yamahāsyatīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchettu rājendra yamahāsyamanuttamam |
sarvapāpaharaṃ tīrthaṃ narmadātaṭamāśritam
||1||ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र यमहास्यमनुत्तमम् ।
सर्वपापहरं तीर्थं नर्मदातटमाश्रितम्
yudhiṣṭhira uvāca
yamahāsyaṃ kathaṃ jātaṃ pṛthivyāṃ dvijapuṃgava |
etatsarvaṃ mamākhyāhi paraṃ kautūhalaṃ hi me
||2||यमहास्यं कथं जातं पृथिव्यां द्विजपुंगव ।
एतत्सर्वं ममाख्याहि परं कौतूहलं हि मे
śrīmārkaṇḍeya uvāca
sādhu sādhu mahāprājña pṛṣṭo'haṃ nṛpanandana |
snānārthaṃ narmadāṃ puṇyāmāgataste pitā purā
||3||साधु साधु महाप्राज्ञ पृष्टोऽहं नृपनन्दन ।
स्नानार्थं नर्मदां पुण्यामागतस्ते पिता पुरा
rajakena yathā dhautaṃ vastraṃ bhavati nirmalam |
tathāsau nirmalo jāto dharmarājo yudhiṣṭhira
||4||रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् ।
तथासौ निर्मलो जातो धर्मराजो युधिष्ठिर
sa paśyannirmalaṃ dehaṃ hasanprovāca vismitaḥ
||5||स पश्यन्निर्मलं देहं हसन्प्रोवाच विस्मितः
yama uvāca
matpuraṃ kathamāyānti manujāḥ pāpabṛṃhitāḥ |
snānenaikena revāyāḥ prāpyate vaiṣṇavaṃ padam
||6||मत्पुरं कथमायान्ति मनुजाः पापबृंहिताः ।
स्नानेनैकेन रेवायाः प्राप्यते वैष्णवं पदम्
samarthā ye na paśyanti revāṃ puṇyajalāṃ śubhām |
jātyandhaiste samā jñeyā mṛtaiḥ paṅgubhireva vā
||7||समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां शुभाम् ।
जात्यन्धैस्ते समा ज्ञेया मृतैः पङ्गुभिरेव वा
samarthā ye na paśyanti revāṃ puṇyajalāṃ nadīm |
etasmātkāraṇādrājanhasito lokaśāsanaḥ
||8||समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां नदीम् ।
एतस्मात्कारणाद्राजन्हसितो लोकशासनः
sthāpayitvā yamastatra devaṃ svargaṃ jagāma ha |
yamahāseśvare rājañjitakrodho jitendriyaḥ
||9||स्थापयित्वा यमस्तत्र देवं स्वर्गं जगाम ह ।
यमहासेश्वरे राजञ्जितक्रोधो जितेन्द्रियः
viśeṣāccāśvine māsi kṛṣṇapakṣe caturdaśīm |
upoṣya parayā bhaktyā sarvapāpaiḥ pramucyate
||10||विशेषाच्चाश्विने मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् ।
उपोष्य परया भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
rātrau jāgaraṇaṃ kuryāddīpaṃ devasya bodhayet |
ghṛtena caiva rājendra śṛṇu tatrāsti yatphalam
||11||रात्रौ जागरणं कुर्याद्दीपं देवस्य बोधयेत् ।
घृतेन चैव राजेन्द्र शृणु तत्रास्ति यत्फलम्
mucyate pātakaiḥ sarvairagamyāgamanodbhavaiḥ |
abhakṣyabhakṣaṇodbhūtairapeyāpeyajairapi
||12||मुच्यते पातकैः सर्वैरगम्यागमनोद्भवैः ।
अभक्ष्यभक्षणोद्भूतैरपेयापेयजैरपि
avāhyavāhite yatsyādadohyādohane yathā |
snānamātreṇa tasyaivaṃ yānti pāpānyanekadhā
||13||अवाह्यवाहिते यत्स्याददोह्यादोहने यथा ।
स्नानमात्रेण तस्यैवं यान्ति पापान्यनेकधा
yamalokaṃ na vīkṣeta manujaḥ sa kadācana |
pitḥṇāṃ paramaṃ guhyamidaṃ bhūmau nareśvara
||14||यमलोकं न वीक्षेत मनुजः स कदाचन ।
पित्ःणां परमं गुह्यमिदं भूमौ नरेश्वर
dadatāmakṣayaṃ sarvaṃ yamahāsye na saṃśayaḥ |
amāvāsyāṃ jitakrodho yastu pūjayate dvijān
||15||ददतामक्षयं सर्वं यमहास्ये न संशयः ।
अमावास्यां जितक्रोधो यस्तु पूजयते द्विजान्
hiraṇyabhūmidānena tiladānena bhūyasā |
kṛṣṇājinapradānena tiladhenupradānataḥ
||16||हिरण्यभूमिदानेन तिलदानेन भूयसा ।
कृष्णाजिनप्रदानेन तिलधेनुप्रदानतः
vidhānoktadvijāgryāya ye pradāsyanti bhaktitaḥ |
hayaṃ vā kuṃjaraṃ vātha dhūrvahau sīrasaṃyutau
||17||विधानोक्तद्विजाग्र्याय ये प्रदास्यन्ति भक्तितः ।
हयं वा कुंजरं वाथ धूर्वहौ सीरसंयुतौ
kanyāṃ vasumatīṃ gāṃ ca mahiṣīṃ vā payasvinīm |
dadate ye nṛpaśreṣṭha nopasarpanti te yamam
||18||कन्यां वसुमतीं गां च महिषीं वा पयस्विनीम् ।
ददते ये नृपश्रेष्ठ नोपसर्पन्ति ते यमम्
yamo'pi bhavati prītaḥ pratijanma yudhiṣṭhira |
yamasya vāho mahiