indreśvaramāhātmyavarṇanam
śrīmahādeva uvāca
paṃcatriṃśattamaṃ devarmidreśvaramanuttamam ||
mahāsiddhipradaṃ devi brahmahatyāvināśanam
||1||पंचत्रिंशत्तमं देवर्मिद्रेश्वरमनुत्तमम् ॥
महासिद्धिप्रदं देवि ब्रह्महत्याविनाशनम्
āsītprajāpatistvaṣṭā tasya putraḥ kuśadhvajaḥ ||
svakarmanirato dāṃto vāsavena nipātitaḥ
||2||आसीत्प्रजापतिस्त्वष्टा तस्य पुत्रः कुशध्वजः ॥
स्वकर्मनिरतो दांतो वासवेन निपातितः
tasya putraṃ hataṃ śrutvā tvaṣṭā kruddhaḥ prajāpatiḥ ||
avalucya jaṭāmekāmidaṃ vacanamabravīt
||3||तस्य पुत्रं हतं श्रुत्वा त्वष्टा क्रुद्धः प्रजापतिः ॥
अवलुच्य जटामेकामिदं वचनमब्रवीत्
adya paśyaṃtu me vīryaṃ trayo lokāḥ sadevatāḥ ||
sa ca paśyatu durbuddhirbrahmahā pākaśāsanaḥ
||4||अद्य पश्यंतु मे वीर्यं त्रयो लोकाः सदेवताः ॥
स च पश्यतु दुर्बुद्धिर्ब्रह्महा पाकशासनः
svakarmanirato yena matsuto vinipātitaḥ ||
ityuktvā koparaktākṣo jaṭāmagnau juhāva tām
||5||स्वकर्मनिरतो येन मत्सुतो विनिपातितः ॥
इत्युक्त्वा कोपरक्ताक्षो जटामग्नौ जुहाव ताम्
tato vṛtraḥ samuttasthau jvālāmālāsamākulaḥ ||
mahākāyo mahādaṃṣṭro bhinnāṃjanacayaprabhaḥ
||6||ततो वृत्रः समुत्तस्थौ ज्वालामालासमाकुलः ॥
महाकायो महादंष्ट्रो भिन्नांजनचयप्रभः
iṃdraśatrurameyātmā tvaṣṭustejo'bhibṛṃhitaḥ ||
ahanyahani so'varddhadiṣupātaṃ mahābalam
||7||इंद्रशत्रुरमेयात्मा त्वष्टुस्तेजोऽभिबृंहितः ॥
अहन्यहनि सोऽवर्द्धदिषुपातं महाबलम्
vadhāya cātmano dṛṣṭvā vṛtraṃ śakro mahāsuram ||
ciṃtayāmāsa sahasā kiṃ kṛtaṃ sukṛtaṃ bhavet
||8||वधाय चात्मनो दृष्ट्वा वृत्रं शक्रो महासुरम् ॥
चिंतयामास सहसा किं कृतं सुकृतं भवेत्
etasminnaṃtare prāpto vṛtro balavatāṃ varaḥ ||
dadarśa vāsavaṃ tatra devaiḥ sārddhaṃ varānane
||9||एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो वृत्रो बलवतां वरः ॥
ददर्श वासवं तत्र देवैः सार्द्धं वरानने
daityo vṛtro mahākāyaścakre saṃgrāmamulbaṇam ||
nānāśastrāstrasaṃkṣobhaṃ bhaṭasaṃghaṭṭasaṃkaṭam
||10||दैत्यो वृत्रो महाकायश्चक्रे संग्राममुल्बणम् ॥
नानाशस्त्रास्त्रसंक्षोभं भटसंघट्टसंकटम्
chinnabhinnatanutrāṇakrodharaktadharātalam ||
lūnānanābjaprakaraṃ karapallavadurgamam
||11||छिन्नभिन्नतनुत्राणक्रोधरक्तधरातलम् ॥
लूनाननाब्जप्रकरं करपल्लवदुर्गमम्
kabaṃdhasaṃghaghaṭanaṃ ghaṭitāmarasainikam ||
vikīrṇābharaṇasphītasphuradyodhāṃgabhūṣaṇam
||12||कबंधसंघघटनं घटितामरसैनिकम् ॥
विकीर्णाभरणस्फीतस्फुरद्योधांगभूषणम्
kallolarudhirodgārapāṭalīkṛtadiṅmukham ||
tasminraṇe mahābhīme devānbhittvā saguhyakān
||13||कल्लोलरुधिरोद्गारपाटलीकृतदिङ्मुखम् ॥
तस्मिन्रणे महाभीमे देवान्भित्त्वा सगुह्यकान्
vāsavaṃ baṃdhayitvā tu svargalokaṃ jagāma ha ||
rājyaṃ cakāra niḥśaṃko nissapatnaṃ varānane
||14||वासवं बंधयित्वा तु स्वर्गलोकं जगाम ह ॥
राज्यं चकार निःशंको निस्सपत्नं वरानने
tatastu baddhe deveṃdre bṛhaspatirudāradhīḥ ||
ājagāma tamuddeśaṃ yatra baddhaḥ śatakratuḥ
||15||ततस्तु बद्धे देवेंद्रे बृहस्पतिरुदारधीः ॥
आजगाम तमुद्देशं यत्र बद्धः शतक्रतुः
dṛṣṭvā tathāvidhaṃ śakramāśīrbhirabhinaṃdya ca ||
baṃdhanānmocayitvā tu provācedaṃ vacastadā
||16||दृष्ट्वा तथाविधं शक्रमाशीर्भिरभिनंद्य च ॥
बंधनान्मोचयित्वा तु प्रोवाचेदं वचस्तदा
anukūlo na kāloyaṃ sureśasya tavādhunā ||
udyogaḥ sumahāndṛṣṭaḥ saṃghātaśca suradviṣām ||
dṛṣṭā hi pravarāḥ sarve mayā tatra mahāsurāḥ
||17||अनुकूलो न कालोयं सुरेशस्य तवाधुना ॥
उद्योगः सुमहान्दृष्टः संघातश्च सुरद्विषाम् ॥
दृष्टा हि प्रवराः सर्वे मया तत्र महासुराः
ekaikopi vijetuṃ tvāṃ śaktaḥ syāditi me matiḥ ||
na tādṛksaṃgamaḥ śakra kadācitsuravidviṣām ||
dṛṣṭo vāpi śruto vāpi yādṛśo hyavalokitaḥ
||18||एकैकोपि विजेतुं त्वां शक्तः स्यादिति मे मतिः ॥
न तादृक्संगमः शक्र कदाचित्सुरविद्विषाम् ॥
दृष्टो वापि श्रुतो वापि यादृशो ह्यवलोकितः
bṛhaspativacaḥ śrutvā śakraḥ saṃbhramamāgamata ||
dhyātvā muhūrttaṃ provāca bṛhadbuddhe bṛhaspate
||19||बृहस्पतिवचः श्रुत्वा शक्रः संभ्रममागमत ॥
ध्यात्वा मुहूर्त्तं प्रोवाच बृहद्बुद्धे बृहस्पते
kimatra pratikarttavyaṃ vada tāvadbṛhaspate ||
bahavo balavaṃtaśca dānavāḥ svalpakairdinaiḥ ||
matsakāśaṃ sameṣyaṃti sa ca vṛtro mahā balaḥ
||20||किमत्र प्रतिकर्त्तव्यं वद तावद्बृहस्पते ॥
बहवो बलवंतश्च दानवाः स्वल्पकैर्दिनैः ॥
मत्सकाशं समेष्यंति स च वृत्रो महा बलः
iti śakravacaḥ śrutvā bṛhaspatiruvāca tam ||
upāyaḥ kriyatāṃ tūrṇaṃ gaccha śakra mamājñayā
||21||इति शक्रवचः श्रुत्वा बृहस्पतिरुवाच तम् ॥
उपायः क्रियतां तूर्णं गच्छ शक्र ममाज्ञया
mahākālavane ramye khaṃḍeśvarasya dakṣiṇe ||
sarvasaṃpatkaraṃ liṃgaṃ vidyate tatra vāsava
||22||महाकालवने रम्ये खंडेश्वरस्य दक्षिणे ॥
सर्वसंपत्करं लिंगं विद्यते तत्र वासव
tadārādhaya yatnena tatte kāmaṃ pradāsyati ||
bṛhaspativacaḥ śrutvā śakraḥ śīghrataraṃ gataḥ
||23||तदाराधय यत्नेन तत्ते कामं प्रदास्यति ॥
बृहस्पतिवचः श्रुत्वा शक्रः शीघ्रतरं गतः
mahākālavane devi dṛṣṭvā liṃgamanuttamam ||
stutiṃ cakāra sahasā bhaktinamrātmakaṃdharaḥ
||24||महाकालवने देवि दृष्ट्वा लिंगमनुत्तमम् ॥
स्तुतिं चकार सहसा भक्तिनम्रात्मकंधरः
namo devādhidevāya śaṃkarāya vṛṣāya ca ||
kāmyāya bahurūpāya vyālayajñopavītine ||
vareṇyāya namo nityaṃ namaste sarvakāmada
||25||नमो देवाधिदेवाय शंकराय वृषाय च ॥
काम्याय बहुरूपाय व्यालयज्ञोपवीतिने ॥
वरेण्याय नमो नित्यं नमस्ते सर्वकामद
ādyaḥ prajā sṛṣṭikarastvameva kālaḥ prajāḥ saṃharasi tvameva ||
apāṃpatirbhūtapatistvameva dhaneśvarastvaṃ dahanastvameva
||26||आद्यः प्रजा सृष्टिकरस्त्वमेव कालः प्रजाः संहरसि त्वमेव ॥
अपांपतिर्भूतपतिस्त्वमेव धनेश्वरस्त्वं दहनस्त्वमेव
caṃdraśca sūryaḥ pavana stvameva dhātā vidhātā paramaḥ purāṇaḥ ||
jalāśayastvaṃ varuṇastvameva śailottamastvaṃ bhujageśvaraśca ||
ḍiṃḍirmahākāla vṛṣastvameva vināyako guhyavarastvameva
||27||चंद्रश्च सूर्यः पवन स्त्वमेव धाता विधाता परमः पुराणः ॥
जलाशयस्त्वं वरुणस्त्वमेव शैलोत्तमस्त्वं भुजगेश्वरश्च ॥
डिंडिर्महाकाल वृषस्त्वमेव विनायको गुह्यवरस्त्वमेव
itīritāṃ stutiṃ śrutvā liṃgenoktaḥ śatakratuḥ ||
gaccha śakra mamādeśānmattejobṛṃhito raṇe ||
haniṣyasi na saṃdeho vṛtraṃ ripuvidāraṇa
||28||इतीरितां स्तुतिं श्रुत्वा लिंगेनोक्तः शतक्रतुः ॥
गच्छ शक्र ममादेशान्मत्तेजोबृंहितो रणे ॥
हनिष्यसि न संदेहो वृत्रं रिपुविदारण
tasya liṃgasya māhātmyādapāṃ phenena pārvati ||
jaghāna samare vṛtraṃ paśyatāṃ tridaśadviṣām
||29||तस्य लिंगस्य माहात्म्यादपां फेनेन पार्वति ॥
जघान समरे वृत्रं पश्यतां त्रिदशद्विषाम्
nihatya dānavānpaścāllīlayā raṇakarkaśaḥ ||
uvācendrastadā devānhato vṛtro mahāraṇe
||30||निहत्य दानवान्पश्चाल्लीलया रणकर्कशः ॥
उवाचेन्द्रस्तदा देवान्हतो वृत्रो महारणे
trailokyādhyakṣatāṃ prāptā bhavaṃto matparākramāt ||
evamuktāstu śakreṇa te devā vismayānvitāḥ
||31||त्रैलोक्याध्यक्षतां प्राप्ता भवंतो मत्पराक्रमात् ॥
एवमुक्तास्तु शक्रेण ते देवा विस्मयान्विताः
asya devasya māhātmyāddhato vṛtro mahāsuraḥ ||
śarīre ca sthitāḥ pāpā darśanātsaṃkṣayaṃ gatāḥ
||32||अस्य देवस्य माहात्म्याद्धतो वृत्रो महासुरः ॥
शरीरे च स्थिताः पापा दर्शनात्संक्षयं गताः
indreṇārādhito yasmāddevadevo maheśvaraḥ ||
tasmādiṃdreśvaronāma khyāto bhuvi bhaviṣyati
||33||इन्द्रेणाराधितो यस्माद्देवदेवो महेश्वरः ॥
तस्मादिंद्रेश्वरोनाम ख्यातो भुवि भविष्यति
darśanādasya liṃgasya purīmiṃdrasya śobhanām ||
pāpinopi gamiṣyaṃti sarvapātakavarjitāḥ
||34||दर्शनादस्य लिंगस्य पुरीमिंद्रस्य शोभनाम् ॥
पापिनोपि गमिष्यंति सर्वपातकवर्जिताः
yaḥ paśyati naro nityaṃ śrīindreśvarasaṃjñakam ||
sa muktaḥ pātakaiḥ sarvairdivi modiṣyate ciram
||35||यः पश्यति नरो नित्यं श्रीइन्द्रेश्वरसंज्ञकम् ॥
स मुक्तः पातकैः सर्वैर्दिवि मोदिष्यते चिरम्
iṃdreṇārādhitaṃ liṃgaṃ bhaktyā yaḥ pūjayiṣyati ||
sa yāti vai paraṃ sthānaṃ divyakalpacatuṣṭayam
||36||इंद्रेणाराधितं लिंगं भक्त्या यः पूजयिष्यति ॥
स याति वै परं स्थानं दिव्यकल्पचतुष्टयम्
yena ceṃdreśvaro devo bhaktyā samyakprapūjitaḥ ||
tena viṣṇuprabhṛtayo vayaṃ sarve savāsavāḥ ||
munayo lokapālāśca pūjitāḥ syurna saṃśayaḥ
||37||येन चेंद्रेश्वरो देवो भक्त्या सम्यक्प्रपूजितः ॥
तेन विष्णुप्रभृतयो वयं सर्वे सवासवाः ॥
मुनयो लोकपालाश्च पूजिताः स्युर्न संशयः
ityuktaḥ sa suraiḥ śakro vaikuṇṭhādyaiḥ samaṃtataḥ ||
taireva sahito devo jagāmātha triviṣṭapam
||38||इत्युक्तः स सुरैः शक्रो वैकुण्ठाद्यैः समंततः ॥
तैरेव सहितो देवो जगामाथ त्रिविष्टपम्
iṃdreśvarasya devasya prabhāvaḥ kathitastvayam ||
mārkaṃḍeyeśvaraṃ devaṃ śṛṇu pārvati sāṃpratam
||39||इंद्रेश्वरस्य देवस्य प्रभावः कथितस्त्वयम् ॥
मार्कंडेयेश्वरं देवं शृणु पार्वति सांप्रतम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvantyakhaṇḍe caturaśītiliṃgamāhātmya indreśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcatriṃśo'dhyāyaḥ || 35 ||