ekonasaptatiṃ devi śṛṇu pārvati yatnataḥ
īśvara uvāca
ekonasaptatiṃ devi śṛṇu pārvati yatnataḥ ||
yasya darśanamātreṇa saṃgamo jāyate sadā
||1||एकोनसप्ततिं देवि शृणु पार्वति यत्नतः ॥
यस्य दर्शनमात्रेण संगमो जायते सदा
kaliṃgaviṣaye devi subāhurnāma pārthivaḥ ||
babhūva bhuvi vikhyāto yajvā paramadhārmikaḥ
||2||कलिंगविषये देवि सुबाहुर्नाम पार्थिवः ॥
बभूव भुवि विख्यातो यज्वा परमधार्मिकः
tasya patnī viśālākṣī duhitā dṛḍhadhanvanaḥ ||
kāṃcīpuranivāsasya kṣātravrataratasya ca
||3||तस्य पत्नी विशालाक्षी दुहिता दृढधन्वनः ॥
कांचीपुरनिवासस्य क्षात्रव्रतरतस्य च
parasparānurāgatvātparā prītirabhūttayoḥ ||
tasya rājñaḥ śiro'rttistu madhyāhne jāyate sadā
||4||परस्परानुरागत्वात्परा प्रीतिरभूत्तयोः ॥
तस्य राज्ञः शिरोऽर्त्तिस्तु मध्याह्ने जायते सदा
āyurvedavidāṃ mukhyaiḥ śarīrasya cikitsakaiḥ ||
taiḥ praṇītāḥ priye yogā vyathāvṛddhirdinedine
||5||आयुर्वेदविदां मुख्यैः शरीरस्य चिकित्सकैः ॥
तैः प्रणीताः प्रिये योगा व्यथावृद्धिर्दिनेदिने
evaṃ bahutare kāle gate devi mahīpatim ||
pratyuvāca viśālākṣī bhartturduḥkhena pīḍitā
||6||एवं बहुतरे काले गते देवि महीपतिम् ॥
प्रत्युवाच विशालाक्षी भर्त्तुर्दुःखेन पीडिता
kathameṣā śiroroge jarā te pṛthivīpate ||
vaidyāśca bahavo deva nānāśāstraviśāradāḥ ||
prayataṃte'sya nāśāya tathāpyeṣa na śāmyati
||7||कथमेषा शिरोरोगे जरा ते पृथिवीपते ॥
वैद्याश्च बहवो देव नानाशास्त्रविशारदाः ॥
प्रयतंतेऽस्य नाशाय तथाप्येष न शाम्यति
evaṃ sa priyayā proktaḥ subāhuḥ pṛthivīpatiḥ ||
pratyuvāca priyāṃ bhāryāṃ premṇā praṇayavatsalām
||8||एवं स प्रियया प्रोक्तः सुबाहुः पृथिवीपतिः ॥
प्रत्युवाच प्रियां भार्यां प्रेम्णा प्रणयवत्सलाम्
sukhaduḥkhāśrayaṃ devi śarīraṃ sarvadehinām ||
pūrvakarmānusāreṇa sukhaṃ duḥkhaṃ ca jāyate
||9||सुखदुःखाश्रयं देवि शरीरं सर्वदेहिनाम् ॥
पूर्वकर्मानुसारेण सुखं दुःखं च जायते
iti saṃbodhitā rājñī tena rājñā varānane ||
punaḥ provāca hārddena tamevārthaṃ suduḥkhitā
||10||इति संबोधिता राज्ञी तेन राज्ञा वरानने ॥
पुनः प्रोवाच हार्द्देन तमेवार्थं सुदुःखिता
yadā sā vāritātyarthaṃ pṛcchatyeva punaḥpunaḥ ||
tadā rājā prahasyaiva tāṃ ca rājñīmuvāca ha
||11||यदा सा वारितात्यर्थं पृच्छत्येव पुनःपुनः ॥
तदा राजा प्रहस्यैव तां च राज्ञीमुवाच ह
yadi tvaṃ śrotukāmāsi rogasyāsya samudbhavam ||
kāraṇaṃ tattvato devi nākhyāsyāmyahamatra vai
||12||यदि त्वं श्रोतुकामासि रोगस्यास्य समुद्भवम् ॥
कारणं तत्त्वतो देवि नाख्यास्याम्यहमत्र वै
mahākālavanaṃ gatvā siddhagaṃdharvasevitam ||
tatra te kathayiṣyāmi yadi kautūhalaṃ tava
||13||महाकालवनं गत्वा सिद्धगंधर्वसेवितम् ॥
तत्र ते कथयिष्यामि यदि कौतूहलं तव
śvaḥ prabhāte gamiṣyāmi tvayā sārddhaṃ śucismite ||
iti tasya vacaḥ śrutvā sā rājñī vismitā sthitā ||
utsukā gamanārthāya mahākālavanaṃ śubham
||14||श्वः प्रभाते गमिष्यामि त्वया सार्द्धं शुचिस्मिते ॥
इति तस्य वचः श्रुत्वा सा राज्ञी विस्मिता स्थिता ॥
उत्सुका गमनार्थाय महाकालवनं शुभम्
atha sā rajanī vṛttā prabhāte nṛpasattamaḥ ||
pratasthe bhāryayā sārddhaṃ sainyena mahatā vṛtaḥ
||15||अथ सा रजनी वृत्ता प्रभाते नृपसत्तमः ॥
प्रतस्थे भार्यया सार्द्धं सैन्येन महता वृतः
ājagāma krameṇaiva mahākālavanaṃ śubham ||
āvāsaṃ vidadhe dhīmācchiprātīre nṛpastadā
||16||आजगाम क्रमेणैव महाकालवनं शुभम् ॥
आवासं विदधे धीमाच्छिप्रातीरे नृपस्तदा
pātālavāhinī tatra gaṃgā tripathagāminī ||
dvitīyā nīlagaṃgā ca śiprayā saha saṃgatā
||17||पातालवाहिनी तत्र गंगा त्रिपथगामिनी ॥
द्वितीया नीलगंगा च शिप्रया सह संगता
tāsāṃ ca saṃgamastatra talliṃgaṃ saṃgameśvaram ||
pūjitaṃ gaṃgayā sārddhaṃ śiprayā nīlagaṃgayā
||18||तासां च संगमस्तत्र तल्लिंगं संगमेश्वरम् ॥
पूजितं गंगया सार्द्धं शिप्रया नीलगंगया
atha prāpte subāhau ca sā rājñī vismayānvitā ||
papraccha praṇayopetā kathyatāmatra kāraṇam ||
yattvayoktaṃ purā deva kathayiṣyāmi tatra vai
||19||अथ प्राप्ते सुबाहौ च सा राज्ञी विस्मयान्विता ॥
पप्रच्छ प्रणयोपेता कथ्यतामत्र कारणम् ॥
यत्त्वयोक्तं पुरा देव कथयिष्यामि तत्र वै
evamuktaḥ subāhustu priyayā pṛthivīpatiḥ ||
pratyuvāca priyāṃ premṇā prahasya ca punaḥpunaḥ
||20||एवमुक्तः सुबाहुस्तु प्रियया पृथिवीपतिः ॥
प्रत्युवाच प्रियां प्रेम्णा प्रहस्य च पुनःपुनः
sukhaṃ svapihi bhadrāṃgi śrāṃtā vayamaniṃdite ||
prabhāte kathayiṣyāmi śirorogasya kāraṇam
||21||सुखं स्वपिहि भद्रांगि श्रांता वयमनिंदिते ॥
प्रभाते कथयिष्यामि शिरोरोगस्य कारणम्
atha sā rajanī vṛttā prabhāte nṛpasattamaḥ ||
kathayāmāsa māhātmyaṃ devasya parameṣṭhinaḥ
||22||अथ सा रजनी वृत्ता प्रभाते नृपसत्तमः ॥
कथयामास माहात्म्यं देवस्य परमेष्ठिनः
ahamāsaṃ kuśūdrastu sarvadā vedaniṃdakaḥ ||
viśvāsaghātako nityaṃ tvamapyevaṃ tathāvidhā
||23||अहमासं कुशूद्रस्तु सर्वदा वेदनिंदकः ॥
विश्वासघातको नित्यं त्वमप्येवं तथाविधा
putro jātastu duḥśīlo devabrāhmaṇavaṃcakaḥ ||
kurūpaḥ karkaśo duṣṭaḥ prakṛtyā pāpapūruṣaḥ
||24||पुत्रो जातस्तु दुःशीलो देवब्राह्मणवंचकः ॥
कुरूपः कर्कशो दुष्टः प्रकृत्या पापपूरुषः
atha dīrgheṇa kālena dvādaśābdaṃ bhayāvahā ||
anāvṛṣṭistu saṃjātā sarvaprāṇibhayaṃkarī
||25||अथ दीर्घेण कालेन द्वादशाब्दं भयावहा ॥
अनावृष्टिस्तु संजाता सर्वप्राणिभयंकरी
viyogastu tvayā prāpto mayā sārddhaṃ sutena ca ||
tato'haṃ duḥkhasaṃtapto vairāgyaṃ paramaṃ gataḥ
||26||वियोगस्तु त्वया प्राप्तो मया सार्द्धं सुतेन च ॥
ततोऽहं दुःखसंतप्तो वैराग्यं परमं गतः
icchatā nidhanaṃ sadyo mayā proktamidaṃ vacaḥ ||
mama puṇyavihīnasya pāpadhyānaratasya ca
||27||इच्छता निधनं सद्यो मया प्रोक्तमिदं वचः ॥
मम पुण्यविहीनस्य पापध्यानरतस्य च
sutena bhāryayā sārddhaṃ saṃgamo durlabhaḥ punaḥ ||
kathaṃ svapiti pāpiṣṭhaḥ kṛtvā pāpaṃ sudāruṇam
||28||सुतेन भार्यया सार्द्धं संगमो दुर्लभः पुनः ॥
कथं स्वपिति पापिष्ठः कृत्वा पापं सुदारुणम्
kuṭuṃbārthe karotyevamekākī nistaratyasau ||
dharma eva paro baṃdhurdharma eva parā gatiḥ ||
dharmeṇa sādhyate sarvaṃ tasmāddharmaṃ samāśrayet
||29||कुटुंबार्थे करोत्येवमेकाकी निस्तरत्यसौ ॥
धर्म एव परो बंधुर्धर्म एव परा गतिः ॥
धर्मेण साध्यते सर्वं तस्माद्धर्मं समाश्रयेत्
iti ciṃtayato'tyarthaṃ mama prāṇā gatāḥ priye ||
vividhā yātanā prāptā mayā narakakoṭiṣu
||30||इति चिंतयतोऽत्यर्थं मम प्राणा गताः प्रिये ॥
विविधा यातना प्राप्ता मया नरककोटिषु
aṃtakāle'pi dharmasya praśaṃsā yā mayā kṛtā ||
matsyo'haṃ tena puṇyena jātaḥ śiprājale śubhe
||31||अंतकालेऽपि धर्मस्य प्रशंसा या मया कृता ॥
मत्स्योऽहं तेन पुण्येन जातः शिप्राजले शुभे
tvaṃ ca śyenī tato jātā tasminneva vanottame ||
prāvṛṭkāle'tha saṃprāpte āśleṣānugate ravau
||32||त्वं च श्येनी ततो जाता तस्मिन्नेव वनोत्तमे ॥
प्रावृट्कालेऽथ संप्राप्ते आश्लेषानुगते रवौ
nadītrayarayeṇaiva niḥsṛto'haṃ jalāttataḥ ||
tvayā śirasi saṃprāpto nakhairviddho'smi suṃdari
||33||नदीत्रयरयेणैव निःसृतोऽहं जलात्ततः ॥
त्वया शिरसि संप्राप्तो नखैर्विद्धोऽस्मि सुंदरि
ānīto'haṃ tvayā devi saṃgameśvarasaṃnidhau ||
kaivartairnidhanaṃ prāptaṃ tvayā sārddhaṃ varānane
||34||आनीतोऽहं त्वया देवि संगमेश्वरसंनिधौ ॥
कैवर्तैर्निधनं प्राप्तं त्वया सार्द्धं वरानने
mriyamāṇena me dṛṣṭo devo'sau saṃgameśvaraḥ ||
śiprayā snāpito'tyarthaṃ gaṃgayā nīlagaṃgayā
||35||म्रियमाणेन मे दृष्टो देवोऽसौ संगमेश्वरः ॥
शिप्रया स्नापितोऽत्यर्थं गंगया नीलगंगया
tasya darśana mātreṇa jāto'haṃ pṛthivīpatiḥ ||
kaliṃgaviṣaye devi sarvabhūpālavaṃditaḥ
||36||तस्य दर्शन मात्रेण जातोऽहं पृथिवीपतिः ॥
कलिंगविषये देवि सर्वभूपालवंदितः
sutā tvaṃ vallabhā jātā kāṃcīpuranivāsinaḥ ||
kṣātravrataratasyaiva subhagā dṛḍhadhanvanaḥ
||37||सुता त्वं वल्लभा जाता कांचीपुरनिवासिनः ॥
क्षात्रव्रतरतस्यैव सुभगा दृढधन्वनः
āvāṃ rājatvamāpannau tasya liṃgasya darśanāt ||
tvayā kararuhairviddho mārito laguḍaiśca taiḥ
||38||आवां राजत्वमापन्नौ तस्य लिंगस्य दर्शनात् ॥
त्वया कररुहैर्विद्धो मारितो लगुडैश्च तैः
