kāmeśvaramāhātmyavarṇanam
hara uvāca
viddhi kāmeśvaraṃ devi tatra liṃgaṃ trayodaśam ||
yasya darśanamātreṇa saubhāgyaṃ jāyate śubham
||1||विद्धि कामेश्वरं देवि तत्र लिंगं त्रयोदशम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण सौभाग्यं जायते शुभम्
brahmaṇo dhyāyamānasya prajākāmasya pārvati ||
utpanno'rkaprabhākāro lāvaṇyanicayo mahān ||
alaṃkārāvṛtaḥ kāṃto divyamaṃḍanamaṃḍitaḥ
||2||ब्रह्मणो ध्यायमानस्य प्रजाकामस्य पार्वति ॥
उत्पन्नोऽर्कप्रभाकारो लावण्यनिचयो महान् ॥
अलंकारावृतः कांतो दिव्यमंडनमंडितः
taṃ dṛṣṭvā paramaṃ divyaṃ kāṃtaṃ saubhāgyaśobhitam ||
apratarkyamavijñeyaṃ brahmā provāca taṃ tadā
||3||तं दृष्ट्वा परमं दिव्यं कांतं सौभाग्यशोभितम् ॥
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं ब्रह्मा प्रोवाच तं तदा
ko bhavānkiṃ nimittaṃ tu iha vā kimupāgataḥ ||
vada tvaṃ manmathākāra kaṃdarpa iva lakṣyame
||4||को भवान्किं निमित्तं तु इह वा किमुपागतः ॥
वद त्वं मन्मथाकार कंदर्प इव लक्ष्यमे
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā proktaṃ tenaiva sādaram ||
ahaṃ te sṛṣṭikāmasya bhāvena vihitoṃśakaḥ ||
prajāpate mahābhāga kiṃ karomi diśasva mām
||5||ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा प्रोक्तं तेनैव सादरम् ॥
अहं ते सृष्टिकामस्य भावेन विहितोंशकः ॥
प्रजापते महाभाग किं करोमि दिशस्व माम्
brahmovāca
mayā tu sṛṣṭikāmena ye prajāpatayaḥ kṛtāḥ ||
na te śaktāḥ prajāḥ sraṣṭuṃ kāmaite sukhamāpnuyuḥ
||6||मया तु सृष्टिकामेन ये प्रजापतयः कृताः ॥
न ते शक्ताः प्रजाः स्रष्टुं कामैते सुखमाप्नुयुः
tvamagraṇīḥ prajāsarge tvadadhīnamidaṃ jagat ||
kuru sṛṣṭiṃ vicitrāṃ ca kaṃdarpa mama śāsanāt
||7||त्वमग्रणीः प्रजासर्गे त्वदधीनमिदं जगत् ॥
कुरु सृष्टिं विचित्रां च कंदर्प मम शासनात्
ityukto brahmaṇā devi jagāmādarśanaṃ smaraḥ ||
kruddhena brahmaṇā śapto vināśaṃ yāsyasi dhruvam
||8||इत्युक्तो ब्रह्मणा देवि जगामादर्शनं स्मरः ॥
क्रुद्धेन ब्रह्मणा शप्तो विनाशं यास्यसि ध्रुवम्
madvaco na kṛtaṃ yasmādbhavanetrodbhavāgninā ||
tacchrutvā dāruṇaṃ śāpaṃ kaṃdarpo bhayavihvalaḥ ||
brahmāṇaṃ praṇato bhūtvā prahvaḥ prāṃjalirabravīt
||9||मद्वचो न कृतं यस्माद्भवनेत्रोद्भवाग्निना ॥
तच्छ्रुत्वा दारुणं शापं कंदर्पो भयविह्वलः ॥
ब्रह्माणं प्रणतो भूत्वा प्रह्वः प्रांजलिरब्रवीत्
prasīda devadeveśa ananyagatike mayi ||
nahi nirbharatāṃ yāṃti prabhūṇāmāśrite ruṣaḥ
||10||प्रसीद देवदेवेश अनन्यगतिके मयि ॥
नहि निर्भरतां यांति प्रभूणामाश्रिते रुषः
brahmovāca
yasmātte bhaktiratulā mamopari mahāmate ||
tasmātsthānāni dattāni tava dvādaśa saṃkhyayā
||11||यस्मात्ते भक्तिरतुला ममोपरि महामते ॥
तस्मात्स्थानानि दत्तानि तव द्वादश संख्यया
kāminīnāṃ kaṭākṣeṣu keśapāśeṣu caiva hi ||
jaghanastananābhau tu dormūle'dharapallave
||12||कामिनीनां कटाक्षेषु केशपाशेषु चैव हि ॥
जघनस्तननाभौ तु दोर्मूलेऽधरपल्लवे
vasaṃte kokilālāpe jyotsnāyāṃ jaladāgame ||
kāmārthe ca mayā dattau sabalau madhumādhavau
||13||वसंते कोकिलालापे ज्योत्स्नायां जलदागमे ॥
कामार्थे च मया दत्तौ सबलौ मधुमाधवौ
striyo'mṛtamayā dhanyā saṃsāre sārakāraṇam ||
rateścaiva nidhānāni saṃtānārthaṃ vinirmitāḥ
||14||स्त्रियोऽमृतमया धन्या संसारे सारकारणम् ॥
रतेश्चैव निधानानि संतानार्थं विनिर्मिताः
etābhirvaranārībhirjagadevaṃ vaśīkṛtam ||
strībhirāsaktamanasaḥ kutaḥ puṃso manasvitā
||15||एताभिर्वरनारीभिर्जगदेवं वशीकृतम् ॥
स्त्रीभिरासक्तमनसः कुतः पुंसो मनस्विता
kṛtaścāpi svavaśatā strīgauravagatasya ca ||
striya eva vināśāya pūrveṣāmamaradviṣām
||16||कृतश्चापि स्ववशता स्त्रीगौरवगतस्य च ॥
स्त्रिय एव विनाशाय पूर्वेषाममरद्विषाम्
striya eva hi devānāmiṃdrādīnāṃ bhayāśrayāḥ ||
nārībhirlabdhavṛtteśca puruṣasyāpi sarvataḥ
||17||स्त्रिय एव हि देवानामिंद्रादीनां भयाश्रयाः ॥
नारीभिर्लब्धवृत्तेश्च पुरुषस्यापि सर्वतः
parābhavaḥ prabhavati vivaśatvaṃ ca bhīṣaṇam ||
strībhirājitacittasya sulabho vipadodayaḥ
||18||पराभवः प्रभवति विवशत्वं च भीषणम् ॥
स्त्रीभिराजितचित्तस्य सुलभो विपदोदयः
ityukto manmatho bhadre brahmaṇā ca visarjitaḥ ||
dattvā vai puṣpakaṃ cāpaṃ tathā vai bāṇapaṃcakam
||19||इत्युक्तो मन्मथो भद्रे ब्रह्मणा च विसर्जितः ॥
दत्त्वा वै पुष्पकं चापं तथा वै बाणपंचकम्
ratiprītisamāyukto jhaṣaketurmanobhavaḥ ||
viḍaṃbayati lokāṃstrīnsasahāyo dhanurdharaḥ
||20||रतिप्रीतिसमायुक्तो झषकेतुर्मनोभवः ॥
विडंबयति लोकांस्त्रीन्ससहायो धनुर्धरः
paṃḍitāṃstāpasānvīrānsudhiyaśca jiteṃdriyān ||
kāle kuśalabhāvajñāndevānpitṛgaṇāṃstathā
||21||पंडितांस्तापसान्वीरान्सुधियश्च जितेंद्रियान् ॥
काले कुशलभावज्ञान्देवान्पितृगणांस्तथा
bhūtapretapiśācāṃśca yakṣagaṃdharvakiṃnarān ||
kṛmikīṭapataṃgāṃśca bhūtagrāmaṃ caturvidham
||22||भूतप्रेतपिशाचांश्च यक्षगंधर्वकिंनरान् ॥
कृमिकीटपतंगांश्च भूतग्रामं चतुर्विधम्
mamārthe ca kṛto yatnaściṃtayitvā punaḥpunaḥ ||
duḥsādhyaḥ śaṃkaro devaḥ śrūyate bhuvanatraye ||
tasya devasya kaḥ śaktaḥ kṣobhaṇārthaṃ mayā vinā
||23||ममार्थे च कृतो यत्नश्चिंतयित्वा पुनःपुनः ॥
दुःसाध्यः शंकरो देवः श्रूयते भुवनत्रये ॥
तस्य देवस्य कः शक्तः क्षोभणार्थं मया विना
ityuktvā tu samāyāto yatrāhaṃ tapasi sthitaḥ ||
ratyā yutaḥ sa garveṇa sakhyā'yaṃ madhunāśritaḥ
||24||इत्युक्त्वा तु समायातो यत्राहं तपसि स्थितः ॥
रत्या युतः स गर्वेण सख्याऽयं मधुनाश्रितः
dṛṣṭavānmāṃ tadā kāmaḥ piṃjakūṭajaṭāsaṭam ||
kiṃcinnimittato'nidraṃ bhogīṃdrakṛtabhūṣaṇam
||25||दृष्टवान्मां तदा कामः पिंजकूटजटासटम् ॥
किंचिन्निमित्ततोऽनिद्रं भोगींद्रकृतभूषणम्
prekṣamāṇamṛjusthānaṃ nāsāvaṃśāgra locanam ||
tato'vamarakākāramālaṃbyāśrayamātrakam
||26||प्रेक्षमाणमृजुस्थानं नासावंशाग्र लोचनम् ॥
ततोऽवमरकाकारमालंब्याश्रयमात्रकम्
praviṣṭaḥ kararaṃdhreṇa madano hṛdaye mama ||
ratyarthaṃ kāmataptena saṃsmṛtā bhavatī mayā
||27||प्रविष्टः कररंध्रेण मदनो हृदये मम ॥
रत्यर्थं कामतप्तेन संस्मृता भवती मया
samādherbhāvanā divyā lakṣyapratyakṣarūpiṇī ||
gatā mama vimalatā tatkṣaṇādeva pārvati
||28||समाधेर्भावना दिव्या लक्ष्यप्रत्यक्षरूपिणी ॥
गता मम विमलता तत्क्षणादेव पार्वति
unmattatāṃ gato'haṃ vai vikṛtiṃ madanātmikām ||
nirākṛtaṃ mayā devi dhairyamālaṃbya yatnataḥ
||29||उन्मत्ततां गतोऽहं वै विकृतिं मदनात्मिकाम् ॥
निराकृतं मया देवि धैर्यमालंब्य यत्नतः
dṛṣṭo mayātmahṛdaye manmatho'pathyakārakaḥ ||
dehasthaṃ nirdahiṣyāmi pratyāhāraprayogataḥ
||30||दृष्टो मयात्महृदये मन्मथोऽपथ्यकारकः ॥
देहस्थं निर्दहिष्यामि प्रत्याहारप्रयोगतः
amānuṣīṃ vrajedyoniṃ yoginaṃ praviśedyadi ||
bāhyāgnau dhāraṇāṃ kṛtvā dehasaṃsthe vinirdahet
||31||अमानुषीं व्रजेद्योनिं योगिनं प्रविशेद्यदि ॥
बाह्याग्नौ धारणां कृत्वा देहसंस्थे विनिर्दहेत्
etasminnaṃtare so'pi saṃtapto madano bhṛśam ||
icchāśarīro durjñeyo niḥsṛto vyasanātmakaḥ
||32||एतस्मिन्नंतरे सोऽपि संतप्तो मदनो भृशम् ॥
इच्छाशरीरो दुर्ज्ञेयो निःसृतो व्यसनात्मकः
sahakāratarormūle bhūtvā madhusakhastadā ||
mumoca mohanaṃ nāma mārgaṇaṃ makaradhvajaḥ
||33||सहकारतरोर्मूले भूत्वा मधुसखस्तदा ॥
मुमोच मोहनं नाम मार्गणं मकरध्वजः
sa cāpi hṛdaye prāpto madīye līlayā śaraḥ ||
tatohaṃ kupito devi netraṃ kṛtvā tṛtīyakam
||34||स चापि हृदये प्राप्तो मदीये लीलया शरः ॥
ततोहं कुपितो देवि नेत्रं कृत्वा तृतीयकम्
tannetravisphuliṃgena krośatāṃ nākavāsinām ||
gamito bhasmasāttūrṇaṃ kaṃdarpaḥ kāmidarpakaḥ
||35||तन्नेत्रविस्फुलिंगेन क्रोशतां नाकवासिनाम् ॥
गमितो भस्मसात्तूर्णं कंदर्पः कामिदर्पकः
tasmindagdhe tataḥ kāme ratiḥ śokaparāyaṇā ||
vilalāpa suduḥkhārtā patibhaktiparāyaṇā
||36||तस्मिन्दग्धे ततः कामे रतिः शोकपरायणा ॥
विललाप सुदुःखार्ता पतिभक्तिपरायणा
hā nātha hā mama prāṇa hā svāminkiṃ jahāsi mām ||
pativratāṃ patiprāṇāṃ kasmānmāṃ tyajasi prabho
||37||हा नाथ हा मम प्राण हा स्वामिन्किं जहासि माम् ॥
पतिव्रतां पतिप्राणां कस्मान्मां त्यजसि प्रभो
evaṃ ca vilapaṃtīṃ tāṃ vāguvā cāśarīriṇī ||
mā tvaṃ ruda viśālākṣi punareṣa patistava ||
prasādāddevadevasya utthāsyati śivasya ca
||38||एवं च विलपंतीं तां वागुवा चाशरीरिणी ॥
मा त्वं रुद विशालाक्षि पुनरेष पतिस्तव ॥
प्रसादाद्देवदेवस्य उत्थास्यति शिवस्य च
prārthito'haṃ tato devi tasminnavasare priye ||
eṣa kāmastvayā dagdhaḥ krodhena parameśvara
||39||प्रार्थितोऽहं ततो देवि तस्मिन्नवसरे प्रिये ॥
एष कामस्त्वया दग्धः क्रोधेन परमेश्वर
yenānena prabho naṣṭā sṛṣṭirvai dharaṇītale ||
kṛpāṃ vidhehi deveśa dīnāyai dehi me patim
||40||येनानेन प्रभो नष्टा सृष्टिर्वै धरणीतले ॥
कृपां विधेहि देवेश दीनायै देहि मे पतिम्
tato'hamabruvaṃ devi tāṃ ratiṃ dīnabhāṣiṇīm ||
anena madanenādya kṛtaṃ taralitaṃ manaḥ
||41||ततोऽहमब्रुवं देवि तां रतिं दीनभाषिणीम् ॥
अनेन मदनेनाद्य कृतं तरलितं मनः
tato dagdhaṃ mayāsyāṃgaṃ jīvaye tvatprasādataḥ ||
aṃgaṃ dagdhaṃ mayāsyādya tṛtīyanetravahninā
||42||ततो दग्धं मयास्यांगं जीवये त्वत्प्रसादतः ॥
अंगं दग्धं मयास्याद्य तृतीयनेत्रवह्निना
tasmādanaṃga evaiṣa prajāsu vicariṣyati ||
anaṃgo'pi yadāvaṃtyāṃ liṃgaṃ saṃsevayiṣyati
||43||तस्मादनंग एवैष प्रजासु विचरिष्यति ॥
अनंगोऽपि यदावंत्यां लिंगं संसेवयिष्यति
devānāmanukaṃpārthamanaṃgo'sau kṛto mayā ||
tridaśaiśca samādiṣṭaḥ kāmo'vaṃtyāṃ jagāma ha
||44||देवानामनुकंपार्थमनंगोऽसौ कृतो मया ॥
त्रिदशैश्च समादिष्टः कामोऽवंत्यां जगाम ह
tatra gatvā hyanaṃgo'pi bhaktibhāvasamanvitaḥ ||
dadarśa paramaṃ liṃgaṃ samīhitaphalapradam
||45||तत्र गत्वा ह्यनंगोऽपि भक्तिभावसमन्वितः ॥
ददर्श परमं लिंगं समीहितफलप्रदम्
proktaṃ tuṣṭena liṃgena kāma kāmamavāpsyasi ||
anaṃgo'pi samarthastvaṃ bhaviṣyasi na saṃśayaḥ
||46||प्रोक्तं तुष्टेन लिंगेन काम काममवाप्स्यसि ॥
अनंगोऽपि समर्थस्त्वं भविष्यसि न संशयः
janma prāpsyati rukmiṇyā garbhe kṛṣṇasya saṃgamāt ||
bhavitā viśruto loke nāmnā śaṃbarasūdanaḥ
||47||जन्म प्राप्स्यति रुक्मिण्या गर्भे कृष्णस्य संगमात् ॥
भविता विश्रुतो लोके नाम्ना शंबरसूदनः
anaṃgena tvayā yasmānmanasā toṣi to'pi san ||
tasmātkhyātiṃ gamiṣyāmi tvannāmnā kāma sarvadā
||48||अनंगेन त्वया यस्मान्मनसा तोषि तोऽपि सन् ॥
तस्मात्ख्यातिं गमिष्यामि त्वन्नाम्ना काम सर्वदा
ye tvāṃ paśyaṃti kaṃdarpaṃ bhaktyā paramayā yutāḥ ||
prāpnuvaṃti gatiṃ nityaṃ te sadānaṃdadāyikām
||49||ये त्वां पश्यंति कंदर्पं भक्त्या परमया युताः ॥
प्राप्नुवंति गतिं नित्यं ते सदानंददायिकाम्
dīrghāyuṣo bhaviṣyaṃti rūpaṃ teṣāṃ bhaviṣyati ||
kulaṃ ca nirmalaṃ teṣāṃ ye tvāṃ paśyaṃti manmatha
||50||दीर्घायुषो भविष्यंति रूपं तेषां भविष्यति ॥
कुलं च निर्मलं तेषां ये त्वां पश्यंति मन्मथ
aiśvaryaṃ paramānbhogānstriyo divyakalānvitāḥ ||
arogā saṃtatisteṣāṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ
||51||ऐश्वर्यं परमान्भोगान्स्त्रियो दिव्यकलान्विताः ॥
अरोगा संततिस्तेषां भविष्यति न संशयः
caitraśuklatrayodaśyāṃ ye māṃ paśyaṃti bhaktitaḥ ||
devalokaṃ samāsādya modiṣyaṃti hi te narāḥ
||52||चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां ये मां पश्यंति भक्तितः ॥
देवलोकं समासाद्य मोदिष्यंति हि ते नराः
yakṣā gaṇeśvarāḥ siddhāḥ siddhagaṃdharvasevitāḥ ||
rudralokaṃ gamiṣyaṃti vimānaiḥ sarvakāmikaiḥ
||53||यक्षा गणेश्वराः सिद्धाः सिद्धगंधर्वसेविताः ॥
रुद्रलोकं गमिष्यंति विमानैः सर्वकामिकैः
ityuktaḥ kāmadevopi liṃgena parameśvari ||
tatrāśramapadaṃ cakre tasya liṃgasya saṃnidhau
||54||इत्युक्तः कामदेवोपि लिंगेन परमेश्वरि ॥
तत्राश्रमपदं चक्रे तस्य लिंगस्य संनिधौ
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
kāmeśvarasya śṛṇvagre kuṭuṃbeśvaravaibhavam
||55||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
कामेश्वरस्य शृण्वग्रे कुटुंबेश्वरवैभवम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmye kāmeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||