luṅkeśvaratīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tasyaivānantaraṃ tāta jalamadhye vyavasthitam |
luṅkeśvaramiti khyātaṃ surāsuranamaskṛtam
||1||तस्यैवानन्तरं तात जलमध्ये व्यवस्थितम् ।
लुङ्केश्वरमिति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्
idaṃ tīrthaṃ mahāpuṇyaṃ nānāścaryaṃ mahītale |
asya tīrthasya māhātmyamutpattiṃ śṛṇu bhārata
||2||इदं तीर्थं महापुण्यं नानाश्चर्यं महीतले ।
अस्य तीर्थस्य माहात्म्यमुत्पत्तिं शृणु भारत
āsītpurā mahāvīryo dānavo baladarpitaḥ |
kālapṛṣṭha iti khyātaḥ suto brahmasutasya ca
||3||आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः ।
कालपृष्ठ इति ख्यातः सुतो ब्रह्मसुतस्य च
gaṅgātaṭaṃ samāśritya cacāra vipulaṃ tapaḥ |
adhomukho'pi saṃsthitvāpibaddhūmamaharniśam
||4||गङ्गातटं समाश्रित्य चचार विपुलं तपः ।
अधोमुखोऽपि संस्थित्वापिबद्धूममहर्निशम्
tataścānantaraṃ devastiṣṭhate hyumayā saha |
dṛṣṭvā taṃ pārvatī sā tu tapasyugre vyavasthitam
||5||ततश्चानन्तरं देवस्तिष्ठते ह्युमया सह ।
दृष्ट्वा तं पार्वती सा तु तपस्युग्रे व्यवस्थितम्
paśya paśya mahādeva dhūmāśī tiṣṭhate naraḥ |
prasīda taṃ kuruṣvādya dehi śīghraṃ varaṃ vibho
||6||पश्य पश्य महादेव धूमाशी तिष्ठते नरः ।
प्रसीद तं कुरुष्वाद्य देहि शीघ्रं वरं विभो
īśvara uvāca
yaduktaṃ vacanaṃ devi na tanme rocate priye |
svakāryaṃ ca sadā cintyaṃ parakāryaṃ visarjayet
||7||यदुक्तं वचनं देवि न तन्मे रोचते प्रिये ।
स्वकार्यं च सदा चिन्त्यं परकार्यं विसर्जयेत्
mūrkhastrībālaśatrūṇāṃ yaśchandenānuvartate |
vyasane patate ghore satyametadudīritam
||8||मूर्खस्त्रीबालशत्रूणां यश्छन्देनानुवर्तते ।
व्यसने पतते घोरे सत्यमेतदुदीरितम्
devyuvāca
bhāryayābhyarthito bhartā kāraṇaṃ bahu bhāṣate |
laghutvaṃ yāti sā nārī evaṃ śāstreṣu paṭhyate
||9||भार्ययाभ्यर्थितो भर्ता कारणं बहु भाषते ।
लघुत्वं याति सा नारी एवं शास्त्रेषु पठ्यते
prāṇatyāgaṃ kariṣyāmi yadi māṃ tvaṃ na manyase |
pārvatyā prerito devo gato'sau dānavaṃ prati
||10||प्राणत्यागं करिष्यामि यदि मां त्वं न मन्यसे ।
पार्वत्या प्रेरितो देवो गतोऽसौ दानवं प्रति
īśvara uvāca
kimarthaṃ pibase dhūmaṃ kimarthaṃ tapyase tapaḥ |
kiṃ duḥkhaṃ kiṃ nu santāpo vada kāryamabhīpsitam
||11||किमर्थं पिबसे धूमं किमर्थं तप्यसे तपः ।
किं दुःखं किं नु सन्तापो वद कार्यमभीप्सितम्
yuvā tvaṃ dṛśyase'dyāpi varṣaviṃśatireva ca |
tadācakṣva hi me sarvaṃ tapasaḥ kāraṇaṃ mahat
||12||युवा त्वं दृश्यसेऽद्यापि वर्षविंशतिरेव च ।
तदाचक्ष्व हि मे सर्वं तपसः कारणं महत्
dānava uvāca
acalā dīyatāṃ bhaktirmama sthairyaṃ tavopari |
aparaṃ varṣasāhasraṃ nirvighnaṃ me gataṃ vibho
||13||अचला दीयतां भक्तिर्मम स्थैर्यं तवोपरि ।
अपरं वर्षसाहस्रं निर्विघ्नं मे गतं विभो
divasānāṃ sahasre dve pūrṇe tvattapasā mama
||14||दिवसानां सहस्रे द्वे पूर्णे त्वत्तपसा मम
