uttareśvaramāhātmyamaśeṣapāpanāśanam
śrīmahādeva uvāca
uttareśvaramāhātmyamaśeṣapāpanāśanam ||
janmamṛtyujarāvyādhisphoṭanaṃ śṛṇu pārvati
||1||उत्तरेश्वरमाहात्म्यमशेषपापनाशनम् ॥
जन्ममृत्युजराव्याधिस्फोटनं शृणु पार्वति
ayodhyāyāmatikhyātakulotpannaśca pārthivaḥ ||
sudhīḥ parīkṣinnāmā ca mṛgayāmagamatsa ca
||2||अयोध्यायामतिख्यातकुलोत्पन्नश्च पार्थिवः ॥
सुधीः परीक्षिन्नामा च मृगयामगमत्स च
mṛgamanusasārātha mṛgo dūramapāsarat
||3||मृगमनुससाराथ मृगो दूरमपासरत्
tadādhvani jātaśramaḥ kṣuttṛṣṇābhibhūtaḥ kasmiṃścidvanoddeśe nīlavanamapaśyaccāviveśa
||4||तदाध्वनि जातश्रमः क्षुत्तृष्णाभिभूतः कस्मिंश्चिद्वनोद्देशे नीलवनमपश्यच्चाविवेश
tasya vanakhaṇḍasya dakṣiṇabhāge saro dṛṣṭvā sāśva eva vyagāhata
||5||तस्य वनखण्डस्य दक्षिणभागे सरो दृष्ट्वा साश्व एव व्यगाहत
athāśvasthaḥ sanmṛṇālamaśvasyāgrato nikṣipya puṣkariṇīṃ samupāviśat
||6||अथाश्वस्थः सन्मृणालमश्वस्याग्रतो निक्षिप्य पुष्करिणीं समुपाविशत्
śayitastataḥ śayāno gītamaśṛṇot
||7||शयितस्ततः शयानो गीतमशृणोत्
sa śrutvāciṃtayanneha manuṣyagatiṃ prapaśyāmi
||8||स श्रुत्वाचिंतयन्नेह मनुष्यगतिं प्रपश्यामि
kasya khalvayaṃ gītaśabda ityavalokayāmāsa
||9||कस्य खल्वयं गीतशब्द इत्यवलोकयामास
athāpaśyatkanyāṃ paramarūpadarśanīyāṃ puṣpāṇi vicinvaṃtīṃ cātha rājā samīpe paryakrāmat
||10||अथापश्यत्कन्यां परमरूपदर्शनीयां पुष्पाणि विचिन्वंतीं चाथ राजा समीपे पर्यक्रामत्
tāmabravīdrājā kasyāsi tvaṃ kanyā paramarūpadarśanīyā puṣpāṇi vicinvatī
||11||तामब्रवीद्राजा कस्यासि त्वं कन्या परमरूपदर्शनीया पुष्पाणि विचिन्वती
sātha rājasamīpe gatveti provāca kanyāsmīti
||12||साथ राजसमीपे गत्वेति प्रोवाच कन्यास्मीति
rājovāca
arthī tavāsmīti
||13||अर्थी तवास्मीति
athovāca kanyā ||
samayenāhaṃ tvayā śakyopālabdhuṃ nānyatheti
||14||अथोवाच कन्या ॥
समयेनाहं त्वया शक्योपालब्धुं नान्यथेति
tāṃ rājā samapṛcchatkaste samaya iti
||15||तां राजा समपृच्छत्कस्ते समय इति
tataḥ kanyā tamuvāca nodakaṃ darśayitavyamiti
||16||ततः कन्या तमुवाच नोदकं दर्शयितव्यमिति
rājā bāḍhamityuktā tāṃ samāgamya tayā sahāste
||17||राजा बाढमित्युक्ता तां समागम्य तया सहास्ते
tatraivāsanne rājani senā tvāgacchat tayā sahopaviṣṭaṃ rājānaṃ parivārya cātiṣṭhat
||18||तत्रैवासन्ने राजनि सेना त्वागच्छत् तया सहोपविष्टं राजानं परिवार्य चातिष्ठत्
sabhājitaśca rājā tathaiva śibi kayā prāyāt ||
atha jhaṭiti tayā saha svaṃ nagaramanuprāpya rahasi tayā saha ramamāṇaḥ sannānyaṃ kiṃcidapaśyadatha pradhānomātyastasyābhyāśacarāstāḥ striyo'bhyapṛcchat
||19||सभाजितश्च राजा तथैव शिबि कया प्रायात् ॥
अथ झटिति तया सह स्वं नगरमनुप्राप्य रहसि तया सह रममाणः सन्नान्यं किंचिदपश्यदथ प्रधानोमात्यस्तस्याभ्याशचरास्ताः स्त्रियोऽभ्यपृच्छत्
kimatra prayojanaṃ vidyate ityabruvaṃstāḥ striyo pūrvameva paśyāmastadudakaṃ nātrāśriyata iti
||20||किमत्र प्रयोजनं विद्यते इत्यब्रुवंस्ताः स्त्रियो पूर्वमेव पश्यामस्तदुदकं नात्राश्रियत इति
athāmā tyaśca nirudakaṃ kārayitvā dāruvṛkṣaṃ vṛddhapuṣpaphalaṃ śaradyupalabhya rājānāmabravīt ||
vanamidamanudakaṃ sādhvatra ramyatāmiti
||21||अथामा त्यश्च निरुदकं कारयित्वा दारुवृक्षं वृद्धपुष्पफलं शरद्युपलभ्य राजानामब्रवीत् ॥
वनमिदमनुदकं साध्वत्र रम्यतामिति
sa tasya vacanātta yaiva saha devyā vanaṃ prāviśat
||22||स तस्य वचनात्त यैव सह देव्या वनं प्राविशत्
sakalatrastasminvane ramye tayaiva saha reme
||23||सकलत्रस्तस्मिन्वने रम्ये तयैव सह रेमे
praviśya ca rājā saha priyayā sudhādhavalasalilapūrṇāṃ vāpīmapaśyat
||24||प्रविश्य च राजा सह प्रियया सुधाधवलसलिलपूर्णां वापीमपश्यत्
vāpīṃ darduraiḥ pūrṇāṃ dṛṣṭvaiva ca tāṃ tasyā eva tīre tayā devyātiṣṭhat
||25||वापीं दर्दुरैः पूर्णां दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे तया देव्यातिष्ठत्
atha tāṃ devīṃ rājābravīt ||
śāṃtataraṃ vāpīsalilamiti
||26||अथ तां देवीं राजाब्रवीत् ॥
शांततरं वापीसलिलमिति
sā ca tadvacaḥ śrutvā tīrthavāpīṃ nyamajjanna punarudamajjat ||
tāṃ mṛgayamāṇo rājā nāpaśyat
||27||सा च तद्वचः श्रुत्वा तीर्थवापीं न्यमज्जन्न पुनरुदमज्जत् ॥
तां मृगयमाणो राजा नापश्यत्
vāpīṃ dardurair pūrṇāṃ dṛṣṭvā ājñāpayāmāsa bhṛtyānsarvadarduravadhaḥ kriyatāmiti
||28||वापीं दर्दुरैर् पूर्णां दृष्ट्वा आज्ञापयामास भृत्यान्सर्वदर्दुरवधः क्रियतामिति
yo mamārthī sa tairdadurairupāyanairmāmanutiṣṭhet
||29||यो ममार्थी स तैर्ददुरैरुपायनैर्मामनुतिष्ठेत्
atha kaścinmahāndarduro darduravadhe kriyamāṇe sarvāsu dikṣvabhyagāt
||30||अथ कश्चिन्महान्दर्दुरो दर्दुरवधे क्रियमाणे सर्वासु दिक्ष्वभ्यगात्
upetya cainamuvācedaṃ jñātvā krodhavaśaṃgatam ||
prasādaṃ kuru nārhasi dardurāṇāmanaparādhināṃ vadhaṃ kartumiti
||31||उपेत्य चैनमुवाचेदं ज्ञात्वा क्रोधवशंगतम् ॥
प्रसादं कुरु नार्हसि दर्दुराणामनपराधिनां वधं कर्तुमिति
ślokaścātra bhavati ||
mā durdurānprabhiṃdyāstvaṃ kopaṃ saṃdhārayācyuta ||
prakṣīyate mahādharmo janānāṃ parijānatām
||32||श्लोकश्चात्र भवति ॥
मा दुर्दुरान्प्रभिंद्यास्त्वं कोपं संधारयाच्युत ॥
प्रक्षीयते महाधर्मो जनानां परिजानताम्
tamevaṃ vādinamiṣṭajanaviyoge śākaparītātmānaṃ sa rājā provāca ||
nahi kāmamapyetanniṣkāmena nibarhaṇīyā iti
||33||तमेवं वादिनमिष्टजनवियोगे शाकपरीतात्मानं स राजा प्रोवाच ॥
नहि काममप्येतन्निष्कामेन निबर्हणीया इति
etairdurātmabhirma strī bhakṣitā sarvathaiva tvima vadhyā dardurāḥ ||
nārhasi vidvannuparoddhumiti
||34||एतैर्दुरात्मभिर्म स्त्री भक्षिता सर्वथैव त्विम वध्या दर्दुराः ॥
नार्हसि विद्वन्नुपरोद्धुमिति
sa tadvākyamupaśrutya vyathiteṃdriyamanāḥ provāca prasīda rājannahamāyurnāmabhūpālaḥ
||35||स तद्वाक्यमुपश्रुत्य व्यथितेंद्रियमनाः प्रोवाच प्रसीद राजन्नहमायुर्नामभूपालः
prāptā sā mama duhitā ||
sā kanyā nāgalokaṃ gatā ||
atrāste nāgacūḍo nāgarājaḥ ||
smṛtā āgamiṣyati
||36||प्राप्ता सा मम दुहिता ॥
सा कन्या नागलोकं गता ॥
अत्रास्ते नागचूडो नागराजः ॥
स्मृता आगमिष्यति
tāmabravīdrājā tāṃ smṛtvānīya me dīyatāmiti
||37||तामब्रवीद्राजा तां स्मृत्वानीय मे दीयतामिति
athaināṃ smṛtvā rājñe adāt ||
abravīcca
||38||अथैनां स्मृत्वा राज्ञे अदात् ॥
अब्रवीच्च
mayāvahasito gālavo mahānmuniḥ tapasā karśitāṃgaḥ ||
kṣameśvaro dardurabālyātprakopitaḥ tenāhaṃ śaptaḥ yanmāmanādṛtya dardurabālyādavahasitastasmāddarduro bhaviṣyasi
||39||मयावहसितो गालवो महान्मुनिः तपसा कर्शितांगः ॥
क्षमेश्वरो दर्दुरबाल्यात्प्रकोपितः तेनाहं शप्तः यन्मामनादृत्य दर्दुरबाल्यादवहसितस्तस्माद्दर्दुरो भविष्यसि
prasāditastu vipraḥ pratyuvāca
avitatho'yaṃ mama śāpastasmādanyajanmani dardurarājo bhūtvā tvaṃ hi duhitaramikṣvākukulotpannāya sarvaguṇānvitāya dattvā yadā yāsyasi mahākālavane tasyottaradigbhāge tadā liṃgasya darśanena muktimavāpsyasi
||41||अवितथोऽयं मम शापस्तस्मादन्यजन्मनि दर्दुरराजो भूत्वा त्वं हि दुहितरमिक्ष्वाकुकुलोत्पन्नाय सर्वगुणान्विताय दत्त्वा यदा यास्यसि महाकालवने तस्योत्तरदिग्भागे तदा लिंगस्य दर्शनेन मुक्तिमवाप्स्यसि
duhitā kiyatpātālaṃ yāsyati smṛtā cāgamiṣyati ||
svasti te'stu sādhayiṣyāmi kāryāṇi, ityuktvā darduro mahākālavanamagacchat
||42||दुहिता कियत्पातालं यास्यति स्मृता चागमिष्यति ॥
स्वस्ति तेऽस्तु साधयिष्यामि कार्याणि, इत्युक्त्वा दर्दुरो महाकालवनमगच्छत्
tasyottare liṃgaṃ dadarśa tasya darśanādanekamā ṇikyaracitaṃ siddhagandharvasevitaṃ vimānavaramāruhya śakralokaṃ gataḥ
||43||तस्योत्तरे लिंगं ददर्श तस्य दर्शनादनेकमा णिक्यरचितं सिद्धगन्धर्वसेवितं विमानवरमारुह्य शक्रलोकं गतः
tasya māhātmyamavalokya devācāryo bṛhaspatirvākyaṃ jagāda
||44||तस्य माहात्म्यमवलोक्य देवाचार्यो बृहस्पतिर्वाक्यं जगाद
aho liṃgasya māhātmyamaho liṃgasya vaibhavam ||
saṃprāpto vāsavaṃ lokaṃ śāpabhraṣṭo hi darduraḥ
||45||अहो लिंगस्य माहात्म्यमहो लिंगस्य वैभवम् ॥
संप्राप्तो वासवं लोकं शापभ्रष्टो हि दर्दुरः
āyurākhyo hi bhūpālo mukto darduratāṃ gataḥ
||46||आयुराख्यो हि भूपालो मुक्तो दर्दुरतां गतः
iti tadvacanaṃ śrutvā devācāryasya pārvati ||
devāste haṣṭamanaso nāma cakuḥ samāhitāḥ
||47||इति तद्वचनं श्रुत्वा देवाचार्यस्य पार्वति ॥
देवास्ते हष्टमनसो नाम चकुः समाहिताः
yasmāddardurabhūpālo mukto dardurayonitaḥ ||
darśanāttasya liṃgasya tasmātkhyāto bhaviṣyati
||48||यस्माद्दर्दुरभूपालो मुक्तो दर्दुरयोनितः ॥
दर्शनात्तस्य लिंगस्य तस्मात्ख्यातो भविष्यति
uttareśvaradevaśca śāpapāpapraṇodakaḥ ||
ityuktvā tridaśaiḥ sarvaiḥ pūjito hyuttareśvaraḥ
||49||उत्तरेश्वरदेवश्च शापपापप्रणोदकः ॥
इत्युक्त्वा त्रिदशैः सर्वैः पूजितो ह्युत्तरेश्वरः
bhuktimuktiprado devi mahāpātakanāśanaḥ ||
kṣetrasya rakṣaṇārthāya niyukto yo mayā gaṇaḥ ||
darduro hi durādharṣaḥ sa cāpīśvaratāṃ gataḥ
||50||भुक्तिमुक्तिप्रदो देवि महापातकनाशनः ॥
क्षेत्रस्य रक्षणार्थाय नियुक्तो यो मया गणः ॥
दर्दुरो हि दुराधर्षः स चापीश्वरतां गतः
uttarāśāmatho gatvā yaḥ paśyeduttareśvaram ||
sa sarvaiśvaryasaṃyukto yāti lokamathottaram
||51||उत्तराशामथो गत्वा यः पश्येदुत्तरेश्वरम् ॥
स सर्वैश्वर्यसंयुक्तो याति लोकमथोत्तरम्
subhagaḥ sarvadā dāṃtaḥ surūpaḥ putravāniti ||
nīrogaḥ puṇyaśīlaśca jāyate saptajanma ca
||52||सुभगः सर्वदा दांतः सुरूपः पुत्रवानिति ॥
नीरोगः पुण्यशीलश्च जायते सप्तजन्म च
yā vṛddhistu kuberasya śakrasya ca yamasya ca ||
varuṇasya ca yā vṛddhiḥ sā vṛddhiruttarottarā ||
jāyate nātra sandeha uttareśvaradarśanāta
||53||या वृद्धिस्तु कुबेरस्य शक्रस्य च यमस्य च ॥
वरुणस्य च या वृद्धिः सा वृद्धिरुत्तरोत्तरा ॥
जायते नात्र सन्देह उत्तरेश्वरदर्शनात
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāṃ ye paśyaṃti yaśasvini ||
uttareśvarasaṃjñaṃ tu te kṛtārthāḥ kalau yuge
||54||कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां ये पश्यंति यशस्विनि ॥
उत्तरेश्वरसंज्ञं तु ते कृतार्थाः कलौ युगे
kiṃ dānaiḥ kiṃ tapobhiśca kiṃ yajñairbahudakṣiṇaiḥ ||
darśanāllabhate rājyaṃ svargaṃ mokṣaṃ krameṇa tu
||55||किं दानैः किं तपोभिश्च किं यज्ञैर्बहुदक्षिणैः ॥
दर्शनाल्लभते राज्यं स्वर्गं मोक्षं क्रमेण तु
ājanma ca kṛtaṃ pāpaṃ svalpaṃ vā yadi vā bahu ||
tatsarvaṃ nāśamāyāti uttareśvaradarśanāt
||56||आजन्म च कृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु ॥
तत्सर्वं नाशमायाति उत्तरेश्वरदर्शनात्
ityevaṃ caturāśītiḥ saṃkhyātā īśvarāstava ||
kathitā ye tvayā pṛṣṭā mahākālavane mayā
||57||इत्येवं चतुराशीतिः संख्याता ईश्वरास्तव ॥
कथिता ये त्वया पृष्टा महाकालवने मया
ya eteṣāṃ devi yātrāṃ pratilomānulomataḥ ||
kariṣyaṃti narā bhaktyā te yāsyaṃti paraṃ padam
||58||य एतेषां देवि यात्रां प्रतिलोमानुलोमतः ॥
करिष्यंति नरा भक्त्या ते यास्यंति परं पदम्
yaścāpi pūjayettatra liṃgaṃ bhaktyā tu mānavaḥ ||
sa kulaṃ tārayatyeva paitṛkaṃ mātṛkaṃ śatam
||59||यश्चापि पूजयेत्तत्र लिंगं भक्त्या तु मानवः ॥
स कुलं तारयत्येव पैतृकं मातृकं शतम्
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpa nāśanaḥ ||
caturāśītiliṃgānāṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
||60||एष ते कथितो देवि प्रभावः पाप नाशनः ॥
चतुराशीतिलिंगानां किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe caturaśītiliṅgamāhātmya umāmaheśvarasaṃvāda uttareśvaraliṃgamāhātmyavarṇanapūrvaka caturaśītiliṃgamāhātmyavarṇanaṃnāma caturaśītitamo'dhyāyaḥ || 84 ||
iti śrīskāṃde mahāpurāṇe paṃcama āvantyakhaṇḍe dvitīyamavantīsthacaturaśītiliṃgamāhātmyaṃ samāptam || ( 5-2)