śūlabhedapraśaṃsāvarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ tacchṛṇuṣva narādhipa |
revāyā dakṣiṇe kūle nirmitaṃ śūlapāṇinā
||1||तीर्थानां परमं तीर्थं तच्छृणुष्व नराधिप ।
रेवाया दक्षिणे कूले निर्मितं शूलपाणिना
mokṣārthaṃ mānavendrāṇāṃ nirmitaṃ nṛpasattama |
yudhiṣṭhira uvāca - śrutā me vividhā dharmāstīrthāni vividhāni ca |
dānadharmāḥ samastāśca tvatprasādāddvijottama
||2||मोक्षार्थं मानवेन्द्राणां निर्मितं नृपसत्तम ।
युधिष्ठिर उवाच - श्रुता मे विविधा धर्मास्तीर्थानि विविधानि च ।
दानधर्माः समस्ताश्च त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम
anyacca śrotumicchāmi saṃsāraśchidyate yathā |
punarāgamanaṃ nāsti mokṣaprāptirbhavedyathā
||3||अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि संसारश्छिद्यते यथा ।
पुनरागमनं नास्ति मोक्षप्राप्तिर्भवेद्यथा
etadākhyāhi me sarvaṃ prasādāddvijasattama
||4||एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्द्विजसत्तम
mārkaṇḍeya uvāca
śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā tīrthāttīrthāntaraṃ mahat |
śrute yasya prabhāve tu mucyate cābdikādaghāt
||5||शृणुष्वैकमना भूत्वा तीर्थात्तीर्थान्तरं महत् ।
श्रुते यस्य प्रभावे तु मुच्यते चाब्दिकादघात्
vācikairmānasairvāpi śārīraiśca viśeṣataḥ |
kīrtanāttasya tīrthasya mucyate sarvapātakaiḥ
||6||वाचिकैर्मानसैर्वापि शारीरैश्च विशेषतः ।
कीर्तनात्तस्य तीर्थस्य मुच्यते सर्वपातकैः
pañcakrośapramāṇaṃ tu tacca tīrthaṃ mahīpate |
bhuktimuktipradaṃ divyaṃ prāṇināṃ pāpakarmiṇām
||7||पञ्चक्रोशप्रमाणं तु तच्च तीर्थं महीपते ।
भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं प्राणिनां पापकर्मिणाम्
revāyā dakṣiṇe kūle parvato bhṛgusaṃjñitaḥ |
tasya mūrdhni ca tattīrthaṃ sthāpitaṃ caiva śambhunā
||8||रेवाया दक्षिणे कूले पर्वतो भृगुसंज्ञितः ।
तस्य मूर्ध्नि च तत्तीर्थं स्थापितं चैव शम्भुना
śūlabhedeti vikhyātaṃ triṣu lokeṣu bhūpate |
tatra sthitāśca ye vṛkṣāstīrthāccaiva caturdiśam
||9||शूलभेदेति विख्यातं त्रिषु लोकेषु भूपते ।
तत्र स्थिताश्च ये वृक्षास्तीर्थाच्चैव चतुर्दिशम्
patitā nilayaṃ yānti rudrasya nātra saṃśayaḥ |
mṛtāstatraiva ye kecijjantavo bhuvi pakṣiṇaḥ
||10||पतिता निलयं यान्ति रुद्रस्य नात्र संशयः ।
मृतास्तत्रैव ये केचिज्जन्तवो भुवि पक्षिणः
te yānti paramaṃ lokaṃ tatra tīrthe na saṃśayaḥ |
pātālānniḥsṛtā gaṅgā bhogavatītisaṃjñitā
||11||ते यान्ति परमं लोकं तत्र तीर्थे न संशयः ।
पातालान्निःसृता गङ्गा भोगवतीतिसंज्ञिता
niṣkrāntā śūlabhedācca sarvapāpakṣayaṃkarī |
yā sā gīrvāṇanāmnyanyā vahetpuṇyā mahānadī
||12||निष्क्रान्ता शूलभेदाच्च सर्वपापक्षयंकरी ।
या सा गीर्वाणनाम्न्यन्या वहेत्पुण्या महानदी
patitā kuṇḍamadhye tu yatra bhinnaṃ triśūlinā |
śambhunā ca purā tāta utpādya ca sarasvatī
||13||पतिता कुण्डमध्ये तु यत्र भिन्नं त्रिशूलिना ।
शम्भुना च पुरा तात उत्पाद्य च सरस्वती
sā tatra patitā rājan prācīnāghavimocinī |
bhāsvatyā tritayaṃ yatra śilā gīrvāṇasaṃjñitā
||14||सा तत्र पतिता राजन् प्राचीनाघविमोचिनी ।
भास्वत्या त्रितयं यत्र शिला गीर्वाणसंज्ञिता
tatra tīrthe ca tattīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati |
kedāraṃ ca prayāgaṃ ca kurukṣetraṃ gayā tathā
||15||तत्र तीर्थे च तत्तीर्थं न भूतं न भविष्यति ।
केदारं च प्रयागं च कुरुक्षेत्रं गया तथा
anyāni ca sutīrthāni kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm |
pañca sthānāni tīrthāni pṛthagbhūtāni yāni ca
||16||अन्यानि च सुतीर्थानि कलां नार्हन्ति षोडशीम् ।
पञ्च स्थानानि तीर्थानि पृथग्भूतानि यानि च
vakṣyāmi ca samāsena ekaikaṃ ca pṛthakpṛthak |
gayā nābhyāṃ yathā puṇyā cakratīrthaṃ ca tatsamam
||17||वक्ष्यामि च समासेन एकैकं च पृथक्पृथक् ।
गया नाभ्यां यथा पुण्या चक्रतीर्थं च तत्समम्
dharmāraṇye yathā kūpaṃ śūlabhedaṃ ca tatsamam |
brahmayūpaṃ yathā puṇyaṃ devanadyāstathaiva ca
||18||धर्मारण्ये यथा कूपं शूलभेदं च तत्समम् ।
ब्रह्मयूपं यथा पुण्यं देवनद्यास्तथैव च
yathā gayāśiraḥ puṇyaṃ surāṇāṃ ca yathā śilā |
yathā ca puṣkaraṃ sthānaṃ mārkaṇḍahrada eva ca
||19||यथा गयाशिरः पुण्यं सुराणां च यथा शिला ।
यथा च पुष्करं स्थानं मार्कण्डह्रद एव च
dattvā piṇḍodakaṃ tatra piṇḍāṇāṃ ca tathākṣayam |
yastatra kurute śrāddhaṃ toyaṃ pibati nityaśaḥ |
mucyate sarvapāpaistu uragaḥ kañcukairiva |
anindyānpūjayedviprān dambhakrodhavivarjitān
||20||दत्त्वा पिण्डोदकं तत्र पिण्डाणां च तथाक्षयम् ।
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं तोयं पिबति नित्यशः ।
मुच्यते सर्वपापैस्तु उरगः कञ्चुकैरिव ।
अनिन्द्यान्पूजयेद्विप्रान् दम्भक्रोधविवर्जितान्
trayodaśadinaṃ dānaṃ trayodaśaguṇaṃ bhavet |
abhyarcitaṃ suraṃ dṛṣṭvā gaṇanāthaṃ gajānanam
||21||त्रयोदशदिनं दानं त्रयोदशगुणं भवेत् ।
अभ्यर्चितं सुरं दृष्ट्वा गणनाथं गजाननम्
sarve vighnā vinaśyanti dṛṣṭvā kambalakṣetrapam
||22||सर्वे विघ्ना विनश्यन्ति दृष्ट्वा कम्बलक्षेत्रपम्
pūjayetparayā bhaktyā śūlapāṇiṃ maheśvaram
||23||पूजयेत्परया भक्त्या शूलपाणिं महेश्वरम्
devasya pūrvabhāge tu umā pūjyā prayatnataḥ |
mārkaṇḍeśaṃ tato bhaktyā pūjayedguhavāsinam
||24||देवस्य पूर्वभागे तु उमा पूज्या प्रयत्नतः ।
मार्कण्डेशं ततो भक्त्या पूजयेद्गुहवासिनम्
mucyante pātakaiḥ sarvairajñānajñānasaṃcitaiḥ |
guhāmadhye praviṣṭastu japetsūktaṃ tu tryakṣaram
||25||मुच्यन्ते पातकैः सर्वैरज्ञानज्ञानसंचितैः ।
गुहामध्ये प्रविष्टस्तु जपेत्सूक्तं तु त्र्यक्षरम्
nīlaparvatajaṃ puṇyaṃ ṣaṣṭhāṃśena labheta saḥ |
trinarāstatra tiṣṭhanti sādityamarutaiḥ saha
||26||नीलपर्वतजं पुण्यं षष्ठांशेन लभेत सः ।
त्रिनरास्तत्र तिष्ठन्ति सादित्यमरुतैः सह
sarvadevamayaṃ sthānaṃ koṭiliṅgamanuttamam |
yathā nadīnadāḥ sarve sāgare yānti saṃkṣayam
||27||सर्वदेवमयं स्थानं कोटिलिङ्गमनुत्तमम् ।
यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्
tathā pāpāni naśyanti śūlabhedasya darśanāt |
pratyakṣo dṛśyate'dyāpi pratyayo hyavanīpate
||28||तथा पापानि नश्यन्ति शूलभेदस्य दर्शनात् ।
प्रत्यक्षो दृश्यतेऽद्यापि प्रत्ययो ह्यवनीपते
visphuliṅgā liṅgamadhye spandante snānayogataḥ |
dvitīyaḥ pratyayastatra tailabindurna sarpati
||29||विस्फुलिङ्गा लिङ्गमध्ये स्पन्दन्ते स्नानयोगतः ।
द्वितीयः प्रत्ययस्तत्र तैलबिन्दुर्न सर्पति
evaṃ hi pratyayastatra śūlabhedaprabhāvajaḥ |
yaḥ smarecchūlabhedaṃ tu trikālaṃ nityameva ca
||30||एवं हि प्रत्ययस्तत्र शूलभेदप्रभावजः ।
यः स्मरेच्छूलभेदं तु त्रिकालं नित्यमेव च
sa pūtaśca bhavetsākṣātsabāhyābhyantaro nṛpa |
na kasyacinmayā khyātaṃ pṛṣṭo'haṃ tridaśairapi
||31||स पूतश्च भवेत्साक्षात्सबाह्याभ्यन्तरो नृप ।
न कस्यचिन्मया ख्यातं पृष्टोऽहं त्रिदशैरपि
guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ sadā gopyaṃ kṛtaṃ mayā |
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvadoṣaghnamuttamam
||32||गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं सदा गोप्यं कृतं मया ।
सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदोषघ्नमुत्तमम्
sarvatīrthamayaṃ tīrthaṃ śūlabhedaṃ janeśvara |
śrute yasya prabhāve tu mucyate sarvapātakaiḥ
||33||सर्वतीर्थमयं तीर्थं शूलभेदं जनेश्वर ।
श्रुते यस्य प्रभावे तु मुच्यते सर्वपातकैः
śūlabhedaṃ mayā tāta saṃkṣepātkathitaṃ tava |
yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā mucyate sarvapātakaiḥ
||34||शूलभेदं मया तात संक्षेपात्कथितं तव ।
यः शृणोति नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūlabhedapraśaṃsāvarṇanaṃ nāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ||