ekatriṃśattamaṃ viddhi devaṃ khaṃḍeśvaraṃ priye
śrīmahādeva uvāca
ekatriṃśattamaṃ viddhi devaṃ khaṃḍeśvaraṃ priye ||
saṃpūrṇaṃ jāyate yasya darśāddānavratādikam
||1||एकत्रिंशत्तमं विद्धि देवं खंडेश्वरं प्रिये ॥
संपूर्णं जायते यस्य दर्शाद्दानव्रतादिकम्
āsīttretāyuge devi bhadrāśvonāma pārthivaḥ ||
yasya nāmnā'bhavadvarṣaṃ bhadrāśvaṃnāma nāmataḥ
||2||आसीत्त्रेतायुगे देवि भद्राश्वोनाम पार्थिवः ॥
यस्य नाम्नाऽभवद्वर्षं भद्राश्वंनाम नामतः
tasyāgastyaḥ kadācittu gṛhamāgamya sattamaḥ ||
uvāca saptarātraṃ tu vasāmi bhavato gṛhe
||3||तस्यागस्त्यः कदाचित्तु गृहमागम्य सत्तमः ॥
उवाच सप्तरात्रं तु वसामि भवतो गृहे
taṃ rājā śirasā natvā svāsyatāmityabhāṣata ||
tasya kāṃtimatīnāma bhāryā paramaśobhanā
||4||तं राजा शिरसा नत्वा स्वास्यतामित्यभाषत ॥
तस्य कांतिमतीनाम भार्या परमशोभना
tasyāstejaḥ samabhavaddvādaśādityasaṃnibham ||
sapatnīnāṃ śataṃ tasyā vidyate varavarṇini
||5||तस्यास्तेजः समभवद्द्वादशादित्यसंनिभम् ॥
सपत्नीनां शतं तस्या विद्यते वरवर्णिनि
tā dāsya iva karmāṇi kurvaṃtyaharahaḥ sadā ||
kāṃtimatyāḥ prabhāvena bhayottra stāḥ sulocanāḥ
||6||ता दास्य इव कर्माणि कुर्वंत्यहरहः सदा ॥
कांतिमत्याः प्रभावेन भयोत्त्र स्ताः सुलोचनाः
tāmagastyastathā dṛṣṭvā tanmukhāsaktalocanām ||
evaṃbhūtāṃ tathā dṛṣṭvā rājñīṃ paramaśobhanām ||
sādhusādhu jagannāthetyagastyaḥ prāha harṣitaḥ
||7||तामगस्त्यस्तथा दृष्ट्वा तन्मुखासक्तलोचनाम् ॥
एवंभूतां तथा दृष्ट्वा राज्ञीं परमशोभनाम् ॥
साधुसाधु जगन्नाथेत्यगस्त्यः प्राह हर्षितः
dvitīye divasepyevaṃ rājñīṃ dṛṣṭvā mahāprabhām ||
aho hyaṃganayā muṣṭaṃ jagadetaccarācaram
||8||द्वितीये दिवसेप्येवं राज्ञीं दृष्ट्वा महाप्रभाम् ॥
अहो ह्यंगनया मुष्टं जगदेतच्चराचरम्
ityagastyo dvitīye'hni rājñīṃ dṛṣṭetyuvāca ha ||
tṛtīye'hni ca tāṃ dṛṣṭvā punarevamuvāca ha
||9||इत्यगस्त्यो द्वितीयेऽह्नि राज्ञीं दृष्टेत्युवाच ह ॥
तृतीयेऽह्नि च तां दृष्ट्वा पुनरेवमुवाच ह
aho mūḍhā na jānaṃti liṃgamāhātmyamuttamam ||
mahākālavane kṣetre cyavaneśasya pūrvataḥ
||10||अहो मूढा न जानंति लिंगमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
महाकालवने क्षेत्रे च्यवनेशस्य पूर्वतः
khaṃḍavratāni jāyaṃte pūrṇāni darśanādyadaḥ ||
caturthe divase hastāvutkṣipya punarabravīt
||11||खंडव्रतानि जायंते पूर्णानि दर्शनाद्यदः ॥
चतुर्थे दिवसे हस्तावुत्क्षिप्य पुनरब्रवीत्
sādhusādhu jagannātha sādhu bhadrāśva suvrata ||
paṃcame divase'pyevaṃ ṣaṣṭhe caiva punaḥpunaḥ
||12||साधुसाधु जगन्नाथ साधु भद्राश्व सुव्रत ॥
पंचमे दिवसेऽप्येवं षष्ठे चैव पुनःपुनः
nṛtyaṃtaṃ saptame dṛṣṭvā dine patnyā samanvitaḥ ||
provāca cainaṃ rājā sa vismitenāṃtarātmanā ||
kiṃ harṣakāraṇaṃ brahmanyena nṛtyasamanvitaḥ
||13||नृत्यंतं सप्तमे दृष्ट्वा दिने पत्न्या समन्वितः ॥
प्रोवाच चैनं राजा स विस्मितेनांतरात्मना ॥
किं हर्षकारणं ब्रह्मन्येन नृत्यसमन्वितः
agastya uvāca
aho bhūpāla mūḍhastvaṃ mahāmūrkhāśca maṃtriṇaḥ ||
aho purohito mugdho ye na jānaṃti me matam
||14||अहो भूपाल मूढस्त्वं महामूर्खाश्च मंत्रिणः ॥
अहो पुरोहितो मुग्धो ये न जानंति मे मतम्
īdṛśā api jāyaṃte rājāno yasya darśanāt ||
evamuktastato rājā kṛtāṃjalirabhāṣata
||15||ईदृशा अपि जायंते राजानो यस्य दर्शनात् ॥
एवमुक्तस्ततो राजा कृतांजलिरभाषत
na jānīmo vayaṃ brahmannabhiprāyaṃ tavādhunā ||
kathayasva mahābhāga yadyanugrahakṛdbhavān
||16||न जानीमो वयं ब्रह्मन्नभिप्रायं तवाधुना ॥
कथयस्व महाभाग यद्यनुग्रहकृद्भवान्
agastya uvāca
iyaṃ rājñī tvadīyābhūddāsī vaiśyasya vaidiśe ||
nagare haridattasya tvamasyāḥ patireva ca ||
khaṃḍavrataprabhāvena jātaḥ karmakaro bhavān
||17||इयं राज्ञी त्वदीयाभूद्दासी वैश्यस्य वैदिशे ॥
नगरे हरिदत्तस्य त्वमस्याः पतिरेव च ॥
खंडव्रतप्रभावेन जातः कर्मकरो भवान्
sa ca vaiśyo mahākāle gatvā devaṃ maheśvaram ||
arcayāmāsa vivivadgaṃdhapuṣpādibhiḥ śubhaiḥ
||18||स च वैश्यो महाकाले गत्वा देवं महेश्वरम् ॥
अर्चयामास विविवद्गंधपुष्पादिभिः शुभैः
abhyarcya tu gṛhaṃ yāvadbhavaṃtau rakṣapālakau ||
tataḥ kālena mahatā mṛtau dvāvapi daṃpatī
||19||अभ्यर्च्य तु गृहं यावद्भवंतौ रक्षपालकौ ॥
ततः कालेन महता मृतौ द्वावपि दंपती
tena puṇyena te janma priyavratagṛhe'bhavat ||
iyaṃ ca patnī te jātā purā vaiśyapradāsikā
||20||तेन पुण्येन ते जन्म प्रियव्रतगृहेऽभवत् ॥
इयं च पत्नी ते जाता पुरा वैश्यप्रदासिका
parakīyaprasaṃgena saṃjātā bhūbhiruttamā ||
rājyaṃ patnī sutā sādhurityuktaṃ vacanaṃ mayā
||21||परकीयप्रसंगेन संजाता भूभिरुत्तमा ॥
राज्यं पत्नी सुता साधुरित्युक्तं वचनं मया
tasya devasya māhātmyādyajaṃtaṃ vividhairmakhaiḥ ||
paśyāmi tvāṃ mahīpāla bhūpālaśataveditam
||22||तस्य देवस्य माहात्म्याद्यजंतं विविधैर्मखैः ॥
पश्यामि त्वां महीपाल भूपालशतवेदितम्
ataḥ sādhupurā proktaṃ mayā tava mahīpate
||23||अतः साधुपुरा प्रोक्तं मया तव महीपते
iti tasya vacaḥ śrutvā kuṃbhayonermahātmanaḥ ||
mahākālavane gaṃtuṃ matiṃ cakre mahīpatiḥ ||
tataḥ sāṃtaḥpuraḥ prāyāttena sārddhaṃ maharṣiṇā
||24||इति तस्य वचः श्रुत्वा कुंभयोनेर्महात्मनः ॥
महाकालवने गंतुं मतिं चक्रे महीपतिः ॥
ततः सांतःपुरः प्रायात्तेन सार्द्धं महर्षिणा
agastyakathitaṃ liṃgaṃ dadarśa śraddhayā punaḥ ||
pūjayāmāsa vidhivatpatnyā sārddhaṃ mahīpatiḥ
||25||अगस्त्यकथितं लिंगं ददर्श श्रद्धया पुनः ॥
पूजयामास विधिवत्पत्न्या सार्द्धं महीपतिः
tatastuṣṭastadā devo nṛpaṃ prāhāmitadyutiḥ ||
mano'bhīṣṭaṃ tapastestu bhogamaiśvaryameva ca
||26||ततस्तुष्टस्तदा देवो नृपं प्राहामितद्युतिः ॥
मनोऽभीष्टं तपस्तेस्तु भोगमैश्वर्यमेव च
kulaṃ prabhāvaṃ saubhāgyaṃ dīrghamāyurarogitām ||
niḥsapatnaṃ tato rājyaṃ kṛtvā svargamavāpsyati
||27||कुलं प्रभावं सौभाग्यं दीर्घमायुररोगिताम् ॥
निःसपत्नं ततो राज्यं कृत्वा स्वर्गमवाप्स्यति
ityukto devadeven gato'sau viṣayaṃ svakam ||
niṣkaṃṭakaṃ tato rājyaṃ kṛtvā svargaṃ gataḥ priye
||28||इत्युक्तो देवदेवेन् गतोऽसौ विषयं स्वकम् ॥
निष्कंटकं ततो राज्यं कृत्वा स्वर्गं गतः प्रिये
anekajanmacaritaṃ khaṃḍavratakadambakam ||
saṃpūrṇamabhavaddevi liṃgasyāsya prabhāvataḥ
||29||अनेकजन्मचरितं खंडव्रतकदम्बकम् ॥
संपूर्णमभवद्देवि लिंगस्यास्य प्रभावतः
ataḥ khaṇḍeśvaro devo vikhyāto bhuvanatraye ||
ye paśyaṃti narā devi devaṃ khaṇḍeśvaraṃ śivam
||30||अतः खण्डेश्वरो देवो विख्यातो भुवनत्रये ॥
ये पश्यंति नरा देवि देवं खण्डेश्वरं शिवम्
khaṇḍavratāni pūrṇāni teṣāmāśu bhavaṃti hi ||
tapaḥkhaṇḍaṃ vrate khaṇḍaṃ dānakhaṃḍaṃ ca yatkṛ tam ||
tatsarvaṃ pūrṇatāṃ yāti śrīkhaṃḍeśvaradarśanāt
||31||खण्डव्रतानि पूर्णानि तेषामाशु भवंति हि ॥
तपःखण्डं व्रते खण्डं दानखंडं च यत्कृ तम् ॥
तत्सर्वं पूर्णतां याति श्रीखंडेश्वरदर्शनात्
dṛṣṭvā khaṃḍeśvaraṃ devaṃ pāpavighnaiḥ pramucyate ||
saptajanmakṛtairdevi manovākkāyakarmabhiḥ
||32||दृष्ट्वा खंडेश्वरं देवं पापविघ्नैः प्रमुच्यते ॥
सप्तजन्मकृतैर्देवि मनोवाक्कायकर्मभिः
dṛṣṭvā khaṇḍeśvaraṃ devaṃ kṛtakṛtyatvamāpyate ||
tasya naśyati daurbhāgyaṃ saptajanmodbhavaṃ priye
||33||दृष्ट्वा खण्डेश्वरं देवं कृतकृत्यत्वमाप्यते ॥
तस्य नश्यति दौर्भाग्यं सप्तजन्मोद्भवं प्रिये
khaṃḍeśvare'rcite deve sarve devāḥ savāsavāḥ ||
saṃtuṣṭā varadāścaiva bhavaṃti varavarṇini
||34||खंडेश्वरेऽर्चिते देवे सर्वे देवाः सवासवाः ॥
संतुष्टा वरदाश्चैव भवंति वरवर्णिनि
devaṃ khaṃḍeśvaraṃ ye vai yajaṃti śraddhayā priye ||
puṇyairnānāvidhaiḥ snānaiḥ sugandhaiśca viśeṣataḥ
||35||देवं खंडेश्वरं ये वै यजंति श्रद्धया प्रिये ॥
पुण्यैर्नानाविधैः स्नानैः सुगन्धैश्च विशेषतः
dhūpa dīpairnamaskārairjapaiḥ stotraiḥ pṛthagvidhaiḥ ||
te sarve kāmasaṃpannāḥ śrīmanto rājyasaṃyutāḥ
||36||धूप दीपैर्नमस्कारैर्जपैः स्तोत्रैः पृथग्विधैः ॥
ते सर्वे कामसंपन्नाः श्रीमन्तो राज्यसंयुताः
dīrghāyuṣaḥ śubhācārā jāyaṃte dehino'malāḥ ||
ati śreṣṭhā gatisteṣāṃ viśokā nityamakṣayāḥ ||
khaṃḍeśvaraprasādena jāyaṃte nātra saṃśayaḥ
||37||दीर्घायुषः शुभाचारा जायंते देहिनोऽमलाः ॥
अति श्रेष्ठा गतिस्तेषां विशोका नित्यमक्षयाः ॥
खंडेश्वरप्रसादेन जायंते नात्र संशयः
ete ca viṣṇubrahmeṃdrakuveradahanādayaḥ ||
parāṃ siddhiṃ susaṃprāptāḥ khaṃḍeśvarasamarcanāt
||38||एते च विष्णुब्रह्मेंद्रकुवेरदहनादयः ॥
परां सिद्धिं सुसंप्राप्ताः खंडेश्वरसमर्चनात्
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
khaṃḍeśvarasya devasya śṛṇu vai pattaneśvaram
||39||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
खंडेश्वरस्य देवस्य शृणु वै पत्तनेश्वरम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe caturaśītiliṅgamāhātmye khaṇḍe śvaramāhātmyavarṇanaṃnāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ || 31 ||