māhātmyaṃ śrotumicchāmi tasyā mārkaṇḍa tattvataḥ
yudhiṣṭhira uvāca
kāverīti ca vikhyātā triṣu lokeṣu sattama |
māhātmyaṃ śrotumicchāmi tasyā mārkaṇḍa tattvataḥ
||1||कावेरीति च विख्याता त्रिषु लोकेषु सत्तम ।
माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तस्या मार्कण्ड तत्त्वतः
kīdṛśaṃ darśanaṃ tasyāḥ phalaṃ sparśe'thavā vibho |
snāne jāpye'thavā dāna upavāse tathā mune
||2||कीदृशं दर्शनं तस्याः फलं स्पर्शेऽथवा विभो ।
स्नाने जाप्येऽथवा दान उपवासे तथा मुने
kathayasva mahābhāga kāverīsaṅgame phalam |
dharmaḥ śruto'tha dṛṣṭo vā kathito vā kṛto'pi vā
||3||कथयस्व महाभाग कावेरीसङ्गमे फलम् ।
धर्मः श्रुतोऽथ दृष्टो वा कथितो वा कृतोऽपि वा
anumodito vā viprendra punātīti śrutaṃ mayā |
yathā dharmaprasaṅge tu mune dharmo'pi jāyate
||4||अनुमोदितो वा विप्रेन्द्र पुनातीति श्रुतं मया ।
यथा धर्मप्रसङ्गे तु मुने धर्मोऽपि जायते
svargaśca narakaścaiva ityevaṃ vaidikī śrutiḥ
||5||स्वर्गश्च नरकश्चैव इत्येवं वैदिकी श्रुतिः
śrīmārkaṇḍeya uvāca
sādhu sādhu mahābhāga yatpṛṣṭo'haṃ tvayādhunā |
śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā kāverīphalamuttamam
||6||साधु साधु महाभाग यत्पृष्टोऽहं त्वयाधुना ।
शृणुष्वैकमना भूत्वा कावेरीफलमुत्तमम्
asti yakṣo mahāsattvaḥ kuberonāma viśrutaḥ |
so'pi tīrthaprabhāvena rājanyakṣādhipo'bhavat
||7||अस्ति यक्षो महासत्त्वः कुबेरोनाम विश्रुतः ।
सोऽपि तीर्थप्रभावेन राजन्यक्षाधिपोऽभवत्
tacchṛṇuṣva vidhānena bhaktyā paramayā nṛpa |
siddhiṃ prāpto mahābhāga kāverīsaṅgamena tu
||8||तच्छृणुष्व विधानेन भक्त्या परमया नृप ।
सिद्धिं प्राप्तो महाभाग कावेरीसङ्गमेन तु
kāveryā narmadāyāstu saṅgame lokaviśrute |
tatra snātvā śucirbhūtvā kuberaḥ satyavikramaḥ
||9||कावेर्या नर्मदायास्तु सङ्गमे लोकविश्रुते ।
तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा कुबेरः सत्यविक्रमः
vidhivanniyamaṃ kṛtvā śāstrayuktyā narottama |
ārādhayanmahādevamekacittaḥ sanātanam
||10||विधिवन्नियमं कृत्वा शास्त्रयुक्त्या नरोत्तम ।
आराधयन्महादेवमेकचित्तः सनातनम्
ekāhāro vasanmāsaṃ tathā ṣaṣṭhāhnakālikaḥ |
pakṣopavāsī nyavasatkaṃcitkālaṃ nṛpottama
||11||एकाहारो वसन्मासं तथा षष्ठाह्नकालिकः ।
पक्षोपवासी न्यवसत्कंचित्कालं नृपोत्तम
mūlaśākaphalaiścānyaṃ kālaṃ nayati buddhimān |
kiṃcitkālaṃ vasaṃstatra tīrthe śaivālabhojanaḥ
||12||मूलशाकफलैश्चान्यं कालं नयति बुद्धिमान् ।
किंचित्कालं वसंस्तत्र तीर्थे शैवालभोजनः
parākeṇānayatkālaṃ kṛcchreṇāpi ca mānada |
cāndrāyaṇena cāpyanyamanyaṃ vāyvambubhojanaḥ
||13||पराकेणानयत्कालं कृच्छ्रेणापि च मानद ।
चान्द्रायणेन चाप्यन्यमन्यं वाय्वम्बुभोजनः
evaṃ tatra naraśreṣṭha kāmarāgavivarjitaḥ |
sthito varṣaśataṃ sāgraṃ karṣayansvaṃ tathā vapuḥ
||14||एवं तत्र नरश्रेष्ठ कामरागविवर्जितः ।
स्थितो वर्षशतं साग्रं कर्षयन्स्वं तथा वपुः
tato varṣaśatasyānte devadevo maheśvaraḥ |
tuṣṭastu parayā bhaktyā tamuvāca hasanniva
||15||ततो वर्षशतस्यान्ते देवदेवो महेश्वरः ।
तुष्टस्तु परया भक्त्या तमुवाच हसन्निव
bhobho yakṣa mahāsattva varaṃ varaya suvrata |
parituṣṭo'smi te bhaktyā tava dāsye yathepsitam
||16||भोभो यक्ष महासत्त्व वरं वरय सुव्रत ।
परितुष्टोऽस्मि ते भक्त्या तव दास्ये यथेप्सितम्
yakṣa uvāca
yadi tuṣṭo'si deveśa umayā saha śaṅkara |
adyaprabhṛti sarveṣāṃ yakṣāṇāmadhipo bhave
||17||यदि तुष्टोऽसि देवेश उमया सह शङ्कर ।
अद्यप्रभृति सर्वेषां यक्षाणामधिपो भवे
akṣayaścāvyayaścaiva tava bhaktipuraḥsaraḥ |
dharme matiṃ ca me nityaṃ dadasva parameśvara
||18||अक्षयश्चाव्ययश्चैव तव भक्तिपुरःसरः ।
धर्मे मतिं च मे नित्यं ददस्व परमेश्वर
īśvara uvāca
yattvayā prārthitaṃ sarvaṃ phalaṃ dharmasya tattathā |
ityevamuktvā taṃ tatra jagāmādarśanaṃ haraḥ
||19||यत्त्वया प्रार्थितं सर्वं फलं धर्मस्य तत्तथा ।
इत्येवमुक्त्वा तं तत्र जगामादर्शनं हरः
so'pi snātvā vidhānena saṃtarpya pitṛdevatāḥ |
āmantrayitvā tattīrthaṃ kṛtārthaśca gṛhaṃ yayau
||20||सोऽपि स्नात्वा विधानेन संतर्प्य पितृदेवताः ।
आमन्त्रयित्वा तत्तीर्थं कृतार्थश्च गृहं ययौ
pūjitastatra yakṣaistu so'bhiṣikto vidhānataḥ |
cakāra vipulaṃ tatra rājyamīpsitamuttamam
||21||पूजितस्तत्र यक्षैस्तु सोऽभिषिक्तो विधानतः ।
चकार विपुलं तत्र राज्यमीप्सितमुत्तमम्
tatra cānye surāḥ siddhā yakṣagandharvakiṃnarāḥ |
gaṇāścāpsarasāṃ tatra ṛṣayaśca tathānagha
||22||तत्र चान्ये सुराः सिद्धा यक्षगन्धर्वकिंनराः ।
गणाश्चाप्सरसां तत्र ऋषयश्च तथानघ
kāverīsaṅgamaṃ tena sarvapāpaharaṃ viduḥ |
svargāṇāmapi sarveṣāṃ dvārametadyudhiṣṭhira
||23||कावेरीसङ्गमं तेन सर्वपापहरं विदुः ।
स्वर्गाणामपि सर्वेषां द्वारमेतद्युधिष्ठिर
te dhanyāste mahātmānasteṣāṃ janma sujīvitam |
kāverīsaṅgame snātvā yairdattaṃ hi tilodakam
||24||ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् ।
कावेरीसङ्गमे स्नात्वा यैर्दत्तं हि तिलोदकम्
daśa pūrve pare tāta mātṛtaḥ pitṛtastathā |
pitaraḥ pitāmahāstena uddhṛtā narakārṇavāt
||25||दश पूर्वे परे तात मातृतः पितृतस्तथा ।
