kāyāvarohaṇeśvaramāhātmyavarṇanam
mahādeva uvāca
kāyāvarohaṇasyāpi utpattiṃ śṛṇu pārvati ||
yasyāḥ śravaṇamātreṇa na naraḥ kāyavānbhavet
||1||कायावरोहणस्यापि उत्पत्तिं शृणु पार्वति ॥
यस्याः श्रवणमात्रेण न नरः कायवान्भवेत्
brahmaṇaḥ sṛṣṭikāmasya manovarvaisvateṃ'tare ||
dakṣastva jāyatāṃguṣṭhāddakṣiṇātsa prajāpatiḥ
||2||ब्रह्मणः सृष्टिकामस्य मनोवर्वैस्वतेंऽतरे ॥
दक्षस्त्व जायतांगुष्ठाद्दक्षिणात्स प्रजापतिः
vāmādajāyatāṃguṣṭhādbhāryā tasya mahātmanaḥ ||
tasyāṃ pañcāśataṃ kanyāḥ sa evājanayatprabhuḥ
||3||वामादजायतांगुष्ठाद्भार्या तस्य महात्मनः ॥
तस्यां पञ्चाशतं कन्याः स एवाजनयत्प्रभुः
tāḥ sarvāścānavadyāṃgīḥ kanyāḥ kamalalocanāḥ ||
putrikāḥ sthāpayāmāsa naṣṭaputraḥ prajāpatiḥ
||4||ताः सर्वाश्चानवद्यांगीः कन्याः कमललोचनाः ॥
पुत्रिकाः स्थापयामास नष्टपुत्रः प्रजापतिः
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa ||
divyena vidhinā devi saptaviṃśatimiṃdave
||5||ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश ॥
दिव्येन विधिना देवि सप्तविंशतिमिंदवे
rohiṇī vallabhā jātā tasya candrasya sarvadā ||
ṣaḍviṃśatikṛte candraḥ śapto dakṣeṇa pārvati
||6||रोहिणी वल्लभा जाता तस्य चन्द्रस्य सर्वदा ॥
षड्विंशतिकृते चन्द्रः शप्तो दक्षेण पार्वति
caṃdreṇāpi tathā śapto dakṣaḥ prācetasaḥ kṛtaḥ ||
ayajatso'śvamedhena bhūtvā prācetasātmajaḥ
||7||चंद्रेणापि तथा शप्तो दक्षः प्राचेतसः कृतः ॥
अयजत्सोऽश्वमेधेन भूत्वा प्राचेतसात्मजः
nāmaṃtrito'haṃ mohena dakṣeṇa parvatātmaje ||
tatra devanikāyānāṃ yajñabhāgānaśeṣataḥ
||8||नामंत्रितोऽहं मोहेन दक्षेण पर्वतात्मजे ॥
तत्र देवनिकायानां यज्ञभागानशेषतः
havyavāhastadā yukto vahanmaṃtraiḥ samīritaḥ ||
tvayā dṛṣṭo viśālākṣi nirālaṃbeṃ'bare sthitaḥ
||9||हव्यवाहस्तदा युक्तो वहन्मंत्रैः समीरितः ॥
त्वया दृष्टो विशालाक्षि निरालंबेंऽबरे स्थितः
smaraṃtyā pūrvavairaṃ tu vijñapto'haṃ tvayā priye ||
tvaṃ devaḥ sarvadevānāṃ gatiśca śaraṇaṃ tathā
||10||स्मरंत्या पूर्ववैरं तु विज्ञप्तोऽहं त्वया प्रिये ॥
त्वं देवः सर्वदेवानां गतिश्च शरणं तथा
tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkāro hotā'dhvaryustvameva ca ||
tvayā vinā kathaṃ yajño varttate sarvadevapa
||11||त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारो होताऽध्वर्युस्त्वमेव च ॥
त्वया विना कथं यज्ञो वर्त्तते सर्वदेवप
devānāṃ bhāgadheyāni vahatyagnirayaṃ bhayāt ||
sagarvaścāvaliptaśca dakṣaḥ prācetasaḥ kila
||12||देवानां भागधेयानि वहत्यग्निरयं भयात् ॥
सगर्वश्चावलिप्तश्च दक्षः प्राचेतसः किल
anusmaranpūrvavairaṃ naiva dāsyatyaśāsitaḥ ||
kāyahīnaśca karttavyo dakṣo vahnistathaiva ca
||13||अनुस्मरन्पूर्ववैरं नैव दास्यत्यशासितः ॥
कायहीनश्च कर्त्तव्यो दक्षो वह्निस्तथैव च
