śrīpatimāhātmyavarṇanam
yudhiṣṭhira uvāca
devatīrthe tu kiṃ nāma māhātmyaṃ samudāhṛtam |
phalaṃ kiṃ snānadānādikāriṇāṃ jāyate mune
||1||देवतीर्थे तु किं नाम माहात्म्यं समुदाहृतम् ।
फलं किं स्नानदानादिकारिणां जायते मुने
mārkaṇḍeya uvāca
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni devairmunigaṇairapi |
sevitāni mahābāho tāni dhyātāni viṣṇunā
||2||पृथिव्यां यानि तीर्थानि देवैर्मुनिगणैरपि ।
सेवितानि महाबाहो तानि ध्यातानि विष्णुना
samāgatānyekatāṃ vai tatra tīrthe yudhiṣṭhira |
tattīrthaṃ vaiṣṇavaṃ puṇyaṃ devatīrthamiti śrutam
||3||समागतान्येकतां वै तत्र तीर्थे युधिष्ठिर ।
तत्तीर्थं वैष्णवं पुण्यं देवतीर्थमिति श्रुतम्
kurukṣetraṃ bhuvi paramantarikṣe tripuṣkaram |
puruṣottamaṃ divi paraṃ devatīrthaṃ parātparam
||4||कुरुक्षेत्रं भुवि परमन्तरिक्षे त्रिपुष्करम् ।
पुरुषोत्तमं दिवि परं देवतीर्थं परात्परम्
devatīrthasamaṃ nāsti tīrthamatra paratra ca |
yatprāpya manujastapyenna kadācidyudhiṣṭhira
||5||देवतीर्थसमं नास्ति तीर्थमत्र परत्र च ।
यत्प्राप्य मनुजस्तप्येन्न कदाचिद्युधिष्ठिर
devairuktāni tīrthāni yo'tra snānaṃ samācaret |
devatīrthe sa sarvatra snāto bhavati mānavaḥ
||6||देवैरुक्तानि तीर्थानि योऽत्र स्नानं समाचरेत् ।
देवतीर्थे स सर्वत्र स्नातो भवति मानवः
evamastviti tairuktā devā ṛṣigaṇā api |
saṃtuṣṭāḥ śrīśamabhyarcya svaṃ svaṃ sthānaṃ tu bhejire
||7||एवमस्त्विति तैरुक्ता देवा ऋषिगणा अपि ।
संतुष्टाः श्रीशमभ्यर्च्य स्वं स्वं स्थानं तु भेजिरे
sūryagrahe'tra vai kṣetre snātvā yatphalamaśnute |
snātvā śrīśaṃ samabhyarcya samupoṣya yathāvidhi
||8||सूर्यग्रहेऽत्र वै क्षेत्रे स्नात्वा यत्फलमश्नुते ।
स्नात्वा श्रीशं समभ्यर्च्य समुपोष्य यथाविधि
yaddadāti hiraṇyāni dānāni vidhivannṛpa |
tadanantaphalaṃ sarvaṃ sūryasya grahaṇe yathā
||9||यद्ददाति हिरण्यानि दानानि विधिवन्नृप ।
तदनन्तफलं सर्वं सूर्यस्य ग्रहणे यथा
bhūmidānaṃ dhenudānaṃ svarṇadānamanantakam |
vajradānamanantaṃ ca phalaṃ prāha śatakratuḥ
||10||भूमिदानं धेनुदानं स्वर्णदानमनन्तकम् ।
वज्रदानमनन्तं च फलं प्राह शतक्रतुः
somo vai vastradānena mauktikānāṃ ca bhārgavaḥ |
suvarṇasya ravirdānaṃ dharmarājo hyanantakam
||11||सोमो वै वस्त्रदानेन मौक्तिकानां च भार्गवः ।
सुवर्णस्य रविर्दानं धर्मराजो ह्यनन्तकम्
devatīrthe tu yaddānaṃ śraddhāyuktena dīyate |
tadanantaphalaṃ prāha bṛhaspatirudāradhīḥ
||12||देवतीर्थे तु यद्दानं श्रद्धायुक्तेन दीयते ।
तदनन्तफलं प्राह बृहस्पतिरुदारधीः
devatīrthe bhṛgukṣetre sarvatīrthādhika nṛpa |
devatīrthe naraḥ snātvā śrīpatiṃ yo'nupaśyati
||13||देवतीर्थे भृगुक्षेत्रे सर्वतीर्थाधिक नृप ।
देवतीर्थे नरः स्नात्वा श्रीपतिं योऽनुपश्यति
somagrahe kulaśataṃ sa samuddhṛtya nākabhāk |
dānāni dvijamukhyebhyo devatīrthe narādhipa
||14||सोमग्रहे कुलशतं स समुद्धृत्य नाकभाक् ।
