karkaṭeśvaramāhātmyavarṇanam
śrīviśvanātha uvāca
dvāviṃśatitamaṃ viddhi karkaṭeśvarasaṃjñakam ||
yasya darśanamātreṇa tiryagyonirna dṛśyate
||1||द्वाविंशतितमं विद्धि कर्कटेश्वरसंज्ञकम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण तिर्यग्योनिर्न दृश्यते
āsītpurā bṛhatkalpe dharma mūrtirjanādhipaḥ ||
suhṛcchakrasya nihatā yena daityāḥ sahasraśaḥ
||2||आसीत्पुरा बृहत्कल्पे धर्म मूर्तिर्जनाधिपः ॥
सुहृच्छक्रस्य निहता येन दैत्याः सहस्रशः
somasūryādayo yasya tejasā niṣprabhāḥ kṛtāḥ ||
prajāśca pālitā yena nihatya samare dviṣaḥ
||3||सोमसूर्यादयो यस्य तेजसा निष्प्रभाः कृताः ॥
प्रजाश्च पालिता येन निहत्य समरे द्विषः
yathecchārūpadhārī ca saṃgrāmeṣvaparājitaḥ ||
tasya bhānumatīnāma bhāryā trailokyasuṃdarī
||4||यथेच्छारूपधारी च संग्रामेष्वपराजितः ॥
तस्य भानुमतीनाम भार्या त्रैलोक्यसुंदरी
rājñastasyāgramahiṣī prāṇebhyo'pi garīyasī ||
daśanārīsahasrāṇāṃ madhye śrīriva rājitā
||5||राज्ञस्तस्याग्रमहिषी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥
दशनारीसहस्राणां मध्ये श्रीरिव राजिता
nṛpo nṛpasahasreṇa na kadācitpramucyate ||
kadācidekāṃtagataḥ papraccha svapurohitam ||
vismayenāvṛtamanā vaśiṣṭhamṛṣisattamam
||6||नृपो नृपसहस्रेण न कदाचित्प्रमुच्यते ॥
कदाचिदेकांतगतः पप्रच्छ स्वपुरोहितम् ॥
विस्मयेनावृतमना वशिष्ठमृषिसत्तमम्
bhagavankena dharmeṇa mama lakṣmīranuttamā ||
kasmācca vipulaṃ tejo duḥsahaṃ mama dṛśyate
||7||भगवन्केन धर्मेण मम लक्ष्मीरनुत्तमा ॥
कस्माच्च विपुलं तेजो दुःसहं मम दृश्यते
vaśiṣṭha uvāca
purā tvamavanīpā''sīḥ śūdrajātisamudbhavaḥ ||
bahudoṣasamāviṣṭo duṣṭayā bhāryayā'nayā
||8||पुरा त्वमवनीपाऽऽसीः शूद्रजातिसमुद्भवः ॥
बहुदोषसमाविष्टो दुष्टया भार्ययाऽनया
nivasanduṣṭahṛdayo varṣāṇi subahūnyapi ||
mahākrodhābhibhūtātmā sadā niṣṭhurajalpakaḥ
||9||निवसन्दुष्टहृदयो वर्षाणि सुबहून्यपि ॥
महाक्रोधाभिभूतात्मा सदा निष्ठुरजल्पकः
sadā brahmasvahārī tvaṃ sadā vedaviniṃdakaḥ ||
sadā cāsūyako rājansadā viśvāsaghātakaḥ
||10||सदा ब्रह्मस्वहारी त्वं सदा वेदविनिंदकः ॥
सदा चासूयको राजन्सदा विश्वासघातकः
atha paṃcatvamāpannaḥ kāle narakamāptavān ||
tāmrabhrāṣṭre paraṃ dagdho daśavarṣāṇi paṃca ca
||11||अथ पंचत्वमापन्नः काले नरकमाप्तवान् ॥
ताम्रभ्राष्ट्रे परं दग्धो दशवर्षाणि पंच च
raurave kumbhipāke ca mahārauravasaṃjñake ||
sūkṣmāṇi tilamātrāṇi kṛtvā khaṃḍānyanekaśaḥ
||12||रौरवे कुम्भिपाके च महारौरवसंज्ञके ॥
सूक्ष्माणि तिलमात्राणि कृत्वा खंडान्यनेकशः
mūṣāyāṃ dhīmato rājannasipatre ca dāritaḥ ||
śeṣapātakaśuddhyarthaṃ dharāyā mavatāritaḥ
||13||मूषायां धीमतो राजन्नसिपत्रे च दारितः ॥
शेषपातकशुद्ध्यर्थं धराया मवतारितः
vidhāya kārkaṭaṃ rūpaṃ yamena tvayi pārthiva ||
śivasya saro vikhyātaṃ mahākālavanottame
||14||विधाय कार्कटं रूपं यमेन त्वयि पार्थिव ॥
शिवस्य सरो विख्यातं महाकालवनोत्तमे
dattaṃ japtaṃ kṛtaṃ yacca hutaṃ devārcanādi yat ||
sarvaṃ tadakṣayaṃ karma tasminsarasi viśrutam
||15||दत्तं जप्तं कृतं यच्च हुतं देवार्चनादि यत् ॥
सर्वं तदक्षयं कर्म तस्मिन्सरसि विश्रुतम्
nikṣiptastvaṃ tadā tena bhāvipuṇyena karmaṇā ||
tatra sthitastvaṃ bhūpāla varṣāṇāṃ paṃcakaṃ tathā
||16||निक्षिप्तस्त्वं तदा तेन भाविपुण्येन कर्मणा ॥
तत्र स्थितस्त्वं भूपाल वर्षाणां पंचकं तथा
kadācittīrabhūmyāṃ tvaṃ gataḥ saṃkrīḍituṃ śanaiḥ ||
samīkṣya tatra kākena dhṛtvā caṃcupuṭena ca
||17||कदाचित्तीरभूम्यां त्वं गतः संक्रीडितुं शनैः ॥
समीक्ष्य तत्र काकेन धृत्वा चंचुपुटेन च
ākāśamārgaṃ coḍḍīnaḥ sa tvayā tāḍito bhṛśam ||
tvattīkṣṇapātaiścaraṇaistāḍito vyathitastadā
||18||आकाशमार्गं चोड्डीनः स त्वया ताडितो भृशम् ॥
त्वत्तीक्ष्णपातैश्चरणैस्ताडितो व्यथितस्तदा
muktastvaṃ caṃcupuṭato vāyasenākulena tu ||
svargadvārasya pūrve tu devyagāre supuṇyade
||19||मुक्तस्त्वं चंचुपुटतो वायसेनाकुलेन तु ॥
स्वर्गद्वारस्य पूर्वे तु देव्यगारे सुपुण्यदे
śivasya kṣiptastvaṃ śīghraṃ cañcvākṣepaprapīḍitaḥ ||
mṛto'si saṃnidhau tatra devasya parameṣṭhinaḥ
||20||शिवस्य क्षिप्तस्त्वं शीघ्रं चञ्च्वाक्षेपप्रपीडितः ॥
मृतोऽसि संनिधौ तत्र देवस्य परमेष्ठिनः
vimucya dehaṃ tajjīrṇaṃ yāvattaṃ kārkaṭaṃ purā ||
tatkṣaṇāddivya dehaśca divyābharaṇabhūṣitaḥ
||21||विमुच्य देहं तज्जीर्णं यावत्तं कार्कटं पुरा ॥
तत्क्षणाद्दिव्य देहश्च दिव्याभरणभूषितः
tasya liṃgasya māhātmyādbhūtvā vidyādhareśvaraḥ ||
kāmagena vimānena pūjyamāno gaṇeśvaraiḥ
||22||तस्य लिंगस्य माहात्म्याद्भूत्वा विद्याधरेश्वरः ॥
कामगेन विमानेन पूज्यमानो गणेश्वरैः
svarge vrajaṃstvaṃ saṃpṛṣṭaḥ surasaṃghaiśca sādaram ||
koyaṃ mahātmā mudito yāti divyapathoṃ'barāt
||23||स्वर्गे व्रजंस्त्वं संपृष्टः सुरसंघैश्च सादरम् ॥
कोयं महात्मा मुदितो याति दिव्यपथोंऽबरात्
tato rudragaṇaiḥ sarvaṃ surāṇāṃ kathitaṃ purā ||
vṛttāṃtaṃ vistarātsarvaṃ kārkaṭatvavimocanūm
||24||ततो रुद्रगणैः सर्वं सुराणां कथितं पुरा ॥
वृत्तांतं विस्तरात्सर्वं कार्कटत्वविमोचनूम्
tasya liṃgasya deveśāḥ prabhāvo'yamupasthitaḥ ||
devaiḥ proktaṃ ca sahasā liṃgasyāsya prabhāvataḥ
||25||तस्य लिंगस्य देवेशाः प्रभावोऽयमुपस्थितः ॥
देवैः प्रोक्तं च सहसा लिंगस्यास्य प्रभावतः
kārkaṭīyoni muktasya prāptaṃ svargasukhaṃ yataḥ ||
karkaṭeśvaranāmāyamato loke bhaviṣyati
||26||कार्कटीयोनि मुक्तस्य प्राप्तं स्वर्गसुखं यतः ॥
कर्कटेश्वरनामायमतो लोके भविष्यति
tadāprabhṛti devo'yaṃ karkaṭeśvarasaṃjñakaḥ ||
tvayā svarge mahābhogā bhuktā rājanyathecchayā
||27||तदाप्रभृति देवोऽयं कर्कटेश्वरसंज्ञकः ॥
त्वया स्वर्गे महाभोगा भुक्ता राजन्यथेच्छया
āgato'si punarbhūmau labdhaṃ rājyamakaṃṭakam ||
tasya liṃgasya māhātmyājjātaṃ sarvaṃ tavādhunā
||28||आगतोऽसि पुनर्भूमौ लब्धं राज्यमकंटकम् ॥
तस्य लिंगस्य माहात्म्याज्जातं सर्वं तवाधुना
tasmātpārthiva bhūyastvaṃ liṃgamārādhaya drutam ||
jātismaratvamāpanno vaśiṣṭhavacanāttadā
||29||तस्मात्पार्थिव भूयस्त्वं लिंगमाराधय द्रुतम् ॥
जातिस्मरत्वमापन्नो वशिष्ठवचनात्तदा
pūrvaṃ karma smṛtaṃ tena svakīyaṃ pārthivena tu ||
punargatvā ca talliṃgaṃ pūjayāmāsa yatnataḥ
||30||पूर्वं कर्म स्मृतं तेन स्वकीयं पार्थिवेन तु ॥
पुनर्गत्वा च तल्लिंगं पूजयामास यत्नतः
tasmim̐lliṃge layaṃ prāptaḥ svaśarīreṇa pārvati ||
ye'rcayaṃti sadā bhaktyā karkaṭeśvarasaṃjñakam ||
bhuktvā bhogāṃściraṃ bhūmau te yāṃti paramāṃ gatim
||31||तस्मिँल्लिंगे लयं प्राप्तः स्वशरीरेण पार्वति ॥
येऽर्चयंति सदा भक्त्या कर्कटेश्वरसंज्ञकम् ॥
भुक्त्वा भोगांश्चिरं भूमौ ते यांति परमां गतिम्
niyamena prapaśyaṃti ye devaṃ karkaṭeśvaram ||
aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ teṣāṃ puṇyaphalaṃ śṛṇu
||32||नियमेन प्रपश्यंति ये देवं कर्कटेश्वरम् ॥
अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां तेषां पुण्यफलं शृणु
sūryadīptipratīkāśairvimānaiḥ sārvakāmikaiḥ ||
mṛtā mama puraṃ yāṃti trisaptakulasaṃyutāḥ ||
tatra divyairmahābhogaiḥ strīsahasrairmanoramaiḥ ||
kalpakoṭiśatairdevi sevyamānā vasaṃti hi
||34||सूर्यदीप्तिप्रतीकाशैर्विमानैः सार्वकामिकैः ॥
मृता मम पुरं यांति त्रिसप्तकुलसंयुताः ॥
तत्र दिव्यैर्महाभोगैः स्त्रीसहस्रैर्मनोरमैः ॥
कल्पकोटिशतैर्देवि सेव्यमाना वसंति हि
tadaṃte viṣṇubhavane tāvatkālaṃ ca saṃti hi ||
vaiṣṇavairvividhairbhogaiḥ strīsahasraistu sevitāḥ
||35||तदंते विष्णुभवने तावत्कालं च संति हि ॥
वैष्णवैर्विविधैर्भोगैः स्त्रीसहस्रैस्तु सेविताः
viṣṇulokādbrahmalokaṃ saṃprāpya muditāḥ punaḥ ||
bhogānnānāvidhānbhuktvā tato yāṃti paraṃ padam
||36||विष्णुलोकाद्ब्रह्मलोकं संप्राप्य मुदिताः पुनः ॥
भोगान्नानाविधान्भुक्त्वा ततो यांति परं पदम्
daśāśvamaidhairyatpuṇyaṃ tatphalaṃ tīrthayātrayā ||
karkaṭeśvaradevasya meghanādeśvaraṃ śṛṇu
||37||दशाश्वमैधैर्यत्पुण्यं तत्फलं तीर्थयात्रया ॥
कर्कटेश्वरदेवस्य मेघनादेश्वरं शृणु
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe caturaśītiliṅgamāhātmye karkaṭeśvaramāhātmyavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ || 22 ||