rūpeśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
dviṣaṣṭikaṃ vijānīhi devaṃ rūpeśvaraṃ priye ||
yasya darśanamātreṇa rūpavāñjāyate naraḥ
||1||द्विषष्टिकं विजानीहि देवं रूपेश्वरं प्रिये ॥
यस्य दर्शनमात्रेण रूपवाञ्जायते नरः
pādmakalpe mahādevi padmonāma mahīpatiḥ ||
padmagarbhasamudbhūto babhūvātiparākramī ||
pṛthivyāścaturaṃtāyā jāto dharmarato balī
||2||पाद्मकल्पे महादेवि पद्मोनाम महीपतिः ॥
पद्मगर्भसमुद्भूतो बभूवातिपराक्रमी ॥
पृथिव्याश्चतुरंताया जातो धर्मरतो बली
sa kadācinmahābāhuḥ prabhūtabalavāhanaḥ ||
vanaṃ jagāma gahanaṃ hayanāgaśatairvṛtaḥ
||3||स कदाचिन्महाबाहुः प्रभूतबलवाहनः ॥
वनं जगाम गहनं हयनागशतैर्वृतः
bilvārkakhadirākīrṇaṃ kapitthadhavasaṃkulam ||
mṛgasiṃhairvṛtaṃ ghorairanyaiścāpi vanecaraiḥ
||4||बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम् ॥
मृगसिंहैर्वृतं घोरैरन्यैश्चापि वनेचरैः
tatra vanyasahasrāṇi hatvā sabalavāhanaḥ ||
rājā mṛgaprasaṃgena vanamanyadviveśa saḥ
||9||तत्र वन्यसहस्राणि हत्वा सबलवाहनः ॥
राजा मृगप्रसंगेन वनमन्यद्विवेश सः
eka evottamabalaḥ kṣutpipāsāsamanvitaḥ|
sa vanasyāṃtamāsādya mahadāraṇyamāsadat
||6||एक एवोत्तमबलः क्षुत्पिपासासमन्वितः।
स वनस्यांतमासाद्य महदारण्यमासदत्
taccāpyatītya nṛpatirdadarśāśramamuttamam ||
manaḥprahlādajananaṃ dṛṣṭikāṃtamatīva ca
||7||तच्चाप्यतीत्य नृपतिर्ददर्शाश्रममुत्तमम् ॥
मनःप्रह्लादजननं दृष्टिकांतमतीव च
puṣpitaiḥ pādapaiḥ kīrṇamatīva sukhaśādvalam ||
tato'gacchanmahābāhureko'mātyānvisṛjya tān
||8||पुष्पितैः पादपैः कीर्णमतीव सुखशाद्वलम् ॥
ततोऽगच्छन्महाबाहुरेकोऽमात्यान्विसृज्य तान्
nāpaśyadāśrame tasmiṃstamṛṣiṃ saṃśitavratam ||
uvāca ka ihetyuccairvanaṃ saṃnādyanniva
||9||नापश्यदाश्रमे तस्मिंस्तमृषिं संशितव्रतम् ॥
उवाच क इहेत्युच्चैर्वनं संनाद्यन्निव
śrutvātha taṃ tathā śabdaṃ kanyā śrīriva rūpiṇī ||
niścakrāmāśramāttasmāttāpasākāradhāriṇī
||10||श्रुत्वाथ तं तथा शब्दं कन्या श्रीरिव रूपिणी ॥
निश्चक्रामाश्रमात्तस्मात्तापसाकारधारिणी
sā taṃ dṛṣṭvaiva rājānaṃ padmagarbhasamudbhavam ||
āsanenārcayitvā ca papraccha nāma taṃ tadā
||11||सा तं दृष्ट्वैव राजानं पद्मगर्भसमुद्भवम् ॥
आसनेनार्चयित्वा च पप्रच्छ नाम तं तदा
uvāca smayamānātha kiṃ kāryaṃ kriyatāmiti ||
tāmabravīttato rājā kanyāṃ madhurabhāṣiṇīm
||12||उवाच स्मयमानाथ किं कार्यं क्रियतामिति ॥
तामब्रवीत्ततो राजा कन्यां मधुरभाषिणीम्
dṛṣṭvā caivānavadyāṃgīṃ yathāvatpratipūjitaḥ ||
āgato'haṃ mahābhāge muniśreṣṭhamupāsitum
||13||दृष्ट्वा चैवानवद्यांगीं यथावत्प्रतिपूजितः ॥
आगतोऽहं महाभागे मुनिश्रेष्ठमुपासितुम्
kva gato bhagavānbhadre tanmamācakṣva śobhane ||
evamuktā tu sā kanyā tena rājñā tadāśrame ||
hasaṃtī pratyuvācedaṃ vākyaṃ samadhurākṣaram
||14||क्व गतो भगवान्भद्रे तन्ममाचक्ष्व शोभने ॥
एवमुक्ता तु सा कन्या तेन राज्ञा तदाश्रमे ॥
हसंती प्रत्युवाचेदं वाक्यं समधुराक्षरम्
kanyāhaṃ pṛthivīpāla kaumārabrahmacāriṇaḥ ||
tapasvino dhṛtimato dharmajñasya manasvinaḥ
||15||कन्याहं पृथिवीपाल कौमारब्रह्मचारिणः ॥
तपस्विनो धृतिमतो धर्मज्ञस्य मनस्विनः
sutā kaṇvasya māmevaṃ viddhi tvaṃ manujādhipa ||
kaṇvaṃ hi pitaramanye pitaraṃ svamajānatī
||16||सुता कण्वस्य मामेवं विद्धि त्वं मनुजाधिप ॥
कण्वं हि पितरमन्ये पितरं स्वमजानती
tasyāstadvacanaṃ śrutvā nṛpeṇoktaṃ varānane ||
suvyaktaṃ rājaputrī tvaṃ yathā kalyāṇi bhāṣase
||17||तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा नृपेणोक्तं वरानने ॥
सुव्यक्तं राजपुत्री त्वं यथा कल्याणि भाषसे
bhāryā me bhava suśroṇi brūhi kiṃ karavāṇi te ||
suvarṇaratnavāsāṃsi kuṃḍale parihārake
||18||भार्या मे भव सुश्रोणि ब्रूहि किं करवाणि ते ॥
सुवर्णरत्नवासांसि कुंडले परिहारके
āharāmi tavādyāhaṃ bhāryā me bhava śobhane ||
gāṃdharveṇa ca māṃ bhīru vivāhenaiva suṃdari ||
vivāhānāṃ ca raṃbhoru gāṃdharvaḥ śreṣṭha ucyate
||19||आहरामि तवाद्याहं भार्या मे भव शोभने ॥
गांधर्वेण च मां भीरु विवाहेनैव सुंदरि ॥
विवाहानां च रंभोरु गांधर्वः श्रेष्ठ उच्यते
nṛpasya vacanaṃ śrutvā kanyā vacanamabravīt ||
muhūrttaṃ saṃpratīkṣasva sa māṃ tubhyaṃ pradāsyati
||20||नृपस्य वचनं श्रुत्वा कन्या वचनमब्रवीत् ॥
मुहूर्त्तं संप्रतीक्षस्व स मां तुभ्यं प्रदास्यति
rājovāca
icchāmi tvāṃ varārohe bhajamānamaniṃdite ||
tadarthaṃ māṃ sthitaṃ viddhi tvayā me'pahṛtaṃ manaḥ
||21||इच्छामि त्वां वरारोहे भजमानमनिंदिते ॥
तदर्थं मां स्थितं विद्धि त्वया मेऽपहृतं मनः
ātmano baṃdhurātmaiva gatirātmaiva cātmanaḥ ||
ātmanaivātmano dānaṃ kartumarhasi dharmataḥ
||22||आत्मनो बंधुरात्मैव गतिरात्मैव चात्मनः ॥
आत्मनैवात्मनो दानं कर्तुमर्हसि धर्मतः
kanyovāca
yadi dharmapathastveṣa yadi cātmā prabhurmama ||
satyaṃ me pratijānīhi dattamātmānamadya me
||23||यदि धर्मपथस्त्वेष यदि चात्मा प्रभुर्मम ॥
सत्यं मे प्रतिजानीहि दत्तमात्मानमद्य मे
iti tasyā vacaḥ śrutvā pariṇītā nṛpeṇa hi ||
gāṃdharveṇa vivāhena kāmāsaktena pārvati
||24||इति तस्या वचः श्रुत्वा परिणीता नृपेण हि ॥
गांधर्वेण विवाहेन कामासक्तेन पार्वति
kāmitā sā nṛpeṇeva tato gaṃtuṃ samudyataḥ ||
etasminnaṃtare devi kaṇvaścāśramamabhyagāt
||25||कामिता सा नृपेणेव ततो गंतुं समुद्यतः ॥
एतस्मिन्नंतरे देवि कण्वश्चाश्रममभ्यगात्
sā kanyā pitaraṃ dṛṣṭvā hriyā nopajagāma tam ||
vijñāyātha ca tāṃ vipro divyajñāno mahātapāḥ
||26||सा कन्या पितरं दृष्ट्वा ह्रिया नोपजगाम तम् ॥
विज्ञायाथ च तां विप्रो दिव्यज्ञानो महातपाः
uvāca paramaṃ kuddhastāṃ kanyāṃ kāmamohitām ||
tvayāpi duṣṭe rahasi māmavajñāya yatkṛtaḥ
||27||उवाच परमं कुद्धस्तां कन्यां काममोहिताम् ॥
त्वयापि दुष्टे रहसि मामवज्ञाय यत्कृतः
svayaṃ svayaṃvaro mohāttasmātkṛṣṇā bhaviṣyasi ||
kutsitā nirghṛṇā dīnā nirlajjā rūpavarjitā
||28||स्वयं स्वयंवरो मोहात्तस्मात्कृष्णा भविष्यसि ॥
कुत्सिता निर्घृणा दीना निर्लज्जा रूपवर्जिता
ayaṃ te nṛpatirbharttā duṣṭarūpo bhaviṣyati
||29||अयं ते नृपतिर्भर्त्ता दुष्टरूपो भविष्यति
ityuktā tatkṣaṇājjātā sā kanyā rūpavarjitā ||
kurūpo nṛpatirjātaḥ śāpāttasya mahātmanaḥ
||30||इत्युक्ता तत्क्षणाज्जाता सा कन्या रूपवर्जिता ॥
कुरूपो नृपतिर्जातः शापात्तस्य महात्मनः
atha prasādayāmāsa sā kanyā pitaraṃ tadā ||
bālānabhijñā mūḍhāhaṃ manmathena prapīḍitā
||31||अथ प्रसादयामास सा कन्या पितरं तदा ॥
बालानभिज्ञा मूढाहं मन्मथेन प्रपीडिता
ajñānācca kṛtaṃ pāpaṃ tāta tvaṃ kṣaṃtumarhasi ||
ayaṃ mahīpatistāta pratyaglīno mahāvrataḥ
||32||अज्ञानाच्च कृतं पापं तात त्वं क्षंतुमर्हसि ॥
अयं महीपतिस्तात प्रत्यग्लीनो महाव्रतः
na cāhaṃ prārthitā tena mayāsau prārthito nṛpaḥ ||
tasmādanugrahaṃ tāta karttumarhasi cāvayoḥ
||33||न चाहं प्रार्थिता तेन मयासौ प्रार्थितो नृपः ॥
तस्मादनुग्रहं तात कर्त्तुमर्हसि चावयोः
iti tasyā vacaḥ śrutvā sa vipro'tikṛpānvitaḥ ||
uvāca svāṃ duhitaramāśvāsyaivaṃ punaḥpunaḥ
||34||इति तस्या वचः श्रुत्वा स विप्रोऽतिकृपान्वितः ॥
उवाच स्वां दुहितरमाश्वास्यैवं पुनःपुनः
naiva vāganṛtaṃ putri yāvadadya smarāmyaham ||
daivamatra paraṃ manye dhigbuddhiṃ dhikparākramam
||35||नैव वागनृतं पुत्रि यावदद्य स्मराम्यहम् ॥
दैवमत्र परं मन्ये धिग्बुद्धिं धिक्पराक्रमम्
akāryaṃ kārito yena balādahamaniṃdite ||
upadeśaṃ pradāsyāmi tattvaṃ kartumihārhasi
||36||अकार्यं कारितो येन बलादहमनिंदिते ॥
उपदेशं प्रदास्यामि तत्त्वं कर्तुमिहार्हसि
mahākālavane puṇye liṃgaṃ rūpapradāyakam ||
paśupeśvarapūrve tu vidyate'bhīṣṭadāyakam
||37||महाकालवने पुण्ये लिंगं रूपप्रदायकम् ॥
पशुपेश्वरपूर्वे तु विद्यतेऽभीष्टदायकम्
tattvaṃ gaccha tvarā yuktā saha bhartrā nṛpeṇa hi ||
rūpaṃ prāpsyasi duṣprāpyaṃ liṃgadarśanamātrataḥ
||38||तत्त्वं गच्छ त्वरा युक्ता सह भर्त्रा नृपेण हि ॥
रूपं प्राप्स्यसि दुष्प्राप्यं लिंगदर्शनमात्रतः
ityuktā sā tadā kanyā saha bhartrā gatā priye ||
mahākālavane ramye yatra liṃgamanuttamam
||39||इत्युक्ता सा तदा कन्या सह भर्त्रा गता प्रिये ॥
महाकालवने रम्ये यत्र लिंगमनुत्तमम्
dadarśa parayā bhaktyā sa ca rājā narottamaḥ ||
tatkṣaṇāddivyadehā sā rūpeṇātimanoharā ||
divyavastraparīdhānā divyālaṃkārabhūṣitā
||40||ददर्श परया भक्त्या स च राजा नरोत्तमः ॥
तत्क्षणाद्दिव्यदेहा सा रूपेणातिमनोहरा ॥
दिव्यवस्त्रपरीधाना दिव्यालंकारभूषिता
sa ca rājā tathā jātaḥ kaṃdarpasadṛśākṛtiḥ ||
rūpeṇāpratimo loke tasya liṃgasya darśanāt
||41||स च राजा तथा जातः कंदर्पसदृशाकृतिः ॥
रूपेणाप्रतिमो लोके तस्य लिंगस्य दर्शनात्
ato lokeṣu vikhyāto devo rūpeśvaraḥ priye ||
rūpado dhanado'tyarthaṃ putradaḥ svargadastathā
||42||अतो लोकेषु विख्यातो देवो रूपेश्वरः प्रिये ॥
रूपदो धनदोऽत्यर्थं पुत्रदः स्वर्गदस्तथा
sa ca rājā svakaṃ prāpto rāṣṭraṃ sasyādisaṃyutam ||
priyayā parayā sārdhaṃ cakre rājyamakaṃṭakam
||43||स च राजा स्वकं प्राप्तो राष्ट्रं सस्यादिसंयुतम् ॥
प्रियया परया सार्धं चक्रे राज्यमकंटकम्
rājyaṃ kṛtvā gataḥ svargaṃ bhāryayā saha pārvati ||
dedīpyamāno vapuṣā dvitīya iva bhāskaraḥ
||44||राज्यं कृत्वा गतः स्वर्गं भार्यया सह पार्वति ॥
देदीप्यमानो वपुषा द्वितीय इव भास्करः
vimānena sudīptena vaṃdyamāno divālaye ||
darśanāttasya liṃgasya prāptaḥ padamanāmayam
||45||विमानेन सुदीप्तेन वंद्यमानो दिवालये ॥
दर्शनात्तस्य लिंगस्य प्राप्तः पदमनामयम्
ye paśyaṃti viśālākṣi devaṃ rūpeśvaraṃ śivam ||
na te rūpeṇa hīyaṃte yaśasā ca kulena ca
||46||ये पश्यंति विशालाक्षि देवं रूपेश्वरं शिवम् ॥
न ते रूपेण हीयंते यशसा च कुलेन च
sadā rūpakaraṃ liṃgaṃ bhuktimuktiphalapradam ||
ye paśyaṃti varārohe teṣāṃ lokāḥ sadā'kṣayāḥ
||47||सदा रूपकरं लिंगं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥
ये पश्यंति वरारोहे तेषां लोकाः सदाऽक्षयाः
ye'rcayaṃti narā nityaṃ devaṃ rūpeśvaraṃ param ||
te'rcitā yāṃti yānena mama lokaṃ sanātanam
||48||येऽर्चयंति नरा नित्यं देवं रूपेश्वरं परम् ॥
तेऽर्चिता यांति यानेन मम लोकं सनातनम्
sa eva sukṛtī loke kulaṃ tenāpyalaṃkṛtam ||
yaḥ pūjayati rūpeśaṃ rūpasaubhāgyadāyakam
||49||स एव सुकृती लोके कुलं तेनाप्यलंकृतम् ॥
यः पूजयति रूपेशं रूपसौभाग्यदायकम्
yaḥ pūjayati deveśaṃ prasaṃgādapi pārvati ||
dhanavānrūpavānso'pi rājā bhavati bhūtale
||50||यः पूजयति देवेशं प्रसंगादपि पार्वति ॥
धनवान्रूपवान्सोऽपि राजा भवति भूतले
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
rūpeśvarasya devasya dhanuḥsāhasrakaṃ 7b
||51||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
रूपेश्वरस्य देवस्य धनुःसाहस्रकं ७ब्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvantyakhaṇḍe caturaśītiliṃgamāhātmye rūpeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 62 ||