दानानि द्विजमुख्येभ्यो देवतीर्थे नराधिप
yairdattāni narairbhogabhāginaḥ pretya ceha te |
devatīrthe viprabhojyaṃ harimuddiśya yaścaret
||15||यैर्दत्तानि नरैर्भोगभागिनः प्रेत्य चेह ते ।
देवतीर्थे विप्रभोज्यं हरिमुद्दिश्य यश्चरेत्
sa sarvāhlādamāpnoti svargaloke yudhiṣṭhira |
devatīrthe naro nārī snātvā niyatamānasau
||16||स सर्वाह्लादमाप्नोति स्वर्गलोके युधिष्ठिर ।
देवतीर्थे नरो नारी स्नात्वा नियतमानसौ
upoṣyaikādaśīṃ bhaktyā pūjayedyaḥ śriyaḥ patim |
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā ghṛtenodbodhya dīpakam
||17||उपोष्यैकादशीं भक्त्या पूजयेद्यः श्रियः पतिम् ।
रात्रौ जागरणं कृत्वा घृतेनोद्बोध्य दीपकम्
dvādaśyāṃ prātarutthāya tathā vai narmadājale |
vipradāmpatyamabhyarcya vidhivatkurunandana
||18||द्वादश्यां प्रातरुत्थाय तथा वै नर्मदाजले ।
विप्रदाम्पत्यमभ्यर्च्य विधिवत्कुरुनन्दन
vastrābharaṇatāmbūlapuṣpadhūpavilepanaiḥ |
akṣaye viṣṇuloke'sau modate caritavrataḥ
||19||वस्त्राभरणताम्बूलपुष्पधूपविलेपनैः ।
अक्षये विष्णुलोकेऽसौ मोदते चरितव्रतः
yaḥ sadaikādaśītithau snātvopoṣyārcayeddharim |
rātrau jāgaraṇaṃ kuryādvedaśāstravidhānataḥ
||20||यः सदैकादशीतिथौ स्नात्वोपोष्यार्चयेद्धरिम् ।
रात्रौ जागरणं कुर्याद्वेदशास्त्रविधानतः
dharmarājakṛtāṃ pāpāṃ na sa paśyati yātanām |
pañcarātravidhānena śrīpatiṃ yo'rcayiṣyati
||21||धर्मराजकृतां पापां न स पश्यति यातनाम् ।
पञ्चरात्रविधानेन श्रीपतिं योऽर्चयिष्यति
dīkṣāmavāpya vidhivadvaiṣṇavīṃ pāpanāśinīm |
svargamokṣapradāṃ puṇyāṃ bhogadāṃ vittadāmatha
||22||दीक्षामवाप्य विधिवद्वैष्णवीं पापनाशिनीम् ।
स्वर्गमोक्षप्रदां पुण्यां भोगदां वित्तदामथ
rājyadāṃ vā mahābhāga putradāṃ bhāgyadāmatha |
sukalatrapradāṃ vāpi viṣṇorbhaktipradāmiti
||23||राज्यदां वा महाभाग पुत्रदां भाग्यदामथ ।
सुकलत्रप्रदां वापि विष्णोर्भक्तिप्रदामिति
tariṣyati bhavāmbhodhiṃ sa naraḥ kurunandana |
yo'rcayiṣyati tatraiva devatīrthe śriyaḥ patim
||24||तरिष्यति भवाम्भोधिं स नरः कुरुनन्दन ।
योऽर्चयिष्यति तत्रैव देवतीर्थे श्रियः पतिम्
viśvarūpamatho samyaṅmūlaśrīpatimeva vā |
nārāyaṇagiriṃ vāpi gṛhe vaikādaśītithau
||25||विश्वरूपमथो सम्यङ्मूलश्रीपतिमेव वा ।
नारायणगिरिं वापि गृहे वैकादशीतिथौ
bhaktimāñchraddhayā yuktaḥ kṣīraistīrthodakairapi |
susūkṣmairahatairvastrairmahākauśeyakairnṛpa
||26||भक्तिमाञ्छ्रद्धया युक्तः क्षीरैस्तीर्थोदकैरपि ।
सुसूक्ष्मैरहतैर्वस्त्रैर्महाकौशेयकैर्नृप
vicitrairnetrajairvāpi dhūpairagurucandanaiḥ |
guggulairghṛtamiśraiśca naivedyairvividhairapi
||27||विचित्रैर्नेत्रजैर्वापि धूपैरगुरुचन्दनैः ।
गुग्गुलैर्घृतमिश्रैश्च नैवेद्यैर्विविधैरपि
pāyasādyairmanuṣyendra payasā vā yudhiṣṭhira |
piṣṭadīpaiḥ suvimalairvardhamānairmanoharaiḥ
||28||पायसाद्यैर्मनुष्येन्द्र पयसा वा युधिष्ठिर ।
पिष्टदीपैः सुविमलैर्वर्धमानैर्मनोहरैः
pūjayitvā naro yāti yathā tacchṛṇu bhārata |
śaṅkhī cakrī gadī padmī bhūtvāsau garuḍadhvajaḥ
||29||पूजयित्वा नरो याति यथा तच्छृणु भारत ।
शङ्खी चक्री गदी पद्मी भूत्वासौ गरुडध्वजः
devalokānatikramya viṣṇulokaṃ prapadyate |
yastu vai parayā bhaktyā śrīpateḥ pādapaṅkajam
||30||देवलोकानतिक्रम्य विष्णुलोकं प्रपद्यते ।
यस्तु वै परया भक्त्या श्रीपतेः पादपङ्कजम्
caturdhādhiṣṭhitaṃ paśyecchriyaṃ trailokyamātaram |
nṛtyagītavinodena mucyate pātakardhruvam
||31||चतुर्धाधिष्ठितं पश्येच्छ्रियं त्रैलोक्यमातरम् ।
नृत्यगीतविनोदेन मुच्यते पातकर्ध्रुवम्
nīrājane tu devasya prātarmadhye dine tathā |
sāyaṃ ca niyato nityaṃ yaḥ paśyetpūjayeddharim
||32||नीराजने तु देवस्य प्रातर्मध्ये दिने तथा ।
सायं च नियतो नित्यं यः पश्येत्पूजयेद्धरिम्
sa tīrtvā hyāpadaṃ durgāṃ naivārtiṃ samavāpnuyāt |
āyuḥśrīvardhanaṃ puṃsāṃ cakṣuṣāmapi pūrakam
||33||स तीर्त्वा ह्यापदं दुर्गां नैवार्तिं समवाप्नुयात् ।
आयुःश्रीवर्धनं पुंसां चक्षुषामपि पूरकम्
upapāpaharaṃ caiva sadā nīrājanaṃ hareḥ |
tadā nīrājanākāle yo hareḥ paṭhati stavam
||34||उपपापहरं चैव सदा नीराजनं हरेः ।
तदा नीराजनाकाले यो हरेः पठति स्तवम्
sa dhanyo devadevasya prasannenāntarātmanā |
harernīrājanāśeṣaṃ pāṇibhyāṃ yaḥ prayacchati
||35||स धन्यो देवदेवस्य प्रसन्नेनान्तरात्मना ।
हरेर्नीराजनाशेषं पाणिभ्यां यः प्रयच्छति
saṃgṛhya cakṣuṣī tena yojayenmārjayanmukham |
timirādīnakṣirogānnāśayeddīptimanmukham
||36||संगृह्य चक्षुषी तेन योजयेन्मार्जयन्मुखम् ।
तिमिरादीनक्षिरोगान्नाशयेद्दीप्तिमन्मुखम्
bhavatyaśeṣaduṣṭānāṃ nāśāyālaṃ narottama |
dīpaprajvalanaṃ yasya nityamagre śriyaḥ pateḥ
||37||भवत्यशेषदुष्टानां नाशायालं नरोत्तम ।
दीपप्रज्वलनं यस्य नित्यमग्रे श्रियः पतेः
snātvā revājale puṇye pradadyādadhikaṃ vratī |
saptadvīpavatī tena sasāgaravanāpagā
||38||स्नात्वा रेवाजले पुण्ये प्रदद्यादधिकं व्रती ।
सप्तद्वीपवती तेन ससागरवनापगा
pradakṣiṇīkṛtā syādvai dharaṇī śaṅkaro'bravīt |
idaṃ yaḥ paṭhyamānaṃ tu śṛṇuyātpaṭhate'pi vā
||39||प्रदक्षिणीकृता स्याद्वै धरणी शङ्करोऽब्रवीत् ।
इदं यः पठ्यमानं तु शृणुयात्पठतेऽपि वा
smaraṇaṃ so'tasamaye vipāpmā prāpnuyāddhareḥ |
idaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ svargyaṃ pitṛguṇapriyam
||40||स्मरणं सोऽतसमये विपाप्मा प्राप्नुयाद्धरेः ।
इदं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं पितृगुणप्रियम्
māhātmyaṃ śrāvayedviprāñchrīpateḥ śrāddhakarmaṇi |
ghṛtena madhunā tena tarpitāḥ syuḥ pitāmahāḥ
||41||माहात्म्यं श्रावयेद्विप्राञ्छ्रीपतेः श्राद्धकर्मणि ।
घृतेन मधुना तेन तर्पिताः स्युः पितामहाः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śrīpatimāhātmyavarṇanaṃ nāma pañcanavatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ ||