durddharṣeśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
śṛṇu saptatikaṃ devaṃ durddhareśvaramīśvaram ||
yasya darśanato devi naraḥ pāpaiḥ pramucyate
||1||शृणु सप्ततिकं देवं दुर्द्धरेश्वरमीश्वरम् ॥
यस्य दर्शनतो देवि नरः पापैः प्रमुच्यते
durddharṣonāma rājābhūnnepālaviṣaye purā ||
puṇyaketuryaśasvī ca satyasaṃdho dṛḍhavrataḥ
||2||दुर्द्धर्षोनाम राजाभून्नेपालविषये पुरा ॥
पुण्यकेतुर्यशस्वी च सत्यसंधो दृढव्रतः
tisrastasyābhavanbhāryāstattulyāḥ sumanoharāḥ ||
viharanta vanodyāne vasante pṛthivīpatiḥ
||3||तिस्रस्तस्याभवन्भार्यास्तत्तुल्याः सुमनोहराः ॥
विहरन्त वनोद्याने वसन्ते पृथिवीपतिः
kadā mṛgarasāviṣṭo devādvai vātaraṃhasā ||
turageṇohitaḥ prāpa vanaṃ rucirapādapam
||4||कदा मृगरसाविष्टो देवाद्वै वातरंहसा ॥
तुरगेणोहितः प्राप वनं रुचिरपादपम्
gajeṃdramṛgaśārdūlasiṃhasaṃbarasaṃkulam ||
ṛkṣavānaravārāhagaṇḍakādivirājitam
||5||गजेंद्रमृगशार्दूलसिंहसंबरसंकुलम् ॥
ऋक्षवानरवाराहगण्डकादिविराजितम्
tasminvane suvistīrṇaṃ kadalīkhaṃḍamaṃḍitam ||
haṃsakāraṃḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam
||6||तस्मिन्वने सुविस्तीर्णं कदलीखंडमंडितम् ॥
हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम्
dadarśa darpaṇasvacchaṃ saro nīrajarājitam ||
snātasiddha vadhūvṛndakucakuṃkumapiṃjaram
||7||ददर्श दर्पणस्वच्छं सरो नीरजराजितम् ॥
स्नातसिद्ध वधूवृन्दकुचकुंकुमपिंजरम्
dadarśa kanyāṃ tatraiva kānanasyeva devatām ||
sa tāṃ dṛṣṭvā sucārvaṃgīṃ manmathena prapīḍitaḥ
||8||ददर्श कन्यां तत्रैव काननस्येव देवताम् ॥
स तां दृष्ट्वा सुचार्वंगीं मन्मथेन प्रपीडितः
citranyasta iva kṣipramabhūdvismayaniścalaḥ ||
sā bhujaṃgīva saṃkṛṣṭā mantreṇevāṃtikaṃ yayau
||9||चित्रन्यस्त इव क्षिप्रमभूद्विस्मयनिश्चलः ॥
सा भुजंगीव संकृष्टा मन्त्रेणेवांतिकं ययौ
kandarpakoṭisadṛśaṃ viśrāntaṃ nṛpamabravīt ||
sutāṃ māṃ viddhi rājendra kalpasya prāṇavallabhām
||10||कन्दर्पकोटिसदृशं विश्रान्तं नृपमब्रवीत् ॥
सुतां मां विद्धि राजेन्द्र कल्पस्य प्राणवल्लभाम्
taporatasya śāṃtasya sarvadā brahmacāriṇaḥ ||
madarthe prārthyatāṃ vipra sa māṃ tubhyaṃ pradāsyati
||11||तपोरतस्य शांतस्य सर्वदा ब्रह्मचारिणः ॥
मदर्थे प्रार्थ्यतां विप्र स मां तुभ्यं प्रदास्यति
iti tasyā vacaḥ śrutvā manmathenākulīkṛtaḥ ||
lajjāṃ tyaktvā sa bhūpālo yayāce vijane ca tām
||12||इति तस्या वचः श्रुत्वा मन्मथेनाकुलीकृतः ॥
लज्जां त्यक्त्वा स भूपालो ययाचे विजने च ताम्
mama prāṇavyayaḥ subhrūstvāṃ vinā samupasthitaḥ ||
kāryākāryavicāro hi kasya jīvitaśāṃtaye
||13||मम प्राणव्ययः सुभ्रूस्त्वां विना समुपस्थितः ॥
कार्याकार्यविचारो हि कस्य जीवितशांतये
tyajyate prāptamamṛtaṃ yadetadbuddhilāghavam ||
ko jānīte pare loke kasya kiṃ nu bhaviṣyati
||14||त्यज्यते प्राप्तममृतं यदेतद्बुद्धिलाघवम् ॥
को जानीते परे लोके कस्य किं नु भविष्यति
bhaja māmanavadyāṃgi tavetadvadanāmṛtam ||
na pāyayasi cenmahyaṃ mṛtaṃ jānīhi me priye
||15||भज मामनवद्यांगि तवेतद्वदनामृतम् ॥
न पाययसि चेन्मह्यं मृतं जानीहि मे प्रिये
svayaṃ pibāmi cedviddhi paralokagataṃ hi mām ||
śrutveti cakitā tanvī provāca vinayānvitā
||16||स्वयं पिबामि चेद्विद्धि परलोकगतं हि माम् ॥
श्रुत्वेति चकिता तन्वी प्रोवाच विनयान्विता
bhraṣṭāyāṃ mayi tātasya vinaṣṭe kanyakāphale ||
kulaṃ patati naḥ sarvaṃ tasmādetadvici ntyatām
||17||भ्रष्टायां मयि तातस्य विनष्टे कन्यकाफले ॥
कुलं पतति नः सर्वं तस्मादेतद्विचि न्त्यताम्
yadi te paramaṃ prema mamopari mahīpate ||
madarthe prārthyatāṃ vipra sa māṃ nṛnaṃ pradāsyati
||18||यदि ते परमं प्रेम ममोपरि महीपते ॥
मदर्थे प्रार्थ्यतां विप्र स मां नृनं प्रदास्यति
tasyāstadvacanaṃ śrutvā nānyathā me bhaviṣyati ||
jñātvā kanyāṃ dvijasyaiva kalpasya brahmacāriṇaḥ
||19||तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा नान्यथा मे भविष्यति ॥
ज्ञात्वा कन्यां द्विजस्यैव कल्पस्य ब्रह्मचारिणः
gatvā yayāce praṇataḥ sthitaṃ nijatapovane ||
munīndraścaṃdravadanāṃ sa cāsmai tāṃ dadau mudā
||20||गत्वा ययाचे प्रणतः स्थितं निजतपोवने ॥
मुनीन्द्रश्चंद्रवदनां स चास्मै तां ददौ मुदा
tatraiva saṃgato rājā manmathena vaśīkṛtaḥ ||
reme ramaṇakairyogairna sasmāra nijaṃ puram
||21||तत्रैव संगतो राजा मन्मथेन वशीकृतः ॥
रेमे रमणकैर्योगैर्न सस्मार निजं पुरम्
kadalīkhaṇḍakuñjeṣu ramyāsu vanarājiṣu ||
bahulāmrakadaṃbeṣu rājā bheje navāṃ vadhūm ||
siṣeve cāru surataṃ sa vidagdho'timugdhayā
||22||कदलीखण्डकुञ्जेषु रम्यासु वनराजिषु ॥
बहुलाम्रकदंबेषु राजा भेजे नवां वधूम् ॥
सिषेवे चारु सुरतं स विदग्धोऽतिमुग्धया
evaṃ hi vasatastasya durddharṣasya varā nane ||
ājagāma sudurddharṣo rākṣaso'tibhayaṃkaraḥ
||23||एवं हि वसतस्तस्य दुर्द्धर्षस्य वरा नने ॥
आजगाम सुदुर्द्धर्षो राक्षसोऽतिभयंकरः
jvalito vikaṭākāro daṃṣṭrotkaṭakaṭānanaḥ ||
taṃ nṛpaṃ mohayitvā tu tarasā taralekṣaṇām ||
jahāra manmathāviṣṭo rūpayauvanaśālinīm
||24||ज्वलितो विकटाकारो दंष्ट्रोत्कटकटाननः ॥
तं नृपं मोहयित्वा तु तरसा तरलेक्षणाम् ॥
जहार मन्मथाविष्टो रूपयौवनशालिनीम्
rājā ca tāṃ hṛtāṃ dṛṣṭvā viyogaviṣamūrchitaḥ ||
smṛtvāsmṛtvā sucārvaṃgīṃ vilalāpākulendriyaḥ
||25||राजा च तां हृतां दृष्ट्वा वियोगविषमूर्छितः ॥
स्मृत्वास्मृत्वा सुचार्वंगीं विललापाकुलेन्द्रियः
hā priye premapīyūṣe praṇayāmṛtadīrghike ||
hā sundari viśālākṣi vakva gatā māṃ vihāya vai
||26||हा प्रिये प्रेमपीयूषे प्रणयामृतदीर्घिके ॥
हा सुन्दरि विशालाक्षि वक्व गता मां विहाय वै
punarindumivānaṃdaṃ kadā drakṣyāmi te mukham ||
iti pralāpamakarotsmaraṃstāṃ cāruhāsinīm ||
unmatta iva babhrāma tatra tatra smarāturaḥ
||27||पुनरिन्दुमिवानंदं कदा द्रक्ष्यामि ते मुखम् ॥
इति प्रलापमकरोत्स्मरंस्तां चारुहासिनीम् ॥
उन्मत्त इव बभ्राम तत्र तत्र स्मरातुरः
evaṃ vilapatastasya durdarṣasya nṛpasya tu ||
ājagāma tamuddeśaṃ kalpo brāhmaṇasattamaḥ ||
dadarśa nṛpatiṃ tatra bhramaṃtaṃ bhramaraṃ yathā
||28||एवं विलपतस्तस्य दुर्दर्षस्य नृपस्य तु ॥
आजगाम तमुद्देशं कल्पो ब्राह्मणसत्तमः ॥
ददर्श नृपतिं तत्र भ्रमंतं भ्रमरं यथा
jñātvā jāmātaraṃ samyaksamāśvāsya vaco'bravīt ||
ehi durddharṣa rājendra gahanā karmaṇo gatiḥ ||
kva gato hi mahīpāla nepālaviṣayastava
||29||ज्ञात्वा जामातरं सम्यक्समाश्वास्य वचोऽब्रवीत् ॥
एहि दुर्द्धर्ष राजेन्द्र गहना कर्मणो गतिः ॥
क्व गतो हि महीपाल नेपालविषयस्तव
kulīnā rūpavatyaśca tisro bhāryāḥ kva vai gatāḥ ||
kva te rājyaṃ gataṃ bhūpa kutra putrī gatā mama
||30||कुलीना रूपवत्यश्च तिस्रो भार्याः क्व वै गताः ॥
क्व ते राज्यं गतं भूप कुत्र पुत्री गता मम
sarvaṃ vinaśvaraṃ loke gandharvanagaropamam ||
anityaṃ jīvitaṃ bhūpa rājyaṃ vai budbudopamam
||31||सर्वं विनश्वरं लोके गन्धर्वनगरोपमम् ॥
अनित्यं जीवितं भूप राज्यं वै बुद्बुदोपमम्
evamāśvāsito rājā kalpena ca punaḥpunaḥ ||
sasmāra tāṃ sucārvaṃgī manmathena prapīḍitaḥ
||32||एवमाश्वासितो राजा कल्पेन च पुनःपुनः ॥
सस्मार तां सुचार्वंगी मन्मथेन प्रपीडितः
brūhi me bhagavansamyagyadi te'sti dayā mayi ||
kathaṃ rājyaṃ svakīyaṃ syātkathaṃ me suhṛdāgamaḥ
||33||ब्रूहि मे भगवन्सम्यग्यदि तेऽस्ति दया मयि ॥
कथं राज्यं स्वकीयं स्यात्कथं मे सुहृदागमः
tisro bhāryāḥ kathaṃ vipra paśyāmi pṛthivītale ||
lāvaṇyāmṛtaśālinyastava putryā dvijottama ||
kathaṃ samāgamo bhūyo bhaviṣyati mayā saha
||34||तिस्रो भार्याः कथं विप्र पश्यामि पृथिवीतले ॥
लावण्यामृतशालिन्यस्तव पुत्र्या द्विजोत्तम ॥
कथं समागमो भूयो भविष्यति मया सह
iti tasya vacaḥ śrutvā vipreṇoktaṃ varānane ||
gaccha bhūpāla nepālaṃ mahākālaṃ tato vraja
||35||इति तस्य वचः श्रुत्वा विप्रेणोक्तं वरानने ॥
गच्छ भूपाल नेपालं महाकालं ततो व्रज
tasminkṣetre tīrthavare liṃgaṃ sarvārthasādhakam ||
vidyate yatra sūryeṇa tapastaptaṃ suduṣkaram
||36||तस्मिन्क्षेत्रे तीर्थवरे लिंगं सर्वार्थसाधकम् ॥
विद्यते यत्र सूर्येण तपस्तप्तं सुदुष्करम्
śiprāyāstu taṭe ramye puṇye brahmeśapaścime ||
tasya darśanamātreṇa tavābhīṣṭaṃ bhaviṣyati
||37||शिप्रायास्तु तटे रम्ये पुण्ये ब्रह्मेशपश्चिमे ॥
तस्य दर्शनमात्रेण तवाभीष्टं भविष्यति
kalpasya vacanaṃ śrutvā satvaro nṛpasattamaḥ ||
nepālaṃ ca tato gatvā samāśvāsya suhṛjjanam
||38||कल्पस्य वचनं श्रुत्वा सत्वरो नृपसत्तमः ॥
नेपालं च ततो गत्वा समाश्वास्य सुहृज्जनम्
sāṃtaḥpuraparīvāro mahākālavanaṃ gataḥ ||
sarvadā sarvasiddhīnāmāśrayaṃ viṣayaṃ śriyaḥ
||39||सांतःपुरपरीवारो महाकालवनं गतः ॥
सर्वदा सर्वसिद्धीनामाश्रयं विषयं श्रियः
tatra snātvā jale puṇye śiprāyāścāśusiddhide ||
sūryeṇārādhitaṃ liṃgaṃ dadarśa nṛpasattamaḥ
||40||तत्र स्नात्वा जले पुण्ये शिप्रायाश्चाशुसिद्धिदे ॥
सूर्येणाराधितं लिंगं ददर्श नृपसत्तमः
pūjayāmāsa ratnaiśca divyairvastraiḥ subhūṣaṇaiḥ ||
karpūreṇa sugandhena liṃgapūjā kṛtā tadā
||41||पूजयामास रत्नैश्च दिव्यैर्वस्त्रैः सुभूषणैः ॥
कर्पूरेण सुगन्धेन लिंगपूजा कृता तदा
muktāphalaiḥ sutāraiśca jaladhārābhireva ca ||
bhaktyā nanartta tasyāgre saṃstuvanvividhaiḥ stavaiḥ
||42||मुक्ताफलैः सुतारैश्च जलधाराभिरेव च ॥
भक्त्या ननर्त्त तस्याग्रे संस्तुवन्विविधैः स्तवैः
śuśrāva śrotrapīyūṣaṃ gītaṃ devagṛhe śubhe ||
tacchrutvā kautukāviṣṭo dhvaniṃ śrutvā manoramām ||
priyāmapaśyattatrasthāṃ lāvaṇyalalanāvadhim
||43||शुश्राव श्रोत्रपीयूषं गीतं देवगृहे शुभे ॥
तच्छ्रुत्वा कौतुकाविष्टो ध्वनिं श्रुत्वा मनोरमाम् ॥
प्रियामपश्यत्तत्रस्थां लावण्यललनावधिम्
tāṃ dṛṣṭvā vismayotphullalocanastanmayo'bhavat ||
kṣipraṃ taddarśanenaiva smareṇa taralīkṛtaḥ
||44||तां दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनस्तन्मयोऽभवत् ॥
क्षिप्रं तद्दर्शनेनैव स्मरेण तरलीकृतः
jñātvā me saiva patnīyaṃ dṛṣṭā devaprasādataḥ ||
sāpi lāvaṇyanalinī rājahaṃsaṃ vilokya tam
||45||ज्ञात्वा मे सैव पत्नीयं दृष्टा देवप्रसादतः ॥
सापि लावण्यनलिनी राजहंसं विलोक्य तम्
kṣipraṃ pulikitā tasyā virarāja kucasthalī ||
etasminnaṃtare devi vāṇī liṃgātsamutthitā
||46||क्षिप्रं पुलिकिता तस्या विरराज कुचस्थली ॥
एतस्मिन्नंतरे देवि वाणी लिंगात्समुत्थिता
viśvāvasoḥ siddhapateḥ sutaiṣā prāṇavallabhā ||
kalpena pālitā samyastvadarthaṃ nṛpasattama
||47||विश्वावसोः सिद्धपतेः सुतैषा प्राणवल्लभा ॥
कल्पेन पालिता सम्यस्त्वदर्थं नृपसत्तम
ānītā te mayā patnī hatvā taṃ rākṣasādhi pam ||
gṛhāṇa ca mayā dattāṃ bhuṃkṣva rājyamakaṇṭakam
||48||आनीता ते मया पत्नी हत्वा तं राक्षसाधि पम् ॥
गृहाण च मया दत्तां भुंक्ष्व राज्यमकण्टकम्
ityukto'sau gato devi labdhvā bhāryāṃ priyāṃ tadā ||
sāṃtaḥpuraparīvāro liṃgasyāsya prabhāvataḥ
||49||इत्युक्तोऽसौ गतो देवि लब्ध्वा भार्यां प्रियां तदा ॥
सांतःपुरपरीवारो लिंगस्यास्य प्रभावतः
ārādhito nareṃdreṇa durddharṣeṇa mahātmanā ||
tadāprabhṛti devo'yaṃ durddharṣeśvarasaṃjñakaḥ ||
triṣu lokeṣu vikhyāto vāṃchitārthaphala pradaḥ
||50||आराधितो नरेंद्रेण दुर्द्धर्षेण महात्मना ॥
तदाप्रभृति देवोऽयं दुर्द्धर्षेश्वरसंज्ञकः ॥
त्रिषु लोकेषु विख्यातो वांछितार्थफल प्रदः
ye paśyaṃti viśālākṣi durddharṣeśvarasaṃjñakam ||
te durddharṣā bhaviṣyaṃti śatrūṇāṃ samare sadā
||51||ये पश्यंति विशालाक्षि दुर्द्धर्षेश्वरसंज्ञकम् ॥
ते दुर्द्धर्षा भविष्यंति शत्रूणां समरे सदा
saṃkrāṃtau ravivāre ca grahaṇe caṃdra sūryayoḥ ||
gatvārcayaṃti ye devi devaṃ durddharṣamīśvaram ||
te prayāṃti vimānena madīyaṃ sthānamuttamam
||52||संक्रांतौ रविवारे च ग्रहणे चंद्र सूर्ययोः ॥
गत्वार्चयंति ये देवि देवं दुर्द्धर्षमीश्वरम् ॥
ते प्रयांति विमानेन मदीयं स्थानमुत्तमम्
pāpācārāśca ye jīvā duṣkarmaniratā narāḥ ||
mucyaṃte pātakātsadyo durddhaṣeṃśvaradarśanāt
||53||पापाचाराश्च ये जीवा दुष्कर्मनिरता नराः ॥
मुच्यंते पातकात्सद्यो दुर्द्धषेंश्वरदर्शनात्
darśanātsparśanātsadyo nāmasaṃkīrtanādapi ||
brahmahatyāsahasraṃ hi tatkṣaṇādeva naśyati
||54||दर्शनात्स्पर्शनात्सद्यो नामसंकीर्तनादपि ॥
ब्रह्महत्यासहस्रं हि तत्क्षणादेव नश्यति
kṛtaghno niṃdako duṣṭaḥ pāpakarmā durātmavān ||
paradārarataścauro brahmaghno gurutalpagaḥ ||
mucyate sarvapāpebhyo durddharṣeśvaradarśanāt
||55||कृतघ्नो निंदको दुष्टः पापकर्मा दुरात्मवान् ॥
परदाररतश्चौरो ब्रह्मघ्नो गुरुतल्पगः ॥
मुच्यते सर्वपापेभ्यो दुर्द्धर्षेश्वरदर्शनात्
ayane viṣuve caiva saṃprāpte somaparvaṇi ||
ye paśyaṃti ca durddharṣaṃ snātvā śiprājale śubhe ||
gaṃgāyāstriguṇaṃ puṇyaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ
||56||अयने विषुवे चैव संप्राप्ते सोमपर्वणि ॥
ये पश्यंति च दुर्द्धर्षं स्नात्वा शिप्राजले शुभे ॥
गंगायास्त्रिगुणं पुण्यं जायते नात्र संशयः
tatra yaddīyate dānaṃ tasya saṃkhyā na vidyate ||
pitarastoṣitāstena ātmā vai toṣitastataḥ
||57||तत्र यद्दीयते दानं तस्य संख्या न विद्यते ॥
पितरस्तोषितास्तेन आत्मा वै तोषितस्ततः
kalpakoṭisahasraṃ tu matpure pūjito vaset ||
yadā yāti ca bhūloke tadāsau bhūpatirbhavet
||58||कल्पकोटिसहस्रं तु मत्पुरे पूजितो वसेत् ॥
यदा याति च भूलोके तदासौ भूपतिर्भवेत्
adhṛṣyaḥ śatruvargeṇa phalaṃ prāpnoti cākṣayam ||
padaṃ yattridaśairvaṃdyaṃ punarāvṛttivarjitam
||59||अधृष्यः शत्रुवर्गेण फलं प्राप्नोति चाक्षयम् ॥
पदं यत्त्रिदशैर्वंद्यं पुनरावृत्तिवर्जितम्
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
durddharṣeśvaradevasya prayāgeśamataḥ śṛṇu
||60||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
दुर्द्धर्षेश्वरदेवस्य प्रयागेशमतः शृणु
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṃgamāhātmya umāmaheśvarasaṃvāde durddharṣeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma saptatitamo'dhyāyaḥ || 70 ||