करिष्यत्यसौ प्रिये
mṛgākṣīṇāṃ svabhāvoyaṃ prāyaśo bhīruvṛttayaḥ ||
itaredyurapi prāptaḥ sa ca śyeno mahābalaḥ
||38||मृगाक्षीणां स्वभावोयं प्रायशो भीरुवृत्तयः ॥
इतरेद्युरपि प्राप्तः स च श्येनो महाबलः
tayorabhimukhaṃ tatra sthito yāmadvayāvadhi ||
punarvilokya tadvartma śīghraṃ yāto yathāgatam
||39||तयोरभिमुखं तत्र स्थितो यामद्वयावधि ॥
पुनर्विलोक्य तद्वर्त्म शीघ्रं यातो यथागतम्
gatetha śakunau tasminsā babhāṣe vihaṃgamam ||
nātha sthānāṃtaraṃ yāvo mṛtyurvai nikaṭe'nvagāt
||40||गतेथ शकुनौ तस्मिन्सा बभाषे विहंगमम् ॥
नाथ स्थानांतरं यावो मृत्युर्वै निकटेऽन्वगात्
punardṛṣṭe praṇaṣṭaḥ syādāvāsaśca sukhaṃ priya ||
priya yasyāsti pakṣasya gatiḥ sarvatra siddhidā
||41||पुनर्दृष्टे प्रणष्टः स्यादावासश्च सुखं प्रिय ॥
प्रिय यस्यास्ति पक्षस्य गतिः सर्वत्र सिद्धिदा
sa kiṃ svadeśarāgeṇa nāśaṃ prāpnoti buddhimān ||
sopasargaṃ nijaṃ deśaṃ tyaktvā yonyaṃ tu na vrajet
||42||स किं स्वदेशरागेण नाशं प्राप्नोति बुद्धिमान् ॥
सोपसर्गं निजं देशं त्यक्त्वा योन्यं तु न व्रजेत्
sa paṃgurnā śamāpnoti kūlasthita iva drumaḥ ||
priyoditaṃ niśamyeti sa bhavitrīdaśārdditaḥ
||43||स पंगुर्ना शमाप्नोति कूलस्थित इव द्रुमः ॥
प्रियोदितं निशम्येति स भवित्रीदशार्द्दितः
tāṃ vākyaṃ punarapyāha priye mā bhaiḥ khagārditā ||
aparasminnahani ca sa śyenaḥ prātareva hi
||44||तां वाक्यं पुनरप्याह प्रिये मा भैः खगार्दिता ॥
अपरस्मिन्नहनि च स श्येनः प्रातरेव हि
taddvāradeśamāsādya sāyaṃ yāvatsthito'calaḥ ||
astācalasya śikharaṃ yāte bhānau gate khage
||45||तद्द्वारदेशमासाद्य सायं यावत्स्थितोऽचलः ॥
अस्ताचलस्य शिखरं याते भानौ गते खगे
kulāyādbāhyamāgatyovāca pārāvatī patim ||
nātha nirgamanasyāyaṃ kālaḥ kālo'sti dūrataḥ
||46||कुलायाद्बाह्यमागत्योवाच पारावती पतिम् ॥
नाथ निर्गमनस्यायं कालः कालोऽस्ति दूरतः
yāvattāvadviniryāhi tyaktvā māmapi śaṃsinīm ||
tvayi jīvati duṣprāpyaṃ na kiṃcijjagatītale
||47||यावत्तावद्विनिर्याहि त्यक्त्वा मामपि शंसिनीम् ॥
त्वयि जीवति दुष्प्राप्यं न किंचिज्जगतीतले
punardārāḥ punaḥ putrāḥ punarvasu punargṛham ||
yadyātmārakṣitaḥ puṃsāṃ dāraipi dhanairapi
||48||पुनर्दाराः पुनः पुत्राः पुनर्वसु पुनर्गृहम् ॥
यद्यात्मारक्षितः पुंसां दारैपि धनैरपि
tadā sarvaṃ hariścaṃdrabhūpateriva labhyate ||
ayamātmā priyo baṃdhurayamātmā mahaddhanam
||49||तदा सर्वं हरिश्चंद्रभूपतेरिव लभ्यते ॥
अयमात्मा प्रियो बंधुरयमात्मा महद्धनम्
dharmārthakāmamokṣāṇāmayamātmārjakaḥ paraḥ ||
yāvadātmani vai kṣemaṃ tāva tkṣemaṃ jagattraye
||50||धर्मार्थकाममोक्षाणामयमात्मार्जकः परः ॥
यावदात्मनि वै क्षेमं ताव त्क्षेमं जगत्त्रये
so'pi kṣemaḥ sugatinā yaśasā saha vāṃchyate ||
yaśohīnaṃ tu yatkṣemaṃ takṣemānnidhanaṃ varam
||51||सोऽपि क्षेमः सुगतिना यशसा सह वांछ्यते ॥
यशोहीनं तु यत्क्षेमं तक्षेमान्निधनं वरम्
tadyaśaḥ prāpyate puṃbhirnītimārgaṃ pravartibhiḥ ||
ato nītipathaṃ ciṃtyaṃ nātha sthānādito vraja ||
na vrajiṣyasi cetprātastato māṃ saṃsmariṣyasi
||52||तद्यशः प्राप्यते पुंभिर्नीतिमार्गं प्रवर्तिभिः ॥
अतो नीतिपथं चिंत्यं नाथ स्थानादितो व्रज ॥
न व्रजिष्यसि चेत्प्रातस्ततो मां संस्मरिष्यसि
ityukto'pi sa vai patnyā pārāvatyā sumedhayā ||
na niryayau tataḥ sthānādbhavitryā prativāritaḥ
||53||इत्युक्तोऽपि स वै पत्न्या पारावत्या सुमेधया ॥
न निर्ययौ ततः स्थानाद्भवित्र्या प्रतिवारितः
athoṣasi samāgatya śyenena balinā tadā ||
nirgamadvāramāruddhaṃ kiṃcidbhakṣya vatā tadā
||54||अथोषसि समागत्य श्येनेन बलिना तदा ॥
निर्गमद्वारमारुद्धं किंचिद्भक्ष्य वता तदा
dināni katicittatrātiṣṭhacchayeno mahābalaḥ ||
pārāvatamuvācedaṃ dhiktvā pauruṣavarjitam
||55||दिनानि कतिचित्तत्रातिष्ठच्छयेनो महाबलः ॥
पारावतमुवाचेदं धिक्त्वा पौरुषवर्जितम्
kiṃ vā yudhyasva durbuddhe kiṃ vā niryāhi me girā ||
kṣudhākṣīṇo mṛtaḥ paścānnirayaṃ paśyasi dhuvam ||
vidhireva hi sāhāyyaṃ na kuryāttava noditam
||56||किं वा युध्यस्व दुर्बुद्धे किं वा निर्याहि मे गिरा ॥
क्षुधाक्षीणो मृतः पश्चान्निरयं पश्यसि धुवम् ॥
विधिरेव हि साहाय्यं न कुर्यात्तव नोदितम्
itthaṃ śyenena sa proktaḥ patnyā sa sahitaḥ khagaḥ ||
ayudhyattena śyenena svadurgadvāramāśritaḥ
||57||इत्थं श्येनेन स प्रोक्तः पत्न्या स सहितः खगः ॥
अयुध्यत्तेन श्येनेन स्वदुर्गद्वारमाश्रितः
kṣudhitastṛṣitaḥ so'tha śyenena balinā dhṛtaḥ ||
caraṇena dṛḍhenāśu caṃcvā sāpi dhṛtā khagī
||58||क्षुधितस्तृषितः सोऽथ श्येनेन बलिना धृतः ॥
चरणेन दृढेनाशु चंच्वा सापि धृता खगी
tāvādāyoḍḍayāṃcakre śyeno vyomani satvaram ||
ciṃtayanbhakṣaṇasthānamanyatpakṣivivarjitam
||59||तावादायोड्डयांचक्रे श्येनो व्योमनि सत्वरम् ॥
चिंतयन्भक्षणस्थानमन्यत्पक्षिविवर्जितम्
atha patnyā kalaravaḥ proktastatra sumedhayā ||
yato'vamānitā nātha tvayāhaṃ strīti buddhitaḥ
||60||अथ पत्न्या कलरवः प्रोक्तस्तत्र सुमेधया ॥
यतोऽवमानिता नाथ त्वयाहं स्त्रीति बुद्धितः
ato'vasthāmimāṃ prāptaḥ kiṃ kuryāmabalā yataḥ ||
adhunāpi vacaścaikaṃ karoṣi yadi me priya
||61||अतोऽवस्थामिमां प्राप्तः किं कुर्यामबला यतः ॥
अधुनापि वचश्चैकं करोषि यदि मे प्रिय
tadā hitaṃ te vakṣyāmi kurve tadavicāritam ||
mamaikavākyakaraṇātstrījito na bhaviṣyasi
||62||तदा हितं ते वक्ष्यामि कुर्वे तदविचारितम् ॥
ममैकवाक्यकरणात्स्त्रीजितो न भविष्यसि
yāvadāsyaṃ gatāsmyasya yāvatkhastho na bhūmigaḥ ||
tāvadātmavimuktyai tvaṃ caṃcvā pādaṃ dṛḍhaṃ daśa
||63||यावदास्यं गतास्म्यस्य यावत्खस्थो न भूमिगः ॥
तावदात्मविमुक्त्यै त्वं चंच्वा पादं दृढं दश
iti patnīvacaḥ śrutvā tathā sa kṛtavānkhagaḥ ||
sa pīḍito dṛḍhaṃ pāde śyenaścītkṛtavānbahu
||64||इति पत्नीवचः श्रुत्वा तथा स कृतवान्खगः ॥
स पीडितो दृढं पादे श्येनश्चीत्कृतवान्बहु
tena cītkaraṇenātha muktā sā mukhasaṃpuṭāta ||