madhyāhne kadanaṃ smṛtvā tato me śirasi vyathā ||
smarāmi jātimātmīyāmasya devasya darśanāt
||39||मध्याह्ने कदनं स्मृत्वा ततो मे शिरसि व्यथा ॥
स्मरामि जातिमात्मीयामस्य देवस्य दर्शनात्
etatte kathitaṃ devi pṛṣṭo'haṃ yattvayā purā ||
gaccha suṃdari bhadraṃ te yatra te varttate manaḥ
||40||एतत्ते कथितं देवि पृष्टोऽहं यत्त्वया पुरा ॥
गच्छ सुंदरि भद्रं ते यत्र ते वर्त्तते मनः
sthātavyaṃ ca mayātraiva sevyo'sau saṃgameśvaraḥ
||41||स्थातव्यं च मयात्रैव सेव्योऽसौ संगमेश्वरः
tataḥ sā niravadyāṃgī nīlotpalavilocanā ||
karuṇaṃ susvaraṃ kṛtvā bharttāra midamabravīt
||42||ततः सा निरवद्यांगी नीलोत्पलविलोचना ॥
करुणं सुस्वरं कृत्वा भर्त्तार मिदमब्रवीत्
mayāpi saṃsmṛtaṃ deva pūrvajanmani ceṣṭitam ||
asya liṃgasya māhātmyāttiryagyonigatāvapi
||43||मयापि संस्मृतं देव पूर्वजन्मनि चेष्टितम् ॥
अस्य लिंगस्य माहात्म्यात्तिर्यग्योनिगतावपि
prāptāvāvāṃ manuṣyatvaṃ nirmaleṣu kuleṣu ca ||
prāptā śrīratulā loke prāptaṃ rājyamakaṃṭakam
||44||प्राप्तावावां मनुष्यत्वं निर्मलेषु कुलेषु च ॥
प्राप्ता श्रीरतुला लोके प्राप्तं राज्यमकंटकम्
prāptā bhāryā priyāhaṃ te tvaṃ ca prāpto mayā nṛpa ||
khyātoyaṃ triṣu lokeṣu nāmataḥ saṃgameśvaraḥ
||45||प्राप्ता भार्या प्रियाहं ते त्वं च प्राप्तो मया नृप ॥
ख्यातोयं त्रिषु लोकेषु नामतः संगमेश्वरः
asya devasya māhātmyādviyogo na bhaviṣyati ||
yathā kṛṣṇasya lakṣmyā ca pārvatyā ca śivasya ca
||46||अस्य देवस्य माहात्म्याद्वियोगो न भविष्यति ॥
यथा कृष्णस्य लक्ष्म्या च पार्वत्या च शिवस्य च
punaḥ praṇamya praṇatā sahasā manmathākulā ||
bharttā subāhurme bhūyādanyasminniha janmani
||47||पुनः प्रणम्य प्रणता सहसा मन्मथाकुला ॥
भर्त्ता सुबाहुर्मे भूयादन्यस्मिन्निह जन्मनि
tava devaprasādena yadi tvaṃ saṃgameśvaraḥ ||
tato vilokya sonmeṣaṃ kusumeṣutaraṃgitām ||
kāṃtāṃ pibanniva dṛśā prāha tāṃ taralekṣaṇām
||48||तव देवप्रसादेन यदि त्वं संगमेश्वरः ॥
ततो विलोक्य सोन्मेषं कुसुमेषुतरंगिताम् ॥
कांतां पिबन्निव दृशा प्राह तां तरलेक्षणाम्
sahajenābhijanyena guṇaiḥ kāṃtyā vibhūṣitā ||
mayā prāptā viśālākṣi prāptaṃ majjanmanaḥ phalam
||49||सहजेनाभिजन्येन गुणैः कांत्या विभूषिता ॥
मया प्राप्ता विशालाक्षि प्राप्तं मज्जन्मनः फलम्
tatastāṃ bhayasaṃtrastāṃ kaṃpitādharapallavām ||
gṛhītvā ca kare kāṃtāṃ jagāmāṃtaḥpuraṃ nijam
||50||ततस्तां भयसंत्रस्तां कंपिताधरपल्लवाम् ॥
गृहीत्वा च करे कांतां जगामांतःपुरं निजम्
vadankaṃdarpasarpeṇa daṣṭo'haṃ daivato'dhunā ||
cacāra tatra niḥsāraṃ saṃsāraṃ kalayandhiyā
||51||वदन्कंदर्पसर्पेण दष्टोऽहं दैवतोऽधुना ॥
चचार तत्र निःसारं संसारं कलयन्धिया
pure mama varārohe ciraṃ reme tayā saha ||
evaṃ rājā priyāṃ prāpya nivedya ca nijāṃ kathām
||52||पुरे मम वरारोहे चिरं रेमे तया सह ॥
एवं राजा प्रियां प्राप्य निवेद्य च निजां कथाम्
bheje rājyaṃ tayā sārddhaṃ vistāritamahotsavaḥ ||
aśāśvatamidaṃ jñātvā arthibhyo'pi dadau dhanam
||53||भेजे राज्यं तया सार्द्धं विस्तारितमहोत्सवः ॥
अशाश्वतमिदं ज्ञात्वा अर्थिभ्योऽपि ददौ धनम्
apūrvatyāginā tena trailokyaṃ vismayaṃ yayau ||
rājyaṃ kṛtvā ciraṃ kālaṃ sabhāryo nṛpasattamaḥ
||54||अपूर्वत्यागिना तेन त्रैलोक्यं विस्मयं ययौ ॥
राज्यं कृत्वा चिरं कालं सभार्यो नृपसत्तमः
bhuktvā ca vipulānbhogāṃstasmim̐lliṃge layaṃ gataḥ ||
ato devi suvikhyāto devo'sau saṃgameśvaraḥ
||55||भुक्त्वा च विपुलान्भोगांस्तस्मिँल्लिंगे लयं गतः ॥
अतो देवि सुविख्यातो देवोऽसौ संगमेश्वरः
yaḥ paśyetparayā bhaktyā talliṃgaṃ saṃgameśvaram ||
na viyogo bhavettasya putrabhrātṛpriyādibhiḥ
||56||यः पश्येत्परया भक्त्या तल्लिंगं संगमेश्वरम् ॥
न वियोगो भवेत्तस्य पुत्रभ्रातृप्रियादिभिः
niyamena tu yaḥ paśyettalliṃgaṃ saṃgameśvaram ||
rājasūyasahasrasya phalaṃ tasyādhikaṃ bhavet
||57||नियमेन तु यः पश्येत्तल्लिंगं संगमेश्वरम् ॥
राजसूयसहस्रस्य फलं तस्याधिकं भवेत्
gāṃgaṃ ca saphalaṃ puṇyaṃ yāmunaṃ nāmardaṃ tathā ||
jāyate cāṃdrabhāgaṃ ca saṃgameśvaradarśanāt
||58||गांगं च सफलं पुण्यं यामुनं नामर्दं तथा ॥
जायते चांद्रभागं च संगमेश्वरदर्शनात्
yaḥ paśyecchrāvaṇe māsi talliṃgaṃ saṃgameśvaram ||
kārtikasvāmino yātrā kṛtā tena na saṃśayaḥ
||59||यः पश्येच्छ्रावणे मासि तल्लिंगं संगमेश्वरम् ॥
कार्तिकस्वामिनो यात्रा कृता तेन न संशयः
māsi cāśvayuje devaṃ yaḥ paśyetsaṃgameśvaram ||
kṛtaṃ tena sahasraṃ tu vājapeyaṃ varānane
||60||मासि चाश्वयुजे देवं यः पश्येत्संगमेश्वरम् ॥
कृतं तेन सहस्रं तु वाजपेयं वरानने
yaḥ paśyetkārttike māsi talliṃgaṃ saṃgameśvaram ||
rājasūyasahasraṃ tu kṛtaṃ tena na saṃśayaḥ
||61||यः पश्येत्कार्त्तिके मासि तल्लिंगं संगमेश्वरम् ॥
राजसूयसहस्रं तु कृतं तेन न संशयः
caturo vārṣikānmāsānyaḥ paśyetsaṃgameśvaram ||
sa yāti paramaṃ sthānaṃ mamābhīṣṭataraṃ priye
||62||चतुरो वार्षिकान्मासान्यः पश्येत्संगमेश्वरम् ॥
स याति परमं स्थानं ममाभीष्टतरं प्रिये
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
saṃgameśvaradevasya śṛṇu durddharṣamīśvaram
||63||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
संगमेश्वरदेवस्य शृणु दुर्द्धर्षमीश्वरम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe caturaśītiliṃgamāhātmye saṃgameśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmaikonasaptatitamo'dhyāyaḥ || 69 ||