ye ca yajñe samānītā devā dakṣasya śaṃkara ||
te sarve kāyarahitāḥ kāryā stripurasūdana
||14||ये च यज्ञे समानीता देवा दक्षस्य शंकर ॥
ते सर्वे कायरहिताः कार्या स्त्रिपुरसूदन
evamukte tvayā devi mayāpyuktaṃ varānane ||
pūrvajanmani dakṣo'yaṃ pitā tava śucismite
||15||एवमुक्ते त्वया देवि मयाप्युक्तं वरानने ॥
पूर्वजन्मनि दक्षोऽयं पिता तव शुचिस्मिते
vahniścādeśakārī ca devāḥ krīḍanakāḥ priye ||
madīyaṃ vacanaṃ śrutvā kṛtaḥ krodhastvayā priye
||16||वह्निश्चादेशकारी च देवाः क्रीडनकाः प्रिये ॥
मदीयं वचनं श्रुत्वा कृतः क्रोधस्त्वया प्रिये
lalāṭe bhrukuṭīṃ kṛtvā procchvasaṃtyā punaḥpunaḥ ||
krodhātkareṇa nāsāgraṃ marditaṃ bahuśastadā
||17||ललाटे भ्रुकुटीं कृत्वा प्रोच्छ्वसंत्या पुनःपुनः ॥
क्रोधात्करेण नासाग्रं मर्दितं बहुशस्तदा
tasminsaṃmardyamāne tu nāsāgre parvatātmaje ||
jātā strī bhrukuṭīvakrā caturdaṃṣṭrā trilocanā
||18||तस्मिन्संमर्द्यमाने तु नासाग्रे पर्वतात्मजे ॥
जाता स्त्री भ्रुकुटीवक्रा चतुर्दंष्ट्रा त्रिलोचना
baddhagodhāṃgulitrā ca kavacābaddhamekhalā ||
sakhaḍgā sadhanuṣkā ca satūṇā sapatākinī
||19||बद्धगोधांगुलित्रा च कवचाबद्धमेखला ॥
सखड्गा सधनुष्का च सतूणा सपताकिनी
sahasrāsyā śatabhujā sahasracaraṇodarī ||
pratikūlaiḥ padairdevi kaṃpayaṃtī tathā bhuvam
||20||सहस्रास्या शतभुजा सहस्रचरणोदरी ॥
प्रतिकूलैः पदैर्देवि कंपयंती तथा भुवम्
kṛtaṃ nāma tvayā devi tāṃ dṛṣṭvā ca tamomayīm ||
bhadrakālī ca māyā ca sarvalokanamaskṛte
||21||कृतं नाम त्वया देवि तां दृष्ट्वा च तमोमयीम् ॥
भद्रकाली च माया च सर्वलोकनमस्कृते
mayā sṛṣṭastu puruṣastādṛśo lomaharṣaṇaḥ ||
sa cāpi prāṃjalirbhūtvā māmuvāca punaḥpunaḥ ||
ājñāpaya sureśāna kiṃ karomi jagatprabho
||22||मया सृष्टस्तु पुरुषस्तादृशो लोमहर्षणः ॥
स चापि प्रांजलिर्भूत्वा मामुवाच पुनःपुनः ॥
आज्ञापय सुरेशान किं करोमि जगत्प्रभो
tato devi mayājñapto bhāvaṃ jñātvā tvadīyakam ||
kṛtvā nāma manojñaṃ tu vīrabhadra iti smṛtaḥ
||23||ततो देवि मयाज्ञप्तो भावं ज्ञात्वा त्वदीयकम् ॥
कृत्वा नाम मनोज्ञं तु वीरभद्र इति स्मृतः
vīrabhadra mamādeśādbhadrakālyā sahānayā ||
prācetasātmajaṃ dakṣaṃ sagarvaṃ sahadaivatam
||24||वीरभद्र ममादेशाद्भद्रकाल्या सहानया ॥
प्राचेतसात्मजं दक्षं सगर्वं सहदैवतम्
vidhvaṃsaya gaṇādhyakṣa sayajñaṃ saparigraham ||
dattaṃ mayā mahatsainyamasaṃkhyeyaguṇasya ca
||25||विध्वंसय गणाध्यक्ष सयज्ञं सपरिग्रहम् ॥
दत्तं मया महत्सैन्यमसंख्येयगुणस्य च
tvayāpi bhadrakālyāstu dattaṃ sainyaṃ bhayāvaham ||
kapālakartrikāhastaṃ mātṝṇāṃ gaṇamakṣayam
||26||त्वयापि भद्रकाल्यास्तु दत्तं सैन्यं भयावहम् ॥
कपालकर्त्रिकाहस्तं मातॄणां गणमक्षयम्
tatastau tena sainyena mahatātisamāvṛtau ||
jagmatustatra yatrāste dakṣaḥ prācetaso yajan
||27||ततस्तौ तेन सैन्येन महतातिसमावृतौ ॥
जग्मतुस्तत्र यत्रास्ते दक्षः प्राचेतसो यजन्
devaiḥ parivṛto devi sadasyairbrāhmaṇaiḥ saha ||
tato devāḥ suruddhāste tena sainyena pārvati ||
viśrabdhā maṃtrapūtaṃ tu pibaṃtaḥ somamadhvare
||28||देवैः परिवृतो देवि सदस्यैर्ब्राह्मणैः सह ॥
ततो देवाः सुरुद्धास्ते तेन सैन्येन पार्वति ॥
विश्रब्धा मंत्रपूतं तु पिबंतः सोममध्वरे
trinetreṇa triśūlena tridaśādhipa īśvaraḥ ||
trā sitaḥ sahasā śakro gaṇenādhvaramadhyagaḥ
||29||त्रिनेत्रेण त्रिशूलेन त्रिदशाधिप ईश्वरः ॥
त्रा सितः सहसा शक्रो गणेनाध्वरमध्यगः
yamākhyena gaṇenaiva yamakalpaprabheṇa ca ||
somapāne prasaktaśca yamaścākarṣito'dhvare
||30||यमाख्येन गणेनैव यमकल्पप्रभेण च ॥
सोमपाने प्रसक्तश्च यमश्चाकर्षितोऽध्वरे
pāśena varuṇo baddhaḥ pāśena gaṇapena tu ||
paścimāśādhipo vīraḥ prāṇena parameśvari
||31||पाशेन वरुणो बद्धः पाशेन गणपेन तु ॥
पश्चिमाशाधिपो वीरः प्राणेन परमेश्वरि
tāḍito'nila evātha uttare naravāhanaḥ ||
uttarāśādhipo devi nidhānaiḥ sahito'dhvare ||
vīrabhadraniyuktāste cakruryuddhaṃ sudāruṇam
||32||ताडितोऽनिल एवाथ उत्तरे नरवाहनः ॥
उत्तराशाधिपो देवि निधानैः सहितोऽध्वरे ॥
वीरभद्रनियुक्तास्ते चक्रुर्युद्धं सुदारुणम्
atha yuddhaṃ cakāro ccairbhadrakālī bhayāvahā ||
vikarālī mahākālī kālikā kalaśodarī
||33||अथ युद्धं चकारो च्चैर्भद्रकाली भयावहा ॥
विकराली महाकाली कालिका कलशोदरी
prajvālajvalanākārā śuṣkamāṃsātibhairavā ||
etāścānyāśca śataśo naramālāvibhūṣaṇāḥ
||34||प्रज्वालज्वलनाकारा शुष्कमांसातिभैरवा ॥
एताश्चान्याश्च शतशो नरमालाविभूषणाः
kapālakartrikāhastā jaghnurdevagaṇāstadā ||
iti mātṛgaṇaṃ kruddhaṃ mardayaṃtaṃ surāstadā ||
dṛṣṭvābhyupagatā devāstuṣitā yuddhalālasā
||35||कपालकर्त्रिकाहस्ता जघ्नुर्देवगणास्तदा ॥
इति मातृगणं क्रुद्धं मर्दयंतं सुरास्तदा ॥
दृष्ट्वाभ्युपगता देवास्तुषिता युद्धलालसा
kecicca cikṣipuḥ śaktīḥ kecitprāsāṃstathāpare ||
kecicca tomaraistīkṣṇaiḥ kecitkhaṅgaiśca paṭṭiśaiḥ
||36||केचिच्च चिक्षिपुः शक्तीः केचित्प्रासांस्तथापरे ॥
केचिच्च तोमरैस्तीक्ष्णैः केचित्खङ्गैश्च पट्टिशैः
arddito mātṛsaṃghastu pīḍitāḥ pramathā yadā ||
bhadrakālī tadā kruddhā gadayā śaravṛṣṭibhiḥ
||37||अर्द्दितो मातृसंघस्तु पीडिताः प्रमथा यदा ॥
भद्रकाली तदा क्रुद्धा गदया शरवृष्टिभिः
khaḍgādibhiḥ ṣaḍarkāṃśuḥ pīḍayāmāsa saṃyuge ||
bhagasya netre pūṣṇastu daśanāḥ sūditā mukhāt
||38||खड्गादिभिः षडर्कांशुः पीडयामास संयुगे ॥
भगस्य नेत्रे पूष्णस्तु दशनाः सूदिता मुखात्
karāndinakarasyaiva caraṇau bhāskarasya ca ||
muśalena hatā ye'ṣṭau vasavo raṇakovidāḥ
||39||करान्दिनकरस्यैव चरणौ भास्करस्य च ॥
मुशलेन हता येऽष्टौ वसवो रणकोविदाः
vamanto rudhiraṃ te'pi naṣṭā jarjara mastakāḥ ||
videhāśca kṛtā yuddhe tuṣitā raṇagarvitāḥ
||40||वमन्तो रुधिरं तेऽपि नष्टा जर्जर मस्तकाः ॥
विदेहाश्च कृता युद्धे तुषिता रणगर्विताः
baddhaḥ prācetaso dakṣaḥ pāśena sudṛḍhena ca ||
śeṣāśca tridaśā bhītā brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatāḥ
||41||बद्धः प्राचेतसो दक्षः पाशेन सुदृढेन च ॥
शेषाश्च त्रिदशा भीता ब्रह्माणं शरणं गताः
vṛttāṃtaḥ kathitaḥ sarvo vistareṇa yathā tathā ||
ādyā ye tuṣitā devā videhāścaiva te kṛtāḥ
||42||वृत्तांतः कथितः सर्वो विस्तरेण यथा तथा ॥
आद्या ये तुषिता देवा विदेहाश्चैव ते कृताः
naṣṭāśca vasavo devāḥ pīḍitā bhāskarā raṇe ||
na jñāyate sahasrākṣo na yamo na dhaneśvaraḥ ||
varuṇo yādasāṃ nāthaḥ kva gataḥ parameśvaraḥ
||43||नष्टाश्च वसवो देवाः पीडिता भास्करा रणे ॥
न ज्ञायते सहस्राक्षो न यमो न धनेश्वरः ॥
वरुणो यादसां नाथः क्व गतः परमेश्वरः
bhadrakālyā hataṃ sarvaṃ vīrabhadragaṇena ca ||
bhagnaśca yajñayūpo vai vidhvastaṃ kalaśaṃ tadā
||44||भद्रकाल्या हतं सर्वं वीरभद्रगणेन च ॥
भग्नश्च यज्ञयूपो वै विध्वस्तं कलशं तदा
pradīpitā mahāśālā bhagnaṃ vai yajñatoraṇam ||
teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā brahmā lokapitāmahaḥ ||
ājagāma kṛpāviṣṭo yatrāhaṃ mandare sthitaḥ
||45||प्रदीपिता महाशाला भग्नं वै यज्ञतोरणम् ॥
तेषां तु वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
आजगाम कृपाविष्टो यत्राहं मन्दरे स्थितः
stutiṃ kṛtvā madīyāṃ tu vākyamuktamidaṃ tadā ||
ādyā ye tuṣitā devā videhāścaiva te kṛtāḥ
||46||स्तुतिं कृत्वा मदीयां तु वाक्यमुक्तमिदं तदा ॥
आद्या ये तुषिता देवा विदेहाश्चैव ते कृताः
bhadrakālyā mahādeva vasavo jarjarīkṛtāḥ ||
pīḍitā bhāskarā yuddhe śeṣā naṣṭā diśo gatāḥ
||47||भद्रकाल्या महादेव वसवो जर्जरीकृताः ॥
पीडिता भास्करा युद्धे शेषा नष्टा दिशो गताः
kāyāvarohaṇaṃ deva tuṣitānāṃ kathaṃ bhavet ||
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā mayā proktaṃ varānane
||48||कायावरोहणं देव तुषितानां कथं भवेत् ॥
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा मया प्रोक्तं वरानने
mahākālavane kṣetre gacchantu tuṣitāstvamī ||
lakuṭīśo gato yatra kāyāvarohaṇādgra ham
||49||महाकालवने क्षेत्रे गच्छन्तु तुषितास्त्वमी ॥
लकुटीशो गतो यत्र कायावरोहणाद्ग्र हम्
brāhmaṇāśca mamādeśāccatuḥśiṣyaiḥ samanvitāḥ ||
dvāpare samatikrāṃte prāpte kaliyuge tathā
||50||ब्राह्मणाश्च ममादेशाच्चतुःशिष्यैः समन्विताः ॥
द्वापरे समतिक्रांते प्राप्ते कलियुगे तथा
tatra kāyamanuprāptā mama śiṣyā mamo pamāḥ ||
avasaṃta kṣitau dhanyā rakṣaṇārthaṃ dvijanmanām
||51||तत्र कायमनुप्राप्ता मम शिष्या ममो पमाः ॥
अवसंत क्षितौ धन्या रक्षणार्थं द्विजन्मनाम्
kṣetrasya dakṣiṇe tasya vidyate liṃgamuttamam ||
sarvasaṃpatkaraṃ divyaṃ siddhānāṃ kāya dāyakam
||52||क्षेत्रस्य दक्षिणे तस्य विद्यते लिंगमुत्तमम् ॥
सर्वसंपत्करं दिव्यं सिद्धानां काय दायकम्
prasādāttasya liṃgasya kāyānprāpsyaṃtyamī surāḥ ||
madīyaṃ vacanaṃ śrutvā gatāste tuṣitāḥ priye
||53||प्रसादात्तस्य लिंगस्य कायान्प्राप्स्यंत्यमी सुराः ॥
मदीयं वचनं श्रुत्वा गतास्ते तुषिताः प्रिये
muditā brahmaṇā sārddhaṃ yatra talliṃgamuttamam ||
prasādāttasya liṃgasya prāptaṃ kāyamanuttamam
||54||मुदिता ब्रह्मणा सार्द्धं यत्र तल्लिंगमुत्तमम् ॥
प्रसादात्तस्य लिंगस्य प्राप्तं कायमनुत्तमम्
punaste tādṛśā jātāstuṣitā yādṛśā'bhavan ||
ato devaiḥ kṛtaṃ nāma kāyāvarohaṇeśvaraḥ ||
samīhitaprado nityaṃ khyāto devo bhaviṣyati
||55||पुनस्ते तादृशा जातास्तुषिता यादृशाऽभवन् ॥
अतो देवैः कृतं नाम कायावरोहणेश्वरः ॥
समीहितप्रदो नित्यं ख्यातो देवो भविष्यति
ye gatvā dakṣiṇāmāśāṃ devaṃ kāyāvarohaṇam ||
paśyanti parayā bhaktyā yamasteṣāṃ pitā bhavet
||56||ये गत्वा दक्षिणामाशां देवं कायावरोहणम् ॥
पश्यन्ति परया भक्त्या यमस्तेषां पिता भवेत्
janmakoṭisahasraistu yatpāpaṃ samupārjitam ||
tatsarvaṃ nāśamāyāti darśanādeva nānyathā
||57||जन्मकोटिसहस्रैस्तु यत्पापं समुपार्जितम् ॥
तत्सर्वं नाशमायाति दर्शनादेव नान्यथा
svakarmaṇā gatā ye ca narake pitaro gaṇāḥ ||
darśanāttasya liṃgasya teṣāṃ muktirbhaviṣyati
||58||स्वकर्मणा गता ये च नरके पितरो गणाः ॥
दर्शनात्तस्य लिंगस्य तेषां मुक्तिर्भविष्यति
ye paśyaṃti prasaṃgena devaṃ kāyārohaṇam ||
na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi
||59||ये पश्यंति प्रसंगेन देवं कायारोहणम् ॥
न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि
sparśanāttasya liṃgasya pāpinopi hi ye narāḥ ||
te yāsyaṃti paraṃ sthānaṃ sarvapāpavivarjitam
||60||स्पर्शनात्तस्य लिंगस्य पापिनोपि हि ये नराः ॥
ते यास्यंति परं स्थानं सर्वपापविवर्जितम्
śāṭhyena pūjito devaḥ kāyāvarohaṇeśvaraḥ ||
dadāti rājyaṃ bhogāṃśca svargalokaṃ sanātanam
||61||शाठ्येन पूजितो देवः कायावरोहणेश्वरः ॥
ददाति राज्यं भोगांश्च स्वर्गलोकं सनातनम्
dvādaśyāṃ ye prapaśyaṃti snātvā kāyāvarohaṇam ||
te bhittvā brahmasadanaṃ yāsyanti paramāṃ gatim
||62||द्वादश्यां ये प्रपश्यंति स्नात्वा कायावरोहणम् ॥
ते भित्त्वा ब्रह्मसदनं यास्यन्ति परमां गतिम्
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
kāyāvarohaṇeśasya bilveśvaramatho śṛṇu
||63||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
कायावरोहणेशस्य बिल्वेश्वरमथो शृणु
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe caturaśītiliṅgamāhātmya umāmaheśvarasaṃvāde kāyāvarohaṇeśvaramāhātmyavarṇa naṃnāma dvayaśītitamo'dhyāyaḥ || 82 ||