pādāṃgulīnāṃ śūnyatve so'pi pārāvato'patat
||65||तेन चीत्करणेनाथ मुक्ता सा मुखसंपुटात ॥
पादांगुलीनां शून्यत्वे सोऽपि पारावतोऽपतत्
vipadyapi ca prājñairna saṃtyājyaḥ kvacidudyamaḥ ||
kva ca caṃcupuṭastasya kva ca tatpādapīḍanam
||66||विपद्यपि च प्राज्ञैर्न संत्याज्यः क्वचिदुद्यमः ॥
क्व च चंचुपुटस्तस्य क्व च तत्पादपीडनम्
kva ca dvayostathābhūtaṃ dūre mokṣaṇamadbhutam ||
durbale'pyudyamaḥ śreyāniti śāstreṣu gīyate
||67||क्व च द्वयोस्तथाभूतं दूरे मोक्षणमद्भुतम् ॥
दुर्बलेऽप्युद्यमः श्रेयानिति शास्त्रेषु गीयते
tasmādbhāgyānusāreṇa phalatyeva sadodyamaḥ ||
praśaṃsaṃtyudyamaṃ cāto vipadyapi manīṣiṇaḥ
||68||तस्माद्भाग्यानुसारेण फलत्येव सदोद्यमः ॥
प्रशंसंत्युद्यमं चातो विपद्यपि मनीषिणः
atha tau kālayogena jaṃbūmārge mṛtau tadā ||
jaṃbūmārge mṛtā ye vai teṣāṃ svargaḥ sadā'kṣayaḥ
||69||अथ तौ कालयोगेन जंबूमार्गे मृतौ तदा ॥
जंबूमार्गे मृता ये वै तेषां स्वर्गः सदाऽक्षयः
puṇyaśeṣe tadā jāto gaṃdharvatanayaḥ śubhaḥ ||
maṃdāradāmatanayo nāmnā parimalālayaḥ
||70||पुण्यशेषे तदा जातो गंधर्वतनयः शुभः ॥
मंदारदामतनयो नाम्ना परिमलालयः
anekavidyānilayaḥ kalākauśalabhājanam ||
kaumāraṃ vapurāsādya śivabhaktiparo'bhavat
||71||अनेकविद्यानिलयः कलाकौशलभाजनम् ॥
कौमारं वपुरासाद्य शिवभक्तिपरोऽभवत्
niyamaṃ cāpi jagrāha vijitedriyamānasaḥ ||
ekapatnīvrataṃ nityaṃ cariṣyāmīti niścitam
||72||नियमं चापि जग्राह विजितेद्रियमानसः ॥
एकपत्नीव्रतं नित्यं चरिष्यामीति निश्चितम्
parayoṣitsamāsaktirāyuḥ kīrtiṃ rbalaṃ sukham ||
haretsvargagatiṃ cāpi tasmāttāṃ varjayetsudhīḥ
||73||परयोषित्समासक्तिरायुः कीर्तिं र्बलं सुखम् ॥
हरेत्स्वर्गगतिं चापि तस्मात्तां वर्जयेत्सुधीः
aparaṃ cāpi niyamaṃ sa śuciṣmānsamādade ||
gatajanmāṃtarābhyāsāvilocanasamāśrayāt
||74||अपरं चापि नियमं स शुचिष्मान्समाददे ॥
गतजन्मांतराभ्यासाविलोचनसमाश्रयात्
samastapuṇyanilayaḥ samastārthaprakāśakaḥ ||
samastakāmajanakaṃ parānaṃdaikakāraṇam
||75||समस्तपुण्यनिलयः समस्तार्थप्रकाशकः ॥
समस्तकामजनकं परानंदैककारणम्
yāvaccharīraṃ nirujaṃ yāvannedriyaviplavaḥ ||
tāvattrilocanovaṃtyāṃ maṃtavyo nātra saṃśayaḥ
||76||यावच्छरीरं निरुजं यावन्नेद्रियविप्लवः ॥
तावत्त्रिलोचनोवंत्यां मंतव्यो नात्र संशयः
itthaṃ maṃdāradāmiḥ sa kāśyāṃ parimalālayaḥ ||
nityaṃ triviṣṭapaṃ draṣṭuṃ samāgacchetprayatnataḥ
||77||इत्थं मंदारदामिः स काश्यां परिमलालयः ॥
नित्यं त्रिविष्टपं द्रष्टुं समागच्छेत्प्रयत्नतः
pārāvatyapi saṃjātā ratnadīpasya maṃdire ||
nāgarājasya pātāle nāmnā ratnāvalīti ca
||78||पारावत्यपि संजाता रत्नदीपस्य मंदिरे ॥
नागराजस्य पाताले नाम्ना रत्नावलीति च
samastanāgakanyānāṃ rūpaśīlakalāguṇaiḥ ||
ekaiva ratnabhūtā''sīdratna dīporagātmajā
||79||समस्तनागकन्यानां रूपशीलकलागुणैः ॥
एकैव रत्नभूताऽऽसीद्रत्न दीपोरगात्मजा
tasyāḥ sakhīdvayaṃ cāsīdekā nāmnā prabhāvatī ||
kalāvatī tathānyā ca nityaṃ tadanuge śubhe
||80||तस्याः सखीद्वयं चासीदेका नाम्ना प्रभावती ॥
कलावती तथान्या च नित्यं तदनुगे शुभे
svadehādanapāyinyau chāyākāṃtī yathā tathā ||
pūrve sakhyau bhavetāṃ hi ratnāvalyā maheśvari
||81||स्वदेहादनपायिन्यौ छायाकांती यथा तथा ॥
पूर्वे सख्यौ भवेतां हि रत्नावल्या महेश्वरि
sā tu bālye vyatikrāṃte kiṃcidudbhinnayauvanā ||
śivabhaktaṃ sva pitaraṃ dṛṣṭvā niyamamagrahīt
||82||सा तु बाल्ये व्यतिक्रांते किंचिदुद्भिन्नयौवना ॥
शिवभक्तं स्व पितरं दृष्ट्वा नियममग्रहीत्
pitastrilocanaṃ kāśyāmarcayitvā dinedine ||
ābhyāṃ sakhībhyāṃ sahitā maunaṃ tyakṣyāmi nānyathā
||83||पितस्त्रिलोचनं काश्यामर्चयित्वा दिनेदिने ॥
आभ्यां सखीभ्यां सहिता मौनं त्यक्ष्यामि नान्यथा
evaṃ nāgakumārī sā sakhīdvayasamanvitā ||
trilocanaṃ samabhyarcya gṛhānaharaharvrajat
||84||एवं नागकुमारी सा सखीद्वयसमन्विता ॥
त्रिलोचनं समभ्यर्च्य गृहानहरहर्व्रजत्
māṃ pratyagraiḥ sukusumaiḥ suśubhairi ṣṭagaṃdhibhiḥ ||
suvicitrāṇi mālyāni pariguṃphyārcayedvibhum
||85||मां प्रत्यग्रैः सुकुसुमैः सुशुभैरि ष्टगंधिभिः ॥
सुविचित्राणि माल्यानि परिगुंफ्यार्चयेद्विभुम्
tisro'pi gītaṃ gāyaṃti lalitaṃ caiva susvaram ||
nārīmaṃḍalabhedena lāsyaṃ tisro'pi rvate
||86||तिस्रोऽपि गीतं गायंति ललितं चैव सुस्वरम् ॥
नारीमंडलभेदेन लास्यं तिस्रोऽपि र्वते
vīṇāveṇumṛdaṃgāṃśca layatālavicakṣaṇāḥ ||
vādayaṃti mudāyuktāstisro'pi viramaṃti vai
||87||वीणावेणुमृदंगांश्च लयतालविचक्षणाः ॥
वादयंति मुदायुक्तास्तिस्रोऽपि विरमंति वै
itthamārādhayaṃtīśaṃ tisro nāgakumārikāḥ ||
vicitrabhaṃgīmālābhirarcayaṃtyastrilocanam
||88||इत्थमाराधयंतीशं तिस्रो नागकुमारिकाः ॥
विचित्रभंगीमालाभिरर्चयंत्यस्त्रिलोचनम्
prātaścaturthyāṃ tāḥ snātvā tīrthe pilipile śubhe ||
trilocanaṃ samarcyātha prasuptā raṃgamaṇḍape
||89||प्रातश्चतुर्थ्यां ताः स्नात्वा तीर्थे पिलिपिले शुभे ॥
त्रिलोचनं समर्च्याथ प्रसुप्ता रंगमण्डपे
suptāsu tāsu sa śivastrinetraḥ śaśibhūṣaṇaḥ ||
vāmārddhavilasacchaktirnāgayajñopavītakaḥ
||90||सुप्तासु तासु स शिवस्त्रिनेत्रः शशिभूषणः ॥
वामार्द्धविलसच्छक्तिर्नागयज्ञोपवीतकः
liṃgādeva hi nirgatya gaṃgāpannagamekhalaḥ ||
pratyuvāca tataḥ kanyā vibhuruttiṣṭhateti saḥ
||91||लिंगादेव हि निर्गत्य गंगापन्नगमेखलः ॥
प्रत्युवाच ततः कन्या विभुरुत्तिष्ठतेति सः
utthāya tā vinirmathya locane śrutisaṃgame ||
aṃgamoṭanavatyaśca tadā nirghūrṇitekṣaṇāḥ
||92||उत्थाय ता विनिर्मथ्य लोचने श्रुतिसंगमे ॥
अंगमोटनवत्यश्च तदा निर्घूर्णितेक्षणाः
yāvatpaśyaṃti purataḥ saṃbhramāpannamānasāḥ ||
atarkitāgamastāvattābhirdṛṣṭastrilocanaḥ
||93||यावत्पश्यंति पुरतः संभ्रमापन्नमानसाः ॥
अतर्कितागमस्तावत्ताभिर्दृष्टस्त्रिलोचनः
vavaṃdire'tha tā bālā jñātvā lakṣmabhirīśvaram ||
tuṣṭuvuśca prahṛṣṭāstāḥ sannakaṃṭhyo'tiviklavam
||94||ववंदिरेऽथ ता बाला ज्ञात्वा लक्ष्मभिरीश्वरम् ॥
तुष्टुवुश्च प्रहृष्टास्ताः सन्नकंठ्योऽतिविक्लवम्
jaya śaṃbho jayeśāna jaya sarvaga sarvada ||
jaya tripurasaṃhartarjayāṃdhakaniṣūdana
||95||जय शंभो जयेशान जय सर्वग सर्वद ॥
जय त्रिपुरसंहर्तर्जयांधकनिषूदन
jaya jālaṃdharahara jaya kaṃdarpadarpahṛt ||
jaya trailokyajanaka jaya trailokyavaṃdita ||
jaya bhaktajanādhīśa jaya pramatha nāyaka
||96||जय जालंधरहर जय कंदर्पदर्पहृत् ॥
जय त्रैलोक्यजनक जय त्रैलोक्यवंदित ॥
जय भक्तजनाधीश जय प्रमथ नायक
namastubhyaṃ namastubhyaṃ namastubhyaṃ namonamaḥ ||
trilocana namastubhyaṃ triviṣṭapa namo'stu te
||97||नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमोनमः ॥
त्रिलोचन नमस्तुभ्यं त्रिविष्टप नमोऽस्तु ते
ityuktvā daṃḍavadbhūmau praṇipetuḥ kumārikāḥ ||
athotthāpya kumārīstāḥ provāca śaśibhūṣaṇaḥ
||98||इत्युक्त्वा दंडवद्भूमौ प्रणिपेतुः कुमारिकाः ॥
अथोत्थाप्य कुमारीस्ताः प्रोवाच शशिभूषणः
suto maṃdāradāmnaśca nāmnā parimalālayaḥ ||
patirvidyādharavaro bhavatīnāṃ bhaviṣyati
||99||सुतो मंदारदाम्नश्च नाम्ना परिमलालयः ॥
पतिर्विद्याधरवरो भवतीनां भविष्यति
ciraṃ vidyādhare loke bhogānbhuktvā samaṃtataḥ ||
tato hyavaṃtikāṃ prāpya māṃ dhyātvā siddhimāpsyatha
||100||चिरं विद्याधरे लोके भोगान्भुक्त्वा समंततः ॥
ततो ह्यवंतिकां प्राप्य मां ध्यात्वा सिद्धिमाप्स्यथ
janmāṃtarepi me bhaktirbhavatībhiśca tena ca ||
vihitā tena vo janma nirmalaṃ bhaktibhāvitam
||101||जन्मांतरेपि मे भक्तिर्भवतीभिश्च तेन च ॥
विहिता तेन वो जन्म निर्मलं भक्तिभावितम्
etatprabhāvatīstotraṃ ye paṭhiṣyaṃti me puraḥ ||
tebhyaḥ kāmānpradāsyāmi bhavatīnāmayaṃ varaḥ
||102||एतत्प्रभावतीस्तोत्रं ये पठिष्यंति मे पुरः ॥
तेभ्यः कामान्प्रदास्यामि भवतीनामयं वरः
ityuktavati deveśe tāḥ kanyā hṛṣṭamānasāḥ ||
praṇamya procurīśānaṃ prabaddhakarasaṃpuṭāḥ
||103||इत्युक्तवति देवेशे ताः कन्या हृष्टमानसाः ॥
प्रणम्य प्रोचुरीशानं प्रबद्धकरसंपुटाः
nāgakanyā ūcuḥ
pṛcchāmo brūhi no nātha karuṇākara śaṃkara ||
janmāṃtare kathaṃ sevā caturbhirbhavataḥ kṛtā
||104||पृच्छामो ब्रूहि नो नाथ करुणाकर शंकर ॥
जन्मांतरे कथं सेवा चतुर्भिर्भवतः कृता
tataḥ prāktanavṛttāṃta metasyāpi kṛtātmanaḥ ||
asmākamapi cākhyāhi kṛpāṃ kuru kṛpānidhe
||105||ततः प्राक्तनवृत्तांत मेतस्यापि कृतात्मनः ॥
अस्माकमपि चाख्याहि कृपां कुरु कृपानिधे
iti śrutvā praṇayato bālodīritamīpsitam ||
provāca tāsāmapi ca bhavāṃtaraviceṣṭitam
||106||इति श्रुत्वा प्रणयतो बालोदीरितमीप्सितम् ॥
प्रोवाच तासामपि च भवांतरविचेष्टितम्
īśvara uvāca
śṛṇudhvaṃ nāgatanayāstisropi hi samāhitāḥ ||
prāgbhavaṃ bhavatīnāṃ ca tasyāpi kathayāmyaham
||107||शृणुध्वं नागतनयास्तिस्रोपि हि समाहिताः ॥
प्राग्भवं भवतीनां च तस्यापि कथयाम्यहम्
eṣā ratnāvalī pūrvamāsītpārāvatī khagī ||
sa ca vidyādharavaraḥ patirasyāḥ khago'bhavat
||108||एषा रत्नावली पूर्वमासीत्पारावती खगी ॥
स च विद्याधरवरः पतिरस्याः खगोऽभवत्
prāsāde ca mamaitābhyāmuṣitaṃ suciraṃ sukham ||
rajaḥ prāsādasaṃlagnaṃ nunnaṃ pakṣānilaiḥ punaḥ
||109||प्रासादे च ममैताभ्यामुषितं सुचिरं सुखम् ॥
रजः प्रासादसंलग्नं नुन्नं पक्षानिलैः पुनः
upariṣṭādadhastācca kṛtā bhūripradakṣiṇāḥ ||
vyomni saṃcaramāṇābhyāṃ saṃcīrṇaṃ ca mamājire
||110||उपरिष्टादधस्ताच्च कृता भूरिप्रदक्षिणाः ॥
व्योम्नि संचरमाणाभ्यां संचीर्णं च ममाजिरे
snātaṃ caturnade tīrthe pītaṃ tatrāṃbu cāsakṛt ||
ābhyāṃ kalaravābhyāṃ ca kṛtāḥ kalaravā mudā
||111||स्नातं चतुर्नदे तीर्थे पीतं तत्रांबु चासकृत् ॥
आभ्यां कलरवाभ्यां च कृताः कलरवा मुदा
etābhyāṃ sthiracittābhyāṃ muditā tvamatīva hi ||
dṛṣṭvā hi kautukānyatra mama bhaktaiḥ kṛtānyapi
||112||एताभ्यां स्थिरचित्ताभ्यां मुदिता त्वमतीव हि ॥
दृष्ट्वा हि कौतुकान्यत्र मम भक्तैः कृतान्यपि
amūbhyāṃ bahuśo dṛṣṭā mama maṃgaladīpikāḥ ||
pītaṃ śrutipuṭābhyāṃ ca mama nāmākṣarāmṛtam ||
tiryagyoniprabhāvena na mṛtau mama saṃnidhau
||113||अमूभ्यां बहुशो दृष्टा मम मंगलदीपिकाः ॥
पीतं श्रुतिपुटाभ्यां च मम नामाक्षरामृतम् ॥
तिर्यग्योनिप्रभावेन न मृतौ मम संनिधौ
jaṃbūmārge mṛtau yasmātsvargaprāptikare dhruvam ||
tasmātpārāvatī hyeṣā ratnadīpasutā'bhavat
||114||जंबूमार्गे मृतौ यस्मात्स्वर्गप्राप्तिकरे ध्रुवम् ॥
तस्मात्पारावती ह्येषा रत्नदीपसुताऽभवत्
patiḥ pārāvato'syāśca jāto vidyādharāṃgajaḥ ||
eṣā prabhāvatī nāgī nāgarājasya sadmani ||
iha janmani kanyāsītpūrvajanma bravīmi ca
||115||पतिः पारावतोऽस्याश्च जातो विद्याधरांगजः ॥
एषा प्रभावती नागी नागराजस्य सद्मनि ॥
इह जन्मनि कन्यासीत्पूर्वजन्म ब्रवीमि च
triśikhasyorageṃdrasya sutā ceyaṃ kalāvatī ||
etasyā api vṛttāṃtaṃ niśāmaya tu vacmyaham
||116||त्रिशिखस्योरगेंद्रस्य सुता चेयं कलावती ॥
एतस्या अपि वृत्तांतं निशामय तु वच्म्यहम्
bhavāṃtare tṛtīyetaḥ kanye cārāyaṇasya ca ||
āstāṃ maharṣeḥ śīlāḍhye premavatyau parasparam
||117||भवांतरे तृतीयेतः कन्ये चारायणस्य च ॥
आस्तां महर्षेः शीलाढ्ये प्रेमवत्यौ परस्परम्
pitrā cārāyaṇenāpi tābhyāṃ saṃpreritena vai ||
āmuṣyāyaṇaputrāya datte nārāyaṇāya hi
||118||पित्रा चारायणेनापि ताभ्यां संप्रेरितेन वै ॥
आमुष्यायणपुत्राय दत्ते नारायणाय हि
aprāptayauvanoraṇye samidāharaṇāya vai ||
gato vidhivaśāddaṣṭo daṃdaśūkena kānane
||119||अप्राप्तयौवनोरण्ये समिदाहरणाय वै ॥
गतो विधिवशाद्दष्टो दंदशूकेन कानने
bhavānīgautamīnāmnyau te tu cārāyaṇāṃgaje ||
vaidhavyaduḥkhamāpanne dainyagraste babhūvatuḥ
||120||भवानीगौतमीनाम्न्यौ ते तु चारायणांगजे ॥
वैधव्यदुःखमापन्ने दैन्यग्रस्ते बभूवतुः
ata eva prayatnena pariṇetā vivarjayeta ||
devatāsaridāhvānakanyāpāṇigrahaṃ sudhīḥ
||121||अत एव प्रयत्नेन परिणेता विवर्जयेत ॥
देवतासरिदाह्वानकन्यापाणिग्रहं सुधीः
atharṣeḥ kasyaciddaivādāśrame devasannibhe ||
raṃbhāphalānyadattāni mohājjagrahatustadā
||122||अथर्षेः कस्यचिद्दैवादाश्रमे देवसन्निभे ॥
रंभाफलान्यदत्तानि मोहाज्जग्रहतुस्तदा
kṛtvā nānopavāsādivratāni brāhmaṇāṃgaje ||
adhyāsya nidhanaṃ kālācchākhāmṛgyau babhūvatuḥ
||123||कृत्वा नानोपवासादिव्रतानि ब्राह्मणांगजे ॥
अध्यास्य निधनं कालाच्छाखामृग्यौ बभूवतुः
phalacauryavipākena vānara tvaṃ tayorabhūt ||
śīlarakṣaṇabhāvenāvaṃtyāṃ janimavāpatuḥ
||124||फलचौर्यविपाकेन वानर त्वं तयोरभूत् ॥
शीलरक्षणभावेनावंत्यां जनिमवापतुः
sa ca nārāyaṇo vipraḥ pitṛśuśrūṣaṇe rataḥ ||
daṣṭo'pi daṃdaśūkena kāśyāṃ pārāvato bhavata
||125||स च नारायणो विप्रः पितृशुश्रूषणे रतः ॥
दष्टोऽपि दंदशूकेन काश्यां पारावतो भवत
evaṃ bhavāṃtare cāsīdetayoḥ patireva saḥ ||
tisṛṇāṃ bhavatīnāṃ ca bhāvī bhartā punaḥ sa vai
||126||एवं भवांतरे चासीदेतयोः पतिरेव सः ॥
तिसृणां भवतीनां च भावी भर्ता पुनः स वै
prāsādasyāpi pārśve tu nyagrodhaśca mahānagaḥ ||
tasmiñchākhini vāsāḍhye śākhāmṛgyo babhūvatuḥ
||127||प्रासादस्यापि पार्श्वे तु न्यग्रोधश्च महानगः ॥
तस्मिञ्छाखिनि वासाढ्ये शाखामृग्यो बभूवतुः
viṣṇudehajale tīrthe krīḍayā ca mamajjatuḥ ||
papatuścāpi pānīyaṃ tasmiṃstīrthe tṛṣāture
||128||विष्णुदेहजले तीर्थे क्रीडया च ममज्जतुः ॥
पपतुश्चापि पानीयं तस्मिंस्तीर्थे तृषातुरे
jātisvabhāvacāpalyātkīḍaṃtyau ca pradakṣiṇam ||
cakraturbahukṛtvaśca liṃgaṃ dadṛśa turbahu
||129||जातिस्वभावचापल्यात्कीडंत्यौ च प्रदक्षिणम् ॥
चक्रतुर्बहुकृत्वश्च लिंगं ददृश तुर्बहु
vicaraṃtyāvitaḥ svairaṃ tatra nyagrodhasaṃnidhau ||
kenacidyogaveṣeṇa pāśena ca niyaṃtrite
||130||विचरंत्यावितः स्वैरं तत्र न्यग्रोधसंनिधौ ॥
केनचिद्योगवेषेण पाशेन च नियंत्रिते
bhikṣārthaṃ śikṣite tena na plutirna nivarttanam ||
atha te kvāpi markaṭyau kāladharmavaśaṃgate
||131||भिक्षार्थं शिक्षिते तेन न प्लुतिर्न निवर्त्तनम् ॥
अथ ते क्वापि मर्कट्यौ कालधर्मवशंगते
avantīvāsapuṇyena trilocanasya sevayā ||
prādakṣiṇyānurūpeṇa jāte nāgasute api
||132||अवन्तीवासपुण्येन त्रिलोचनस्य सेवया ॥
प्रादक्षिण्यानुरूपेण जाते नागसुते अपि
adhunā taṃ patiṃ prāpya vidyādharakumārakam ||
nirviśya svargabhogāṃścāvaṃtyāṃ nirvṛtimāpsya
||133||अधुना तं पतिं प्राप्य विद्याधरकुमारकम् ॥
निर्विश्य स्वर्गभोगांश्चावंत्यां निर्वृतिमाप्स्य
yairalpamapi cāvaṃtyā kṛtaṃ karma śubhāvaham ||
tasya mokṣaḥ parīpāko niścitaṃ madanugrahāt ||
trailokye'pi ca sarvasmiñchreṣṭhā'vantīpurī sadā
||134||यैरल्पमपि चावंत्या कृतं कर्म शुभावहम् ॥
तस्य मोक्षः परीपाको निश्चितं मदनुग्रहात् ॥
त्रैलोक्येऽपि च सर्वस्मिञ्छ्रेष्ठाऽवन्तीपुरी सदा
tato'pi liṃgamoṃkāraṃ tato'pyatra trilocanam ||
tiṣṭhagāno'tra liṃge'haṃ bhuktiṃ muktiṃ dadāmi vai
||135||ततोऽपि लिंगमोंकारं ततोऽप्यत्र त्रिलोचनम् ॥
तिष्ठगानोऽत्र लिंगेऽहं भुक्तिं मुक्तिं ददामि वै
ataḥ sarvaprayatnenāvantyāṃ pūjyastrilocanaḥ ||
ityuktvā devadeveśastatprāsādāṃtare'viśat
||136||अतः सर्वप्रयत्नेनावन्त्यां पूज्यस्त्रिलोचनः ॥
इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तत्प्रासादांतरेऽविशत्
liṃgasvarūpamāsādya śubhaṃ tribhuvanādapi ||
tāśca svasadanaṃ prāpya tadvṛttāṃtamaśeṣataḥ ||
svamātuḥ purataścoktvā kṛtakṛtyā ivābhavan
||137||लिंगस्वरूपमासाद्य शुभं त्रिभुवनादपि ॥
ताश्च स्वसदनं प्राप्य तद्वृत्तांतमशेषतः ॥
स्वमातुः पुरतश्चोक्त्वा कृतकृत्या इवाभवन्
ekadā mādhave māsi saha sārthāḥ samāgatāḥ ||
vidyādharāstathā nāgā militāḥ saparicchadāḥ
||138||एकदा माधवे मासि सह सार्थाः समागताः ॥
विद्याधरास्तथा नागा मिलिताः सपरिच्छदाः
virajaske mahākṣetre trilocanasamīpataḥ ||
devasya varadānācca pṛṣṭvānyonyaṃ kulāvalim
||139||विरजस्के महाक्षेत्रे त्रिलोचनसमीपतः ॥
देवस्य वरदानाच्च पृष्ट्वान्योन्यं कुलावलिम्
vidyādharāya tāḥ kanyā nāgaistisro'pi kalpitāḥ ||
maṃdāradāmā santuṣṭaḥ prāpya tacca snuśatrayam
||140||विद्याधराय ताः कन्या नागैस्तिस्रोऽपि कल्पिताः ॥
मंदारदामा सन्तुष्टः प्राप्य तच्च स्नुशत्रयम्
ratnadīpaiśca nāgendraḥ padmī ca bhujageśvaraḥ ||
viśikho'pi phaṇīṃdraśca hṛṣṭā ete trayo'pi ca ||
jāmātaraṃ samāsādya śubhaṃ parimalālayam
||141||रत्नदीपैश्च नागेन्द्रः पद्मी च भुजगेश्वरः ॥
विशिखोऽपि फणींद्रश्च हृष्टा एते त्रयोऽपि च ॥
जामातरं समासाद्य शुभं परिमलालयम्
anyo'nyaṃ svajanāste tu mudā vikasitekṣaṇāḥ ||
vivāhotsavamāracya svaṃsvaṃ bhavanamāviśan
||142||अन्योऽन्यं स्वजनास्ते तु मुदा विकसितेक्षणाः ॥
विवाहोत्सवमारच्य स्वंस्वं भवनमाविशन्
trilocanasya liṃgasya varṇayaṃto'pi gauravam ||
sa ca vidyādharaḥ śrīmānnāgībhirvipulaṃ sukham ||
bhuktvāvantīṃ tataḥ prāpya saṃsevya ca trilocanam
||143||त्रिलोचनस्य लिंगस्य वर्णयंतोऽपि गौरवम् ॥
स च विद्याधरः श्रीमान्नागीभिर्विपुलं सुखम् ॥
भुक्त्वावन्तीं ततः प्राप्य संसेव्य च त्रिलोचनम्
gāyangītaṃ sumadhuraṃ nāgībhiḥ sahitaḥ kṛtī ||
ātmānaṃ cātivismṛtya madhyeliṃgaṃ layaṃ gataḥ
||144||गायन्गीतं सुमधुरं नागीभिः सहितः कृती ॥
आत्मानं चातिविस्मृत्य मध्येलिंगं लयं गतः
trilocanasya mahimā kalau devena gopitaḥ ||
tatolpasattvā manujā na tallimagamupāsate
||145||त्रिलोचनस्य महिमा कलौ देवेन गोपितः ॥
ततोल्पसत्त्वा मनुजा न तल्लिमगमुपासते
trilocanakathāmetāṃ śrutvā pāpānvito'pyaho ||
vipāpo jāyate martyo labhate ca parāṃ gatim
||146||त्रिलोचनकथामेतां श्रुत्वा पापान्वितोऽप्यहो ॥
विपापो जायते मर्त्यो लभते च परां गतिम्
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
trilocanasya devasya śṛṇu vīreśvaraṃ param
||147||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
त्रिलोचनस्य देवस्य शृणु वीरेश्वरं परम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṃgamāhātmye trilocanamāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 45 ||