viśalyāsaṅgamamāhātmyavarṇanam
mārkaṇḍeya uvāca
tatraiva saṅgame rājanbhaktyā paramayā nṛpa |
prāṇāṃstyajanti ye martyāste yānti paramāṃ gatim
||1||तत्रैव सङ्गमे राजन्भक्त्या परमया नृप ।
प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्यास्ते यान्ति परमां गतिम्
saṃnyastasarvasaṃkalpo yastu prāṇānparityajet |
amareśvaramāsādya sa svarge niyataṃ vaset
||2||संन्यस्तसर्वसंकल्पो यस्तु प्राणान्परित्यजेत् ।
अमरेश्वरमासाद्य स स्वर्गे नियतं वसेत्
śailendraṃ yaḥ samāsādya ātmānaṃ muñcate naraḥ |
vimānenārkavarṇena sa gacchedamarāvatīm
||3||शैलेन्द्रं यः समासाद्य आत्मानं मुञ्चते नरः ।
विमानेनार्कवर्णेन स गच्छेदमरावतीम्
naraṃ patantamālokya nagādamarakaṇṭakāt |
bruvantyapsarasaḥ sarvā mama bhartā bhavediti
||4||नरं पतन्तमालोक्य नगादमरकण्टकात् ।
ब्रुवन्त्यप्सरसः सर्वा मम भर्ता भवेदिति
samaṃ jalaṃ dharmavido vadanti sārasvataṃ gāṅgamiti prabuddhāḥ |
tasyopariṣṭātpravadanti tajjñā revājalaṃ nātra vicāraṇāsti
||5||समं जलं धर्मविदो वदन्ति सारस्वतं गाङ्गमिति प्रबुद्धाः ।
तस्योपरिष्टात्प्रवदन्ति तज्ज्ञा रेवाजलं नात्र विचारणास्ति
anekavidyādharakinnarādyairadhyāsitaṃ puṇyatamādhivāsaiḥ |
revājalaṃ dhārayato hi mūrdhnā sthānaṃ surendrādhipateḥ samīpe
||6||अनेकविद्याधरकिन्नराद्यैरध्यासितं पुण्यतमाधिवासैः ।
रेवाजलं धारयतो हि मूर्ध्ना स्थानं सुरेन्द्राधिपतेः समीपे
narmadā sarvadā sevyā bahunoktena kiṃ nṛpa |
yadīcchenna punardraṣṭuṃ ghoraṃ saṃsārasāgaram
||7||नर्मदा सर्वदा सेव्या बहुनोक्तेन किं नृप ।
यदीच्छेन्न पुनर्द्रष्टुं घोरं संसारसागरम्
trayāṇāmapi lokānāṃ mahatī pāvanī smṛtā |
yatra tatra mṛtasyāpi dhruvaṃ gāṇeśvarī gatiḥ
||8||त्रयाणामपि लोकानां महती पावनी स्मृता ।
यत्र तत्र मृतस्यापि ध्रुवं गाणेश्वरी गतिः
anekayajñāyatanairvṛtāṅgī na hyatra kiṃcidyadatīrthamasti |
tasyāstu tīre bhavatā yaduktaṃ tapasvino vāpyatapasvino vā
||9||अनेकयज्ञायतनैर्वृताङ्गी न ह्यत्र किंचिद्यदतीर्थमस्ति ।
तस्यास्तु तीरे भवता यदुक्तं तपस्विनो वाप्यतपस्विनो वा
mriyanti ye pāpakṛto manuṣyāste svargamāyānti yathā'marendrāḥ
||10||म्रियन्ति ये पापकृतो मनुष्यास्ते स्वर्गमायान्ति यथाऽमरेन्द्राः
evaṃ tu kapilā caiva viśalyā rājasattama |
īśvareṇa purā sṛṣṭā lokānāṃ hitakāmyayā
||11||एवं तु कपिला चैव विशल्या राजसत्तम ।
ईश्वरेण पुरा सृष्टा लोकानां हितकाम्यया
tatra snātvā naro rājansopavāso jitendriyaḥ |
aśvamedhasya mahato'saṃśayaṃ phalamāpnuyāt
||12||तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोपवासो जितेन्द्रियः ।
अश्वमेधस्य महतोऽसंशयं फलमाप्नुयात्
anāśakaṃ ca yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa |
sarvapāpavinirmukto yāti vai śivamandiram
||13||अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्
pṛthivyāṃ sāgarāntāyāṃ snānadānena yatphalam |
viśalyāsaṅgame snātvā sakṛttatphalamaśnute
||14||पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् ।
विशल्यासङ्गमे स्नात्वा सकृत्तत्फलमश्नुते
evaṃ puṇyā pavitrā ca kathitā tava bhūpate |
bhūyo māṃ pṛcchasi ca yattaccaiva kathayāmyaham
||15||एवं पुण्या पवित्रा च कथिता तव भूपते ।
भूयो मां पृच्छसि च यत्तच्चैव कथयाम्यहम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe viśalyāsaṅgamamāhātmyavarṇanaṃ nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ ||