meghanādatīrthamāhātmyavarṇanam
yudhiṣṭhira uvāca
jalamadhye mahādevaḥ kena tiṣṭhati hetunā |
uttaraṃ dakṣiṇaṃ kūlaṃ varjayitvā dvijottama
||1||जलमध्ये महादेवः केन तिष्ठति हेतुना ।
उत्तरं दक्षिणं कूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तम
śrīmārkaṇḍeya uvāca
etadākhyānamatulaṃ puṇyaṃ śrutimukhāvaham |
purāṇe yacchrutaṃ tāta tatte vakṣyāmyaśeṣataḥ
||2||एतदाख्यानमतुलं पुण्यं श्रुतिमुखावहम् ।
पुराणे यच्छ्रुतं तात तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः
tretāyuge mahābhāga rāvaṇo devakaṇṭakaḥ |
trailokyavijayī raudraḥ surāsurabhayaṃkaraḥ
||3||त्रेतायुगे महाभाग रावणो देवकण्टकः ।
त्रैलोक्यविजयी रौद्रः सुरासुरभयंकरः
devadānavagandharvairṛṣibhiśca tapodhanaiḥ |
avadhyo'tha vimānena yāvatparyaṭate mahīm
||4||देवदानवगन्धर्वैरृषिभिश्च तपोधनैः ।
अवध्योऽथ विमानेन यावत्पर्यटते महीम्
tāvaddhindhyagirermadhye dānavo baladarpitaḥ |
mayo nāmeti vikhyāto guhāvāsī tapaścaran
||5||तावद्धिन्ध्यगिरेर्मध्ये दानवो बलदर्पितः ।
मयो नामेति विख्यातो गुहावासी तपश्चरन्
tasya pārśvagato rakṣo vinayādavaniṃ gataḥ |
pūjito dānasanmānairidaṃ vacanamabravīt
||6||तस्य पार्श्वगतो रक्षो विनयादवनिं गतः ।
पूजितो दानसन्मानैरिदं वचनमब्रवीत्
kasyeyaṃ padmapatrākṣī pūrṇacandranibhānanā |
kiṃnāmadheyā tapati tapa ugraṃ kathaṃ vibho
||7||कस्येयं पद्मपत्राक्षी पूर्णचन्द्रनिभानना ।
किंनामधेया तपति तप उग्रं कथं विभो
maya uvāca
dānavānāṃ patiḥ śreṣṭho mayo'haṃ nāma nāmataḥ |
bhāryā tejovatī nāma tasyāstu tanayā śubhā
||8||दानवानां पतिः श्रेष्ठो मयोऽहं नाम नामतः ।
भार्या तेजोवती नाम तस्यास्तु तनया शुभा
mandodarīti vikhyātā tapate bhartṛkāraṇāt |
ārādhayantī bhartāramumāyā dayitaṃ śubham
||9||मन्दोदरीति विख्याता तपते भर्तृकारणात् ।
आराधयन्ती भर्तारमुमाया दयितं शुभम्
tacchrutvā vacanaṃ tasya rāvaṇo madamohitaḥ |
prasṛtaḥ praṇato bhūtvā mayaṃ vacanamabravīt
||10||तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य रावणो मदमोहितः ।
प्रसृतः प्रणतो भूत्वा मयं वचनमब्रवीत्
paulastyānvayasaṃjāto devadānavadarpahā |
prārthayāmi mahābhāga sutāṃ tvaṃ dātumarhasi
||11||पौलस्त्यान्वयसंजातो देवदानवदर्पहा ।
प्रार्थयामि महाभाग सुतां त्वं दातुमर्हसि
jñātvā paitāmahaṃ vṛttaṃ mayenāpi mahātmanā |
rāvaṇāya sutā dattā pūjayitvā vidhānataḥ
||12||ज्ञात्वा पैतामहं वृत्तं मयेनापि महात्मना ।
रावणाय सुता दत्ता पूजयित्वा विधानतः
gṛhītvā tāṃ tadā rakṣo'bhyarcyamāno niśācaraiḥ |
devodyāne vimānaiśca krīḍate sa tayā saha
||13||गृहीत्वा तां तदा रक्षोऽभ्यर्च्यमानो निशाचरैः ।
देवोद्याने विमानैश्च क्रीडते स तया सह
kenacittvatha kālena rāvaṇo lokarāvaṇaḥ |
putraṃ putravatāṃ śreṣṭho janayāmāsa bhārata
||14||केनचित्त्वथ कालेन रावणो लोकरावणः ।
पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो जनयामास भारत
tenaiva jātamātreṇa rāvo mukto mahātmanā |
saṃvartakasya meghasya tena lokā jaḍīkṛtāḥ
||15||तेनैव जातमात्रेण रावो मुक्तो महात्मना ।
संवर्तकस्य मेघस्य तेन लोका जडीकृताः
śrutvā tannarditaṃ ghoraṃ brahmā lokapitāmahaḥ |
nāma cakre tadā tasya meghanādo bhaviṣyati
||16||श्रुत्वा तन्नर्दितं घोरं ब्रह्मा लोकपितामहः ।
नाम चक्रे तदा तस्य मेघनादो भविष्यति
evaṃnāmā kṛtaḥ so'pi paramaṃ vratamāsthitaḥ |
toṣayāmāsa deveśamumayā saha śaṅkaram
||17||एवंनामा कृतः सोऽपि परमं व्रतमास्थितः ।
तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्
vratairniyamadānaiśca homajāpyavidhānataḥ |
kṛcchracāndrāyaṇairnityaṃ kṛśaṃ kurvankalevaram
||18||व्रतैर्नियमदानैश्च होमजाप्यविधानतः ।
कृच्छ्रचान्द्रायणैर्नित्यं कृशं कुर्वन्कलेवरम्
evamanyaddine tāta kailāsaṃ dharaṇīdharam |
gatvā liṅgadvayaṃ gṛhya prasthito dakṣiṇāmukhaḥ
||19||एवमन्यद्दिने तात कैलासं धरणीधरम् ।
गत्वा लिङ्गद्वयं गृह्य प्रस्थितो दक्षिणामुखः
narmadātaṭamāśritya snātukāmo mahābalaḥ |
nikṣipya pūjayan devaṃ kṛtajāpyo nareśvara
||20||नर्मदातटमाश्रित्य स्नातुकामो महाबलः ।
निक्षिप्य पूजयन् देवं कृतजाप्यो नरेश्वर
tatrāyatanāvāsena snāto hutahutāśanaḥ |
kṛtakṛtyamivātmānaṃ mānayitvā niśācaraḥ
||21||तत्रायतनावासेन स्नातो हुतहुताशनः ।
कृतकृत्यमिवात्मानं मानयित्वा निशाचरः
gantukāmaḥ paraṃ mārgaṃ laṅkāyāṃ nṛpasattama |
ekamuddharato liṅgaṃ praṇataḥ savyapāṇinā
||22||गन्तुकामः परं मार्गं लङ्कायां नृपसत्तम ।
एकमुद्धरतो लिङ्गं प्रणतः सव्यपाणिना
dvitīyaṃ tu dvitīyena bhaktyā paulastyanandanaḥ |
tāvadeva mahāliṅgaṃ patitaṃ narmadāṃbhasi
||23||द्वितीयं तु द्वितीयेन भक्त्या पौलस्त्यनन्दनः ।
तावदेव महालिङ्गं पतितं नर्मदांभसि
yāhi yāhīti cetyuktvā jalamadhye pratiṣṭhitaḥ |
namitvā rāvaṇistasya devasya parameṣṭhinaḥ
||24||याहि याहीति चेत्युक्त्वा जलमध्ये प्रतिष्ठितः ।
नमित्वा रावणिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः
jagāmākāśamāviśya pūjyamāno niśācaraiḥ |
tadā prabhṛti tattīrthaṃ meghanādeti viśrutam
||25||जगामाकाशमाविश्य पूज्यमानो निशाचरैः ।
तदा प्रभृति तत्तीर्थं मेघनादेति विश्रुतम्
pūrvaṃ tu garjanaṃ nāma sarvapāpakṣayaṃkaram |
tasmiṃstīrthe tu rājendra yastu snānaṃ samācaret
||26||पूर्वं तु गर्जनं नाम सर्वपापक्षयंकरम् ।
तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यस्तु स्नानं समाचरेत्
ahorātroṣito bhūtvā aśvamedhaphalaṃ labhet |
piṇḍadānaṃ tu yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa
||27||अहोरात्रोषितो भूत्वा अश्वमेधफलं लभेत् ।
पिण्डदानं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप
yatphalaṃ sattrayajñena tadbhavennātra saṃśayaḥ |
tena dvādaśavarṣāṇi pitaraḥ saṃpratarpitāḥ
||28||यत्फलं सत्त्रयज्ञेन तद्भवेन्नात्र संशयः ।
तेन द्वादशवर्षाणि पितरः संप्रतर्पिताः
yastu bhojayate vipraṃ ṣaḍrasātrena bhārata |
akṣayapuṇyamāpnoti tatra tīrthe narottama
||29||यस्तु भोजयते विप्रं षड्रसात्रेन भारत ।
अक्षयपुण्यमाप्नोति तत्र तीर्थे नरोत्तम
prāṇatyāgaṃ tu yaḥ kuryādbhāvito bhāvitātmanā |
sa vasecchāṅkare loke yāvadā bhūtasamplavam
||30||प्राणत्यागं तु यः कुर्याद्भावितो भावितात्मना ।
स वसेच्छाङ्करे लोके यावदा भूतसम्प्लवम्
eṣā te naraśārdūla garjanotpattiruttamā |
kathitā snehabandhena sarvapāpakṣayakarī
||31||एषा ते नरशार्दूल गर्जनोत्पत्तिरुत्तमा ।
कथिता स्नेहबन्धेन सर्वपापक्षयकरी
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe meghanādatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma pañcatriṃśo'dhyāyaḥ ||