ravitīrthavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tatraiva tu bhavedanyadādityasya mahātmanaḥ |
kīrtayāmi naraśreṣṭha yadi te śravaṇe matiḥ
||1||तत्रैव तु भवेदन्यदादित्यस्य महात्मनः ।
कीर्तयामि नरश्रेष्ठ यदि ते श्रवणे मतिः
yudhiṣṭhira uvāca
etadāścaryamatulaṃ śrutvā tava mukhodgatam |
vismayāddhṛṣṭaromāhaṃ jāto'smi munisattama
||2||एतदाश्चर्यमतुलं श्रुत्वा तव मुखोद्गतम् ।
विस्मयाद्धृष्टरोमाहं जातोऽस्मि मुनिसत्तम
sahasrakiraṇo devo hartā kartā nirañjanaḥ |
avatāreṇa lokānāmuddhartā narmadātaṭe
||3||सहस्रकिरणो देवो हर्ता कर्ता निरञ्जनः ।
अवतारेण लोकानामुद्धर्ता नर्मदातटे
puruṣākāro bhagavānutāho tapasaḥ phalāt |
kasya gotre samutpannaḥ kasya devo'bhavadvaśī
||4||पुरुषाकारो भगवानुताहो तपसः फलात् ।
कस्य गोत्रे समुत्पन्नः कस्य देवोऽभवद्वशी
śrīmārkaṇḍeya uvāca
kulikānvayasambhūto brāhmaṇo bhaktimāñchuciḥ |
īkṣyāmīti raviṃ tatra tīrthe yātrākṛtodyamaḥ
||5||कुलिकान्वयसम्भूतो ब्राह्मणो भक्तिमाञ्छुचिः ।
ईक्ष्यामीति रविं तत्र तीर्थे यात्राकृतोद्यमः
yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ nirāhāro gatodakaḥ |
prasthito devadevena svapnānte vāritaḥ kila
||6||योजनानां शतं साग्रं निराहारो गतोदकः ।
प्रस्थितो देवदेवेन स्वप्नान्ते वारितः किल
bhobho mune mahāsattva alaṃ te vratamīdṛśam |
sarvaṃ vyāpya sthitaṃ paśya sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca mām
||7||भोभो मुने महासत्त्व अलं ते व्रतमीदृशम् ।
सर्वं व्याप्य स्थितं पश्य स्थावरं जङ्गमं च माम्
tapāmyahaṃ tato varṣaṃ nigṛhṇāmyutsṛjāmi ca |
na mṛ(bhṛ?)taṃ caiva mṛtyuṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati
||8||तपाम्यहं ततो वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च ।
न मृ(भृ?)तं चैव मृत्युं च यः पश्यति स पश्यति
varaṃ varaya bhadraṃ tvamātmano yastavepsitam
||9||वरं वरय भद्रं त्वमात्मनो यस्तवेप्सितम्
brāhmaṇa uvāca
yadi tuṣṭo'si me deva deyo yadi varo mama |
uttare narmadākūle sadā saṃnihito bhava
||10||यदि तुष्टोऽसि मे देव देयो यदि वरो मम ।
उत्तरे नर्मदाकूले सदा संनिहितो भव
ye bhaktyā parayā deva yojanānāṃ śate sthitāḥ |
smariṣyanti jitātmānasteṣāṃ tvaṃ varado bhava
||11||ये भक्त्या परया देव योजनानां शते स्थिताः ।
स्मरिष्यन्ति जितात्मानस्तेषां त्वं वरदो भव
kubjāndhabadhirā mūkā ye kecidvikalendriyāḥ |
tava pādau namasyanti teṣāṃ tvaṃ varado bhava
||12||कुब्जान्धबधिरा मूका ये केचिद्विकलेन्द्रियाः ।
तव पादौ नमस्यन्ति तेषां त्वं वरदो भव
śīrṇaghrāṇā gatadhiyo hyasthicarmāvaśeṣitāḥ |
teṣāṃ tvaṃ karuṇāṃ deva acireṇa kuruṣva ha
||13||शीर्णघ्राणा गतधियो ह्यस्थिचर्मावशेषिताः ।
तेषां त्वं करुणां देव अचिरेण कुरुष्व ह
ye'pi tvāṃ narmadātoye snātvā tatra dine dine |
arcayanti jagannātha teṣāṃ tvaṃ varado bhava
||14||येऽपि त्वां नर्मदातोये स्नात्वा तत्र दिने दिने ।
अर्चयन्ति जगन्नाथ तेषां त्वं वरदो भव
prabhāte ye staviṣyanti stavairvaidikalaukikaiḥ |
abhipretaṃ varaṃ deva teṣāṃ tvaṃ dada bhocyuta
||15||प्रभाते ये स्तविष्यन्ति स्तवैर्वैदिकलौकिकैः ।
अभिप्रेतं वरं देव तेषां त्वं दद भोच्युत
tavāgre vapanaṃ deva kārayanti narā bhuvi |
svāmiṃsteṣāṃ varo deya eṣa me paramo varaḥ
||16||तवाग्रे वपनं देव कारयन्ति नरा भुवि ।
स्वामिंस्तेषां वरो देय एष मे परमो वरः
evamastviti taṃ coktvā muniṃ karuṇayā punaḥ |
śatabhāgena rājendra sthitvā cādarśanaṃ gataḥ
||17||एवमस्त्विति तं चोक्त्वा मुनिं करुणया पुनः ।
शतभागेन राजेन्द्र स्थित्वा चादर्शनं गतः
tatra tīrthe naro bhaktyā gatvā snānaṃ samācaret |
tarpayetpitṛdevāṃśca so'gniṣṭomaphalaṃ labhet
||18||तत्र तीर्थे नरो भक्त्या गत्वा स्नानं समाचरेत् ।
तर्पयेत्पितृदेवांश्च सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्
agnipraveśaṃ yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa |
dyotayanvai diśaḥ sarvā agnilokaṃ sa gacchati
||19||अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप ।
द्योतयन्वै दिशः सर्वा अग्निलोकं स गच्छति
yastattīrthaṃ samāsādya tyajatīha kalevaram |
sa gato vāruṇaṃ lokamityevaṃ śaṅkaro'bravīt
||20||यस्तत्तीर्थं समासाद्य त्यजतीह कलेवरम् ।
स गतो वारुणं लोकमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
tatra tīrthe tu yaḥ kaścitsaṃnyāsena tanuṃ tyajet |
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate
||21||तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्संन्यासेन तनुं त्यजेत् ।
षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते
apsarogaṇasaṃkīrṇe divyaśabdānunādite |
uṣitvāyāti martye vai vedavedāṅgavidbhavet
||22||अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते ।
उषित्वायाति मर्त्ये वै वेदवेदाङ्गविद्भवेत्
vyādhiśokavinirmukto dhanakoṭipatirbhavet |
putradārasamopeto jīvecca śaradaḥ śatam
||23||व्याधिशोकविनिर्मुक्तो धनकोटिपतिर्भवेत् ।
पुत्रदारसमोपेतो जीवेच्च शरदः शतम्
prātarutthāya yastatra smarate bhāskaraṃ tadā |
ājanmajanitātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ
||24||प्रातरुत्थाय यस्तत्र स्मरते भास्करं तदा ।
आजन्मजनितात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe ravitīrthavarṇanaṃ nāma catustriṃśo'dhyāyaḥ ||