īśvara uvāca
yācayābhīpsitaṃ kāryaṃ tuṣṭo'haṃ tava suvrata |
devasya vacanaṃ śrutvā cintayāmāsa dānavaḥ
||15||याचयाभीप्सितं कार्यं तुष्टोऽहं तव सुव्रत ।
देवस्य वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास दानवः
kiṃ nākaṃ yācayāmyadya kimadya sakalāṃ mahīm |
evaṃ saṃcintayāmāsa kāmabāṇena pīḍitaḥ
||16||किं नाकं याचयाम्यद्य किमद्य सकलां महीम् ।
एवं संचिन्तयामास कामबाणेन पीडितः
dānava uvāca
yadi tuṣṭo'si me deva varaṃ dāsyasi me prabho |
saṅgrāmaistu na tuṣṭo'haṃ balaṃ nāstīti kiṃcana
||17||यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि मे प्रभो ।
सङ्ग्रामैस्तु न तुष्टोऽहं बलं नास्तीति किंचन
yasya mūrdhanyahaṃ deva pāṇinā samupaspṛśe |
devadānavagandharvo bhasmasādyātu tatkṣaṇāt
||18||यस्य मूर्धन्यहं देव पाणिना समुपस्पृशे ।
देवदानवगन्धर्वो भस्मसाद्यातु तत्क्षणात्
īśvara uvāca
yattvayā cintitaṃ kiṃcittatsarvaṃ saphalaṃ tava |
uttiṣṭha gaccha śīghraṃ tvaṃ bhavanaṃ prati dānava
||19||यत्त्वया चिन्तितं किंचित्तत्सर्वं सफलं तव ।
उत्तिष्ठ गच्छ शीघ्रं त्वं भवनं प्रति दानव
dānava uvāca
sthīyatāṃ devadeveśa yāvajjñāsyāmi te varam |
yuṣmanmūrdhni nyase pāṇiṃ pratyayo me bhavedyathā
||20||स्थीयतां देवदेवेश यावज्ज्ञास्यामि ते वरम् ।
युष्मन्मूर्ध्नि न्यसे पाणिं प्रत्ययो मे भवेद्यथा
tataścānantaraṃ devaścintayāno maheśvaraḥ |
na skando na harirbrahmā yaḥ kāryeṣu kṣamo'dhunā
||21||ततश्चानन्तरं देवश्चिन्तयानो महेश्वरः ।
न स्कन्दो न हरिर्ब्रह्मा यः कार्येषु क्षमोऽधुना
jñātvā caivāpadaṃ prāptāṃ devaḥ prārthayate vṛṣam |
anena saha pāpena yudhyasva sāmprataṃ kṣaṇam
||22||ज्ञात्वा चैवापदं प्राप्तां देवः प्रार्थयते वृषम् ।
अनेन सह पापेन युध्यस्व साम्प्रतं क्षणम्
karaṃ prāsārayaddaityo devaṃ mūrdhni kila spṛśet |
lāṅgūlenāhato daityo viṣaṇṇaḥ patito bhuvi
||23||करं प्रासारयद्दैत्यो देवं मूर्ध्नि किल स्पृशेत् ।
लाङ्गूलेनाहतो दैत्यो विषण्णः पतितो भुवि
devastu dakṣiṇāmāśāṃ gataścaivomayā saha |
bhayabhīto nirīkṣeta grīvāṃ bhajya punaḥpunaḥ
||24||देवस्तु दक्षिणामाशां गतश्चैवोमया सह ।
भयभीतो निरीक्षेत ग्रीवां भज्य पुनःपुनः
gate cādarśanaṃ deve yuyudhe vṛṣabheṇa saḥ |
dvāvetau balināṃ śreṣṭhau yuyudhāte mahābalau
||25||गते चादर्शनं देवे युयुधे वृषभेण सः ।
द्वावेतौ बलिनां श्रेष्ठौ युयुधाते महाबलौ
prahārairvajrasadṛśaiḥ kopena ghaṭikātrayam |
pāṇibhyāṃ na spṛśedyo vai vṛṣabhasya śirastathā
||26||प्रहारैर्वज्रसदृशैः कोपेन घटिकात्रयम् ।
पाणिभ्यां न स्पृशेद्यो वै वृषभस्य शिरस्तथा
hatvā lāṅgūlapātena āgato vṛṣabhastadā |
utthitaścāpyasau daityo vrajate vṛṣapṛṣṭhataḥ
||27||हत्वा लाङ्गूलपातेन आगतो वृषभस्तदा ।
उत्थितश्चाप्यसौ दैत्यो व्रजते वृषपृष्ठतः
vāyuvegena samprāpto yatra devo maheśvaraḥ |
āgataṃ dānavaṃ dṛṣṭvā vṛṣo vacanamabravīt
||28||वायुवेगेन सम्प्राप्तो यत्र देवो महेश्वरः ।
आगतं दानवं दृष्ट्वा वृषो वचनमब्रवीत्
āruhya pṛṣṭhe me deva śīghrameva hi gamyatām |
āruhya vṛṣabhaṃ devo jagāma comayā saha
||29||आरुह्य पृष्ठे मे देव शीघ्रमेव हि गम्यताम् ।
आरुह्य वृषभं देवो जगाम चोमया सह
nākaṃ prāptastato devo gataḥ śakrasya mandiram |
nātyajaddevapṛṣṭhaṃ tu dānavo baladarpitaḥ
||30||नाकं प्राप्तस्ततो देवो गतः शक्रस्य मन्दिरम् ।
नात्यजद्देवपृष्ठं तु दानवो बलदर्पितः
indralokaṃ parityajya brahmalokaṃ gatastadā |
yatrayatra vrajeddevo bhayātsaha divaukasaiḥ
||31||इन्द्रलोकं परित्यज्य ब्रह्मलोकं गतस्तदा ।
यत्रयत्र व्रजेद्देवो भयात्सह दिवौकसैः
apaśyattatra tatraiva pṛṣṭhe lagnaṃ tu dānavam |
sarvāṃllokān bhramitvā tu devo vismayamāgataḥ
||32||अपश्यत्तत्र तत्रैव पृष्ठे लग्नं तु दानवम् ।
सर्वांल्लोकान् भ्रमित्वा तु देवो विस्मयमागतः
na sthānaṃ vidyate kiṃcidyatra viśramyate kṣaṇam |
devadānavayostatra yuddhaṃ jñātvā sudāruṇam
||33||न स्थानं विद्यते किंचिद्यत्र विश्रम्यते क्षणम् ।
देवदानवयोस्तत्र युद्धं ज्ञात्वा सुदारुणम्
harṣitātmā munistatra ciraṃ nṛtyati nāradaḥ |
dhanyo'hamadya me janma jīvitaṃ ca sujīvitam
||34||हर्षितात्मा मुनिस्तत्र चिरं नृत्यति नारदः ।
धन्योऽहमद्य मे जन्म जीवितं च सुजीवितम्
mahāntaṃ ca kaliṃ dṛṣṭvā saṃtoṣaḥ paramo'bhavat |
devadānavayostatra yuddhaṃ tyaktvā ca nāradaḥ
||35||महान्तं च कलिं दृष्ट्वा संतोषः परमोऽभवत् ।
देवदानवयोस्तत्र युद्धं त्यक्त्वा च नारदः
ājagāma tato vipro yatra devo maheśvaraḥ |
dṛṣṭvā devo'tha taṃ vipraṃ pratipūjyābravīdidam
||36||आजगाम ततो विप्रो यत्र देवो महेश्वरः ।
दृष्ट्वा देवोऽथ तं विप्रं प्रतिपूज्याब्रवीदिदम्
bho nārada muniśreṣṭha jānīṣe keśavaṃ kvacit |
gatvā tatra ca śīghraṃ tvaṃ keśavāya nivedaya
||37||भो नारद मुनिश्रेष्ठ जानीषे केशवं क्वचित् ।
गत्वा तत्र च शीघ्रं त्वं केशवाय निवेदय
nārada uvāca
devadānavasiddhānāṃ gandharvoragarakṣasām |
sarveṣāmeva deveśo harate dhruvamāpadam
||38||देवदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
सर्वेषामेव देवेशो हरते ध्रुवमापदम्
asaṃbhāvyaṃ na vaktavyaṃ manasāpi na cintayet |
īdṛśīṃ naiva budhyāmi āpadaṃ ca vibho tava
||39||असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसापि न चिन्तयेत् ।
ईदृशीं नैव बुध्यामि आपदं च विभो तव
īśvara uvāca
gaccha nārada śīghraṃ tvaṃ yatra devo janārdanaḥ |
viditaṃ ca tvayā sarvaṃ yatkṛtaṃ dānavena tu
||40||गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र देवो जनार्दनः ।
विदितं च त्वया सर्वं यत्कृतं दानवेन तु
avadhyo dānavo hyeṣa sendrairapi marudgaṇaiḥ |
gatvā tu keśavaṃ devaṃ nivedaya mahāmune
||41||अवध्यो दानवो ह्येष सेन्द्रैरपि मरुद्गणैः ।
गत्वा तु केशवं देवं निवेदय महामुने
nārada uvāca
na tu gacchāmyahaṃ deva suptaḥ kṣīrodadhau sukhī |
keśavaḥ preraṇe hyeṣāmādeśo dīyatāṃ prabho
||42||न तु गच्छाम्यहं देव सुप्तः क्षीरोदधौ सुखी ।
केशवः प्रेरणे ह्येषामादेशो दीयतां प्रभो
mātrā svasrā duhitrā vā rājānaṃ ca tathā prabhum |
guruṃ caivāditaḥ kṛtvā śayānaṃ na prabodhayet
||43||मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा राजानं च तथा प्रभुम् ।
गुरुं चैवादितः कृत्वा शयानं न प्रबोधयेत्
īśvara uvāca
yadi kvacidagāreṣu vahnirutpadyate mahān |
nidhanaṃ yānti tatrasthā yadbudhyerannasūrayaḥ
||44||यदि क्वचिदगारेषु वह्निरुत्पद्यते महान् ।
निधनं यान्ति तत्रस्था यद्बुध्येरन्नसूरयः
nārada uvāca
śīghraṃ gaccha mahādeva ātmānaṃ rakṣa suprabho |
gacchāmyahaṃ na sandeho yatra devo janārdanaḥ
||45||शीघ्रं गच्छ महादेव आत्मानं रक्ष सुप्रभो ।
गच्छाम्यहं न सन्देहो यत्र देवो जनार्दनः
tato nandimahākālau stambhahastau bhayānakau |
jaghnaturdānavaṃ tatra mudgarādibhirāyudhaiḥ
||46||ततो नन्दिमहाकालौ स्तम्भहस्तौ भयानकौ ।
जघ्नतुर्दानवं तत्र मुद्गरादिभिरायुधैः
trayo'pi ca mahākāyāḥ saptatālapramāṇakāḥ |
na śamo jāyate teṣāṃ yudhyatāṃ ca parasparam
||47||त्रयोऽपि च महाकायाः सप्ततालप्रमाणकाः ।
न शमो जायते तेषां युध्यतां च परस्परम्
tataścānantaraṃ vipro'gacchattaṃ keśavaṃ prati |
suptaṃ kṣīrārṇave'paśyaccheṣaparyaṅkasaṃsthitam
||48||ततश्चानन्तरं विप्रोऽगच्छत्तं केशवं प्रति ।
सुप्तं क्षीरार्णवेऽपश्यच्छेषपर्यङ्कसंस्थितम्
lakṣmyā pādayugaṃ gṛhya ūrūpari niveśitam |
apsarogīyamānaṃ tu bhaktyānamya ca keśavam
||49||लक्ष्म्या पादयुगं गृह्य ऊरूपरि निवेशितम् ।
अप्सरोगीयमानं तु भक्त्यानम्य च केशवम्
adya me saphalaṃ janma jīvitaṃ ca sujīvitam |
utthāpayasva deveśaṃ lakṣmi tvamaviśaṅkitā
||50||अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् ।
उत्थापयस्व देवेशं लक्ष्मि त्वमविशङ्किता
nāradasya vacaḥ śrutvā padāṅguṣṭhaṃ vyamardayat |
nāradastiṣṭhate dvāri uttiṣṭha madhusūdana
||51||नारदस्य वचः श्रुत्वा पदाङ्गुष्ठं व्यमर्दयत् ।
नारदस्तिष्ठते द्वारि उत्तिष्ठ मधुसूदन
devo'pi nāradaṃ dṛṣṭvā paraṃ harṣamupāgataḥ |
svāgataṃ tu muniśreṣṭha suprabhātādya śarvarī
||52||देवोऽपि नारदं दृष्ट्वा परं हर्षमुपागतः ।
स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठ सुप्रभाताद्य शर्वरी
nārada uvāca
adya me saphalaṃ deva prabhātaṃ tava darśanāt |
kuśalaṃ ca na devānāṃ śīghramuttiṣṭha gamyatām
||53||अद्य मे सफलं देव प्रभातं तव दर्शनात् ।
कुशलं च न देवानां शीघ्रमुत्तिष्ठ गम्यताम्
śrīviṣṇuruvāca
brahmā cendraśca rudraśca ye cānye tu marudgaṇāḥ |
āpadaḥ kāraṇaṃ yacca tatsamākhyātumarhasi
||54||ब्रह्मा चेन्द्रश्च रुद्रश्च ये चान्ये तु मरुद्गणाः ।
आपदः कारणं यच्च तत्समाख्यातुमर्हसि
nārada uvāca
dānavena mahātīvraṃ tapastaptaṃ sudāruṇam |
rudreṇa ca varo datto bhasmatvaṃ manasepsitam
||55||दानवेन महातीव्रं तपस्तप्तं सुदारुणम् ।
रुद्रेण च वरो दत्तो भस्मत्वं मनसेप्सितम्
varadānabalenaiva sa devaṃ hantumarhati |
īdṛśaṃ ceṣṭitaṃ jñātvā nīto devo'maraiḥ saha
||56||वरदानबलेनैव स देवं हन्तुमर्हति ।
ईदृशं चेष्टितं ज्ञात्वा नीतो देवोऽमरैः सह
nāradasya vacaḥ śrutvā jagāma samunirhariḥ |
dṛṣṭvā devastamīśānaṃ gacchantaṃ diśamuttarām
||57||नारदस्य वचः श्रुत्वा जगाम समुनिर्हरिः ।
दृष्ट्वा देवस्तमीशानं गच्छन्तं दिशमुत्तराम्
dṛṣṭvā devaṃ ca rudro'tha pariṣvajya punaḥpunaḥ |
namaskṛtya jagannāthaṃ devaṃ ca madhusūdanaḥ
||58||दृष्ट्वा देवं च रुद्रोऽथ परिष्वज्य पुनःपुनः ।
नमस्कृत्य जगन्नाथं देवं च मधुसूदनः
viṣṇuruvāca
bhayasya kāraṇaṃ deva kathyatāṃ ca maheśvara |
devadānavayakṣāṇāṃ preṣayeyaṃ yamālayam
||59||भयस्य कारणं देव कथ्यतां च महेश्वर ।
देवदानवयक्षाणां प्रेषयेयं यमालयम्
lalāṭe ca kṛto dharmo yuṣmākaṃ ca maheśvara |
chittvā śirastathāṅgāni indriyāṇi na saṃśayaḥ
||60||ललाटे च कृतो धर्मो युष्माकं च महेश्वर ।
छित्त्वा शिरस्तथाङ्गानि इन्द्रियाणि न संशयः
īśvara uvāca
nāsti saukhyaṃ ca mūrkheṣu nāsti saukhyaṃ ca rogiṣu |
parādhīnena saukhyaṃ tu strījite ca viśeṣataḥ
||61||नास्ति सौख्यं च मूर्खेषु नास्ति सौख्यं च रोगिषु ।
पराधीनेन सौख्यं तु स्त्रीजिते च विशेषतः
strījitena mayā viṣṇo varo dattastu dānave |
yasya mūrdhni nyasetpāṇiṃ sa bhavedbhasmapuṃjavat
||62||स्त्रीजितेन मया विष्णो वरो दत्तस्तु दानवे ।
यस्य मूर्ध्नि न्यसेत्पाणिं स भवेद्भस्मपुंजवत्
ajeyaścāmaraścaiva mayā hyuktaḥ sa keśava |
hantumicchati māṃ pāpa upāyastava vidyate
||63||अजेयश्चामरश्चैव मया ह्युक्तः स केशव ।
हन्तुमिच्छति मां पाप उपायस्तव विद्यते
viṣṇuruvāca
gacchantu amarāḥ sarve yuṣmābhiḥ saha śaṅkara |
upāyaṃ sarjayāmyadya vadhārthaṃ dānavasya ca
||64||गच्छन्तु अमराः सर्वे युष्माभिः सह शङ्कर ।
उपायं सर्जयाम्यद्य वधार्थं दानवस्य च
revāyāśca taṭe tiṣṭha deva tvamamaraiḥ saha |
kālakṣepo na kartavyo gamyatāṃ tvaritaṃ prabho
||65||रेवायाश्च तटे तिष्ठ देव त्वममरैः सह ।
कालक्षेपो न कर्तव्यो गम्यतां त्वरितं प्रभो
dakṣiṇā yatra gaṅgā ca revā caiva mahānadī |
yatrayatra ca dṛśyeta prācī caiva sarasvatī
||66||दक्षिणा यत्र गङ्गा च रेवा चैव महानदी ।
यत्रयत्र च दृश्येत प्राची चैव सरस्वती
tatsamaṃ ca mahātīrthaṃ na martye caiva dṛśyate |
snānaṃ ye tatra kurvanti dānaṃ caiva tu bhaktitaḥ
||67||तत्समं च महातीर्थं न मर्त्ये चैव दृश्यते ।
स्नानं ये तत्र कुर्वन्ति दानं चैव तु भक्तितः
saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ naśyate nātra saṃśayaḥ |
etattīrthaṃ mahāpuṇyaṃ sarvapātakanāśanam
||68||सप्तजन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः ।
एतत्तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्
gamyatāṃ tatra deveśa luṅkeśaṃ tvaṃ sahāmaraiḥ |
viṣṇostu vacanādeva praviṣṭo hradamuttamam
||69||गम्यतां तत्र देवेश लुङ्केशं त्वं सहामरैः ।
विष्णोस्तु वचनादेव प्रविष्टो ह्रदमुत्तमम्
ratiṃ sumahatīṃ cakre saha tatra marudgaṇaiḥ |
tataścānantaraṃ devo māyāṃ kṛtvā hyanekadhā
||70||रतिं सुमहतीं चक्रे सह तत्र मरुद्गणैः ।
ततश्चानन्तरं देवो मायां कृत्वा ह्यनेकधा
vasantamāsaṃ saṃsṛjya udyānavanaśobhitam |
aśokairbakulaiścaiva brahmavṛkṣaiḥ suśobhanaiḥ
||71||वसन्तमासं संसृज्य उद्यानवनशोभितम् ।
अशोकैर्बकुलैश्चैव ब्रह्मवृक्षैः सुशोभनैः
śrīvṛkṣaiśca kapitthaiśca śirīṣairrājacampakaiḥ |
śrīphalaiśca tathā tālaiḥ kadambodumbaraistathā
||72||श्रीवृक्षैश्च कपित्थैश्च शिरीषैर्राजचम्पकैः ।
श्रीफलैश्च तथा तालैः कदम्बोदुम्बरैस्तथा
aśvatthādidrumaiścaiva nānāvṛkṣairanekaśaḥ |
nānāpuṣpaiḥ sugandhāḍhyairbhramaraiśca nināditam
||73||अश्वत्थादिद्रुमैश्चैव नानावृक्षैरनेकशः ।
नानापुष्पैः सुगन्धाढ्यैर्भ्रमरैश्च निनादितम्
tasminmadhye mahāvṛkṣo nyagrodhaśca suśobhanaḥ |
bahupakṣisamāyuktaḥ kokilārāvanāditaḥ
||74||तस्मिन्मध्ये महावृक्षो न्यग्रोधश्च सुशोभनः ।
बहुपक्षिसमायुक्तः कोकिलारावनादितः
kṛṣṇena ca kṛtaṃ tasminkanyārūpaṃ ca tatkṣaṇāt |
na tasyāḥ sadṛśī kanyā trailokye sacarācare
||75||कृष्णेन च कृतं तस्मिन्कन्यारूपं च तत्क्षणात् ।
न तस्याः सदृशी कन्या त्रैलोक्ये सचराचरे
anyāśca kanyakāḥ sapta surūpāḥ śubhalocanāḥ |
divyarūpadharāḥ sarvā divyābharaṇabhūṣitāḥ
||76||अन्याश्च कन्यकाः सप्त सुरूपाः शुभलोचनाः ।
दिव्यरूपधराः सर्वा दिव्याभरणभूषिताः
pumāṃsamabhikāṅkṣantyo yadyekaḥ kāmayetstriyaḥ |
mauktikairratnamāṇikyairvaiḍūryaiśca suśobhanaiḥ
||77||पुमांसमभिकाङ्क्षन्त्यो यद्येकः कामयेत्स्त्रियः ।
मौक्तिकैर्रत्नमाणिक्यैर्वैडूर्यैश्च सुशोभनैः
kāmahāraiśca vaṃśaiśca baddho hindolakaḥ kṛtaḥ |
ārūḍhāśca mahākanyā gāyante susvaraṃ tadā
||78||कामहारैश्च वंशैश्च बद्धो हिन्दोलकः कृतः ।
आरूढाश्च महाकन्या गायन्ते सुस्वरं तदा
mārutaḥ śītalo vāti vanaṃ spṛṣṭvā suśobhanam |
vātena prerito gandho dānavo ghrāṇapīḍitaḥ
||79||मारुतः शीतलो वाति वनं स्पृष्ट्वा सुशोभनम् ।
वातेन प्रेरितो गन्धो दानवो घ्राणपीडितः
tataḥ kusumagandhena vismayaṃ paramaṃ gataḥ |
āghrāya cedṛśaṃ puṇyaṃ na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ mayā
||80||ततः कुसुमगन्धेन विस्मयं परमं गतः ।
आघ्राय चेदृशं पुण्यं न दृष्टं न श्रुतं मया
vane cintayataḥ kiṃciddhvanigītaṃ suśobhanam |
gītasya ca dhvaniṃ śrutvā mohito māyayā hareḥ
||81||वने चिन्तयतः किंचिद्ध्वनिगीतं सुशोभनम् ।
गीतस्य च ध्वनिं श्रुत्वा मोहितो मायया हरेः
vyādhasyaiva mahākūṭe patanti ca yathā mṛgāḥ |
kālaspṛṣṭastathā kṛṣṇe patitaśca narādhipa
||82||व्याधस्यैव महाकूटे पतन्ति च यथा मृगाः ।
कालस्पृष्टस्तथा कृष्णे पतितश्च नराधिप
dṛṣṭvā kanyāṃ ca tāṃ daityo mūrcchayā patito bhuvi |
patitena tu dṛṣṭaikā kanyā vaṭatale sthitā
||83||दृष्ट्वा कन्यां च तां दैत्यो मूर्च्छया पतितो भुवि ।
पतितेन तु दृष्टैका कन्या वटतले स्थिता
āsyaṃ dṛṣṭvā tu nārīṇāṃ punaḥ kāmena pīḍitaḥ |
gṛhītvā hemadaṇḍaṃ tu tāṃ pātayitumicchati
||84||आस्यं दृष्ट्वा तु नारीणां पुनः कामेन पीडितः ।
गृहीत्वा हेमदण्डं तु तां पातयितुमिच्छति
kanyovāca
mā mānusparśayatvaṃ hi kumāryahaṃ kulottama |
bho muñca muñca māṃ śīghraṃ yāvadgacchāmyahaṃ gṛham
||85||मा मानुस्पर्शयत्वं हि कुमार्यहं कुलोत्तम ।
भो मुञ्च मुञ्च मां शीघ्रं यावद्गच्छाम्यहं गृहम्
dānava uvāca
ahaṃ vivāhamicchāmi tvayā saha suśobhane |
bhūpṛṣṭhe sakale rājñī bhavasyevaṃ na saṃśayaḥ
||86||अहं विवाहमिच्छामि त्वया सह सुशोभने ।
भूपृष्ठे सकले राज्ञी भवस्येवं न संशयः
kanyovāca
pitā rakṣati kaumārye bhartā rakṣati yauvane |
putro rakṣati vṛddhatve na strī svātantryamarhati
||87||पिता रक्षति कौमार्ये भर्ता रक्षति यौवने ।
पुत्रो रक्षति वृद्धत्वे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति
na svātantryaṃ mamaivāsti utpannāhaṃ mahatkule |
yācyastu matpitā bhrātā mātāpi hi tathaiva ca
||88||न स्वातन्त्र्यं ममैवास्ति उत्पन्नाहं महत्कुले ।
याच्यस्तु मत्पिता भ्राता मातापि हि तथैव च
dānava uvāca
yadi māṃ necchase tvadya svātantryaṃ nāvalambase |
mamāpi ca tadā hatyā satyaṃ ca śubhalocane
||89||यदि मां नेच्छसे त्वद्य स्वातन्त्र्यं नावलम्बसे ।
ममापि च तदा हत्या सत्यं च शुभलोचने
kanyovāca
viśvāso naiva kartavyo yādṛśe tādṛśe nare |
narāḥ strīṣu vicitrāśca lampaṭāḥ kāmamohitāḥ
||90||विश्वासो नैव कर्तव्यो यादृशे तादृशे नरे ।
नराः स्त्रीषु विचित्राश्च लम्पटाः काममोहिताः
pariṇīya tu māṃ tvaṃ hi bhuṅkṣva bhogānmayā saha |
janmanāśo bhavetpaścānna tvaṃ nānyo bhavenmama
||91||परिणीय तु मां त्वं हि भुङ्क्ष्व भोगान्मया सह ।
जन्मनाशो भवेत्पश्चान्न त्वं नान्यो भवेन्मम
brāhmaṇī kṣatriṇī vaiśī śūdrī yāvattathaiva ca |
dvitīyo na bhavedbhartā ekākī ceha janmani
||92||ब्राह्मणी क्षत्रिणी वैशी शूद्री यावत्तथैव च ।
द्वितीयो न भवेद्भर्ता एकाकी चेह जन्मनि
dānava uvāca
yattvayā gaditaṃ vākyaṃ tanmayā dhāritaṃ hṛdi |
pratyayaṃ me kuruṣvādya yatte manasi rocate
||93||यत्त्वया गदितं वाक्यं तन्मया धारितं हृदि ।
प्रत्ययं मे कुरुष्वाद्य यत्ते मनसि रोचते
kanyovāca
jānīṣva gopakanyāṃ māṃ krīḍāmi sakhibhiḥ saha |
asmatkuleṣu yaddivyaṃ tatkuruṣva yathāvidhi
||94||जानीष्व गोपकन्यां मां क्रीडामि सखिभिः सह ।
अस्मत्कुलेषु यद्दिव्यं तत्कुरुष्व यथाविधि
na taddivyaṃ kule'smākaṃ viṣaṃ kośaṃ na tattulā |
gopānvayeṣu sarveṣu hastaḥ śirasi dīyate
||95||न तद्दिव्यं कुलेऽस्माकं विषं कोशं न तत्तुला ।
गोपान्वयेषु सर्वेषु हस्तः शिरसि दीयते
kāmāndhenaiva rājendra nikṣipto mastake karaḥ |
tatkṣaṇādbhasmasādbhūto dagdhastṛṇacayo yathā
||96||कामान्धेनैव राजेन्द्र निक्षिप्तो मस्तके करः ।
तत्क्षणाद्भस्मसाद्भूतो दग्धस्तृणचयो यथा
keśavopari devaistu puṣpavṛṣṭiḥ śubhā kṛtā |
hṛṣṭāḥ sarve'gamandevāḥ svasthānaṃ vigatajvarāḥ
||97||केशवोपरि देवैस्तु पुष्पवृष्टिः शुभा कृता ।
हृष्टाः सर्वेऽगमन्देवाः स्वस्थानं विगतज्वराः
kṣīrodaṃ keśavo gacchatkālapṛṣṭhe nipātite |
ya idaṃ śṛṇuyādbhaktyā caritaṃ dānavasya ca
||98||क्षीरोदं केशवो गच्छत्कालपृष्ठे निपातिते ।
य इदं शृणुयाद्भक्त्या चरितं दानवस्य च
sa jayī jāyate nityaṃ śaṅkarasya vaco yathā |
etasmātkāraṇādrājaṃlliṅgeśvaramiti śrutam
||99||स जयी जायते नित्यं शङ्करस्य वचो यथा ।
एतस्मात्कारणाद्राजंल्लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम्
līnaṃ ca pātakaṃ yasmātsnānamātreṇa naśyati |
tvagasthi śoṇitaṃ māṃsaṃ medaḥsnāyustathaiva ca
||100||लीनं च पातकं यस्मात्स्नानमात्रेण नश्यति ।
त्वगस्थि शोणितं मांसं मेदःस्नायुस्तथैव च
majjāśukragataṃ pāpaṃ naśyate janmakoṭijam |
luṅkeśvare mahārāja toyaṃ pibati bhaktitaḥ
||101||मज्जाशुक्रगतं पापं नश्यते जन्मकोटिजम् ।
लुङ्केश्वरे महाराज तोयं पिबति भक्तितः
tribhiḥ prasṛtimātrābhiḥ pāpaṃ yāti sahasradhā |
viśeṣeṇa caturdaśyāmubhau pakṣau tu cāṣṭamī
||102||त्रिभिः प्रसृतिमात्राभिः पापं याति सहस्रधा ।
विशेषेण चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ तु चाष्टमी
upoṣya yo naro bhaktyā pitḥṇāṃ pāṇḍunandana |
uddhṛtāstena te sarve nārakīyāḥ pitāmahāḥ
||103||उपोष्य यो नरो भक्त्या पित्ःणां पाण्डुनन्दन ।
उद्धृतास्तेन ते सर्वे नारकीयाः पितामहाः
kākiṇīṃ caiva yo dadyādbrāhmaṇe vedapārage |
tena dānaphalaṃ sarvaṃ kurukṣetrādikaṃ ca yat
||104||काकिणीं चैव यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे ।
तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्
prāptaṃ tu nānyathā rājañchaṅkaro vadate tvidam |
sparśaliṅgamidaṃ rājañchaṅkareṇa tu nirmitam
||105||प्राप्तं तु नान्यथा राजञ्छङ्करो वदते त्विदम् ।
स्पर्शलिङ्गमिदं राजञ्छङ्करेण तु निर्मितम्
sparśamātre manuṣyāṇāṃ rudravāso'bhijāyate |
tena dānaphalaṃ sarvaṃ kurukṣetrādikaṃ ca yat
||106||स्पर्शमात्रे मनुष्याणां रुद्रवासोऽभिजायते ।
तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्
etasmātkāraṇādrājaṃllokapālāśca rakṣakāḥ |
durgā ca rakṣaṇe sṛṣṭā caturhastadharā śubhā
||107||एतस्मात्कारणाद्राजंल्लोकपालाश्च रक्षकाः ।
दुर्गा च रक्षणे सृष्टा चतुर्हस्तधरा शुभा
dhanado lokapāleśo rakṣakaśceśvarasya ca |
rakṣati ca sadā kālaṃ grahavyāpārarūpataḥ
||108||धनदो लोकपालेशो रक्षकश्चेश्वरस्य च ।
रक्षति च सदा कालं ग्रहव्यापाररूपतः
putrabhrātṛsamārūpaiḥ svāmisambandharūpibhiḥ |
laṅkeśvaraṃ ca rājendra devairnādyāpi mucyate
||109||पुत्रभ्रातृसमारूपैः स्वामिसम्बन्धरूपिभिः ।
लङ्केश्वरं च राजेन्द्र देवैर्नाद्यापि मुच्यते
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe luṅkeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ ||