māṇḍavyaśūlāropaṇavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
kāmapramodinīsakhyo nīyamānāṃ ca tena tu |
dṛṣṭvā tāścukruśuḥ sarvā niḥsṛtya jalamadhyataḥ
||1||कामप्रमोदिनीसख्यो नीयमानां च तेन तु ।
दृष्ट्वा ताश्चुक्रुशुः सर्वा निःसृत्य जलमध्यतः
gatā rājagṛhe sarvāḥ kathayanti suduḥkhitāḥ |
kāmapramodinī rājanhṛtā śyenena pakṣiṇā
||2||गता राजगृहे सर्वाः कथयन्ति सुदुःखिताः ।
कामप्रमोदिनी राजन्हृता श्येनेन पक्षिणा
krīḍantī ca jalasthāne taḍāge devasannidhau |
anveṣyā ca tvayā rājaṃstasya mārgaṃ vijānatā
||3||क्रीडन्ती च जलस्थाने तडागे देवसन्निधौ ।
अन्वेष्या च त्वया राजंस्तस्य मार्गं विजानता
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā devapannaḥ suduḥkhitaḥ |
hāhetyuktvā samutthāya rudamāno varāsanāt
||4||तासां तद्वचनं श्रुत्वा देवपन्नः सुदुःखितः ।
हाहेत्युक्त्वा समुत्थाय रुदमानो वरासनात्
mantribhiḥ sahitastasmiṃstaḍāge jalasannidhau |
na cihnaṃ na ca panthānaṃ dṛṣṭvā duḥkhānmumoha ca
||5||मन्त्रिभिः सहितस्तस्मिंस्तडागे जलसन्निधौ ।
न चिह्नं न च पन्थानं दृष्ट्वा दुःखान्मुमोह च
tasya rājñastu duḥkhena duḥkhito nāgaro janaḥ |
kṣaṇenāśvāsito rājā mantribhiḥ sapurohitaiḥ
||6||तस्य राज्ञस्तु दुःखेन दुःखितो नागरो जनः ।
क्षणेनाश्वासितो राजा मन्त्रिभिः सपुरोहितैः
kiṃ kurma ityuvācedamasminkāle vidhīyatām |
sarvaistatsaṃvidaṃ kṛtvā vāhinīṃ caturaṅgiṇīm
||7||किं कुर्म इत्युवाचेदमस्मिन्काले विधीयताम् ।
सर्वैस्तत्संविदं कृत्वा वाहिनीं चतुरङ्गिणीम्
preṣayāmi diśaḥ sarvā hastyaśvarathasaṃkulā |
vāditrāṇi ca vādyante vyākulībhūtasaṃkule
||8||प्रेषयामि दिशः सर्वा हस्त्यश्वरथसंकुला ।
वादित्राणि च वाद्यन्ते व्याकुलीभूतसंकुले
nārācaistomarairbhallaiḥ khaḍgaiḥ paraśvadhādibhiḥ |
rājā saṃnāhabaddho'bhūdganaṃ grasate kila
||9||नाराचैस्तोमरैर्भल्लैः खड्गैः परश्वधादिभिः ।
राजा संनाहबद्धोऽभूद्गनं ग्रसते किल
na devo na ca gandharvo na daityo na ca rākṣasaḥ |
kiṃ kariṣyati rājādya na jāne roṣaniṣkṛtim
||10||न देवो न च गन्धर्वो न दैत्यो न च राक्षसः ।
किं करिष्यति राजाद्य न जाने रोषनिष्कृतिम्
nāgaro'pi janastatra dṛṣṭvā cakitamānasaḥ |
caturdaśasahasrāṇi dantināṃ sṛṇidhāriṇām
||11||नागरोऽपि जनस्तत्र दृष्ट्वा चकितमानसः ।
चतुर्दशसहस्राणि दन्तिनां सृणिधारिणाम्
aśvārohasahasrāṇi hyaśītiḥ śastrapāṇinām |
rathānāṃ trisahasrāṇi viṃśatirbharatarṣabha
||12||अश्वारोहसहस्राणि ह्यशीतिः शस्त्रपाणिनाम् ।
रथानां त्रिसहस्राणि विंशतिर्भरतर्षभ
saṅgrāmabherīninadaiḥ khurareṇurnabhogatā |
etasminnantare tāta rakṣako nagarasya hi
||13||सङ्ग्रामभेरीनिनदैः खुररेणुर्नभोगता ।
एतस्मिन्नन्तरे तात रक्षको नगरस्य हि
gṛhītvābharaṇaṃ tasyāstvaṅgapratyaṅgikaṃ tathā |
kuṇḍalāṅgadakeyūrahāranūpurajhallarīḥ
||14||गृहीत्वाभरणं तस्यास्त्वङ्गप्रत्यङ्गिकं तथा ।
कुण्डलाङ्गदकेयूरहारनूपुरझल्लरीः
nivedyākathayadrājñe mayā dṛṣṭaṃ tvavekṣaṇāt |
tāpasānāmāśrame tu māṇḍavyo yatra tiṣṭhati
||15||निवेद्याकथयद्राज्ञे मया दृष्टं त्ववेक्षणात् ।
तापसानामाश्रमे तु माण्डव्यो यत्र तिष्ठति
tāpasairveṣṭito yatra dadṛśe tatra sannidhau |
daṇḍavāsivacaḥ śrutvā pratyakṣāṅgavibhūṣaṇam
||16||तापसैर्वेष्टितो यत्र ददृशे तत्र सन्निधौ ।
दण्डवासिवचः श्रुत्वा प्रत्यक्षाङ्गविभूषणम्
sa krodharaktanayano mantriṇo vīkṣya naigamān |
īdṛgbhūtasamācāro brāhmaṇo nagare mama
||17||स क्रोधरक्तनयनो मन्त्रिणो वीक्ष्य नैगमान् ।
ईदृग्भूतसमाचारो ब्राह्मणो नगरे मम
cauracaryāṃ vratacchannaḥ paradravyāpaharakaḥ |
tena kanyā hṛtā me'dya tapasvipāpakarmiṇā
||18||चौरचर्यां व्रतच्छन्नः परद्रव्यापहरकः ।
तेन कन्या हृता मेऽद्य तपस्विपापकर्मिणा
śākuntaṃ rūpamāsthāya jalastho gaganaṃ yayau |
pākhaṇḍino vikarmasthān biḍālavratikāñchaṭhān
||19||शाकुन्तं रूपमास्थाय जलस्थो गगनं ययौ ।
पाखण्डिनो विकर्मस्थान् बिडालव्रतिकाञ्छठान्
cāṭutaskaradurvṛttān hanyānnastyasya pātakam |
na draṣṭavyo mayā pāpaḥ steyī kanyāpahārakaḥ
||20||चाटुतस्करदुर्वृत्तान् हन्यान्नस्त्यस्य पातकम् ।
न द्रष्टव्यो मया पापः स्तेयी कन्यापहारकः
śūlamāropyatāṃ kṣipraṃ na vicārastu tasya vai |
sa ca vadhyo mayā duṣṭo rakṣorūpī tapodhanaḥ
||21||शूलमारोप्यतां क्षिप्रं न विचारस्तु तस्य वै ।
स च वध्यो मया दुष्टो रक्षोरूपी तपोधनः
evaṃ bruvaṃścalankrodhādādiśya daṇḍavāsinam |
kāryākāryaṃ na vijñāya śūlamāropayaddvijam
||22||एवं ब्रुवंश्चलन्क्रोधादादिश्य दण्डवासिनम् ।
कार्याकार्यं न विज्ञाय शूलमारोपयद्द्विजम्
paurā jānapadāḥ sarve aśrupūrṇamukhāstadā |
hāhetyuktvā rudantyanye vadanti ca pṛthakpṛthak
||23||पौरा जानपदाः सर्वे अश्रुपूर्णमुखास्तदा ।
हाहेत्युक्त्वा रुदन्त्यन्ये वदन्ति च पृथक्पृथक्
kutsitaṃ ca kṛtaṃ karma rājñā caṇḍālacāriṇā |
brāhmaṇo naiva vadhyo hi viśeṣeṇa tapovṛtaḥ
||24||कुत्सितं च कृतं कर्म राज्ञा चण्डालचारिणा ।
ब्राह्मणो नैव वध्यो हि विशेषेण तपोवृतः
yadi roṣasamācāro nirvāsyo nagarādbahiḥ |
na jātu brāhmaṇaṃ hanyātsarvapāpe'pyavasthitam
||25||यदि रोषसमाचारो निर्वास्यो नगराद्बहिः ।
न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेऽप्यवस्थितम्
rāṣṭrādenaṃ bahiṣkuryātsamagradhanamakṣatam |
nāśnāti ca gṛhe rājannāgnirnagaravāsinām |
sarve'pyudvignamanaso gṛhavyāptivivarjitāḥ
||26||राष्ट्रादेनं बहिष्कुर्यात्समग्रधनमक्षतम् ।
नाश्नाति च गृहे राजन्नाग्निर्नगरवासिनाम् ।
सर्वेऽप्युद्विग्नमनसो गृहव्याप्तिविवर्जिताः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe māṇḍavyaśūlāropaṇavarṇanaṃ nāma saptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||