vaḍaleśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
pañcasaptatikaṃ devaṃ vaḍaleśvarasaṃjñakam ||
viddhi pāpaharaṃ devi darśanātkāmadaṃ nṛṇām
||1||पञ्चसप्ततिकं देवं वडलेश्वरसंज्ञकम् ॥
विद्धि पापहरं देवि दर्शनात्कामदं नृणाम्
dhanadasya sakhā devi maṇibhadro babhūva ha ||
īrṣyāprabhāvastatputro vaḍalonāma kopanaḥ
||2||धनदस्य सखा देवि मणिभद्रो बभूव ह ॥
ईर्ष्याप्रभावस्तत्पुत्रो वडलोनाम कोपनः
rūpavānsarvadā kāmī sadā matto balādhikaḥ ||
kadācitsa gato ramyāṃ nalinīṃ dhanadasya ca
||3||रूपवान्सर्वदा कामी सदा मत्तो बलाधिकः ॥
कदाचित्स गतो रम्यां नलिनीं धनदस्य च
ratyarthaṃ kāmasevārthaṃ guptāṃ rahasi nirmitām ||
dadarśa kusumaiśchannāṃ vajravaiḍūryabhūṣitām
||4||रत्यर्थं कामसेवार्थं गुप्तां रहसि निर्मिताम् ॥
ददर्श कुसुमैश्छन्नां वज्रवैडूर्यभूषिताम्
tāṃ vai vidrumasaṃchannāṃ muktādāmavirā jitām ||
suramyāṃ vipulacchāyāṃ svarṇapaṃkajaśobhitām
||5||तां वै विद्रुमसंछन्नां मुक्तादामविरा जिताम् ॥
सुरम्यां विपुलच्छायां स्वर्णपंकजशोभिताम्
kuberabhavanābhyāśe vallabhāṃ dhanadasya ca ||
ākrīḍaṃ rājarājasya kuberasya mahā tmanaḥ
||6||कुबेरभवनाभ्याशे वल्लभां धनदस्य च ॥
आक्रीडं राजराजस्य कुबेरस्य महा त्मनः
rākṣasaiḥ kiṃnaraiścaiva guptāṃ khaṅgadharaiḥ sadā ||
tāṃ dṛṣṭvā paramaprīto babhūva vaḍalastadā
||7||राक्षसैः किंनरैश्चैव गुप्तां खङ्गधरैः सदा ॥
तां दृष्ट्वा परमप्रीतो बभूव वडलस्तदा
priyayā sahito reme sthāne gupte manohare ||
reme ramaṇakairyogairanaṃgena vaśīkṛtaḥ
||8||प्रियया सहितो रेमे स्थाने गुप्ते मनोहरे ॥
रेमे रमणकैर्योगैरनंगेन वशीकृतः
tatra guptā raṇe śūrā rākṣasā raṇakovidāḥ ||
rakṣaṃti śatasāhasraṃ sarvāyudhaparicchadāḥ
||9||तत्र गुप्ता रणे शूरा राक्षसा रणकोविदाः ॥
रक्षंति शतसाहस्रं सर्वायुधपरिच्छदाः
te tu dṛṣṭvaiva vaḍalaṃ maṇibhadrasutaṃ priye ||
bhakṣyaiḥ saṃpūritamukhaṃ divyacandanabhūṣitam
||10||ते तु दृष्ट्वैव वडलं मणिभद्रसुतं प्रिये ॥
भक्ष्यैः संपूरितमुखं दिव्यचन्दनभूषितम्
ketakīgarbhapatrābhairdaṃtairdivyatarānanam ||
yuddhārthe baddhanistriṃśaṃ śaktiyuktamariṃdamam
||11||केतकीगर्भपत्राभैर्दंतैर्दिव्यतराननम् ॥
युद्धार्थे बद्धनिस्त्रिंशं शक्तियुक्तमरिंदमम्
bhāryāsahāyamunmattaṃ paryaṃke ca sthitaṃ sadā ||
ratyarthamāgataṃ jñātvā anyonyamabhicukruśuḥ
||12||भार्यासहायमुन्मत्तं पर्यंके च स्थितं सदा ॥
रत्यर्थमागतं ज्ञात्वा अन्योन्यमभिचुक्रुशुः
mā vīrānena mārgeṇa sabhāryo gantumarhasi ||
ākrīḍo'yaṃ kuberasya dhanadasya mahātmanaḥ
||13||मा वीरानेन मार्गेण सभार्यो गन्तुमर्हसि ॥
आक्रीडोऽयं कुबेरस्य धनदस्य महात्मनः
devā devarṣayo yakṣā gandharvāḥ kiṃnarāstathā ||
āmantrya yakṣapravaraṃ viharaṃti ramaṃti ca
||14||देवा देवर्षयो यक्षा गन्धर्वाः किंनरास्तथा ॥
आमन्त्र्य यक्षप्रवरं विहरंति रमंति च
neha śakyaṃ vinādeśādvihartuṃ krīḍituṃ ciram ||
bhrātrāmātyena suhṛdā kenāpi ca sutena ca
||15||नेह शक्यं विनादेशाद्विहर्तुं क्रीडितुं चिरम् ॥
भ्रात्रामात्येन सुहृदा केनापि च सुतेन च
yenakenacidanyāyādavamanya dhaneśvaram ||
vihāraḥ kriyate darpātsa vinaśyedasaṃśayam
||16||येनकेनचिदन्यायादवमन्य धनेश्वरम् ॥
विहारः क्रियते दर्पात्स विनश्येदसंशयम्
evaṃ sa rākṣasairghorairvaḍalo vinivāritaḥ ||
mā maivamiti sakrodhaṃ bhartsayadbhiḥ samaṃtataḥ
||17||एवं स राक्षसैर्घोरैर्वडलो विनिवारितः ॥
मा मैवमिति सक्रोधं भर्त्सयद्भिः समंततः
kadarthīkṛtya tu sa tānrākṣasānbhīmavikramaḥ ||
vyagāhata mahātejāste sarve taṃ nyavārayan
||18||कदर्थीकृत्य तु स तान्राक्षसान्भीमविक्रमः ॥
व्यगाहत महातेजास्ते सर्वे तं न्यवारयन्
gṛhṇīta badhnīta nikṛntatainaṃ pibāma khādāma ca vṛttahīnam ||
kruddhā bruvaṃto hyapatandrutaṃ te śastrāṇi codyamya vivṛttanetrāḥ
||19||गृह्णीत बध्नीत निकृन्ततैनं पिबाम खादाम च वृत्तहीनम् ॥
क्रुद्धा ब्रुवंतो ह्यपतन्द्रुतं ते शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः
tataḥ sa gurvīṃ yamadaṇḍakalpāṃ mahāgadāṃ kāṃcanapaṭṭanaddhām ||
pragṛhya tāmabhyapatattarasvī tato'bravīttiṣṭhata tiṣṭhateti
||20||ततः स गुर्वीं यमदण्डकल्पां महागदां कांचनपट्टनद्धाम् ॥
प्रगृह्य तामभ्यपतत्तरस्वी ततोऽब्रवीत्तिष्ठत तिष्ठतेति
te tasya vīryaṃ ca valaṃ ca dṛṣṭvā vidyābalaṃ bāhubalaṃ tathaiva ||
na śaknuvaṃtaḥ sahituṃ sametā hatāḥ pravīrāḥ sahasā nivṛttāḥ
||21||ते तस्य वीर्यं च वलं च दृष्ट्वा विद्याबलं बाहुबलं तथैव ॥
न शक्नुवंतः सहितुं समेता हताः प्रवीराः सहसा निवृत्ताः
vidāryamāṇāstata eva tūrṇamākāśamāsthāya vimūḍhasaṃjñāḥ ||
kailāsaśṛṃgāṇyabhi dudruvuste yakṣārditā rakṣapālāḥ prabhagnāḥ
||22||विदार्यमाणास्तत एव तूर्णमाकाशमास्थाय विमूढसंज्ञाः ॥
कैलासशृंगाण्यभि दुद्रुवुस्ते यक्षार्दिता रक्षपालाः प्रभग्नाः
sa śakravaddānavadaityasaṃghānvikramya jitvā madanābhitaptaḥ ||
vigāhya tāṃ puṣkariṇīṃ samarthaḥ kāmaṃ sa cikrīḍati yakṣaputraḥ
||23||स शक्रवद्दानवदैत्यसंघान्विक्रम्य जित्वा मदनाभितप्तः ॥
विगाह्य तां पुष्करिणीं समर्थः कामं स चिक्रीडति यक्षपुत्रः
tatastu te rakṣapālāḥ sametya dhaneśvaraṃ vai vaḍalena nunnāḥ ||
yakṣasya dhairyaṃ subalaṃ ca saṃkhye yathāvadācakhyuratīva bhītāḥ
||24||ततस्तु ते रक्षपालाः समेत्य धनेश्वरं वै वडलेन नुन्नाः ॥
यक्षस्य धैर्यं सुबलं च संख्ये यथावदाचख्युरतीव भीताः
teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā maṇibhadro mahāyaśāḥ ||
śaśāpa putraṃ dayitaṃ vaḍalaṃ prabhukāraṇāt
||25||तेषां तु वचनं श्रुत्वा मणिभद्रो महायशाः ॥
शशाप पुत्रं दयितं वडलं प्रभुकारणात्
yasmātsā nalinī ramyā sevitā vaḍalena tu ||
dayitā dhanadasyāpi yathā mātā tathaiva sā
||26||यस्मात्सा नलिनी रम्या सेविता वडलेन तु ॥
दयिता धनदस्यापि यथा माता तथैव सा
tasmātputro madīyastu sarvabhāgavivarjitaḥ ||
paṃgvandho badhiro dīnaḥ kṣayarogamavāpsyati
||27||तस्मात्पुत्रो मदीयस्तु सर्वभागविवर्जितः ॥
पंग्वन्धो बधिरो दीनः क्षयरोगमवाप्स्यति
iti śaptastadā jāto vaḍalo bhogavarjitaḥ ||
patito bhūtale caiva tasminsthāne gato'pi san
||28||इति शप्तस्तदा जातो वडलो भोगवर्जितः ॥
पतितो भूतले चैव तस्मिन्स्थाने गतोऽपि सन्
pīḍitaḥ kṣayarogeṇa na śaśāka viceṣṭitum ||
andho'tha badhiro jāto guruśāpahatastadā
||29||पीडितः क्षयरोगेण न शशाक विचेष्टितुम् ॥
अन्धोऽथ बधिरो जातो गुरुशापहतस्तदा
ciṃtayāmāsa sahasā śāpamatyadbhutaṃ mahat ||
śapto'haṃ kena sahasā jīvanyonyaṃtaraṃ gataḥ
||30||चिंतयामास सहसा शापमत्यद्भुतं महत् ॥
शप्तोऽहं केन सहसा जीवन्योन्यंतरं गतः
kathaṃ śapto'smi tātena maṇibhadreṇa vallabhaḥ ||
putro yuvā ca śūraśca śatrupakṣakṣayaṃkaraḥ
||31||कथं शप्तोऽस्मि तातेन मणिभद्रेण वल्लभः ॥
पुत्रो युवा च शूरश्च शत्रुपक्षक्षयंकरः
dhanyo'sau maṇibhadro'pi mattāto yena bhūtale ||
prabhubhaktyā nijaḥ putraḥ śaptastyaktaśca tatkṣaṇāt
||32||धन्योऽसौ मणिभद्रोऽपि मत्तातो येन भूतले ॥
प्रभुभक्त्या निजः पुत्रः शप्तस्त्यक्तश्च तत्क्षणात्
vaḍalena punaḥ proktaṃ dhanyo'haṃ prabhukāraṇāt ||
utsavo nidhanaṃnāma bhartṛpiṇḍopajīvinām
||33||वडलेन पुनः प्रोक्तं धन्योऽहं प्रभुकारणात् ॥
उत्सवो निधनंनाम भर्तृपिण्डोपजीविनाम्
anyāyena yathākāmaṃ prārabdhaḥ saṃcitaściram ||
tenāhaṃ śāpatāṃ prāpto yāsyāmi narakaṃ dhruvam
||34||अन्यायेन यथाकामं प्रारब्धः संचितश्चिरम् ॥
तेनाहं शापतां प्राप्तो यास्यामि नरकं ध्रुवम्
evaṃ vilapatastasya vaḍalasya varānane ||
ājagāma tamuddeśaṃ maṇibhadro mahābalaḥ ||
dadarśa putraṃ paṃgvaṃdhaṃ kṣayarogaprapīḍitam
||35||एवं विलपतस्तस्य वडलस्य वरानने ॥
आजगाम तमुद्देशं मणिभद्रो महाबलः ॥
ददर्श पुत्रं पंग्वंधं क्षयरोगप्रपीडितम्
niḥśvasaṃtaṃ suduḥkhārttaṃ vila paṃtaṃ punaḥpunaḥ ||
pratyuvāca sutaṃ yakṣo maṇibhadro'tiduḥkhitaḥ ||
mayā kupitrā hā vatsa śaptastvaṃ prabhukāraṇāt
||36||निःश्वसंतं सुदुःखार्त्तं विल पंतं पुनःपुनः ॥
प्रत्युवाच सुतं यक्षो मणिभद्रोऽतिदुःखितः ॥
मया कुपित्रा हा वत्स शप्तस्त्वं प्रभुकारणात्
tvayeyaṃ nalinī ramyā dhana dasyātivallabhā ||
sevitā kāmataptena pravarā rākṣasā hatāḥ
||37||त्वयेयं नलिनी रम्या धन दस्यातिवल्लभा ॥
सेविता कामतप्तेन प्रवरा राक्षसा हताः
tasmātputra mayā śapto na mithyā sa bhaviṣyati ||
prabhurdevaḥ prabhuḥ svāmī prabhurmātā prabhuḥ pitā
||38||तस्मात्पुत्र मया शप्तो न मिथ्या स भविष्यति ॥
प्रभुर्देवः प्रभुः स्वामी प्रभुर्माता प्रभुः पिता
svāmyarthe yaḥ priyānprāṇānparityajati saṃgare ||
sa yāti paramaṃ sthānaṃ brahmalokaṃ sanātanam
||39||स्वाम्यर्थे यः प्रियान्प्राणान्परित्यजति संगरे ॥
स याति परमं स्थानं ब्रह्मलोकं सनातनम्
na mantrasādhyaḥ śāpoyaṃ nauṣadhena vratena ca ||
niyamena ca dānena tasmānmadvacanaṃ kuru
||40||न मन्त्रसाध्यः शापोयं नौषधेन व्रतेन च ॥
नियमेन च दानेन तस्मान्मद्वचनं कुरु
mayā śrutaṃ śakraloke purāṇaṃ skaṃdakīrttitam ||
bruvato nāradasyaiva devānāṃ saṃnidhau purā
||41||मया श्रुतं शक्रलोके पुराणं स्कंदकीर्त्तितम् ॥
ब्रुवतो नारदस्यैव देवानां संनिधौ पुरा
prabhāvo varṇitastena mahākālavanasya ca ||
kṣetre hyasminmahāliṃgaṃ svargadvārasya dakṣiṇe
||42||प्रभावो वर्णितस्तेन महाकालवनस्य च ॥
क्षेत्रे ह्यस्मिन्महालिंगं स्वर्गद्वारस्य दक्षिणे
vidyate vyādhiśamanaṃ rūpasaubhāgyadāyakam ||
tatrāhaṃ tvāṃ ca neṣyāmi vimānenāśugāminā
||43||विद्यते व्याधिशमनं रूपसौभाग्यदायकम् ॥
तत्राहं त्वां च नेष्यामि विमानेनाशुगामिना
ityuktvā maṇibhadreṇa samānītaḥ sutastadā ||
yatra devādhidevo'sau svargadvārasya dakṣiṇe
||44||इत्युक्त्वा मणिभद्रेण समानीतः सुतस्तदा ॥
यत्र देवाधिदेवोऽसौ स्वर्गद्वारस्य दक्षिणे
sparśanāttasya liṃgasya cakṣuṣmānrūpavānbalī ||
supādaḥ śrutisaṃyuktastatkṣaṇādabhavattadā
||45||स्पर्शनात्तस्य लिंगस्य चक्षुष्मान्रूपवान्बली ॥
सुपादः श्रुतिसंयुक्तस्तत्क्षणादभवत्तदा
dṛṣṭvā sumahadāścaryaṃ maṇibhadreṇa pārvati ||
kṛtaṃ nāma suhṛṣṭena svīyaputrasya nāmataḥ ||
cakṣuṣmānvaḍalo jāto liṃgasyāsya prabhāvataḥ
||46||दृष्ट्वा सुमहदाश्चर्यं मणिभद्रेण पार्वति ॥
कृतं नाम सुहृष्टेन स्वीयपुत्रस्य नामतः ॥
चक्षुष्मान्वडलो जातो लिंगस्यास्य प्रभावतः
adyaprabhṛti devo'yaṃ vaḍaleśvarasaṃjñakaḥ ||
bhaviṣyati trilokeṣu vikhyāto netradāyakaḥ
||47||अद्यप्रभृति देवोऽयं वडलेश्वरसंज्ञकः ॥
भविष्यति त्रिलोकेषु विख्यातो नेत्रदायकः
