yudhiṣṭhira uvāca - parārthaṃ tīrthayātrāyāṃ gacchataḥ kasya kiṃ phalam
yudhiṣṭhira uvāca
parārthaṃ tīrthayātrāyāṃ gacchataḥ kasya kiṃ phalam |
kiyanmātraṃ muniśreṣṭha tanme brūhi kṛpānidhe
||1||परार्थं तीर्थयात्रायां गच्छतः कस्य किं फलम् ।
कियन्मात्रं मुनिश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि कृपानिधे
mārkaṇḍeya uvāca
parārthaṃ gacchatastanme vadataḥ śṛṇu pārthiva |
yathā yāvatphalaṃ tasya yātrādivihitaṃ bhavet
||2||परार्थं गच्छतस्तन्मे वदतः शृणु पार्थिव ।
यथा यावत्फलं तस्य यात्रादिविहितं भवेत्
uttameneha varṇena dravyalobhādinā nṛpa |
nādhamasya kvacitkāryaṃ tīrthayātrādisevanam
||3||उत्तमेनेह वर्णेन द्रव्यलोभादिना नृप ।
नाधमस्य क्वचित्कार्यं तीर्थयात्रादिसेवनम्
dharmakarma mahārāja svayaṃ vidvānsamācaret |
śarīrasyāthavā śaktyā anyadvā kāryayogataḥ
||4||धर्मकर्म महाराज स्वयं विद्वान्समाचरेत् ।
शरीरस्याथवा शक्त्या अन्यद्वा कार्ययोगतः
dharmakarma sadā prāyaḥ savarṇenaiva kārayet |
putrapautrādikairvāpi jñātibhirgotrasambhavaiḥ
||5||धर्मकर्म सदा प्रायः सवर्णेनैव कारयेत् ।
पुत्रपौत्रादिकैर्वापि ज्ञातिभिर्गोत्रसम्भवैः
śreṣṭhaṃ hi vihitaṃ prāhurdharmakarma yudhiṣṭhira |
taireva kārayettasmānnottamairnādhamairapi
||6||श्रेष्ठं हि विहितं प्राहुर्धर्मकर्म युधिष्ठिर ।
तैरेव कारयेत्तस्मान्नोत्तमैर्नाधमैरपि
adhamena kṛtaṃ samyaṅna bhavediti me matiḥ |
uttamaścādhamārthe vai kurvandurgatimāpnuyāt
||7||अधमेन कृतं सम्यङ्न भवेदिति मे मतिः ।
उत्तमश्चाधमार्थे वै कुर्वन्दुर्गतिमाप्नुयात्
na śūdrāya matiṃ dadyānnocchiṣṭaṃ na haviṣkṛtam |
na cāsyopadiśeddharmaṃ na cāsya vratamādiśet
||8||न शूद्राय मतिं दद्यान्नोच्छिष्टं न हविष्कृतम् ।
न चास्योपदिशेद्धर्मं न चास्य व्रतमादिशेत्
japastapastīrthayātrā pravrajyā mantrasādhanam |
devatārādhanaṃ dīkṣā strīśūdrapatanāni ṣaṭ
||9||जपस्तपस्तीर्थयात्रा प्रव्रज्या मन्त्रसाधनम् ।
देवताराधनं दीक्षा स्त्रीशूद्रपतनानि षट्
pativatnī patatyeva vidhavā sarvamācaret |
sabhartṛkāśake patyau sarvaṃ kuryādanujñayā
||10||पतिवत्नी पतत्येव विधवा सर्वमाचरेत् ।
सभर्तृकाशके पत्यौ सर्वं कुर्यादनुज्ञया
gatvā parārthaṃ tīrthādau ṣoḍaśāṃśaphalaṃ labhet |
gacchataśca prasaṅgena tīrthamarddhaphalaṃ smṛtam
||11||गत्वा परार्थं तीर्थादौ षोडशांशफलं लभेत् ।
गच्छतश्च प्रसङ्गेन तीर्थमर्द्धफलं स्मृतम्
anusaṅgena tīrthasya snāne snānaphalaṃ viduḥ |
naiva yātrāphalaṃ tajjñāḥ śāstroktaṃ kalmaṣāpaham
||12||अनुसङ्गेन तीर्थस्य स्नाने स्नानफलं विदुः ।
नैव यात्राफलं तज्ज्ञाः शास्त्रोक्तं कल्मषापहम्
pitrarthaṃ ca pitṛvyasya māturmātāmahasya ca |
mātulasya tathā bhrātuḥ śvaśurasya sutasya ca
||13||पित्रर्थं च पितृव्यस्य मातुर्मातामहस्य च ।
मातुलस्य तथा भ्रातुः श्वशुरस्य सुतस्य च
poṣakārthādayoścāpi mātāmahyā gurostathā |
svasurmātṛṣvasuḥ paitryā ācāryādhyāpakasya ca
||14||पोषकार्थादयोश्चापि मातामह्या गुरोस्तथा ।
स्वसुर्मातृष्वसुः पैत्र्या आचार्याध्यापकस्य च
ityādyarthe naraḥ snātvā svayamaṣṭāṃśamāpnuyāt |
sākṣātpitroḥ prakurvāṇaścaturthāṃśamavāpnuyāt
||15||इत्याद्यर्थे नरः स्नात्वा स्वयमष्टांशमाप्नुयात् ।
साक्षात्पित्रोः प्रकुर्वाणश्चतुर्थांशमवाप्नुयात्
patipatnyormithaścārddhaṃ phalaṃ prāhurmanīṣiṇaḥ |
bhāgineyasya śiṣyasya bhrātṛvyasya sutasya ca |
ṣaṭtripañcacaturbhāgānphalamāpnoti vai naraḥ
||16||पतिपत्न्योर्मिथश्चार्द्धं फलं प्राहुर्मनीषिणः ।
भागिनेयस्य शिष्यस्य भ्रातृव्यस्य सुतस्य च ।
षट्त्रिपञ्चचतुर्भागान्फलमाप्नोति वै नरः
iti te kathitaṃ pārtha pāramparyakramāgatam |
kartavyaṃ jñātivargasya parārthe dharmasādhanam
||17||इति ते कथितं पार्थ पारम्पर्यक्रमागतम् ।
कर्तव्यं ज्ञातिवर्गस्य परार्थे धर्मसाधनम्
varṣāṛtusamāyoge sarvā nadyo rajasvalāḥ |
muktvā sarasvatīṃ gaṅgāṃ narmadāṃ yamunānadīm
||18||वर्षाऋतुसमायोगे सर्वा नद्यो रजस्वलाः ।
मुक्त्वा सरस्वतीं गङ्गां नर्मदां यमुनानदीम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe parārthatīrthayātrāphalakathanaṃ nāmāṣṭaviṃśatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ ||