tatte sarvaṃ pravakṣyāmi narmadātaṭavāsinām
śrīmārkaṇḍeya uvāca
āścaryabhūtaṃ lokasya devadevena yatkṛtam |
tatte sarvaṃ pravakṣyāmi narmadātaṭavāsinām
||1||आश्चर्यभूतं लोकस्य देवदेवेन यत्कृतम् ।
तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि नर्मदातटवासिनाम्
dvijān sukṛtpaṇān devaḥ kuṣṭhī bhūtvā yayāca ha |
śrāddhakāle tu samprāpte raktagandhānulepanaḥ
||2||द्विजान् सुकृत्पणान् देवः कुष्ठी भूत्वा ययाच ह ।
श्राद्धकाले तु सम्प्राप्ते रक्तगन्धानुलेपनः
sravadbudbudagātrastu makṣikākṛmisaṃvṛtaḥ |
duścarmā durmukho gandhī praskhalaṃśca pade pade
||3||स्रवद्बुद्बुदगात्रस्तु मक्षिकाकृमिसंवृतः ।
दुश्चर्मा दुर्मुखो गन्धी प्रस्खलंश्च पदे पदे
brāhmaṇāvasathaṃ gatvā skhalandvāre'bravīdidam |
bhobho gṛhapate tvadya brāhmaṇaiḥ saha bhojanam
||4||ब्राह्मणावसथं गत्वा स्खलन्द्वारेऽब्रवीदिदम् ।
भोभो गृहपते त्वद्य ब्राह्मणैः सह भोजनम्
tvadgṛhe kartumicchāmi hyebhiḥ saha susaṃskṛtam |
tatastaṃ brahmāṇaṃ dṛṣṭvā yajamānasamanvitāḥ
||5||त्वद्गृहे कर्तुमिच्छामि ह्येभिः सह सुसंस्कृतम् ।
ततस्तं ब्रह्माणं दृष्ट्वा यजमानसमन्विताः
sravantaṃ sarvagātreṣu dhigdhigityevamabruvan |
nirgacchasvāśu durgandha gṛhācchīghraṃ dvijādhama
||6||स्रवन्तं सर्वगात्रेषु धिग्धिगित्येवमब्रुवन् ।
निर्गच्छस्वाशु दुर्गन्ध गृहाच्छीघ्रं द्विजाधम
abhojyametatsarveṣāṃ darśanāttava satkṛtam |
evameva tathetyuktvā devadevo maheśvaraḥ
||7||अभोज्यमेतत्सर्वेषां दर्शनात्तव सत्कृतम् ।
एवमेव तथेत्युक्त्वा देवदेवो महेश्वरः
jagāmākāśamamalaṃ dṛśyamāno dvijottamaiḥ |
gate cādarśanaṃ deve snātvābhyukṣya samantataḥ
||8||जगामाकाशममलं दृश्यमानो द्विजोत्तमैः ।
गते चादर्शनं देवे स्नात्वाभ्युक्ष्य समन्ततः
bhuñjate'sma dvijā rājanyāvatpātre pṛthakpṛthak |
yatrayatra ca paśyanti tatratatra kṛmirbahuḥ
||9||भुञ्जतेऽस्म द्विजा राजन्यावत्पात्रे पृथक्पृथक् ।
यत्रयत्र च पश्यन्ति तत्रतत्र कृमिर्बहुः
dṛṣṭvā vismayamāpannāḥ sarve kimiti cābruvan |
tataḥ kaściduvācedaṃ brāhmaṇo guṇavānajaḥ
||10||दृष्ट्वा विस्मयमापन्नाः सर्वे किमिति चाब्रुवन् ।
ततः कश्चिदुवाचेदं ब्राह्मणो गुणवानजः
yogīndraḥ śaṅkayā tatra bahuviprasamāgame |
yo'tra pūrvaṃ samāyātaḥ sa yogī parameśvaraḥ
||11||योगीन्द्रः शङ्कया तत्र बहुविप्रसमागमे ।
योऽत्र पूर्वं समायातः स योगी परमेश्वरः
tasyedaṃ krīḍitaṃ manye bhartsitasya vipākajam |
phalaṃ bhavati nānyasya hyatitheḥ śāstraniścayāt
||12||तस्येदं क्रीडितं मन्ये भर्त्सितस्य विपाकजम् ।
फलं भवति नान्यस्य ह्यतिथेः शास्त्रनिश्चयात्
sampūjya paramātmā vai hyatithiśca viśeṣataḥ |
śrāddhakāle tu samprāptamatithiṃ yo na pūjayet
||13||सम्पूज्य परमात्मा वै ह्यतिथिश्च विशेषतः ।
श्राद्धकाले तु सम्प्राप्तमतिथिं यो न पूजयेत्
piśācā rākṣasāstasya tadvilumpantyasaṃśayam |
rūpānvitaṃ virūpaṃ vā malinaṃ malināmbaram
||14||पिशाचा राक्षसास्तस्य तद्विलुम्पन्त्यसंशयम् ।
रूपान्वितं विरूपं वा मलिनं मलिनाम्बरम्
yogīndraṃ śvapacaṃ vāpi atithiṃ na vicārayet |
tacchrutvā vacanaṃ tasya yajamānapurogamāḥ
||15||योगीन्द्रं श्वपचं वापि अतिथिं न विचारयेत् ।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यजमानपुरोगमाः
brāhmaṇā dvijamanveṣṭuṃ dhāvitāḥ sarvatodiśam |
tāvatkathaṃcitkenāpi gahanaṃ vanamāśritaḥ
||16||ब्राह्मणा द्विजमन्वेष्टुं धाविताः सर्वतोदिशम् ।
तावत्कथंचित्केनापि गहनं वनमाश्रितः
dṛṣṭo dṛṣṭa iti proktaṃ tena te sarva āgatāḥ |
tataḥ paśyanti taṃ vipraṃ sthāṇuvanniścalaṃ sthitam
||17||दृष्टो दृष्ट इति प्रोक्तं तेन ते सर्व आगताः ।
ततः पश्यन्ति तं विप्रं स्थाणुवन्निश्चलं स्थितम्
krandate na calati spandate na ca paśyati |
jalpanti karuṇaṃ kecitstuvanti ca tathāpare
||18||क्रन्दते न चलति स्पन्दते न च पश्यति ।
जल्पन्ति करुणं केचित्स्तुवन्ति च तथापरे
vāgbhiḥ satatamiṣṭābhiḥ stūyamānastrilocanaḥ |
kṣudhārditānāṃ deveśa brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ |
vinaṣṭamannaṃ sarveṣāṃ punaḥ saṃkartumarhasi
||19||वाग्भिः सततमिष्टाभिः स्तूयमानस्त्रिलोचनः ।
क्षुधार्दितानां देवेश ब्राह्मणानां विशेषतः ।
विनष्टमन्नं सर्वेषां पुनः संकर्तुमर्हसि
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ brāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhira |
parayā kṛpayā devaḥ prasannastānuvāca ha
||20||श्रुत्वा तु वचनं तेषां ब्राह्मणानां युधिष्ठिर ।
परया कृपया देवः प्रसन्नस्तानुवाच ह
mayā prasannena mahānubhāvāstadeva vo'nnaṃ vihitaṃ sudheva |
bhuñjantu viprāḥ saha bandhubhṛtyairarcantu nityaṃ mama maṇḍalaṃ ca
||21||मया प्रसन्नेन महानुभावास्तदेव वोऽन्नं विहितं सुधेव ।
भुञ्जन्तु विप्राः सह बन्धुभृत्यैरर्चन्तु नित्यं मम मण्डलं च
tataścāyatanaṃ pārtha devadevasya śūlinaḥ |
muṇḍināmeti vikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ śubham |
kārttikyāṃ tu viśeṣeṇa gayātīrthena tatsamam
||22||ततश्चायतनं पार्थ देवदेवस्य शूलिनः ।
मुण्डिनामेति विख्यातं सर्वपापहरं शुभम् ।
कार्त्तिक्यां तु विशेषेण गयातीर्थेन तत्समम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe muṇḍitīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikādaśottaradviśatatamo'dhyāyaḥ ||