caturaśītiliṃgamāhātmye'nādikalpeśvaramāhātmyavarṇanam
śrīrudra uvāca
anādikalpeśvaraṃ devaṃ paṃcamaṃ viddhi pārvati ||
sarvapāpaharaṃ nityamanādirgīyate sadā
||1||अनादिकल्पेश्वरं देवं पंचमं विद्धि पार्वति ॥
सर्वपापहरं नित्यमनादिर्गीयते सदा
kalpasyādau purā devi liṃgametadvinirgatam ||
yadā nāgnirna cādityo na bhūmirna diśo na kham
||2||कल्पस्यादौ पुरा देवि लिंगमेतद्विनिर्गतम् ॥
यदा नाग्निर्न चादित्यो न भूमिर्न दिशो न खम्
na vāyurna jalaṃ caiva na dyaurne ndurgrahā na ca ||
na devāsuragaṃdharvā na piśācā na rākṣasāḥ
||3||न वायुर्न जलं चैव न द्यौर्ने न्दुर्ग्रहा न च ॥
न देवासुरगंधर्वा न पिशाचा न राक्षसाः
ato liṃgātsamudbhūtaṃ jagatsthāvarajaṃgamam ||
kālena ca layaṃ yāti liṃge'sminparvatātmaje
||4||अतो लिंगात्समुद्भूतं जगत्स्थावरजंगमम् ॥
कालेन च लयं याति लिंगेऽस्मिन्पर्वतात्मजे
asmālliṃgātsamudbhūtā vaṃśā devarṣipaitṛkāḥ ||
manvaṃtarāṇi vaṃśāni vaṃśyānucaritaṃ ca yat
||5||अस्माल्लिंगात्समुद्भूता वंशा देवर्षिपैतृकाः ॥
मन्वंतराणि वंशानि वंश्यानुचरितं च यत्
yāvatyaḥ sṛṣṭayaścaiva yāvaṃtaḥ pralayāstathā ||
samudrāḥ parvatāścaiva nimnagāḥ kānanāni ca
||6||यावत्यः सृष्टयश्चैव यावंतः प्रलयास्तथा ॥
समुद्राः पर्वताश्चैव निम्नगाः काननानि च
bhūrlokādyāśca ye lokāḥ pātālāḥ sapta ye smṛtāḥ ||
gatistathārkasomādigraharkṣa jyotiṣāmapi
||7||भूर्लोकाद्याश्च ये लोकाः पातालाः सप्त ये स्मृताः ॥
गतिस्तथार्कसोमादिग्रहर्क्ष ज्योतिषामपि
dṛśyādṛśyaṃ ca tatsarvamato liṃgādvarānane ||
anādikāraṇaṃ yattadavyaktākhyaṃ maharṣayaḥ ||
yadāhuḥ puruṣaṃ sūkṣmaṃ nityaṃ sadasadā tmakam
||8||दृश्यादृश्यं च तत्सर्वमतो लिंगाद्वरानने ॥
अनादिकारणं यत्तदव्यक्ताख्यं महर्षयः ॥
यदाहुः पुरुषं सूक्ष्मं नित्यं सदसदा त्मकम्
dhruvamakṣayamajaramameyaṃ nānyasaṃśrayam ||
gaṃdharūparasairhīnaṃ śabdasparśavivarjitam
||9||ध्रुवमक्षयमजरममेयं नान्यसंश्रयम् ॥
गंधरूपरसैर्हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम्
anādyaṃtaṃ jagadyoniṃ triguṇaprabhavāvyayam ||
asādṛśyamavijñeyaṃ liṃgaṃ proktaṃ maharṣibhiḥ
||10||अनाद्यंतं जगद्योनिं त्रिगुणप्रभवाव्ययम् ॥
असादृश्यमविज्ञेयं लिंगं प्रोक्तं महर्षिभिः
pralayasyāṃte tenedaṃ divyamāsīdaśeṣataḥ
||11||प्रलयस्यांते तेनेदं दिव्यमासीदशेषतः
ahamurvyāṃ prabuddhastu jagadādiranādimān ||
sarvaheturaciṃtyātmā paraḥ ko'pyaparakriyaḥ
||12||अहमुर्व्यां प्रबुद्धस्तु जगदादिरनादिमान् ॥
सर्वहेतुरचिंत्यात्मा परः कोऽप्यपरक्रियः
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva pradarśyāśu jagatpatiḥ ||
kṣobhayāmāsa yogena pareṇa parameśvaraḥ
||13||प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रदर्श्याशु जगत्पतिः ॥
क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः
yathā saṃnidhimātreṇa gaṃdhaḥ kṣobhāya jāyate ||
manaso nopakartṛtvāttathāsau parameśvaraḥ ||
anādiḥ kathyate devo jagatkāraṇatatparam
||14||यथा संनिधिमात्रेण गंधः क्षोभाय जायते ॥
मनसो नोपकर्तृत्वात्तथासौ परमेश्वरः ॥
अनादिः कथ्यते देवो जगत्कारणतत्परम्
pradhānaṃ kṣobhyamāṇaṃ tu tena liṃgena pārvati ||
jāyate bhuvanādhāro brahmāṃḍa iti viśrutaḥ
||15||प्रधानं क्षोभ्यमाणं तु तेन लिंगेन पार्वति ॥
जायते भुवनाधारो ब्रह्मांड इति विश्रुतः
yasminnaṃḍe jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam ||
utpannaṃ ca vilīnaṃ ca yasyāṃto'pi na labhyate
||16||यस्मिन्नंडे जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥
उत्पन्नं च विलीनं च यस्यांतोऽपि न लभ्यते
sa eva kṣobhakaḥ pūrvaṃ sa kṣobhyaḥ pṛthivīpatiḥ ||
sa saṃkocavikāsābhyāṃ pradhānatve vyavasthitaḥ
||17||स एव क्षोभकः पूर्वं स क्षोभ्यः पृथिवीपतिः ॥
स संकोचविकासाभ्यां प्रधानत्वे व्यवस्थितः
utpannaḥ sa jagannātho nirguṇo'pi rajoguṇaḥ ||
bhuṃjanpravartate sargaṃ brahmatvaṃ samupāgataḥ
||18||उत्पन्नः स जगन्नाथो निर्गुणोऽपि रजोगुणः ॥
भुंजन्प्रवर्तते सर्गं ब्रह्मत्वं समुपागतः
brahmatve sṛjate lokāṃstataḥ sattvātirekataḥ ||
viṣṇutvametya dharmeṇa karoti paripālanam
||19||ब्रह्मत्वे सृजते लोकांस्ततः सत्त्वातिरेकतः ॥
विष्णुत्वमेत्य धर्मेण करोति परिपालनम्
tatastamoguṇodbhinno rudratvenākhilaṃ jagat ||
upasaṃhṛtya vai śete trailokyaṃ triguṇo'guṇaḥ
||20||ततस्तमोगुणोद्भिन्नो रुद्रत्वेनाखिलं जगत् ॥
उपसंहृत्य वै शेते त्रैलोक्यं त्रिगुणोऽगुणः
yathā prāgvāpakaḥ kṣetrī pālako lāvakastathā ||
sa saṃjñā yāti tadvacca brahmaviṣṇutvarudratāḥ
||21||यथा प्राग्वापकः क्षेत्री पालको लावकस्तथा ॥
स संज्ञा याति तद्वच्च ब्रह्मविष्णुत्वरुद्रताः
brahmatve sṛjate lokānudratve saṃharatyapi ||
viṣṇutve pāti tānsarvāṃstisro'vasthāḥ smṛtāḥ sadā
||22||ब्रह्मत्वे सृजते लोकानुद्रत्वे संहरत्यपि ॥
विष्णुत्वे पाति तान्सर्वांस्तिस्रोऽवस्थाः स्मृताः सदा
rajo brahmā tamo rudraḥ sattvaṃ viṣṇurjagatpatiḥ ||
eta eva trayo vedā eta eva trayo narāḥ
||23||रजो ब्रह्मा तमो रुद्रः सत्त्वं विष्णुर्जगत्पतिः ॥
एत एव त्रयो वेदा एत एव त्रयो नराः
kalpe kalpe hyanādistu gīyate tridaśaiḥ sadā ||
pitṛbhiśca gaṇaiḥ siddhairato'nādikalpeśvaraḥ
||24||कल्पे कल्पे ह्यनादिस्तु गीयते त्रिदशैः सदा ॥
पितृभिश्च गणैः सिद्धैरतोऽनादिकल्पेश्वरः
nāma prāptaṃ viśālākṣi mahākālavanaṃ sadā ||
yadā jāto vivādastu brahmaṇaḥ keśavasya ca
||25||नाम प्राप्तं विशालाक्षि महाकालवनं सदा ॥
यदा जातो विवादस्तु ब्रह्मणः केशवस्य च
ahaṃ jyāyānahaṃ jyāyānkalpādau sṛṣṭikāraṇāt ||
divyā samutthitā vāṇī nirālaṃbā tadāṃbarāt
||26||अहं ज्यायानहं ज्यायान्कल्पादौ सृष्टिकारणात् ॥
दिव्या समुत्थिता वाणी निरालंबा तदांबरात्
mahākālavane liṃgaṃ kalpeśvareti saṃjñakam ||
tasyādimathavāṃtaṃ ca yaḥ paśyati sa ca prabhuḥ ||
bhaviṣyati na saṃdeho na vādaḥ kriyatā miti
||27||महाकालवने लिंगं कल्पेश्वरेति संज्ञकम् ॥
तस्यादिमथवांतं च यः पश्यति स च प्रभुः ॥
भविष्यति न संदेहो न वादः क्रियता मिति
tato devi gato brahmā ūrddhvalokamanaṃtakam ||
adholokaṃ gato viṣṇustena vākyena satvaram
||28||ततो देवि गतो ब्रह्मा ऊर्द्ध्वलोकमनंतकम् ॥
अधोलोकं गतो विष्णुस्तेन वाक्येन सत्वरम्
nādirdṛṣṭo na cāṃtaśca brahmaṇā keśavena tu ||
tadā tau vismayāpannau tuṣṭuvāte parasparam
||29||नादिर्दृष्टो न चांतश्च ब्रह्मणा केशवेन तु ॥
तदा तौ विस्मयापन्नौ तुष्टुवाते परस्परम्
vedoktasūktairvividhairabhinaṃdya puraḥsthitau ||
nādirasti na cāṃtaśca na ca kalpo'tra dṛśyate
||30||वेदोक्तसूक्तैर्विविधैरभिनंद्य पुरःस्थितौ ॥
नादिरस्ति न चांतश्च न च कल्पोऽत्र दृश्यते
tasmādanādikalpo'yamadyaprabhṛti bhūtale ||
khyātiṃ yāsyati nāmnā ca mahākālavanottame
||31||तस्मादनादिकल्पोऽयमद्यप्रभृति भूतले ॥
ख्यातिं यास्यति नाम्ना च महाकालवनोत्तमे
pañcapātakasaṃyukto yo martyo duṣṭamānasaḥ ||
so'pi gacchecchivaṃ dṛṣṭvānādikalpeśvaraṃ śivam
||32||पञ्चपातकसंयुक्तो यो मर्त्यो दुष्टमानसः ॥
सोऽपि गच्छेच्छिवं दृष्ट्वानादिकल्पेश्वरं शिवम्
śivamastu sadā teṣāṃ yeṣāṃ tvaṃ darśanaṃ gataḥ ||
te dhanyā mānuṣe loke ye tvāṃ śaraṇāgatāḥ
||33||शिवमस्तु सदा तेषां येषां त्वं दर्शनं गतः ॥
ते धन्या मानुषे लोके ये त्वां शरणागताः
sarvatīrthābhiṣekaistu yatpuṇyaṃ prāpyate naraiḥ ||
tatsarvamadhikaṃ deva labhyate tava darśanāt
||34||सर्वतीर्थाभिषेकैस्तु यत्पुण्यं प्राप्यते नरैः ॥
तत्सर्वमधिकं देव लभ्यते तव दर्शनात्
tāvatpataṃti saṃsāre sukhaduḥkhasamākule ||
tāvanna dṛśyate deva saṃsārārṇavatārakaḥ
||35||तावत्पतंति संसारे सुखदुःखसमाकुले ॥
तावन्न दृश्यते देव संसारार्णवतारकः
yadā pāpakṣayaḥ puṃsāṃ tadā tvaddarśanaṃ bhavet
||36||यदा पापक्षयः पुंसां तदा त्वद्दर्शनं भवेत्
brahmahā vā surāpo vā steyī ca gurutalpagaḥ ||
tatsaṃsargī naro yastu mahākilbiṣakārakaḥ ||
so'pi yāti paraṃ sthānaṃ punarāvṛttivarjitam
||37||ब्रह्महा वा सुरापो वा स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥
तत्संसर्गी नरो यस्तु महाकिल्बिषकारकः ॥
सोऽपि याति परं स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितम्
yatphalaṃ cāśvamedhena rājasūyena yatphalam ||
tatphalaṃ samavāpnoti tava deva samarcanāt
||38||यत्फलं चाश्वमेधेन राजसूयेन यत्फलम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति तव देव समर्चनात्
te narāḥ paśavo loke teṣāṃ janma nirarthakam ||
yairna dṛṣṭo mahādevo'nā dikalpeśvaraḥ śivaḥ
||39||ते नराः पशवो लोके तेषां जन्म निरर्थकम् ॥
यैर्न दृष्टो महादेवोऽना दिकल्पेश्वरः शिवः
ityuktvā keśavo devo brahmā caiva varānane ||
vāme dakṣiṇabhāge ca tasya liṃgasya saṃsthitau
||40||इत्युक्त्वा केशवो देवो ब्रह्मा चैव वरानने ॥
वामे दक्षिणभागे च तस्य लिंगस्य संस्थितौ
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
yasya śravaṇamātreṇa labhyate paramaṃ padam
||41||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
यस्य श्रवणमात्रेण लभ्यते परमं पदम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṃḍe caturaśītiliṃgamāhātmye'nādikalpeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcamo'dhyāyaḥ || 5 ||