पितरः पितामहास्तेन उद्धृता नरकार्णवात्
tasmātsarvaprayatnena tatra snāyīta mānavaḥ |
arcayedīśvaraṃ devaṃ yadīcchecchāśvatīṃ gatim
||26||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नायीत मानवः ।
अर्चयेदीश्वरं देवं यदीच्छेच्छाश्वतीं गतिम्
kāverīsaṅgame rājansnānadānārcanaṃ naraiḥ |
kṛtaṃ bhaktyā naraśreṣṭha aśvamedhādhikaṃ phalam
||27||कावेरीसङ्गमे राजन्स्नानदानार्चनं नरैः ।
कृतं भक्त्या नरश्रेष्ठ अश्वमेधाधिकं फलम्
homena cākṣayaḥ svargo japādāyurvivardhate |
dhyānato nityamāyāti padaṃ śivakalātmakam
||28||होमेन चाक्षयः स्वर्गो जपादायुर्विवर्धते ।
ध्यानतो नित्यमायाति पदं शिवकलात्मकम्
agnipraveśaṃ yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe nareśvara |
agniloke vasettāvadyāvadābhūtasamplavam
||29||अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नरेश्वर ।
अग्निलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्
anāśakaṃ tu yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa |
tasya puṇyaphalaṃ yadvai tacchṛṇuṣva narottama
||30||अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप ।
तस्य पुण्यफलं यद्वै तच्छृणुष्व नरोत्तम
gandharvāpsaraḥsaṃkīrṇe vimāne sūryasannibhe |
vījyamāno varastrībhirdaivataiḥ saha modate
||31||गन्धर्वाप्सरःसंकीर्णे विमाने सूर्यसन्निभे ।
वीज्यमानो वरस्त्रीभिर्दैवतैः सह मोदते
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca |
krīḍate rudralokasthastadante bhuvi cāgataḥ
||32||षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ।
क्रीडते रुद्रलोकस्थस्तदन्ते भुवि चागतः
bhogavāndānaśīlaśca jāyate pṛthivīpatiḥ |
ādhiśokavinirmukto jīvecca śaradāṃ śatam
||33||भोगवान्दानशीलश्च जायते पृथिवीपतिः ।
आधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्
evaṃ guṇagaṇākīrṇā kāverī sā sarinnṛpa |
triṣu lokeṣu vikhyātā narmadāsaṅgame sadā
||34||एवं गुणगणाकीर्णा कावेरी सा सरिन्नृप ।
त्रिषु लोकेषु विख्याता नर्मदासङ्गमे सदा
jitavākkāyacittāśca dhyeyadhyānaratāstathā |
kāverīsaṅgame tāta te'pi mokṣamavāpnuyuḥ
||35||जितवाक्कायचित्ताश्च ध्येयध्यानरतास्तथा ।
कावेरीसङ्गमे तात तेऽपि मोक्षमवाप्नुयुः
śṛṇu te'nyatpravakṣyāmi āścaryaṃ nṛpasattama |
triṣu lokeṣu kā tvanyā dṛśyate saritā samā
||36||शृणु तेऽन्यत्प्रवक्ष्यामि आश्चर्यं नृपसत्तम ।
त्रिषु लोकेषु का त्वन्या दृश्यते सरिता समा
labdhaṃ yairnarmadātoyaṃ ye ca kuryuḥ pradakṣiṇam |
ye pibanti jalaṃ tatra te puṇyā nātra saṃśayaḥ
||37||लब्धं यैर्नर्मदातोयं ये च कुर्युः प्रदक्षिणम् ।
ये पिबन्ति जलं तत्र ते पुण्या नात्र संशयः
na teṣāṃ santaticchedo daśa janmāni pañca ca |
teṣāṃ pāpaṃ vilīyeta himaṃ sūryodaye yathā
||38||न तेषां सन्ततिच्छेदो दश जन्मानि पञ्च च ।
तेषां पापं विलीयेत हिमं सूर्योदये यथा
gaṅgāyamunasaṅge vai yatphalaṃ labhate naraḥ |
tatphalaṃ labhate martyaḥ kāverīsnānamācaran
||39||गङ्गायमुनसङ्गे वै यत्फलं लभते नरः ।
तत्फलं लभते मर्त्यः कावेरीस्नानमाचरन्
bhaume tu bhūtajāyoge vyatīpāte ca saṃkrame |
rāhusomasamāyoge tadevāṣṭaguṇaṃ smṛtam
||40||भौमे तु भूतजायोगे व्यतीपाते च संक्रमे ।
राहुसोमसमायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्
aśītiśca yavāḥ proktā gaṅgāyāmunasaṅgame |
kāverīnarmadāyoge tadevāṣṭaguṇaṃ smṛtam
||41||अशीतिश्च यवाः प्रोक्ता गङ्गायामुनसङ्गमे ।
कावेरीनर्मदायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्
gaṅgā ṣaṣṭisahasraistu kṣetrapālaiḥ prapūjyate |
tadardhairanyatīrthāni rakṣante nātra saṃśayaḥ
||42||गङ्गा षष्टिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैः प्रपूज्यते ।
तदर्धैरन्यतीर्थानि रक्षन्ते नात्र संशयः
amareśvare tu saritāṃ ye yogāḥ parikīrtitāḥ |
te tvaśītisahasraistu kṣetrapālaistu rakṣitāḥ
||43||अमरेश्वरे तु सरितां ये योगाः परिकीर्तिताः ।
ते त्वशीतिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैस्तु रक्षिताः
tathāmareśvare yāmye liṅgaṃ vai capaleśvaram |
dvitīyaṃ caṇḍahastākhyaṃ dve liṅge tīrtharakṣake
||44||तथामरेश्वरे याम्ये लिङ्गं वै चपलेश्वरम् ।
द्वितीयं चण्डहस्ताख्यं द्वे लिङ्गे तीर्थरक्षके
śivena sthāpite pūrvaṃ kāveryādyabhirakṣake |
lakṣeṇa rakṣitā devī narmadā bahukalpagā
||45||शिवेन स्थापिते पूर्वं कावेर्याद्यभिरक्षके ।
लक्षेण रक्षिता देवी नर्मदा बहुकल्पगा
dhanuṣāṃ ṣaṣṭyabhiyutaiḥ puruṣairīśayojitaiḥ |
oṃ kāraśatasāhasraiḥ parvataścābhirakṣitaḥ
||46||धनुषां षष्ट्यभियुतैः पुरुषैरीशयोजितैः ।
ओं कारशतसाहस्रैः पर्वतश्चाभिरक्षितः
anyadeśakṛtaṃ pāpamasmin kṣetre vinaśyati |
asmiṃstīrthe kṛtaṃ pāpaṃ vajralepo bhaviṣyati
||47||अन्यदेशकृतं पापमस्मिन् क्षेत्रे विनश्यति ।
अस्मिंस्तीर्थे कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति
eṣā te kathitā tāta kāverī saritāṃ varā |
rudradehasamutpannā tena puṇyā saridvarā
||48||एषा ते कथिता तात कावेरी सरितां वरा ।
रुद्रदेहसमुत्पन्ना तेन पुण्या सरिद्वरा
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye kāverīsaṅgamamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ ||