aṣṭādhikaṃ vijānīhi catvāriṃśattamaṃ priye
śrīrudra uvāca
aṣṭādhikaṃ vijānīhi catvāriṃśattamaṃ priye ||
yasya darśanamātreṇa na bhavasya bhayaṃ bhavet
||1||अष्टाधिकं विजानीहि चत्वारिंशत्तमं प्रिये ॥
यस्य दर्शनमात्रेण न भवस्य भयं भवेत्
kalpāvasāne prathame pādme padmanibhekṣaṇe ||
naṣṭacaṃdrārkanakṣatre naṣṭabhūmitriviṣṭape ||
brahmā vai ciṃtayāmāsa kathaṃ sṛṣṭirbhavediti
||2||कल्पावसाने प्रथमे पाद्मे पद्मनिभेक्षणे ॥
नष्टचंद्रार्कनक्षत्रे नष्टभूमित्रिविष्टपे ॥
ब्रह्मा वै चिंतयामास कथं सृष्टिर्भवेदिति
ityākulitarūpasya tasya netradvayāttadā ||
papātāśrukaṇaḥ sthūlo netrādvāmānmahātmanaḥ
||3||इत्याकुलितरूपस्य तस्य नेत्रद्वयात्तदा ॥
पपाताश्रुकणः स्थूलो नेत्राद्वामान्महात्मनः
tasmādaśrukaṇājjāto hāravonāma dānavaḥ ||
tīkṣṇadaṃṣṭro mahākāyo bhinnāṃjanacayaprabhaḥ
||4||तस्मादश्रुकणाज्जातो हारवोनाम दानवः ॥
तीक्ष्णदंष्ट्रो महाकायो भिन्नांजनचयप्रभः
dakṣiṇānnayanājjātaḥ kālakelītiviśrutaḥ ||
kṛṣṇadeho'tidīrghaśca mahādaṃṣṭrordhvaromakaḥ
||5||दक्षिणान्नयनाज्जातः कालकेलीतिविश्रुतः ॥
कृष्णदेहोऽतिदीर्घश्च महादंष्ट्रोर्ध्वरोमकः
karālavadano duṣṭo yamarūpo durāsadaḥ ||
kṛṣṇāṃjanacayākāraḥ pāśapāṇirvibhīṣaṇaḥ
||6||करालवदनो दुष्टो यमरूपो दुरासदः ॥
कृष्णांजनचयाकारः पाशपाणिर्विभीषणः
tau tu daityau samāgatya kṛtasaṃketakau tadā ||
brahmāṇaṃ haṃtumicchaṃtau pramattāvabhidhāvitau
||7||तौ तु दैत्यौ समागत्य कृतसंकेतकौ तदा ॥
ब्रह्माणं हंतुमिच्छंतौ प्रमत्तावभिधावितौ
tato brahmā bhayāviṣṭaḥ kāṃdiśīkaścacāra ha ||
tato jale'tigaṃbhīre so'paśyadamitadyutim
||8||ततो ब्रह्मा भयाविष्टः कांदिशीकश्चचार ह ॥
ततो जलेऽतिगंभीरे सोऽपश्यदमितद्युतिम्
puruṣaṃ pītavasanaṃ śaṃkhacakragadādharam ||
tamālokya tato brahmā saṃtrāsaṃ paramaṃ gataḥ ||
uvāca ko bhavāñchete niḥśeṣesmiṃścarācare
||9||पुरुषं पीतवसनं शंखचक्रगदाधरम् ॥
तमालोक्य ततो ब्रह्मा संत्रासं परमं गतः ॥
उवाच को भवाञ्छेते निःशेषेस्मिंश्चराचरे
tamuvāca tato viṣṇurahamevaṃ jagatpitā ||
lokakṛllokasaṃharttā lokasthitividhāyakaḥ
||10||तमुवाच ततो विष्णुरहमेवं जगत्पिता ॥
लोककृल्लोकसंहर्त्ता लोकस्थितिविधायकः
ityuktaḥ padmajastena kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā ||
pratyuvāca tadā brahmā sraṣṭāhaṃ bhuvanatraye
||11||इत्युक्तः पद्मजस्तेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा ॥
प्रत्युवाच तदा ब्रह्मा स्रष्टाहं भुवनत्रये
mayā sṛṣṭaṃ jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam ||
atrāṃtare ca tau daityāvāyātau baladarpitau
||12||मया सृष्टं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥
अत्रांतरे च तौ दैत्यावायातौ बलदर्पितौ
bhoktukāmau kṣudhāviṣṭau dṛṣṭvā brahmābravīdidam ||
kṛṣṇaṃ kamalapatrākṣaṃ kaṃpitādharapallavaḥ
||13||भोक्तुकामौ क्षुधाविष्टौ दृष्ट्वा ब्रह्माब्रवीदिदम् ॥
कृष्णं कमलपत्राक्षं कंपिताधरपल्लवः
yadi tvaṃ kāraṇaṃ kiṃcidasya lokasya kathyase ||
tadā tāvasurau bhīmau haṃtumarhasi sāṃpratam
||14||यदि त्वं कारणं किंचिदस्य लोकस्य कथ्यसे ॥
तदा तावसुरौ भीमौ हंतुमर्हसि सांप्रतम्
tacchrutvā tu tadā viṣṇurjñātvā duḥkhaṃ parasparam ||
kṣaṇaṃ viśramyatāṃ tāvatpaścāddvaṃdvaṃ bhaviṣyati
||15||तच्छ्रुत्वा तु तदा विष्णुर्ज्ञात्वा दुःखं परस्परम् ॥
क्षणं विश्रम्यतां तावत्पश्चाद्द्वंद्वं भविष्यति
ityuktvā kṛtasaṃketau tau daityau balagarvitau ||
brahmanārāyaṇau haṃtuṃ dhāvitau tu tvarānvitau
||16||इत्युक्त्वा कृतसंकेतौ तौ दैत्यौ बलगर्वितौ ॥
ब्रह्मनारायणौ हंतुं धावितौ तु त्वरान्वितौ
brahmaviṣṇū tadā dṛṣṭvā dānavau durjayau raṇe ||
saṃtrāsaṃ jagmatustatra svedakaṃpapariplutau
||17||ब्रह्मविष्णू तदा दृष्ट्वा दानवौ दुर्जयौ रणे ॥
संत्रासं जग्मतुस्तत्र स्वेदकंपपरिप्लुतौ
anyonyamūcatustau hi deśakālocitaṃ vacaḥ ||
kartavyaṃ kiṃ nu vā kāryaṃ mama vā tava vā bhavet
||18||अन्योन्यमूचतुस्तौ हि देशकालोचितं वचः ॥
कर्तव्यं किं नु वा कार्यं मम वा तव वा भवेत्
upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ tatra kiṃ kāryamasti nau ||
āsannaṃ maraṇaṃ dṛṣṭvā brahmā provāca keśavam
||19||उपस्थितं भयं घोरं तत्र किं कार्यमस्ति नौ ॥
आसन्नं मरणं दृष्ट्वा ब्रह्मा प्रोवाच केशवम्
gamyatāṃ kṛṣṇa śīghraṃ vai mahākālavanottamam ||
pralaye'pyakṣayaṃ proktaṃ tatra rakṣā bhaviṣyati ||
ahaṃ tatra gamiṣyāmi vraja tvaṃ tatra keśava
||20||गम्यतां कृष्ण शीघ्रं वै महाकालवनोत्तमम् ॥
प्रलयेऽप्यक्षयं प्रोक्तं तत्र रक्षा भविष्यति ॥
अहं तत्र गमिष्यामि व्रज त्वं तत्र केशव
ityukto brahmaṇā kṛṣṇo jagāma saha tena vai ||
mahākālavanaṃ prāptau na ca dṛṣṭo maheśvaraḥ ||
tatrāpi daśasāhasrakālaḥ paryaṭatostayoḥ
||21||इत्युक्तो ब्रह्मणा कृष्णो जगाम सह तेन वै ॥
महाकालवनं प्राप्तौ न च दृष्टो महेश्वरः ॥
तत्रापि दशसाहस्रकालः पर्यटतोस्तयोः
tato jvālāmayaṃ divyaṃ nūpureśvaradakṣiṇe ||
dṛṣṭvā talliṃgamāhātmyaṃ brahmaviṣṇū tataḥ svayam ||
prārthayāṃcakraturdevamabhayaṃ dehi nau prabho
||22||ततो ज्वालामयं दिव्यं नूपुरेश्वरदक्षिणे ॥
दृष्ट्वा तल्लिंगमाहात्म्यं ब्रह्मविष्णू ततः स्वयम् ॥
प्रार्थयांचक्रतुर्देवमभयं देहि नौ प्रभो
śaraṇaṃ bhava deveśa dānavābhyāṃ prapīḍitau ||
abhayaṃ ca tato dattaṃ tena liṃgena pārvati
||23||शरणं भव देवेश दानवाभ्यां प्रपीडितौ ॥
अभयं च ततो दत्तं तेन लिंगेन पार्वति
śuśrāva garjitaṃ tābhyāṃ dānavābhyāṃ pitāmahaḥ ||
pratyuvāca bhayatrasto liṃgaṃ kaṃpitakaṃ dharaḥ
||24||शुश्राव गर्जितं ताभ्यां दानवाभ्यां पितामहः ॥
प्रत्युवाच भयत्रस्तो लिंगं कंपितकं धरः
sa eṣa mṛtyurasmākameti śīghraṃ bhayāvahaḥ ||
dīyatāmabhayaṃ deva kṛṣṇenoktaṃ tadā priye
||25||स एष मृत्युरस्माकमेति शीघ्रं भयावहः ॥
दीयतामभयं देव कृष्णेनोक्तं तदा प्रिये
bhayārttavacanaṃ śrutvā brahmaṇaḥ keśavasya ca ||
tau daivau tena liṃgena jaṭhare saṃniveśitau
||26||भयार्त्तवचनं श्रुत्वा ब्रह्मणः केशवस्य च ॥
तौ दैवौ तेन लिंगेन जठरे संनिवेशितौ
dṛṣṭaṃ tābhyāṃ jagatsarvaṃ sārkacaṃdramahīdharam ||
sasiddhagaṃdharvakulaṃ śailatālalatākulam
||27||दृष्टं ताभ्यां जगत्सर्वं सार्कचंद्रमहीधरम् ॥
ससिद्धगंधर्वकुलं शैलताललताकुलम्
samudrapīṭhasaṃyuktaṃ nānāvarṇāśramojjvalam ||
sapātālatalaṃ devi sabhujaṃgamahīruham
||28||समुद्रपीठसंयुक्तं नानावर्णाश्रमोज्ज्वलम् ॥
सपातालतलं देवि सभुजंगमहीरुहम्
sasaptalokavinyāsaṃ sadevāsurarākṣasam ||
punastau niḥsṛtau tasmājjaṭharādvismayānvitau
||29||ससप्तलोकविन्यासं सदेवासुरराक्षसम् ॥
पुनस्तौ निःसृतौ तस्माज्जठराद्विस्मयान्वितौ
dṛṣṭvau bhasmīkṛtau daityau tena liṃgena pārvati ||
tuṣṭuvāte paraṃ liṃgaṃ bhaktyā paramayā yutau
||30||दृष्ट्वौ भस्मीकृतौ दैत्यौ तेन लिंगेन पार्वति ॥
तुष्टुवाते परं लिंगं भक्त्या परमया युतौ
liṃgenoktaṃ prasannena bhavadbhyāṃ kiṃ dadāmyaham ||
mamāmoghamidaṃ devau darśanaṃ cātidurlabham
||31||लिंगेनोक्तं प्रसन्नेन भवद्भ्यां किं ददाम्यहम् ॥
ममामोघमिदं देवौ दर्शनं चातिदुर्लभम्
tato brahmā ca viṣṇuśca varayāmāsaturvaram ||
yadi deyo varo' smākaṃ nṛṇāmabhayado bhava
||32||ततो ब्रह्मा च विष्णुश्च वरयामासतुर्वरम् ॥
यदि देयो वरोऽ स्माकं नृणामभयदो भव
ye ca tvāṃ pūjayiṣyaṃti yakṣyaṃti ca samāhitāḥ ||
saṃsmariṣyaṃti satataṃ teṣāmabhayado bhave
||33||ये च त्वां पूजयिष्यंति यक्ष्यंति च समाहिताः ॥
संस्मरिष्यंति सततं तेषामभयदो भवे
abhayeśvarasaṃjñastu khyāto bhuvi bhaviṣyasi ||
te kṛtārthā bhaviṣyaṃti ye tvāṃ paśyaṃti bhaktitaḥ
||34||अभयेश्वरसंज्ञस्तु ख्यातो भुवि भविष्यसि ॥
ते कृतार्था भविष्यंति ये त्वां पश्यंति भक्तितः
bhaviṣyati bhayaṃ naiva saṃsārapatanaṃ tathā ||
dhanaputrakalatrāṇāṃ viyogo na bhaviṣyati
||35||भविष्यति भयं नैव संसारपतनं तथा ॥
धनपुत्रकलत्राणां वियोगो न भविष्यति
duḥkhitā durbhagā nārī darśanaṃ yā kariṣyati ||
saubhāgyasukhasaṃyuktā bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||
vīraṃ tu gurviṇī kanyā patimāpsyati śobhanam
||36||दुःखिता दुर्भगा नारी दर्शनं या करिष्यति ॥
सौभाग्यसुखसंयुक्ता भविष्यति न संशयः ॥
वीरं तु गुर्विणी कन्या पतिमाप्स्यति शोभनम्
yaṃyaṃ kāmamabhidhyāya ye tvāṃ paśyaṃti mānavāḥ ||
taṃtaṃ manorathaṃ sarvaṃ gamiṣyaṃti na saṃśayaḥ
||37||यंयं काममभिध्याय ये त्वां पश्यंति मानवाः ॥
तंतं मनोरथं सर्वं गमिष्यंति न संशयः
evaṃ bhaviṣyatītyuktvā liṃgena parameśvari ||
visarjitau gatau daivau brahmaviṣṇū svamālayam
||38||एवं भविष्यतीत्युक्त्वा लिंगेन परमेश्वरि ॥
विसर्जितौ गतौ दैवौ ब्रह्मविष्णू स्वमालयम्
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
abhayeśvara devasya śrūyatāṃ pṛthukeśvaram
||39||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
अभयेश्वर देवस्य श्रूयतां पृथुकेश्वरम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe caturaśītiliṃgamāhātmye'bhayeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭācatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 48 ||