indradyumneśvaramāhātmyavarṇanam
śrīmahādeva uvāca
iṃdradyumneśvaraṃ viddhi śivaṃ paṃcadaśaṃ priye ||
yasya darśanamātreṇa yaśaḥ kīrtiśca jāyate
||1||इंद्रद्युम्नेश्वरं विद्धि शिवं पंचदशं प्रिये ॥
यस्य दर्शनमात्रेण यशः कीर्तिश्च जायते
āsīdrājā purā devi iṃdradyumno mahīpatiḥ ||
yeneyaṃ rakṣitā pṛthvī pitā putramivaurasam
||2||आसीद्राजा पुरा देवि इंद्रद्युम्नो महीपतिः ॥
येनेयं रक्षिता पृथ्वी पिता पुत्रमिवौरसम्
dṛṣṭvā so'tha bahūnyajñānbhūmau pracuradakṣiṇān ||
gataḥ svargaṃ mahātmā vai sarvakāmaphalapradam
||3||दृष्ट्वा सोऽथ बहून्यज्ञान्भूमौ प्रचुरदक्षिणान् ॥
गतः स्वर्गं महात्मा वै सर्वकामफलप्रदम्
sa cātha pratyutaḥ svargānnaṣṭakīrtiryadā kṣitau ||
papāta bhūmau sahasā gatapuṇyo narā dhipaḥ ||
patitaściṃtayāmāsa bhraśaṃ śokapariplutaḥ
||4||स चाथ प्रत्युतः स्वर्गान्नष्टकीर्तिर्यदा क्षितौ ॥
पपात भूमौ सहसा गतपुण्यो नरा धिपः ॥
पतितश्चिंतयामास भ्रशं शोकपरिप्लुतः
kṛtasya karmaṇastvatra bhujyate yatphalaṃ divi ||
na cānyatkriyate tadyadbhūtalasthena bhujyate
||5||कृतस्य कर्मणस्त्वत्र भुज्यते यत्फलं दिवि ॥
न चान्यत्क्रियते तद्यद्भूतलस्थेन भुज्यते
so'tra doṣo matastasyāmatastatpatanaṃ ca yat ||
patanāttu mahadduḥkhaṃ paritāpaśca jāyate
||6||सोऽत्र दोषो मतस्तस्यामतस्तत्पतनं च यत् ॥
पतनात्तु महद्दुःखं परितापश्च जायते
svargabhājo bhavaṃtīha yāvatkīrtiśca jāyate ||
divaṃ spṛśati bhūmiṃ ca śabdaḥ puṇyasya karmaṇaḥ ||
yāvatsa śabdo bhavati tāvatpuruṣa ucyate
||7||स्वर्गभाजो भवंतीह यावत्कीर्तिश्च जायते ॥
दिवं स्पृशति भूमिं च शब्दः पुण्यस्य कर्मणः ॥
यावत्स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते
akīrtiḥ kīrttyate yasya loke bhūtasya kasyacit ||
sa patatyadhamām̐llokānyāvacchabdo'sya kīrttitaḥ
||8||अकीर्तिः कीर्त्त्यते यस्य लोके भूतस्य कस्यचित् ॥
स पतत्यधमाँल्लोकान्यावच्छब्दोऽस्य कीर्त्तितः
tasmātkalyāṇavṛttaḥ syādanyathā patanaṃ bhuvi ||
vidhāya vṛttaṃ pāpiṣṭhaṃ kīrtimevābhivarddhayet
||9||तस्मात्कल्याणवृत्तः स्यादन्यथा पतनं भुवि ॥
विधाय वृत्तं पापिष्ठं कीर्तिमेवाभिवर्द्धयेत्
atyaṃtaṃ ślāghayāmyatra kīrttiṃ svargakarāṃ parām ||
devairapi hi sā kīrtiḥ kāṃkṣyate paramā yataḥ
||10||अत्यंतं श्लाघयाम्यत्र कीर्त्तिं स्वर्गकरां पराम् ॥
देवैरपि हि सा कीर्तिः कांक्ष्यते परमा यतः
yāvatkīrttirmanuṣyāṇāṃ varttate bhuvi cākṣayā ||
tejaḥ puṃjena yuktāni śarīrāṇi bhavaṃti hi
||11||यावत्कीर्त्तिर्मनुष्याणां वर्त्तते भुवि चाक्षया ॥
तेजः पुंजेन युक्तानि शरीराणि भवंति हि
na svedo na ca daurgaṃdhyaṃ purīṣaṃ mūtrameva vā ||
teṣāṃ nirvacanaṃ rājā vidhātā ca triviṣṭape ||
uhyaṃte te vimānaiśca nānābharaṇabhūṣitāḥ
||12||न स्वेदो न च दौर्गंध्यं पुरीषं मूत्रमेव वा ॥
तेषां निर्वचनं राजा विधाता च त्रिविष्टपे ॥
उह्यंते ते विमानैश्च नानाभरणभूषिताः
evaṃ vimṛśya nṛpatiriṃdradyumno varānane ||
svargakāmo jagāmātha himavaṃtaṃ nagottamam
||13||एवं विमृश्य नृपतिरिंद्रद्युम्नो वरानने ॥
स्वर्गकामो जगामाथ हिमवंतं नगोत्तमम्
yatra tepe tapastīvraṃ mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ ||
dṛṣṭvā praṇamya śirasā sāṣṭāṃgaṃ ca punaḥpunaḥ ||
papraccha vinayopetastamṛṣiṃ śaṃsitavratam
||14||यत्र तेपे तपस्तीव्रं मार्कण्डेयो महामुनिः ॥
दृष्ट्वा प्रणम्य शिरसा साष्टांगं च पुनःपुनः ॥
पप्रच्छ विनयोपेतस्तमृषिं शंसितव्रतम्
viditāstava dharmajña devadānavarākṣasāḥ ||
rājavaṃśāśca vividhā ṛṣivaṃśāśca śāśvatāḥ
||15||विदितास्तव धर्मज्ञ देवदानवराक्षसाः ॥
राजवंशाश्च विविधा ऋषिवंशाश्च शाश्वताः
na te'styaviditaṃ kiñcidasmim̐lloke dvijottama ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tattvena kathyatāṃ tvayā ||
kathaṃ kīrttirdhruvā loke jāyate kiṃ tapaḥphalāt
||16||न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिदस्मिँल्लोके द्विजोत्तम ॥
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन कथ्यतां त्वया ॥
कथं कीर्त्तिर्ध्रुवा लोके जायते किं तपःफलात्
mārkaṇḍeya uvāca
haṃta te kathayiṣyāmi yataḥ kīrtiṃ samīhase ||
yāvatkīrtirbhūmisaṃsthā tāvadvasa suraiḥ saha ||
tadgaccha śīghraṃ dharmajña mahākālavanottamam
||17||हंत ते कथयिष्यामि यतः कीर्तिं समीहसे ॥
यावत्कीर्तिर्भूमिसंस्था तावद्वस सुरैः सह ॥
तद्गच्छ शीघ्रं धर्मज्ञ महाकालवनोत्तमम्
kalkaleśvaradevasya samīpe vāma bhāgataḥ ||
liṃgaṃ pāpaharaṃ tatra samārādhaya yatnataḥ
||18||कल्कलेश्वरदेवस्य समीपे वाम भागतः ॥
लिंगं पापहरं तत्र समाराधय यत्नतः
tasyābhyarcanamātreṇa lapsyase kīrtimuttamām ||
svargaṃ sanātanaṃ caiva yatsurairapi durllabham
||19||तस्याभ्यर्चनमात्रेण लप्स्यसे कीर्तिमुत्तमाम् ॥
स्वर्गं सनातनं चैव यत्सुरैरपि दुर्ल्लभम्
gatvā sa pūjayāmāsa talliṃgaṃ kīrtitaṃ tvidam ||
tato devāḥ sagandharvāḥ praśasya ca mudānvitāḥ
||20||गत्वा स पूजयामास तल्लिंगं कीर्तितं त्विदम् ॥
ततो देवाः सगन्धर्वाः प्रशस्य च मुदान्विताः
antarikṣe vimānasthā procurvācaṃ narādhipam ||
tvatkīrttirnirmalā jātā liṃgasyāsya samarcanāt
||21||अन्तरिक्षे विमानस्था प्रोचुर्वाचं नराधिपम् ॥
त्वत्कीर्त्तिर्निर्मला जाता लिंगस्यास्य समर्चनात्
adyaprabhṛti rājeṃdra liṃgaṃ tvannāma nāmataḥ ||
khyātiṃ yāsyati loke'sminniṃdradyumneti niścitam
||22||अद्यप्रभृति राजेंद्र लिंगं त्वन्नाम नामतः ॥
ख्यातिं यास्यति लोकेऽस्मिन्निंद्रद्युम्नेति निश्चितम्
indradyumneśvaraṃ devaṃ pūjayiṣyaṃti ye narāḥ ||
sarvapāpavinirmuktā vimānaiḥ sarvakāmikaiḥ
||23||इन्द्रद्युम्नेश्वरं देवं पूजयिष्यंति ये नराः ॥
सर्वपापविनिर्मुक्ता विमानैः सर्वकामिकैः
svargaṃ yāsyaṃti te hṛṣṭāḥ stūyamānāḥ surarṣibhiḥ ||
kiṃcicca durlabhaṃ loke teṣāṃ naiva bhaviṣyati
||24||स्वर्गं यास्यंति ते हृष्टाः स्तूयमानाः सुरर्षिभिः ॥
किंचिच्च दुर्लभं लोके तेषां नैव भविष्यति
darśanaṃ ye kariṣyaṃti lobhādvāpi prasaṃgataḥ ||
teṣāṃ kīrtiryaśaḥ puṇyaṃ dharmaścaivaṃ bhaviṣyati
||25||दर्शनं ये करिष्यंति लोभाद्वापि प्रसंगतः ॥
तेषां कीर्तिर्यशः पुण्यं धर्मश्चैवं भविष्यति
na svargātpatanaṃ teṣāṃ yāvadiṃdrāścaturddaśa ||
ye ca pūjāṃ kariṣyaṃti caturdaśyāṃ viśeṣataḥ ||
te kulaṃ tārayiṣyaṃti mātṛkaṃ paitṛkaṃ sadā
||26||न स्वर्गात्पतनं तेषां यावदिंद्राश्चतुर्द्दश ॥
ये च पूजां करिष्यंति चतुर्दश्यां विशेषतः ॥
ते कुलं तारयिष्यंति मातृकं पैतृकं सदा
ityuktā tridaśāḥ sarve liṃgaṃ saṃpūjya yatnataḥ ||
iṃdradyumnena sahitāḥ punaḥ svargaṃ gatāḥ priye
||27||इत्युक्ता त्रिदशाः सर्वे लिंगं संपूज्य यत्नतः ॥
इंद्रद्युम्नेन सहिताः पुनः स्वर्गं गताः प्रिये
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
indradyumneśadevasya śrūyatāmaparaḥ priye
||28||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
इन्द्रद्युम्नेशदेवस्य श्रूयतामपरः प्रिये
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe caturaśītiliṃgamāhātmya indradyumneśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcadaśo'dhyāyaḥ || 15 ||