śrīmārkaṇḍeya uvāca - tato gacchettu rājendra tīrthaṃ paramaśobhanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchettu rājendra tīrthaṃ paramaśobhanam |
indratīrthetivikhyātaṃ narmadādakṣiṇe taṭe
||1||ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् ।
इन्द्रतीर्थेतिविख्यातं नर्मदादक्षिणे तटे
yudhiṣṭhira uvāca
narmadādakṣiṇe kūle indratīrthaṃ kathaṃ bhavet |
śrotumicchāmi viprendra hyādimadhyāntavistaraiḥ
||2||नर्मदादक्षिणे कूले इन्द्रतीर्थं कथं भवेत् ।
श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र ह्यादिमध्यान्तविस्तरैः
etacchrutvā tu vacanaṃ dharmaputrasya dhīmataḥ |
kathayāmāsa tadvattamitihāsaṃ purātanam
||3||एतच्छ्रुत्वा तु वचनं धर्मपुत्रस्य धीमतः ।
कथयामास तद्वत्तमितिहासं पुरातनम्
śrīmārkaṇḍeya uvāca
viśvāsayitvā suciraṃ dharmaśatruṃ mahābalam |
vṛtraṃ jitvātha hatvā tu gacchamānaṃ śacīpatim
||4||विश्वासयित्वा सुचिरं धर्मशत्रुं महाबलम् ।
वृत्रं जित्वाथ हत्वा तु गच्छमानं शचीपतिम्
niṣkrāmamāṇaṃ mārgeṇa brahmahatyā durāsadā |
ahorātramaviśrāntā jagāma bhuvanatrayam
||5||निष्क्राममाणं मार्गेण ब्रह्महत्या दुरासदा ।
अहोरात्रमविश्रान्ता जगाम भुवनत्रयम्
yatoyato brahmahaṇaṃ yāti yānena śobhanam |
diśo bhāgaṃ suraiḥ sārddhaṃ tato hatyā na muñcati
||6||यतोयतो ब्रह्महणं याति यानेन शोभनम् ।
दिशो भागं सुरैः सार्द्धं ततो हत्या न मुञ्चति
brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaganāgamaḥ |
pātakānāṃ gatirdṛṣṭā na tu viśvāsaghātinām
||7||ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वगनागमः ।
पातकानां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम्
pāpakarmamukhaṃ dṛṣṭvā snānadānairviśudhyati |
nārī vā puruṣo vāpi naiva viśvāsaghātinaḥ
||8||पापकर्ममुखं दृष्ट्वा स्नानदानैर्विशुध्यति ।
नारी वा पुरुषो वापि नैव विश्वासघातिनः
evamādīni cānyāni śrutvā vākyāni devarāṭ |
vacanaṃ tadvidhairuktaṃ viṣādamagamatparam
||9||एवमादीनि चान्यानि श्रुत्वा वाक्यानि देवराट् ।
वचनं तद्विधैरुक्तं विषादमगमत्परम्
tyaktvā rājyaṃ suraiḥ sārdhaṃ jagāma tapa uttamam |
putradāragṛhaṃ rājyaṃ vasūni vividhāni ca
||10||त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्धं जगाम तप उत्तमम् ।
पुत्रदारगृहं राज्यं वसूनि विविधानि च
phalānyetāni dharmasya śobhayanti janeśvaram |
phalaṃ dharmasya bhuñjeti suhṛtsvajanabāndhavāḥ
||11||फलान्येतानि धर्मस्य शोभयन्ति जनेश्वरम् ।
फलं धर्मस्य भुञ्जेति सुहृत्स्वजनबान्धवाः
paśyatāṃ sarvameteṣāṃ pāpamekena bhujyate |
paraṃ hi sukhamutsṛjya karśayanvai kalevaram
||12||पश्यतां सर्वमेतेषां पापमेकेन भुज्यते ।
परं हि सुखमुत्सृज्य कर्शयन्वै कलेवरम्
devarājo jagāmāsau tīrthānyāyatanāni ca |
gaṅgātīrtheṣu sarveṣu yāmuneṣu tathaiva ca
||13||देवराजो जगामासौ तीर्थान्यायतनानि च ।
गङ्गातीर्थेषु सर्वेषु यामुनेषु तथैव च
sārasvateṣu sarveṣu sāmudreṣu pṛthakpṛthak |
nadīṣu devakhāteṣu taḍāgeṣu saraḥsu ca
||14||सारस्वतेषु सर्वेषु सामुद्रेषु पृथक्पृथक् ।
नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च
pāpaṃ na muñcate sarve paścāddevasamāgame |
revāprabhavatīrtheṣu kūlayorubhayorapi
||15||पापं न मुञ्चते सर्वे पश्चाद्देवसमागमे ।
रेवाप्रभवतीर्थेषु कूलयोरुभयोरपि
pūjayanvai mahādevaṃ skandatīrthaṃ samāsadat |
tava sthitvopavāsaiśca kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ
||16||पूजयन्वै महादेवं स्कन्दतीर्थं समासदत् ।
तव स्थित्वोपवासैश्च कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः
karśayanvai svakaṃ dehaṃ na lebhe śarma vai kvacit |
grīṣme pañcāgnimadhyastho varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ
||17||कर्शयन्वै स्वकं देहं न लेभे शर्म वै क्वचित् ।
ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः
ārdravāsāstu hemante cacāra vipulaṃ tapaḥ |
evaṃ tu tapatastasya indrasya viditātmanaḥ
||18||आर्द्रवासास्तु हेमन्ते चचार विपुलं तपः ।
एवं तु तपतस्तस्य इन्द्रस्य विदितात्मनः
vatsarāṇāṃ sahasrāṇi gatāni daśa bhārata |
tatastvekādaśe prāpte varṣe tu nṛpasattama
||19||वत्सराणां सहस्राणि गतानि दश भारत ।
ततस्त्वेकादशे प्राप्ते वर्षे तु नृपसत्तम
sahasā bhagavāndevastu tutoṣa parameśvaraḥ |
tathā brahmarṣayaḥ siddhā brahmaviṣṇupurogamāḥ
||20||सहसा भगवान्देवस्तु तुतोष परमेश्वरः ।
तथा ब्रह्मर्षयः सिद्धा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः
tatrājagmuḥ surāḥ sarve yatra devaḥ śatakratuḥ |
dṛṣṭvā samāgatān devānṛṣīṃścaiva mahāmatiḥ
||21||तत्राजग्मुः सुराः सर्वे यत्र देवः शतक्रतुः ।
दृष्ट्वा समागतान् देवानृषींश्चैव महामतिः
uvāca praṇato bhūtvā sarvadevapurohitaḥ |
viditaṃ sarvameteṣāṃ yathā vṛtravadhaḥ kṛtaḥ
||22||उवाच प्रणतो भूत्वा सर्वदेवपुरोहितः ।
विदितं सर्वमेतेषां यथा वृत्रवधः कृतः
yuṣmākaṃ cājñayā pūrvaṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |
tathāpyevaṃ brahmahaṇaṃ matvā pāpasya kāriṇam
||23||युष्माकं चाज्ञया पूर्वं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।
तथाप्येवं ब्रह्महणं मत्वा पापस्य कारिणम्
bhramantaṃ sarvatīrtheṣu brahmahatyā na muñcati |
na nandati jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram
||24||भ्रमन्तं सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति ।
न नन्दति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
yathā vihīnacandrārkaṃ tathā rājyamanāyakam |
tasmātsarve suraśreṣṭhā vijñāpyaṃ mama samprati
||25||यथा विहीनचन्द्रार्कं तथा राज्यमनायकम् ।
तस्मात्सर्वे सुरश्रेष्ठा विज्ञाप्यं मम सम्प्रति
kurvantu śakraṃ nirdoṣaṃ tathā sarve maharṣayaḥ |
bṛhaspatimukhodgīrṇaṃ śrutvā tadvacanaṃ śubham
||26||कुर्वन्तु शक्रं निर्दोषं तथा सर्वे महर्षयः ।
बृहस्पतिमुखोद्गीर्णं श्रुत्वा तद्वचनं शुभम्
tataḥ provāca bhagavānbrahmā lokapitāmahaḥ |
etatpāpaṃ mahāghoraṃ brahmahatyāsamudbhavam
||27||ततः प्रोवाच भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः ।
एतत्पापं महाघोरं ब्रह्महत्यासमुद्भवम्
daivatebhyo'tha bhūtebhyaścaturbhāgaṃ kṣipāmyaham |
evaṃ muktvā kṣipaccaino jalopari mahāmatiḥ
||28||दैवतेभ्योऽथ भूतेभ्यश्चतुर्भागं क्षिपाम्यहम् ।
एवं मुक्त्वा क्षिपच्चैनो जलोपरि महामतिः
avagāhya tataḥ peyā āpo vai nānyathā budhaiḥ |
dharāyāmakṣipadbhāgaṃ dvitīyaṃ padmasaṃbhavaḥ
||29||अवगाह्य ततः पेया आपो वै नान्यथा बुधैः ।
धरायामक्षिपद्भागं द्वितीयं पद्मसंभवः
abhakṣyā tena saṃjātā sadākālaṃ vasuṃdharā |
tadārdhamarddhaṃ nārīṇāṃ dvitīye'hni yudhiṣṭhira
||30||अभक्ष्या तेन संजाता सदाकालं वसुंधरा ।
तदार्धमर्द्धं नारीणां द्वितीयेऽह्नि युधिष्ठिर
nikṣipya bhagavāndevaḥ punaranyajjagāda ha |
asaṃgrāhyā tvasaṃgrāhyā tena jātā rajasvalā
||31||निक्षिप्य भगवान्देवः पुनरन्यज्जगाद ह ।
असंग्राह्या त्वसंग्राह्या तेन जाता रजस्वला
caturdināni sā prājñaiḥ pāpasya mahato mahāt |
caturthaṃ tu tato bhāgaṃ vibhajya parameśvaraḥ
||32||चतुर्दिनानि सा प्राज्ञैः पापस्य महतो महात् ।
चतुर्थं तु ततो भागं विभज्य परमेश्वरः
kṛṣigorakṣyavāṇijyaiḥ śūdrasevākare dvije |
tato'bhinandayāmāsuḥ sarve devā maharṣayaḥ
||33||कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यैः शूद्रसेवाकरे द्विजे ।
ततोऽभिनन्दयामासुः सर्वे देवा महर्षयः
devendraṃ vāgbhiriṣṭābhirnarmadājalasaṃsthitam |
vareṇa chandayāmāsa tatastuṣṭo maheśvaraḥ
||34||देवेन्द्रं वाग्भिरिष्टाभिर्नर्मदाजलसंस्थितम् ।
वरेण छन्दयामास ततस्तुष्टो महेश्वरः
varaṃ dāsyāmi deveśa varaṃ vṛṇu yathepsitam
||35||वरं दास्यामि देवेश वरं वृणु यथेप्सितम्
indra uvāca
yadi tuṣṭo'si deveśa yadi deyo varo mama |
atra saṃsthāpayiṣyāmi sadā saṃnihito bhava
||36||यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम ।
अत्र संस्थापयिष्यामि सदा संनिहितो भव
evamastviti coktvā taṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |
jagmurākāśamāviśya stūyamānā maharṣibhiḥ
||37||एवमस्त्विति चोक्त्वा तं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।
जग्मुराकाशमाविश्य स्तूयमाना महर्षिभिः
gateṣu devadeveṣu devarājaḥ śatakratuḥ |
sthāpayitvā mahādevaṃ jagāma tridaśālayam
||38||गतेषु देवदेवेषु देवराजः शतक्रतुः ।
स्थापयित्वा महादेवं जगाम त्रिदशालयम्
indratīrthe tu yaḥ snātvā tarpayetpitṛdevatāḥ |
mahāpātakayukto'pi mucyate sarvapātakaiḥ
||39||इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः ।
महापातकयुक्तोऽपि मुच्यते सर्वपातकैः
indratīrthe tu yaḥ snātvā pūjayetparameśvaram |
so'śvamedhasya yajñasya puṣkalaṃ phalamaśnute
||40||इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् ।
सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य पुष्कलं फलमश्नुते
etatte kathitaṃ sarvaṃ tīrthamāhātmyamuttamam |
śrutamātreṇa yenaiva mucyante pātakairnarāḥ
||41||एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् ।
श्रुतमात्रेण येनैव मुच्यन्ते पातकैर्नराः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe indratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭādaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ ||