puṣpadanteśvaramāhātmyavarṇanam
śrīmahādeva uvāca
saptasaptatikaṃ devi puṣpadaṃteśvaraṃ śṛṇu ||
yasya darśanamātreṇa garbhavāso na jāyate
||1||सप्तसप्ततिकं देवि पुष्पदंतेश्वरं शृणु ॥
यस्य दर्शनमात्रेण गर्भवासो न जायते
śinirnāma dvijo devi sa cāputro'bhavatpurā ||
putrārthaṃ ciṃtayāmāsa sa tapāṃsi bahūni ha
||2||शिनिर्नाम द्विजो देवि स चापुत्रोऽभवत्पुरा ॥
पुत्रार्थं चिंतयामास स तपांसि बहूनि ह
vāyubhakṣoṃ'bubhakṣaśca nirāhārordhvabāhukaḥ ||
śākamūlaphalāhāraḥ parṇāśyekadvi parṇabhuk
||3||वायुभक्षोंऽबुभक्षश्च निराहारोर्ध्वबाहुकः ॥
शाकमूलफलाहारः पर्णाश्येकद्वि पर्णभुक्
evamādīni cānyāni tapāṃsi śreyase param ||
eteṣāṃ tapasāṃ madhye tapa ekaṃ samāśraye
||4||एवमादीनि चान्यानि तपांसि श्रेयसे परम् ॥
एतेषां तपसां मध्ये तप एकं समाश्रये
paraṃ vighnopaśāṃtyarthaṃ toṣayiṣye'hamī śvaram ||
evaṃ saṃciṃtya manasā ūrdhvabāhūrdhvapādakaḥ ||
ābhyāṃ na sa durāsādyo nāparādho bhaviṣyati
||5||परं विघ्नोपशांत्यर्थं तोषयिष्येऽहमी श्वरम् ॥
एवं संचिंत्य मनसा ऊर्ध्वबाहूर्ध्वपादकः ॥
आभ्यां न स दुरासाद्यो नापराधो भविष्यति
tathā cakāra sa munirvarṣāṇāṃ dvādaśaiva hi ||
tapasyaṃtaṃ ca taṃ dṛṣṭvā niyame parame sthitam
||6||तथा चकार स मुनिर्वर्षाणां द्वादशैव हि ॥
तपस्यंतं च तं दृष्ट्वा नियमे परमे स्थितम्
vijñaptohaṃ tvayā devi maṃdare cārukaṃdare ||
karotyeṣa tapaḥ krūraṃ putrahetormunirma hān
||7||विज्ञप्तोहं त्वया देवि मंदरे चारुकंदरे ॥
करोत्येष तपः क्रूरं पुत्रहेतोर्मुनिर्म हान्
tejasā dīpayacchailaṃ śoṣayansalilāśayān ||
tapasā duṣkareṇaiva kṣubhitā nākavāsinaḥ
||8||तेजसा दीपयच्छैलं शोषयन्सलिलाशयान् ॥
तपसा दुष्करेणैव क्षुभिता नाकवासिनः
vyāleṃdrā vyākulībhūtā lulitāścācaleśvarāḥ ||
munayo vismṛtiṃ prāptāḥ kaṃpete cāpi rodasī
||9||व्यालेंद्रा व्याकुलीभूता लुलिताश्चाचलेश्वराः ॥
मुनयो विस्मृतिं प्राप्ताः कंपेते चापि रोदसी
ayonijaḥ śinirvipraḥ putramicchatyayonijam ||
tvaṃ yonirguṇasaṃghānāṃ tvaṃ yonistapasāmapi
||10||अयोनिजः शिनिर्विप्रः पुत्रमिच्छत्ययोनिजम् ॥
त्वं योनिर्गुणसंघानां त्वं योनिस्तपसामपि
tvaṃ tapastvaṃ paraṃ dhāma śikhicaṃdrārkalocana ||
sarveśvara suto'bhīṣṭaḥ kiṃ na viprāya dīyate
||11||त्वं तपस्त्वं परं धाम शिखिचंद्रार्कलोचन ॥
सर्वेश्वर सुतोऽभीष्टः किं न विप्राय दीयते
surāsuraguro kiṃ na putramasmai prayacchasi ||
tapasā kṣīṇadoṣasya brahmatve bhāvitātmanaḥ
||12||सुरासुरगुरो किं न पुत्रमस्मै प्रयच्छसि ॥
तपसा क्षीणदोषस्य ब्रह्मत्वे भावितात्मनः
śineḥ putrapradānaṃ tvaṃ kuru madvacanācchiva ||
tapasā duṣkareṇaiva gāḍhaṃ kliṣṭo mahāmuniḥ
||13||शिनेः पुत्रप्रदानं त्वं कुरु मद्वचनाच्छिव ॥
तपसा दुष्करेणैव गाढं क्लिष्टो महामुनिः
tejāṃsi jyotiṣāmeva mahatāṃ ca vidhisthitaḥ ||
aharattejasā svena tamāṃsīva divākaraḥ
||14||तेजांसि ज्योतिषामेव महतां च विधिस्थितः ॥
अहरत्तेजसा स्वेन तमांसीव दिवाकरः
tvadbhaktasya ca deveśa vyarthaḥ kasmātpariśramaḥ ||
udite'rke tamāṃsīha na bhavaṃti kadācana
||15||त्वद्भक्तस्य च देवेश व्यर्थः कस्मात्परिश्रमः ॥
उदितेऽर्के तमांसीह न भवंति कदाचन
tvatparasya na devaśa yuktā duḥkhavibhīṣikā ||
ityahaṃ prārthito devi tvayā parvataputrike
||16||त्वत्परस्य न देवश युक्ता दुःखविभीषिका ॥
इत्यहं प्रार्थितो देवि त्वया पर्वतपुत्रिके
viprārthamanukaṃpārthaṃ putrārthaṃ ca viśeṣataḥ ||
ākāritā mayā devi gaṇāstva dgauraveṇa tu
||17||विप्रार्थमनुकंपार्थं पुत्रार्थं च विशेषतः ॥
आकारिता मया देवि गणास्त्व द्गौरवेण तु
rudrāśca harabhaktāśca kūṣmāṃḍā gaganecarāḥ ||
romaraudrā mahānīlāḥ śikhāvaṃtaḥ sakokilāḥ
||18||रुद्राश्च हरभक्ताश्च कूष्मांडा गगनेचराः ॥
रोमरौद्रा महानीलाः शिखावंतः सकोकिलाः
anye ca vividhākārāḥ kālāsyā haripiṃgalāḥ ||
jaṭājūṭadharāścitrā vīthinakṣatracāriṇaḥ
||19||अन्ये च विविधाकाराः कालास्या हरिपिंगलाः ॥
जटाजूटधराश्चित्रा वीथिनक्षत्रचारिणः
nīlagrīvā kṛṣṇamukhāḥ piṃgadhautajaṭāsaṭāḥ ||
jvaro ḍiṃḍirmahākālo lāṃguliśca maheśvaraḥ
||20||नीलग्रीवा कृष्णमुखाः पिंगधौतजटासटाः ॥
ज्वरो डिंडिर्महाकालो लांगुलिश्च महेश्वरः
ghaṃṭākarṇo viśākhaśca pariśeṣā gaṇāśca ye ||
vṛṣārūḍhāḥ kāmatulyāḥ kāmarūpabalāstathā
||21||घंटाकर्णो विशाखश्च परिशेषा गणाश्च ये ॥
वृषारूढाः कामतुल्याः कामरूपबलास्तथा
śūlacaṃdradharāḥ sarve sarve tulyaparākramāḥ ||
mamādeśātsamāyātāḥ kṛtāṃjalipuṭāḥ sthitāḥ
||22||शूलचंद्रधराः सर्वे सर्वे तुल्यपराक्रमाः ॥
ममादेशात्समायाताः कृतांजलिपुटाः स्थिताः
stuvaṃto vividhaiḥ stotrairūcurevaṃ samāhitāḥ ||
kiṃ karttavyamihāsmābhirādeśo dīyatāṃ prabho
||23||स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रैरूचुरेवं समाहिताः ॥
किं कर्त्तव्यमिहास्माभिरादेशो दीयतां प्रभो
gaṇānāṃ vacanaṃ śrutvā jñātvā bhaktiṃ ca tādṛśīm ||
mahātapaḥprabhāvo'yaṃ śiniviprasya kīrttitaḥ
