kedāreśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
saptaṣaṣṭikasaṃkhyākaṃ kedāreśvarasaṃjñakam ||
devaṃ śṛṇu varārohe darśanātpāpanāśanam
||1||सप्तषष्टिकसंख्याकं केदारेश्वरसंज्ञकम् ॥
देवं शृणु वरारोहे दर्शनात्पापनाशनम्
sṛṣṭikāle purā devi devā vyāptā himena hi ||
śītārttā vihvalāḥ sarve brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatāḥ
||2||सृष्टिकाले पुरा देवि देवा व्याप्ता हिमेन हि ॥
शीतार्त्ता विह्वलाः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः
himādriṇārditāḥ sarve vayaṃ deva jagatpate ||
trāhi bhītāṃścatuvaktra pitāmaha namo'stu te
||3||हिमाद्रिणार्दिताः सर्वे वयं देव जगत्पते ॥
त्राहि भीतांश्चतुवक्त्र पितामह नमोऽस्तु ते
devānāṃ vacanaṃ śrutvā proktaṃ vai brahmaṇā priye ||
pīḍitā himaśailena śaṃkaraśvaśureṇa ca
||4||देवानां वचनं श्रुत्वा प्रोक्तं वै ब्रह्मणा प्रिये ॥
पीडिता हिमशैलेन शंकरश्वशुरेण च
nāhaṃ yātuṃ samartho'smi satyametanmayoditam ||
mahādeva mṛte devā gatiranyā na vidyate
||5||नाहं यातुं समर्थोऽस्मि सत्यमेतन्मयोदितम् ॥
महादेव मृते देवा गतिरन्या न विद्यते
sa eva śaraṇaṃ devaḥ sarveṣāṃ no bhaviṣyati ||
tasyājñayā mayā sarve parvatā racitāḥ purā
||6||स एव शरणं देवः सर्वेषां नो भविष्यति ॥
तस्याज्ञया मया सर्वे पर्वता रचिताः पुरा
kṛtā buddhirvicitrā ca himādriśca mayā kṛtaḥ ||
asevyaḥ sarvajaṃtūnāmadhṛṣyo durgamo giriḥ
||7||कृता बुद्धिर्विचित्रा च हिमाद्रिश्च मया कृतः ॥
असेव्यः सर्वजंतूनामधृष्यो दुर्गमो गिरिः
himācalasya tasyaiva śāstā devo maheśvaraḥ ||
tasmādyāsyāmahe devā kailāsaṃ parvatottamam
||8||हिमाचलस्य तस्यैव शास्ता देवो महेश्वरः ॥
तस्माद्यास्यामहे देवा कैलासं पर्वतोत्तमम्
yatra tiṣṭhati viśvātmā devadevo maheśvaraḥ ||
evamuktvā gato brahmā devaiḥ sārddhaṃ mamāṃtikam ||
dṛṣṭohaṃ pūjitastaistu stuto'haṃ vividhaiḥ stavaiḥ
||9||यत्र तिष्ठति विश्वात्मा देवदेवो महेश्वरः ॥
एवमुक्त्वा गतो ब्रह्मा देवैः सार्द्धं ममांतिकम् ॥
दृष्टोहं पूजितस्तैस्तु स्तुतोऽहं विविधैः स्तवैः
mayā saṃmānitā devāścatuvaktraḥ prapūjitaḥ ||
pūjayitvā mayā pṛṣṭo brahmā gamanakāraṇam ||
kiṃ kāryaṃ tridaśaiḥ sārddhamāgato'si pitāmaha ||
kathitaṃ brahmaṇā sarvaṃ śrutaṃ sarvaṃ mayā priye
||11||मया संमानिता देवाश्चतुवक्त्रः प्रपूजितः ॥
पूजयित्वा मया पृष्टो ब्रह्मा गमनकारणम् ॥
किं कार्यं त्रिदशैः सार्द्धमागतोऽसि पितामह ॥
कथितं ब्रह्मणा सर्वं श्रुतं सर्वं मया प्रिये
himācalaṃ samāhūya maryādā ca kṛtā mayā ||
śailānāṃ rājarājatve himādriśca pratiṣṭhitaḥ
||12||हिमाचलं समाहूय मर्यादा च कृता मया ॥
शैलानां राजराजत्वे हिमाद्रिश्च प्रतिष्ठितः
devānāṃ viṣayāścaiva gaṃdharvāṇāṃ tathaiva ca ||
yakṣāṇāmatha nāgānāṃ kiṃnarāṇāṃ tathaiva ca
||13||देवानां विषयाश्चैव गंधर्वाणां तथैव च ॥
यक्षाणामथ नागानां किंनराणां तथैव च
vidyādharāṇāṃ krīḍārthaṃ pṛthakpṛthaṅniveśitāḥ ||
rūpato bhāti śaileṃdraḥ śuddhasphaṭikasaṃnibhaḥ
||14||विद्याधराणां क्रीडार्थं पृथक्पृथङ्निवेशिताः ॥
रूपतो भाति शैलेंद्रः शुद्धस्फटिकसंनिभः
jāhnavīnirjharoṣṇīṣaḥ śarvāṇījanakastathā
||15||जाह्नवीनिर्झरोष्णीषः शर्वाणीजनकस्तथा
sarvadevamayo divyaḥ sarvatīrthamayaḥ kṛtaḥ ||
sarvāśramanivāsaśca sarvāmaraniṣevitaḥ
||16||सर्वदेवमयो दिव्यः सर्वतीर्थमयः कृतः ॥
सर्वाश्रमनिवासश्च सर्वामरनिषेवितः
evaṃ saṃsthāpya śaileṃdraṃ liṃgamūrttirahaṃ sthitaḥ ||
vikhyātastriṣu lokeṣu kedāreśvaranāmataḥ
||17||एवं संस्थाप्य शैलेंद्रं लिंगमूर्त्तिरहं स्थितः ॥
विख्यातस्त्रिषु लोकेषु केदारेश्वरनामतः
udakaṃ nirmitaṃ tatra maṃtrapūrṇaṃ mayā priye ||
māhātmyaṃ vividhaṃ proktaṃ liṃgasya ca jalasya ca
||18||उदकं निर्मितं तत्र मंत्रपूर्णं मया प्रिये ॥
माहात्म्यं विविधं प्रोक्तं लिंगस्य च जलस्य च
yotrāgatya naro bhaktyā samyaṅmāṃ pūjayiṣyati ||
jalaṃ yo'traiva gṛhṇāti vidhānena varānane ||
tasyodare bhaviṣyāmi liṃgarūpī na saṃśayaḥ
||19||योत्रागत्य नरो भक्त्या सम्यङ्मां पूजयिष्यति ॥
जलं योऽत्रैव गृह्णाति विधानेन वरानने ॥
तस्योदरे भविष्यामि लिंगरूपी न संशयः
ityukte vacane devi sadevāsurapannagāḥ ||
yakṣarakṣaḥpiśācāśca bhūtavaitālakiṃnarāḥ
||20||इत्युक्ते वचने देवि सदेवासुरपन्नगाः ॥
यक्षरक्षःपिशाचाश्च भूतवैतालकिंनराः
vidyādharagaṇāścaiva mama darśanalālasāḥ ||
samāyātā varārohe pītvā tatra jalaṃ śubham
||21||विद्याधरगणाश्चैव मम दर्शनलालसाः ॥
समायाता वरारोहे पीत्वा तत्र जलं शुभम्
dṛṣṭo'haṃ vidhinā taistu liṃgamūrttigataḥ priye ||
mama tulyāśca te jātāstasminnadrivare sthitāḥ ||
janalokagataiḥ siddhaiḥ pūjyamānā varānane
||22||दृष्टोऽहं विधिना तैस्तु लिंगमूर्त्तिगतः प्रिये ॥
मम तुल्याश्च ते जातास्तस्मिन्नद्रिवरे स्थिताः ॥
जनलोकगतैः सिद्धैः पूज्यमाना वरानने
atha kālena bahunā śrutvā māhātmyamuttamam ||
kedāreśvaradevasya jalasya ca viśeṣataḥ
||23||अथ कालेन बहुना श्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् ॥
केदारेश्वरदेवस्य जलस्य च विशेषतः
manuṣyāḥ samupāyātāste rajobahulā yataḥ ||
tamaḥprāyā viśālākṣi tadāhaṃ māhiṣaṃ vapuḥ
||24||मनुष्याः समुपायातास्ते रजोबहुला यतः ॥
तमःप्राया विशालाक्षि तदाहं माहिषं वपुः
kṛtavāṃstadbhayārthāya na ca te bhītimāgatāḥ ||
iha devotra devo'tra babhramuste didṛkṣavaḥ
||25||कृतवांस्तद्भयार्थाय न च ते भीतिमागताः ॥
इह देवोत्र देवोऽत्र बभ्रमुस्ते दिदृक्षवः
na tairdṛṣṭo mahādevi yato'haṃ mahiṣākṛtiḥ ||
sthito'smyalakṣyarūpeṇa tataste dīnamānasāḥ ||
udvignā niśvasantaśca vairāgyaṃ paramaṃ gatāḥ
||26||न तैर्दृष्टो महादेवि यतोऽहं महिषाकृतिः ॥
स्थितोऽस्म्यलक्ष्यरूपेण ततस्ते दीनमानसाः ॥
उद्विग्ना निश्वसन्तश्च वैराग्यं परमं गताः
nātra devo na tīrthāni na gaṃgā puṇyadāyinī ||
na dharmo na paro lokaḥ sarvame tadviḍambanam
||27||नात्र देवो न तीर्थानि न गंगा पुण्यदायिनी ॥
न धर्मो न परो लोकः सर्वमे तद्विडम्बनम्
evaṃ kila purāṇeṣu śrūyate sarvadā śrutau ||
himālaye ca kedāraṃ liṃgaṃ mokṣapradāyakam
||28||एवं किल पुराणेषु श्रूयते सर्वदा श्रुतौ ॥
हिमालये च केदारं लिंगं मोक्षप्रदायकम्
evaṃ tu vadatāṃ teṣāṃ mānuṣāṇāṃ yaśasvini ||
ākāśādutthitā vāṇī mayā proktānukaṃpayā
||29||एवं तु वदतां तेषां मानुषाणां यशस्विनि ॥
आकाशादुत्थिता वाणी मया प्रोक्तानुकंपया
amārgaṃ mā vadatvatra na niṃdyāḥ śrutayo'vyayāḥ ||
purāṇaṃ nānyathā proktaṃ brahmaṇā lokakartṛṇā
||30||अमार्गं मा वदत्वत्र न निंद्याः श्रुतयोऽव्ययाः ॥
पुराणं नान्यथा प्रोक्तं ब्रह्मणा लोककर्तृणा
ye niṃdaṃti purāṇāni dharmaśāstrāṇi nāstikāḥ ||
te yāṃti narakaṃ ghoraṃ yāvadābhūtasaṃplavam
||31||ये निंदंति पुराणानि धर्मशास्त्राणि नास्तिकाः ॥
ते यांति नरकं घोरं यावदाभूतसंप्लवम्
sadā devotra kedāraḥ svargamokṣapradāyakaḥ ||
vidyate tridaśaiḥ pūjyaḥ satataṃ naiva dṛśyate
||32||सदा देवोत्र केदारः स्वर्गमोक्षप्रदायकः ॥
विद्यते त्रिदशैः पूज्यः सततं नैव दृश्यते
karoti pūjāṃ himavānmāsānaṣṭau ca śāśvatān ||
himādristena puṇyena nagendrastu kṛto nagaiḥ ||
sevyaśca ramaṇīyaśca sarvatīrthanamaskṛtaḥ
||33||करोति पूजां हिमवान्मासानष्टौ च शाश्वतान् ॥
हिमाद्रिस्तेन पुण्येन नगेन्द्रस्तु कृतो नगैः ॥
सेव्यश्च रमणीयश्च सर्वतीर्थनमस्कृतः
sarvaratnanidhānaśca devānāṃ vallabhastathā ||
grīṣme caiva vasante ca devadevo'tra dṛśyate
||34||सर्वरत्ननिधानश्च देवानां वल्लभस्तथा ॥
ग्रीष्मे चैव वसन्ते च देवदेवोऽत्र दृश्यते
niyatenaiva kālena mānuṣāṇāṃ ca sarvadā ||
yadi buddhiḥ parā jātā sarvadā mama darśane
||35||नियतेनैव कालेन मानुषाणां च सर्वदा ॥
यदि बुद्धिः परा जाता सर्वदा मम दर्शने
ākhyāsye tadupāyaṃ ca śrūyatāṃ sāvadhānataḥ ||
mā vikalpo'tra karttavyaḥ sarvānkāmānavāpsyatha
||36||आख्यास्ये तदुपायं च श्रूयतां सावधानतः ॥
मा विकल्पोऽत्र कर्त्तव्यः सर्वान्कामानवाप्स्यथ
kṣetrāṇāmuttamaṃ kṣetraṃ bhuktimuktipradāyakam ||
pralaye'pyakṣayaṃ proktaṃ mahākālavanaṃ narāḥ
||37||क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥
प्रलयेऽप्यक्षयं प्रोक्तं महाकालवनं नराः
tatrāhaṃ saṃbhaviṣyāmi lokānāmanukaṃpayā ||
liṃgarūpeṇa śiprāyāstaṭe puṇye suśobhane
||38||तत्राहं संभविष्यामि लोकानामनुकंपया ॥
लिंगरूपेण शिप्रायास्तटे पुण्ये सुशोभने
someśvarasya devasya paścime sthānamuttamam ||
prasiddhamupayāsyāmi kedāreśvaranāmataḥ
||39||सोमेश्वरस्य देवस्य पश्चिमे स्थानमुत्तमम् ॥
प्रसिद्धमुपयास्यामि केदारेश्वरनामतः
sarvadā darśanaṃ tatra mayā sārddhaṃ bhaviṣyati ||
sarveṣāṃ ca pradāsyāmi sarvā nkāmānna saṃśayaḥ
||40||सर्वदा दर्शनं तत्र मया सार्द्धं भविष्यति ॥
सर्वेषां च प्रदास्यामि सर्वा न्कामान्न संशयः
iha yāvatphalaṃ tasmāddāsyāmi hyadhikaṃ tataḥ ||
iti te mānavāḥ sarve śrutvā vāṇīṃ manoramām ||
ākāśādutthitāṃ divyāṃ manaḥprahrādakārikām
||41||इह यावत्फलं तस्माद्दास्यामि ह्यधिकं ततः ॥
इति ते मानवाः सर्वे श्रुत्वा वाणीं मनोरमाम् ॥
आकाशादुत्थितां दिव्यां मनःप्रह्रादकारिकाम्
gatā vanaṃ mahākālaṃ saṃsmaranto maheśvaram ||
vikalpena vicitreṇa satyameveti nānyathā
||42||गता वनं महाकालं संस्मरन्तो महेश्वरम् ॥
विकल्पेन विचित्रेण सत्यमेवेति नान्यथा
snātvā śiprājale puṇye yāvatpaśyanti bhāskaram ||
tāvadṛṣṭipathotpannaṃ liṃgaṃ pāpapraṇāśanam
||43||स्नात्वा शिप्राजले पुण्ये यावत्पश्यन्ति भास्करम् ॥
तावदृष्टिपथोत्पन्नं लिंगं पापप्रणाशनम्
atha te harṣitāḥ procuḥ kedāro'yaṃ na saṃśayaḥ ||
dṛṣṭo'smākaṃ na sandeho gaṃgā śiprājale sthitā
||44||अथ ते हर्षिताः प्रोचुः केदारोऽयं न संशयः ॥
दृष्टोऽस्माकं न सन्देहो गंगा शिप्राजले स्थिता
tataste pūjayāmāsuḥ puṣpairnānāvidhaistathā ||
pūjito'haṃ viśālākṣi teṣāṃ tuṣṭo varānane
||45||ततस्ते पूजयामासुः पुष्पैर्नानाविधैस्तथा ॥
पूजितोऽहं विशालाक्षि तेषां तुष्टो वरानने
durlabho'tivaro dattaḥ kailāse sthānamuttamam ||
akṣayaṃ ca padaṃ dattaṃ punarāvṛttivarjitam
||46||दुर्लभोऽतिवरो दत्तः कैलासे स्थानमुत्तमम् ॥
अक्षयं च पदं दत्तं पुनरावृत्तिवर्जितम्
ato'haṃ tridaśaiḥ proktaḥ kedāreśvaranā mataḥ ||
prārthitaḥ parayā bhaktyā lokānāmanukaṃpayā
||47||अतोऽहं त्रिदशैः प्रोक्तः केदारेश्वरना मतः ॥
प्रार्थितः परया भक्त्या लोकानामनुकंपया
ihāgatya narā ye ca tvāṃ paśyaṃti subhaktitaḥ ||
teṣāṃ phalaṃ tvayā deva dātavyamadhikaṃ yataḥ
||48||इहागत्य नरा ये च त्वां पश्यंति सुभक्तितः ॥
तेषां फलं त्वया देव दातव्यमधिकं यतः
himādrau himanāthasya yātrāyāḥ pratyahaṃ phalam ||
labhante ca narā nityaṃ nātra kāryā vicāraṇā
||49||हिमाद्रौ हिमनाथस्य यात्रायाः प्रत्यहं फलम् ॥
लभन्ते च नरा नित्यं नात्र कार्या विचारणा
brahmahā vā surāpo vā ste yī vā gurutalpagaḥ ||
tatsaṃparkī naro yastu tvāṃ dṛṣṭvā kilviṣākaraḥ
||50||ब्रह्महा वा सुरापो वा स्ते यी वा गुरुतल्पगः ॥
तत्संपर्की नरो यस्तु त्वां दृष्ट्वा किल्विषाकरः
so'pi yāti paraṃ sthānaṃ punarāvṛttivarjitam ||
cāṃdrāyaṇānāṃ vidhi vacchatānāṃ caiva yatphalam ||
tatphalaṃ samavāpnoti kedāreśvaradarśanāt
||51||सोऽपि याति परं स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितम् ॥
चांद्रायणानां विधि वच्छतानां चैव यत्फलम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति केदारेश्वरदर्शनात्
te narāḥ paśavo loke teṣāṃ janma nirarthakam ||
yairna dṛṣṭo mahākāle kedāreśvarasaṃjñakaḥ
||52||ते नराः पशवो लोके तेषां जन्म निरर्थकम् ॥
यैर्न दृष्टो महाकाले केदारेश्वरसंज्ञकः
kaumāre yauvane bālye vārddhake yadupārjitam ||
tatpāpaṃ saṃkṣayaṃ yāti kedāreśvaradarśanāt
||53||कौमारे यौवने बाल्ये वार्द्धके यदुपार्जितम् ॥
तत्पापं संक्षयं याति केदारेश्वरदर्शनात्
himālayakṛtā yātrā tasyāḥ proktaṃ ca yatphalam ||
tatphalaṃ samavāpnoti kedāreśvaradarśanāt
||54||हिमालयकृता यात्रा तस्याः प्रोक्तं च यत्फलम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति केदारेश्वरदर्शनात्
ityukto'haṃ tadā devi devaiḥ praṇatipūrvakam ||
tatheti ca mayā proktaṃ te'pi devā divaṃ gatāḥ
||55||इत्युक्तोऽहं तदा देवि देवैः प्रणतिपूर्वकम् ॥
तथेति च मया प्रोक्तं तेऽपि देवा दिवं गताः
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
kedāreśvaradevasya piśācākhyamataḥ śṛṇu
||56||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
केदारेश्वरदेवस्य पिशाचाख्यमतः शृणु
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmye kedāreśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 67 ||