oṃ namo hariharahiraṇyagarbhebhyo namo vyāsavālmīkiśukaparāśarebhyo namo ga…
śrīgaṇeśāya namaḥ
oṃ namaḥ śrīpuruṣottamāya
oṃ namaḥ śrīnarmadāyai
oṃ namo hariharahiraṇyagarbhebhyo namo vyāsavālmīkiśukaparāśarebhyo namo gurugobrāhmaṇebhyaḥ
oṃ majjanmātaṅgagaṇḍacyutamadamadirāmodamattālimālaṃ snānaiḥ siddhāṅganānāṃ kucayugavigalatkuṅkumāsaṅgapiṅgam |
sāyaṃ prātarmunīnāṃ kusumacayasamācchannatīrasthavṛkṣaṃ pāyādvo narmadāmbhaḥ karimakarakarākrāntarahaṃstaraṃgam
||2||ओं मज्जन्मातङ्गगण्डच्युतमदमदिरामोदमत्तालिमालं स्नानैः सिद्धाङ्गनानां कुचयुगविगलत्कुङ्कुमासङ्गपिङ्गम् ।
सायं प्रातर्मुनीनां कुसुमचयसमाच्छन्नतीरस्थवृक्षं पायाद्वो नर्मदाम्भः करिमकरकराक्रान्तरहंस्तरंगम्
ubhayataṭapuṇyatīrthā prakṣālitasakalalalokaduritaughā |
devamunimanujavandyā haratu sadā narmadā duritam
||3||उभयतटपुण्यतीर्था प्रक्षालितसकलललोकदुरितौघा ।
देवमुनिमनुजवन्द्या हरतु सदा नर्मदा दुरितम्
nāśayatu duritamakhilaṃ bhūtaṃ bhavyaṃ bhavacca bhuvi bhavinām |
sakalapavitri tava sudhā puṇyajalā narmadā bhavati
||4||नाशयतु दुरितमखिलं भूतं भव्यं भवच्च भुवि भविनाम् ।
सकलपवित्रि तव सुधा पुण्यजला नर्मदा भवति
taṭapulinaṃ śivadevā yasyā yatayo'pi kāmayante vā |
muninivahavihitasevā śivāya mama jāyatāṃ revā
||5||तटपुलिनं शिवदेवा यस्या यतयोऽपि कामयन्ते वा ।
मुनिनिवहविहितसेवा शिवाय मम जायतां रेवा
nārāyaṇaṃ namaskṛtvā naraṃ caiva narottamam |
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet
||6||नारायणं नमस्कृत्वा नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
naimiṣe puṇyanilaye nānāṛṣiniṣevite |
śaunakaḥ satramāsīnaḥ sūta papraccha vistarāt
||7||नैमिषे पुण्यनिलये नानाऋषिनिषेविते ।
शौनकः सत्रमासीनः सूत पप्रच्छ विस्तरात्
manye'haṃ dharmanaipuṇyaṃ tvayi sūta sadārcitam |
puṇyāmṛtakathāvaktā vyāsasaśiṣyastvameva hi
||8||मन्येऽहं धर्मनैपुण्यं त्वयि सूत सदार्चितम् ।
पुण्यामृतकथावक्ता व्याससशिष्यस्त्वमेव हि
atastvāṃ paripṛcchāmi dharmatīrthāśrayaṃ kave |
bahūni santi tīrthāni bahuśo me śrutāni ca
||9||अतस्त्वां परिपृच्छामि धर्मतीर्थाश्रयं कवे ।
बहूनि सन्ति तीर्थानि बहुशो मे श्रुतानि च
śrutā divyanadī brāhmī tathā viṣṇunadī mayā |
tṛtīyā na mayā kvāpi śrutā raudrī saridvarā
||10||श्रुता दिव्यनदी ब्राह्मी तथा विष्णुनदी मया ।
तृतीया न मया क्वापि श्रुता रौद्री सरिद्वरा
tāṃ vedagarbhāṃ vikhyātāṃ vibudhaughābhivanditām |
vada me tvaṃ mahāprājña tīrthapūgapariṣkṛtām
||11||तां वेदगर्भां विख्यातां विबुधौघाभिवन्दिताम् ।
वद मे त्वं महाप्राज्ञ तीर्थपूगपरिष्कृताम्
kaṃ deśamāśritā revā kathaṃ śrīrudrasaṃbhavā |
tatsaṃśritāni tīrthāni yāni tāni vadasva me
||12||कं देशमाश्रिता रेवा कथं श्रीरुद्रसंभवा ।
तत्संश्रितानि तीर्थानि यानि तानि वदस्व मे
sūta uvāca
sādhu pṛṣṭaṃ kulapate caritraṃ narmadāśritam |
citraṃ pavitraṃ doṣaghnaṃ śrutamuktaṃ ca sattama
