caturaśītiliṅgamāhātmyeṃ'gārakeśvaramāhātmyavarṇanam
śrīśiva uvāca
catvāriṃśattamaṃ viddhi tryadhikaṃ parvatātmaje ||
yasya darśanamātreṇa jāyate sarvasaṃpadaḥ
||1||चत्वारिंशत्तमं विद्धि त्र्यधिकं पर्वतात्मजे ॥
यस्य दर्शनमात्रेण जायते सर्वसंपदः
ādikalpe purā jāto vakrāṃgo lohitacchaviḥ ||
raudrastvaṃgārasadṛśo mama gātrādvarānane ||
mayā dhṛto dharaṇyāṃ sa vikhyāto bhūmiputrakaḥ
||2||आदिकल्पे पुरा जातो वक्रांगो लोहितच्छविः ॥
रौद्रस्त्वंगारसदृशो मम गात्राद्वरानने ॥
मया धृतो धरण्यां स विख्यातो भूमिपुत्रकः
jātamātre sute tasminmahākāye bhayāvahe ||
kaṃpitā dharaṇī devī devāstrastāḥ savāsavāḥ
||3||जातमात्रे सुते तस्मिन्महाकाये भयावहे ॥
कंपिता धरणी देवी देवास्त्रस्ताः सवासवाः
kṣobhaṃ gatāḥ samudrāśca celuśca dharaṇīdharāḥ ||
tenaiva pīḍitaṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam
||4||क्षोभं गताः समुद्राश्च चेलुश्च धरणीधराः ॥
तेनैव पीडितं सर्वं सदेवासुरमानुषम्
ṛṣayo vālakhilyāśca devāḥ śakrapurogamāḥ ||
bṛhaspatiṃ puraskṛtya brahmalokaṃ gatāḥ priye
||5||ऋषयो वालखिल्याश्च देवाः शक्रपुरोगमाः ॥
बृहस्पतिं पुरस्कृत्य ब्रह्मलोकं गताः प्रिये
socchvām̐sāḥ kathayāmāsurnamaskṛtya pitāmaham ||
vṛttāṃtaṃ vistarātsarvaṃ lokatrayavināśanam
||6||सोच्छ्वाँसाः कथयामासुर्नमस्कृत्य पितामहम् ॥
वृत्तांतं विस्तरात्सर्वं लोकत्रयविनाशनम्
haragātrodbhavenaiva jātamātreṇa līlayā ||
lokatrayaṃ samākrāṃtaṃ pīḍitaṃ bhakṣitaṃ tathā
||7||हरगात्रोद्भवेनैव जातमात्रेण लीलया ॥
लोकत्रयं समाक्रांतं पीडितं भक्षितं तथा
tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ brahmā lokapitāmahaḥ ||
ciṃtayitvā tu taiḥ sārddhamājagāma mamāṃtikam
||8||तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
चिंतयित्वा तु तैः सार्द्धमाजगाम ममांतिकम्
mayā pṛṣṭāstu te sarve kimarthaṃ bhayavihvalāḥ ||
socchvāsahṛdayā dīnāḥ kasmādvo bhayamāgatam
||9||मया पृष्टास्तु ते सर्वे किमर्थं भयविह्वलाः ॥
सोच्छ्वासहृदया दीनाः कस्माद्वो भयमागतम्
taiḥ sarvaṃ kathitaṃ devi mamāgre bhayavihvalaiḥ ||
tvadaṃgasaṃbhavenaiva devadeva jagatpate ||
pīḍitaṃ bhakṣitaṃ caiva sadevāsuramānavam
||10||तैः सर्वं कथितं देवि ममाग्रे भयविह्वलैः ॥
त्वदंगसंभवेनैव देवदेव जगत्पते ॥
पीडितं भक्षितं चैव सदेवासुरमानवम्
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā kṣemārthaṃ kṛpayā mayā ||
ākārito matsamīpamuvāca vadatāṃ varaḥ
||11||इति तेषां वचः श्रुत्वा क्षेमार्थं कृपया मया ॥
आकारितो मत्समीपमुवाच वदतां वरः
ādeśo dīyatāṃ deva kiṃ karomītyuvāca saḥ ||
nākarṣa tvaṃ jagadidaṃ mayā proktaḥ punaḥpunaḥ
||12||आदेशो दीयतां देव किं करोमीत्युवाच सः ॥
नाकर्ष त्वं जगदिदं मया प्रोक्तः पुनःपुनः
mamāṃgādrajasā jātastenāṃgāraka ucyase ||
lokānāṃ svastaye nityaṃ maṃgalosi mayā kṛtaḥ
||13||ममांगाद्रजसा जातस्तेनांगारक उच्यसे ॥
लोकानां स्वस्तये नित्यं मंगलोसि मया कृतः
idānīṃ vakratāṃ yāto vakrastvaṃ gīyase budhaiḥ ||
vijñapto'haṃ tadā tena mama vākyaṃ śrutaṃ yadā ||
āhāreṇa vinā deva kathaṃ tṛptirbhaviṣyati
||14||इदानीं वक्रतां यातो वक्रस्त्वं गीयसे बुधैः ॥
विज्ञप्तोऽहं तदा तेन मम वाक्यं श्रुतं यदा ॥
आहारेण विना देव कथं तृप्तिर्भविष्यति
tasmānme dehi susthānamādhipatyaṃ ca dehi me ||
śaktiṃ ca dehi me śīghramāhāraṃ dehi me prabho
||15||तस्मान्मे देहि सुस्थानमाधिपत्यं च देहि मे ॥
शक्तिं च देहि मे शीघ्रमाहारं देहि मे प्रभो
tasya tadvacanaṃ śrutvā putro'yaṃ mama vallabhaḥ ||
tasmāddāsyāmi paramaṃ sthānamakṣayamuttamam
||16||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुत्रोऽयं मम वल्लभः ॥
तस्माद्दास्यामि परमं स्थानमक्षयमुत्तमम्
iti saṃcintya manasā smṛtaṃ sthānaṃ mayottamam ||
utsaṃge ca sutaṃ kṛtvā premṇā proktaṃ punaḥpunaḥ
||17||इति संचिन्त्य मनसा स्मृतं स्थानं मयोत्तमम् ॥
उत्संगे च सुतं कृत्वा प्रेम्णा प्रोक्तं पुनःपुनः
dattaṃ putra mayā sthānaṃ mahākālavanottame ||
gaṃgeśvarasya pūrve tu praśasyaṃ sthānamuttamam
||18||दत्तं पुत्र मया स्थानं महाकालवनोत्तमे ॥
गंगेश्वरस्य पूर्वे तु प्रशस्यं स्थानमुत्तमम्
khagartā caiva śiprā ca saṃgamastatra vidyate
||19||खगर्ता चैव शिप्रा च संगमस्तत्र विद्यते
yadā mayā dhṛtā gaṃgā tadā sā candramaṇḍalāt ||
pramādātpatitā bhūmau mahākālavanottame
||20||यदा मया धृता गंगा तदा सा चन्द्रमण्डलात् ॥
प्रमादात्पतिता भूमौ महाकालवनोत्तमे
khagarteti ca vikhyātā khādbhraṣṭā prāpatatkṣitau ||
ato mayāvatārastu sahasā tava vai kṛtaḥ
||21||खगर्तेति च विख्याता खाद्भ्रष्टा प्रापतत्क्षितौ ॥
अतो मयावतारस्तु सहसा तव वै कृतः
liṃgamūrtirahaṃ putra tiṣṭhāmi surapūjitaḥ ||
tatsthānaṃ durlabhaṃ devaistasmāttvaṃ gaccha satvaram
||22||लिंगमूर्तिरहं पुत्र तिष्ठामि सुरपूजितः ॥
तत्स्थानं दुर्लभं देवैस्तस्मात्त्वं गच्छ सत्वरम्
pūjito'haṃ tvayā tatra saṃgame lokapūjite ||
triṣu lokeṣu yāsyāmi khyātiṃ vai tava nāmataḥ
||23||पूजितोऽहं त्वया तत्र संगमे लोकपूजिते ॥
त्रिषु लोकेषु यास्यामि ख्यातिं वै तव नामतः
madhye grahāṇāṃ sarveṣāmādhipatyaṃ mayā tava ||
dattaṃ tṛtīyakaṃ sthānaṃ tatra tṛptirbhaviṣyati
||24||मध्ये ग्रहाणां सर्वेषामाधिपत्यं मया तव ॥
दत्तं तृतीयकं स्थानं तत्र तृप्तिर्भविष्यति
pūjāṃ prāpsyasi tatraiva grahamadhye vyavasthitaḥ ||
tithirdattā caturthī te tasyāṃ ye vratatatparāḥ
||25||पूजां प्राप्स्यसि तत्रैव ग्रहमध्ये व्यवस्थितः ॥
तिथिर्दत्ता चतुर्थी ते तस्यां ये व्रततत्पराः
tvāmuddiśya kariṣyaṃti pūjāṃ śāṃtiṃ sadakṣiṇām ||
tena sarveṇa te tṛptirbhaviṣyati na saṃśayaḥ
||26||त्वामुद्दिश्य करिष्यंति पूजां शांतिं सदक्षिणाम् ॥
तेन सर्वेण ते तृप्तिर्भविष्यति न संशयः
vāraścaikaśca te datto maṃgalārthaṃ mayā tava ||
navavastraparīdhānaṃ vidyāraṃbhaṃ dine tava ||
tailābhyaṃgaṃ kariṣyaṃti na ca prāpsyaṃti te balam
||27||वारश्चैकश्च ते दत्तो मंगलार्थं मया तव ॥
नववस्त्रपरीधानं विद्यारंभं दिने तव ॥
तैलाभ्यंगं करिष्यंति न च प्राप्स्यंति ते बलम्
ityuktastu mayā devi vakrāṃgo maṃgalaḥ sutaḥ ||
aṃgāraketi vikhyātastathetyaṃgīcakāra saḥ
||28||इत्युक्तस्तु मया देवि वक्रांगो मंगलः सुतः ॥
अंगारकेति विख्यातस्तथेत्यंगीचकार सः
santuṣṭastena vākyena madīyena varānane ||
ājagāma mudā yukto mahākālavanottame
||29||सन्तुष्टस्तेन वाक्येन मदीयेन वरानने ॥
आजगाम मुदा युक्तो महाकालवनोत्तमे
śiprāyāśca taṭe ramye khagarttāsaṃgamāṃtikam ||
dṛṣṭo'haṃ liṃgarūpeṇa parāṃ tuṣṭimupāgataḥ
||30||शिप्रायाश्च तटे रम्ये खगर्त्तासंगमांतिकम् ॥
दृष्टोऽहं लिंगरूपेण परां तुष्टिमुपागतः
mayā cāliṃgitaḥ premṇā cumbitaḥ śirasi priye ||
varo datto viśālākṣi vāṃchitaṃ te bhaviṣyati
||31||मया चालिंगितः प्रेम्णा चुम्बितः शिरसि प्रिये ॥
वरो दत्तो विशालाक्षि वांछितं ते भविष्यति
dṛṣṭo'haṃ ca tvayā putra bhaktyā cārādhitastvayā ||
mama vākyaṃ kṛtaṃ yasmāttasmāttuṣṭo'smi maṃgala
||32||दृष्टोऽहं च त्वया पुत्र भक्त्या चाराधितस्त्वया ॥
मम वाक्यं कृतं यस्मात्तस्मात्तुष्टोऽस्मि मंगल
aṃgāreśvaranāmāhamadyaprabhṛti putraka ||
triṣu lokeṣu vikhyā to bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ
||33||अंगारेश्वरनामाहमद्यप्रभृति पुत्रक ॥
त्रिषु लोकेषु विख्या तो भविष्यामि न संशयः
ye māṃ paśyaṃti satataṃ saṃgame'tra vyavasthitam ||
na teṣāṃ punarāvṛttirbhaviṣyati mahītale
||34||ये मां पश्यंति सततं संगमेऽत्र व्यवस्थितम् ॥
न तेषां पुनरावृत्तिर्भविष्यति महीतले
ye māṃ saṃpūja yiṣyaṃti hyaṃgārakadine narāḥ ||
kalau yuge kṛtārthāste bhaviṣyaṃti na saṃśayaḥ
||35||ये मां संपूज यिष्यंति ह्यंगारकदिने नराः ॥
कलौ युगे कृतार्थास्ते भविष्यंति न संशयः
caturthyāṃ maṃgaladine ye māṃ paśyaṃti suvratāḥ ||
na te yāsyaṃti saṃsāre ghore duḥkhaśatākule
||36||चतुर्थ्यां मंगलदिने ये मां पश्यंति सुव्रताः ॥
न ते यास्यंति संसारे घोरे दुःखशताकुले
amāvāsyā ca bhaumaśca saṃyogo dṛśyate yadā ||
khagarttāyāśca śiprāyāḥ saṃgame devapūjite
||37||अमावास्या च भौमश्च संयोगो दृश्यते यदा ॥
खगर्त्तायाश्च शिप्रायाः संगमे देवपूजिते
snātvā tadā prapaśyaṃti māmatraiva vyavasthitam ||
teṣāṃ puṇyaphalaṃ devi samāsācchṛṇu sāṃpratam
||38||स्नात्वा तदा प्रपश्यंति मामत्रैव व्यवस्थितम् ॥
तेषां पुण्यफलं देवि समासाच्छृणु सांप्रतम्
vārāṇasyāṃ prayāge ca kurukṣetre ca yatphalam ||
gayāyāṃ puṣkare proktaṃ tatpuṇyamadhikaṃ bhavet
||39||वाराणस्यां प्रयागे च कुरुक्षेत्रे च यत्फलम् ॥
गयायां पुष्करे प्रोक्तं तत्पुण्यमधिकं भवेत्
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
aṃgāreśvaradevasya śrūyatāmuttareśvaram
||40||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
अंगारेश्वरदेवस्य श्रूयतामुत्तरेश्वरम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe caturaśītiliṅgamāhātmyeṃ'gārakeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 43 ||