pūjayiṣyaṃti ye devaṃ vaḍaleśvarasaṃjñakam ||
liṃgaṃ lokeṣu vikhyātaṃ te prāpsyaṃti manoratham
||48||पूजयिष्यंति ये देवं वडलेश्वरसंज्ञकम् ॥
लिंगं लोकेषु विख्यातं ते प्राप्स्यंति मनोरथम्
dṛṣṭo harati pāpāni spṛṣṭo rājyaṃ prayacchati ||
arcito bhaktibhāvena mokṣaṃ dadyānna saṃśayaḥ
||49||दृष्टो हरति पापानि स्पृष्टो राज्यं प्रयच्छति ॥
अर्चितो भक्तिभावेन मोक्षं दद्यान्न संशयः
kārttike śuklapakṣasya tithirvai dvādaśī bhavet ||
tasyāṃ ye pūjayiṣyaṃti vaḍaleśvarasaṃjñakam
||50||कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य तिथिर्वै द्वादशी भवेत् ॥
तस्यां ये पूजयिष्यंति वडलेश्वरसंज्ञकम्
dānaṃ taiḥ satataṃ dattaṃ te yāṃti paramaṃ padam ||
prayāge ca prabhāse ca gaṃgāsāgarasaṃgame
||51||दानं तैः सततं दत्तं ते यांति परमं पदम् ॥
प्रयागे च प्रभासे च गंगासागरसंगमे
tapastaptaṃ bhavettaistu te muktā nātra saṃśayaḥ ||
garbhavāse na jāyaṃte sarvasaukhyasamanvitāḥ
||52||तपस्तप्तं भवेत्तैस्तु ते मुक्ता नात्र संशयः ॥
गर्भवासे न जायंते सर्वसौख्यसमन्विताः
gāṇapatyā bhaviṣyaṃti śaṃkarasya sadā priyāḥ ||
saubhāgyarūpasaṃpannāḥ putrapautraiśca saṃyutāḥ ||
jāyaṃte mānavā loke vaḍaleśvaradarśanāt
||53||गाणपत्या भविष्यंति शंकरस्य सदा प्रियाः ॥
सौभाग्यरूपसंपन्नाः पुत्रपौत्रैश्च संयुताः ॥
जायंते मानवा लोके वडलेश्वरदर्शनात्
garbhavāse mahākaṣṭe yasya vāso na rocate ||
so'bhyarcayatu bhāvena vaḍaleśvaramīśvaram
||54||गर्भवासे महाकष्टे यस्य वासो न रोचते ॥
सोऽभ्यर्चयतु भावेन वडलेश्वरमीश्वरम्
na liṃgena vinā siddhirdurlabhaṃ paramaṃ padam ||
gatirna jāyate svarge yāvalliṃgaṃ tu nārcayet
||55||न लिंगेन विना सिद्धिर्दुर्लभं परमं पदम् ॥
गतिर्न जायते स्वर्गे यावल्लिंगं तु नार्चयेत्
liṃgārcana vihīnānāṃ siddhiścāpi sudurlabhā ||
mama putreṇa saṃprāptamīpsitaṃ liṃgato yataḥ
||56||लिंगार्चन विहीनानां सिद्धिश्चापि सुदुर्लभा ॥
मम पुत्रेण संप्राप्तमीप्सितं लिंगतो यतः
ityuktvā maṇibhadro'pi sutena sahito yayau ||
yatra devo dhanādhyakṣaḥ sthānaṃ svaṃ paramaṃ gataḥ
||57||इत्युक्त्वा मणिभद्रोऽपि सुतेन सहितो ययौ ॥
यत्र देवो धनाध्यक्षः स्थानं स्वं परमं गतः
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
vaḍaleśvaradevasya śrūyatāmaruṇeśvaram
||58||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
वडलेश्वरदेवस्य श्रूयतामरुणेश्वरम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmya umāmaheśvarasaṃvāde vaḍaleśvaramāhātmyavarṇanaṃ nāma paṃcasaptatitamo'dhyāyaḥ || 75 ||