||24||गणानां वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा भक्तिं च तादृशीम् ॥
महातपःप्रभावोऽयं शिनिविप्रस्य कीर्त्तितः
putrārthaṃ tapyati tapaḥ śinirbrāhmaṇasattamaḥ ||
madvākyātko nu viprasya putratvaṃ saṃpradāsyati
||25||पुत्रार्थं तप्यति तपः शिनिर्ब्राह्मणसत्तमः ॥
मद्वाक्यात्को नु विप्रस्य पुत्रत्वं संप्रदास्यति
tasyāhaṃ saṃpradāsyāmi sarvānkāmā nyathepsitān ||
amaraṃ cājaraṃ putraṃ munirvāṃchati sāṃpratam
||26||तस्याहं संप्रदास्यामि सर्वान्कामा न्यथेप्सितान् ॥
अमरं चाजरं पुत्रं मुनिर्वांछति सांप्रतम्
madvākyaṃ kriyatāṃ sadyo vipraḥ kleśādvimucyatām ||
madbhaktasya na saṃkalpo mithyā bhavitumarhati
||27||मद्वाक्यं क्रियतां सद्यो विप्रः क्लेशाद्विमुच्यताम् ॥
मद्भक्तस्य न संकल्पो मिथ्या भवितुमर्हति
madīyaṃ vacanaṃ śrutvā sarve kaṃpitakaṃdharāḥ ||
sarve cāvāṅmukhā jātāḥ sarve dhyānaparāyaṇāḥ
||28||मदीयं वचनं श्रुत्वा सर्वे कंपितकंधराः ॥
सर्वे चावाङ्मुखा जाताः सर्वे ध्यानपरायणाः
na kaścidbhāṣate kiṃcinna kaścidvīkṣate tadā ||
athoktaṃ puṣpadaṃtena rabhasānmānitena tu
||29||न कश्चिद्भाषते किंचिन्न कश्चिद्वीक्षते तदा ॥
अथोक्तं पुष्पदंतेन रभसान्मानितेन तु
mama cittamavijñāya gaṇānāmanukaṃpayā ||
na yāsyaṃti gaṇā deva tvāṃ vihāya mahītalam
||30||मम चित्तमविज्ञाय गणानामनुकंपया ॥
न यास्यंति गणा देव त्वां विहाय महीतलम्
iha sthāsyaṃti satataṃ tvatsamīpe na saṃśayaḥ ||
kathaṃ yoniṃ prayāsyaṃti saṃprāpya mudamuttamām
||31||इह स्थास्यंति सततं त्वत्समीपे न संशयः ॥
कथं योनिं प्रयास्यंति संप्राप्य मुदमुत्तमाम्
hīnāṃ rajo'dhikāṃ dīnāṃ tamobahuladhāriṇīm ||
kathaṃ svargaṃ parityajya yāsyāmo narakaṃ param
||32||हीनां रजोऽधिकां दीनां तमोबहुलधारिणीम् ॥
कथं स्वर्गं परित्यज्य यास्यामो नरकं परम्
bruvannevaṃ bhrameṇaiva bhāvyarthena praṇoditaḥ ||
ukto mayā viśālākṣi puṣpadaṃto gaṇāgraṇīḥ
||33||ब्रुवन्नेवं भ्रमेणैव भाव्यर्थेन प्रणोदितः ॥
उक्तो मया विशालाक्षि पुष्पदंतो गणाग्रणीः
pata tvaṃ mānuṣe loke yasmānme vipriyaṃ kṛtam ||
śaptvā taṃ puṣpadaṃtaṃ tu vīrakaḥ prerito mayā
||34||पत त्वं मानुषे लोके यस्मान्मे विप्रियं कृतम् ॥
शप्त्वा तं पुष्पदंतं तु वीरकः प्रेरितो मया
viprasya putratāṃ tūrṇaṃ putra gaccha mamājñayā ||
tataste saṃpradāsyāmi sarvānkāmānyathepsitān
||35||विप्रस्य पुत्रतां तूर्णं पुत्र गच्छ ममाज्ञया ॥
ततस्ते संप्रदास्यामि सर्वान्कामान्यथेप्सितान्
ityukto vīrako devi gato viprasya putratām ||
puṣpadaṃto'pi karuṇaṃ vilalāpa suduḥkhitaḥ
||36||इत्युक्तो वीरको देवि गतो विप्रस्य पुत्रताम् ॥
पुष्पदंतोऽपि करुणं विललाप सुदुःखितः
paścāttāpena saṃyukto niśvasya ca punaḥpunaḥ ||
aho tatsaphalaṃ janma yadājñā kriyate naraiḥ
||37||पश्चात्तापेन संयुक्तो निश्वस्य च पुनःपुनः ॥
अहो तत्सफलं जन्म यदाज्ञा क्रियते नरैः
prabhūṇāmekacittena te bhṛtyā durlabhāḥ smṛtāḥ ||
teṣāmarthaśca dharmaśca kulaṃ caiva ca tāritam
||38||प्रभूणामेकचित्तेन ते भृत्या दुर्लभाः स्मृताः ॥
तेषामर्थश्च धर्मश्च कुलं चैव च तारितम्
prasannāstridaśāsteṣāṃ prabhu bhaktāśca ye narāḥ ||
sevādharmo hi gahano yogināmapi duṣkaraḥ
||39||प्रसन्नास्त्रिदशास्तेषां प्रभु भक्ताश्च ये नराः ॥
सेवाधर्मो हि गहनो योगिनामपि दुष्करः
na jñeyaḥ kena tattvena durārādhyaḥ prabhurbhavet ||
ekenāpyaparādhena prakopaṃ kurute prabhuḥ
||40||न ज्ञेयः केन तत्त्वेन दुराराध्यः प्रभुर्भवेत् ॥
एकेनाप्यपराधेन प्रकोपं कुरुते प्रभुः
vinaśyaṃtyupakārāṇi tasmātsevā suduṣkarā ||
svāmī sarpaśca vahniśca taptabhāvaṃ vrajaṃti hi
||41||विनश्यंत्युपकाराणि तस्मात्सेवा सुदुष्करा ॥
स्वामी सर्पश्च वह्निश्च तप्तभावं व्रजंति हि
tasmādyatnena saṃsevyā ātmarakṣaṇatatparaiḥ ||
so'haṃ bhūmau nipatitaḥ prabhorādeśabhaṃjakaḥ
||42||तस्माद्यत्नेन संसेव्या आत्मरक्षणतत्परैः ॥
सोऽहं भूमौ निपतितः प्रभोरादेशभंजकः
kāṃstu lokāngamiṣyāmi kaluṣī bhūṇahā iva ||
evaṃ vilapya bahuśo māmeva śaraṇaṃ gataḥ ||
uvāca dīnayā vācā praṇipatya punaḥpunaḥ
||43||कांस्तु लोकान्गमिष्यामि कलुषी भूणहा इव ॥
एवं विलप्य बहुशो मामेव शरणं गतः ॥
उवाच दीनया वाचा प्रणिपत्य पुनःपुनः
dīno'smi jñānahīno'smi praṇato'smi ca śaṃkara ||
kuru prasādaṃ deveśa aparādhaṃ kṣamasva me
||44||दीनोऽस्मि ज्ञानहीनोऽस्मि प्रणतोऽस्मि च शंकर ॥
कुरु प्रसादं देवेश अपराधं क्षमस्व मे
na hi nirvahaṇaṃ yāṃti prabhūṇāmāśritā ruṣaḥ ||
prasīda devadeveśa dīnasya kṛpaṇasya ca
||45||न हि निर्वहणं यांति प्रभूणामाश्रिता रुषः ॥
प्रसीद देवदेवेश दीनस्य कृपणस्य च
api kīṭa pataṃgatvaṃ gaccheyaṃ tava śāsanāta ||
bhaktohaṃ sarvadā deva putratve hi pratiṣṭhitaḥ
||46||अपि कीट पतंगत्वं गच्छेयं तव शासनात ॥
भक्तोहं सर्वदा देव पुत्रत्वे हि प्रतिष्ठितः
iti tasya vacaḥ śrutvā puṣpadaṃtasya pārvati ||
mamatvena tadā devi proktamitthaṃ tvayā vacaḥ
||47||इति तस्य वचः श्रुत्वा पुष्पदंतस्य पार्वति ॥
ममत्वेन तदा देवि प्रोक्तमित्थं त्वया वचः
gaccha putra mamādeśānmahākālavanaṃ śubham ||
liṃgamārādhaya kṣipraṃ tattvannāmnā bhaviṣyati
||48||गच्छ पुत्र ममादेशान्महाकालवनं शुभम् ॥
लिंगमाराधय क्षिप्रं तत्त्वन्नाम्ना भविष्यति
kīrttiste bhavitā putra yāvadābhūtasaṃplavam ||
ityukte tu tvayā devi mayāpyuktaṃ varānane
||49||कीर्त्तिस्ते भविता पुत्र यावदाभूतसंप्लवम् ॥
इत्युक्ते तु त्वया देवि मयाप्युक्तं वरानने
na me mithyā vacaḥ putra bhaviṣyati kathaṃcana ||
darśanādeva liṃgasya mamābhīṣṭo bhaviṣyasi
||50||न मे मिथ्या वचः पुत्र भविष्यति कथंचन ॥
दर्शनादेव लिंगस्य ममाभीष्टो भविष्यसि
vimāne puṣpapāde tu samārūḍho bhaviṣyasi ||
puṣpaiḥ saṃpūjyamānastu padaṃ prāpsyasi śāśvatam
||51||विमाने पुष्पपादे तु समारूढो भविष्यसि ॥
पुष्पैः संपूज्यमानस्तु पदं प्राप्स्यसि शाश्वतम्
gaṇaiḥ sārddhaṃ mayā caiva mudito vicariṣyasi ||
mamāpi na ratirvatsa bhaviṣyati tvayā vinā
||52||गणैः सार्द्धं मया चैव मुदितो विचरिष्यसि ॥
ममापि न रतिर्वत्स भविष्यति त्वया विना
ahaṃ tatrāgamiṣyāmi mahākālavane śubhe ||
tuṣṭo'haṃ sarvadā vatsa gaṇānāmagraṇīḥ kṛtaḥ
||53||अहं तत्रागमिष्यामि महाकालवने शुभे ॥
तुष्टोऽहं सर्वदा वत्स गणानामग्रणीः कृतः
anayā śuddhayā bhaktyā lokānāmupakārakaḥ ||
bhaviṣyasi na saṃdehastasminkṣetre gato dhruvam
||54||अनया शुद्धया भक्त्या लोकानामुपकारकः ॥
भविष्यसि न संदेहस्तस्मिन्क्षेत्रे गतो ध्रुवम्
ityukto hi mayā devi puṣpadaṃto gaṇāgraṇīḥ ||
mānī mamājñayā maunī mahākālavane śubham
||55||इत्युक्तो हि मया देवि पुष्पदंतो गणाग्रणीः ॥
मानी ममाज्ञया मौनी महाकालवने शुभम्
liṃgamārādhayāmāsa durvāseśādathottare ||
liṃgenoktastu sahasā tuṣṭo'haṃ gaṇasattama ||
tvannāmnā khyātimeṣyāmi prasādaste kṛto'dhunā
||56||लिंगमाराधयामास दुर्वासेशादथोत्तरे ॥
लिंगेनोक्तस्तु सहसा तुष्टोऽहं गणसत्तम ॥
त्वन्नाम्ना ख्यातिमेष्यामि प्रसादस्ते कृतोऽधुना
etasminnantare devi tvayā sārddhamahaṃ gataḥ ||
śakrādyaistridaśaiḥ sārddhaṃ gaṇairnānāvidhaistathā
||57||एतस्मिन्नन्तरे देवि त्वया सार्द्धमहं गतः ॥
शक्राद्यैस्त्रिदशैः सार्द्धं गणैर्नानाविधैस्तथा
hṛṣṭastu puṣpadaṃto'pi puṣpapaṭṭāsane śubhe ||
puṣpaiḥ prakīryamāṇo'pi punaḥ prāpto mamāṃtikam
||58||हृष्टस्तु पुष्पदंतोऽपि पुष्पपट्टासने शुभे ॥
पुष्पैः प्रकीर्यमाणोऽपि पुनः प्राप्तो ममांतिकम्
mayā saṃśleṣitaḥ snehādutsaṃge'pyadhiropitaḥ ||
sthānaṃ dattaṃ viśālākṣi idamuktaṃ mayā tadā
||59||मया संश्लेषितः स्नेहादुत्संगेऽप्यधिरोपितः ॥
स्थानं दत्तं विशालाक्षि इदमुक्तं मया तदा
ye paśyaṃti narā liṃgaṃ tvayā saṃpūjitaṃ bhuvi ||
te yāsyaṃti puṣpakeṇa krīḍanto vai triviṣṭapam
||60||ये पश्यंति नरा लिंगं त्वया संपूजितं भुवि ॥
ते यास्यंति पुष्पकेण क्रीडन्तो वै त्रिविष्टपम्
gaṇādhyakṣā bhaviṣyaṃti sarvakāmairalaṃkṛtāḥ ||
mama loke gaṇādhyakṣā yāvadiṃdrāścaturdaśa
||61||गणाध्यक्षा भविष्यंति सर्वकामैरलंकृताः ॥
मम लोके गणाध्यक्षा यावदिंद्राश्चतुर्दश
darśanātkṣīyate pāpamaihikaṃ pūrvakaṃ tathā ||
tataḥ prasādānme sarvaṃ jñānaṃ samyagbhaviṣyati
||62||दर्शनात्क्षीयते पापमैहिकं पूर्वकं तथा ॥
ततः प्रसादान्मे सर्वं ज्ञानं सम्यग्भविष्यति
yaḥ pūjayeccaturddaśyāmaṣṭamyāṃ somavāsare ||
amaraiḥ saha saṃhṛṣṭo modate divi sarvadā
||63||यः पूजयेच्चतुर्द्दश्यामष्टम्यां सोमवासरे ॥
अमरैः सह संहृष्टो मोदते दिवि सर्वदा
paitṛkairmātṛkaiḥ sārddhaṃ kulaistu saptabhiryutaḥ ||
na vadetkenacitsārddhaṃ naro yaḥ prātarutthitaḥ
||64||पैतृकैर्मातृकैः सार्द्धं कुलैस्तु सप्तभिर्युतः ॥
न वदेत्केनचित्सार्द्धं नरो यः प्रातरुत्थितः
puṣpadaṃteśvaraṃ dṛṣṭvā so'śvamedhaphalaṃlabhet ||
mucyate pātakādyaiśca yaḥ śāṭhyenāpi paśyati
||65||पुष्पदंतेश्वरं दृष्ट्वा सोऽश्वमेधफलंलभेत् ॥
मुच्यते पातकाद्यैश्च यः शाठ्येनापि पश्यति
mṛto gāṃdharvaloke tu yāti vidyādharairvṛtaḥ ||
na tasya saṃtati cchedo yaḥ paśyati dinedine ||
niyamena gaṇādhyakṣa jāyate brahmaṇo dinam
||66||मृतो गांधर्वलोके तु याति विद्याधरैर्वृतः ॥
न तस्य संतति च्छेदो यः पश्यति दिनेदिने ॥
नियमेन गणाध्यक्ष जायते ब्रह्मणो दिनम्
aiśvaryaṃ saptalokeṣu bhuktvā bhogānyathākramam ||
pṛthivyāmekarāḍbhūtvā mamāṃge saṃbhaviṣyati
||67||ऐश्वर्यं सप्तलोकेषु भुक्त्वा भोगान्यथाक्रमम् ॥
पृथिव्यामेकराड्भूत्वा ममांगे संभविष्यति
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
puṣpadanteśvareśasya avimukteśvaraṃ śṛṇu
||68||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
पुष्पदन्तेश्वरेशस्य अविमुक्तेश्वरं शृणु
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcam āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmya umāmaheśvarasaṃvāde puṣpadanteśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma sapta saptatitamo'dhyāyaḥ || 77 ||