||13||साधु पृष्टं कुलपते चरित्रं नर्मदाश्रितम् ।
चित्रं पवित्रं दोषघ्नं श्रुतमुक्तं च सत्तम
vedopavedavedāṅgādīnyabhivyasya pūritaḥ |
aṣṭādaśapurāṇānāṃ vaktā satyavatīsutaḥ
||14||वेदोपवेदवेदाङ्गादीन्यभिव्यस्य पूरितः ।
अष्टादशपुराणानां वक्ता सत्यवतीसुतः
taṃ namaskṛtya vakṣyāmi purāṇāni yathākramam |
yeṣāmabhivyāharaṇādabhivṛddhirvṛṣāyuṣoḥ
||15||तं नमस्कृत्य वक्ष्यामि पुराणानि यथाक्रमम् ।
येषामभिव्याहरणादभिवृद्धिर्वृषायुषोः
śrutiḥ smṛtiśca viprāṇāṃ cakṣuṣī parikīrtite |
kāṇastatraikayā hīno dvābhyāmandhaḥ prakīrtitaḥ
||16||श्रुतिः स्मृतिश्च विप्राणां चक्षुषी परिकीर्तिते ।
काणस्तत्रैकया हीनो द्वाभ्यामन्धः प्रकीर्तितः
śrutismṛtipurāṇāni viduṣāṃ locanatrayam |
yastribhirnayanaiḥ paśyetso'ṃśo māheśvaro mataḥ
||17||श्रुतिस्मृतिपुराणानि विदुषां लोचनत्रयम् ।
यस्त्रिभिर्नयनैः पश्येत्सोऽंशो माहेश्वरो मतः
ātmano vedavidyā ca īśvareṇa vinirmitā |
śaunakīyā ca paurāṇī dharmaśāstrātmikā ca yā
||18||आत्मनो वेदविद्या च ईश्वरेण विनिर्मिता ।
शौनकीया च पौराणी धर्मशास्त्रात्मिका च या
tisro vidyā imā mukhyāḥ sarvaśāstravinirṇaye |
purāṇaṃ pañcamo veda iti brahmānuśāsanam
||19||तिस्रो विद्या इमा मुख्याः सर्वशास्त्रविनिर्णये ।
पुराणं पञ्चमो वेद इति ब्रह्मानुशासनम्
yo na veda purāṇaṃ hi na sa vedātra kiṃcana |
katamaḥ sa hi dharmo'sti kiṃ vā jñānaṃ tathāvidham
||20||यो न वेद पुराणं हि न स वेदात्र किंचन ।
कतमः स हि धर्मोऽस्ति किं वा ज्ञानं तथाविधम्
anyadvā tatkimatrāha purāṇe yanna dṛśyate |
vedāḥ pratiṣṭhitāḥ pūrvaṃ purāṇe nātra saṃśayaḥ
||21||अन्यद्वा तत्किमत्राह पुराणे यन्न दृश्यते ।
वेदाः प्रतिष्ठिताः पूर्वं पुराणे नात्र संशयः
bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ pratariṣyati |
itihāsapurāṇaiśca kṛto'yaṃ niścayaḥ purā
||22||बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति ।
इतिहासपुराणैश्च कृतोऽयं निश्चयः पुरा
ātmā purāṇaṃ vedānāṃ pṛthagaṃgāni tāni ṣaṭ |
yacca dṛṣṭaṃ hi vedeṣu taddṛṣṭaṃ smṛtibhiḥ kila
||23||आत्मा पुराणं वेदानां पृथगंगानि तानि षट् ।
यच्च दृष्टं हि वेदेषु तद्दृष्टं स्मृतिभिः किल
ubhābhyāṃ yattu dṛṣṭaṃ hi tatpurāṇeṣu gīyate |
purāṇaṃ sarvaśāstrāṇāṃ prathamaṃ brahmaṇaḥ smṛtam
||24||उभाभ्यां यत्तु दृष्टं हि तत्पुराणेषु गीयते ।
पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणः स्मृतम्
anantaraṃ ca vaktrebhyo vedāstasya vinirgatāḥ |
purāṇamekamevāsīdasmin kalpāntare mune
||25||अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः ।
पुराणमेकमेवासीदस्मिन् कल्पान्तरे मुने
trivargasādhanaṃ puṇyaṃ śatakoṭipravistaram |
smṛtvā jagāda ca munīnprati devaścaturmukhaḥ
||26||त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम् ।
स्मृत्वा जगाद च मुनीन्प्रति देवश्चतुर्मुखः
pravṛttiḥ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇasyābhavattataḥ |
kālenāgrahaṇaṃ dṛṣṭvā purāṇasya tato muniḥ
||27||प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्ततः ।
कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य ततो मुनिः
vyāsarūpaṃ vibhuḥ kṛtvā saṃharetsa yuge yuge |
aṣṭalakṣapramāṇe tu dvāpare dvāpare sadā
||28||व्यासरूपं विभुः कृत्वा संहरेत्स युगे युगे ।
अष्टलक्षप्रमाणे तु द्वापरे द्वापरे सदा
tadaṣṭādaśadhā kṛtvā bhūloke'smin prabhāṣyate |
adyāpi devaloke tacchatakoṭipravistaram
||29||तदष्टादशधा कृत्वा भूलोकेऽस्मिन् प्रभाष्यते ।
अद्यापि देवलोके तच्छतकोटिप्रविस्तरम्
tathātra caturlakṣaṃ saṃkṣepeṇa niveśitam |
purāṇāni daśāṣṭau ca sāmprataṃ tadihocyate |
nāmatastāni vakṣyāmi śṛṇu tvamṛṣisattama
||30||तथात्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवेशितम् ।
पुराणानि दशाष्टौ च साम्प्रतं तदिहोच्यते ।
नामतस्तानि वक्ष्यामि शृणु त्वमृषिसत्तम
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca |
vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam
||31||सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।
वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्
brāhmaṃ purāṇaṃ tatrādyaṃ saṃhitāyāṃ vibhūṣitam |
ślokānāṃ daśasāhasraṃ nānāpuṇyakathāyutam
||32||ब्राह्मं पुराणं तत्राद्यं संहितायां विभूषितम् ।
श्लोकानां दशसाहस्रं नानापुण्यकथायुतम्
pādmaṃ ca pañcapañcāśatsahasrāṇi nigadyate |
tṛtīyaṃ vaiṣṇavaṃnāma trayoviṃśatisaṃkhyayā
||33||पाद्मं च पञ्चपञ्चाशत्सहस्राणि निगद्यते ।
तृतीयं वैष्णवंनाम त्रयोविंशतिसंख्यया
caturthaṃ vāyunā proktaṃ vāyavīyamiti smṛtam |
śivabhaktisamāyogācchaivaṃ taccāparākhyayā
||34||चतुर्थं वायुना प्रोक्तं वायवीयमिति स्मृतम् ।
शिवभक्तिसमायोगाच्छैवं तच्चापराख्यया
caturviṃśatisaṃkhyātaṃ sahasrāṇi tu śaunaka |
caturbhiḥ parvabhiḥ proktaṃ bhaviṣyaṃ pañcamaṃ tathā
||35||चतुर्विंशतिसंख्यातं सहस्राणि तु शौनक ।
चतुर्भिः पर्वभिः प्रोक्तं भविष्यं पञ्चमं तथा
caturdaśasahasrāṇi tathā pañca śatāni tat |
mārkaṇḍaṃ navasāhasraṃ ṣaṣṭhaṃ tatparikīrtitam
||36||चतुर्दशसहस्राणि तथा पञ्च शतानि तत् ।
मार्कण्डं नवसाहस्रं षष्ठं तत्परिकीर्तितम्
āgneyaṃ saptamaṃ proktaṃ sahasrāṇi tu ṣoḍaśa |
aṣṭamaṃ nāradīyaṃ tu proktaṃ vai pañcaviṃśatiḥ
||37||आग्नेयं सप्तमं प्रोक्तं सहस्राणि तु षोडश ।
अष्टमं नारदीयं तु प्रोक्तं वै पञ्चविंशतिः
navamaṃ bhagavannāma bhāgadvayavibhūṣitam |
tadaṣṭādaśasāhasraṃ procyate granthasaṃkhyayā
||38||नवमं भगवन्नाम भागद्वयविभूषितम् ।
तदष्टादशसाहस्रं प्रोच्यते ग्रन्थसंख्यया
daśamaṃ brahmavaivartaṃ tāvatsaṃkhyamihocyate |
laiṅgamekādaśaṃ jñeyaṃ tathaikādaśasaṃkhyayā
||39||दशमं ब्रह्मवैवर्तं तावत्संख्यमिहोच्यते ।
लैङ्गमेकादशं ज्ञेयं तथैकादशसंख्यया
bhāgadvayaṃ viracitaṃ talliṅgamṛṣipuṃgava |
caturviṃśatisāhasraṃ vārāhaṃ dvādaśaṃ viduḥ
||40||भागद्वयं विरचितं तल्लिङ्गमृषिपुंगव ।
चतुर्विंशतिसाहस्रं वाराहं द्वादशं विदुः
vibhaktaṃ saptabhiḥ khaṇḍaiḥ skāndaṃ bhāgyavatāṃ vara |
tadekāśītisāhasraṃ saṃkhyayā vai nirūpitam
||41||विभक्तं सप्तभिः खण्डैः स्कान्दं भाग्यवतां वर ।
तदेकाशीतिसाहस्रं संख्यया वै निरूपितम्
tatastu vāmanaṃ nāma caturdaśatamaṃ smṛtam |
saṃkhyayā daśasāhasraṃ proktaṃ kulapate purā
||42||ततस्तु वामनं नाम चतुर्दशतमं स्मृतम् ।
संख्यया दशसाहस्रं प्रोक्तं कुलपते पुरा
kaurmaṃ pañcadaśaṃ prāhurbhāgadvayavibhūṣitam |
daśasaptasahasrāṇi purā sāṃkhyapate kalau
||43||कौर्मं पञ्चदशं प्राहुर्भागद्वयविभूषितम् ।
दशसप्तसहस्राणि पुरा सांख्यपते कलौ
mātsyaṃ matsyena yatproktaṃ manave ṣoḍaśaṃ kramāt |
taccaturdaśasāhasraṃ saṃkhyayā vadatāṃ vara
||44||मात्स्यं मत्स्येन यत्प्रोक्तं मनवे षोडशं क्रमात् ।
तच्चतुर्दशसाहस्रं संख्यया वदतां वर
gāruḍaṃ saptadaśamaṃ smṛtaṃ caikonaviṃśatiḥ |
aṣṭādaśaṃ tu brahmāṇḍaṃ bhāgadvayavibhūṣitam
||45||गारुडं सप्तदशमं स्मृतं चैकोनविंशतिः ।
अष्टादशं तु ब्रह्माण्डं भागद्वयविभूषितम्
tacca dvādaśasāhasraṃ śatamaṣṭasamanvitam |
tathaivopapurāṇāni yāni coktāni vedhasā
||46||तच्च द्वादशसाहस्रं शतमष्टसमन्वितम् ।
तथैवोपपुराणानि यानि चोक्तानि वेधसा
idaṃ brahmapurāṇasya sulabhaṃ sauramuttamam |
saṃhitādvayasaṃyuktaṃ puṇyaṃ śivakathāśrayam
||47||इदं ब्रह्मपुराणस्य सुलभं सौरमुत्तमम् ।
संहिताद्वयसंयुक्तं पुण्यं शिवकथाश्रयम्
ādyā sanatkumāroktā dvitīyā sūryabhāṣitā |
sanatkumāranāmnā hi tadvikhyātaṃ mahāmune
||48||आद्या सनत्कुमारोक्ता द्वितीया सूर्यभाषिता ।
सनत्कुमारनाम्ना हि तद्विख्यातं महामुने
dvitīyaṃ nārasiṃhaṃ ca purāṇe pādmasaṃjñite |
śaukeyaṃ hi tṛtīyaṃ tu purāṇe vaiṣṇave matam
||49||द्वितीयं नारसिंहं च पुराणे पाद्मसंज्ञिते ।
शौकेयं हि तृतीयं तु पुराणे वैष्णवे मतम्
bārhaspatyaṃ caturthaṃ ca vāyavyaṃ saṃmataṃ sadā |
daurvāsasaṃ pañcamaṃ ca smṛtaṃ bhāgavate sadā
||50||बार्हस्पत्यं चतुर्थं च वायव्यं संमतं सदा ।
दौर्वाससं पञ्चमं च स्मृतं भागवते सदा
bhaviṣye nāradoktaṃ ca sūribhiḥ kathitaṃ purā |
kāpilaṃ mānavaṃ caiva tathaivośanaseritam
||51||भविष्ये नारदोक्तं च सूरिभिः कथितं पुरा ।
कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम्
brahmāṇḍaṃ vāruṇaṃ cātha kālikādvayameva ca |
māheśvaraṃ tathā sāmbaṃ sauraṃ sarvārthasaṃcayam
||52||ब्रह्माण्डं वारुणं चाथ कालिकाद्वयमेव च ।
माहेश्वरं तथा साम्बं सौरं सर्वार्थसंचयम्
pārāśaraṃ bhāgavataṃ kaurmaṃ cāṣṭādaśaṃ kramāt |
etānyupapurāṇāni mayoktāni yathākramam
||53||पाराशरं भागवतं कौर्मं चाष्टादशं क्रमात् ।
एतान्युपपुराणानि मयोक्तानि यथाक्रमम्
purāṇasaṃhitāmetāṃ yaḥ paṭhedvā śṛṇoti ca |
so'nantapuṇyabhāgī syānmṛto brahmapuraṃ vrajet
||54||पुराणसंहितामेतां यः पठेद्वा शृणोति च ।
सोऽनन्तपुण्यभागी स्यान्मृतो ब्रह्मपुरं व्रजेत्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe purāṇasaṃhitāvarṇanāṃ prathamo'dhyāyaḥ ||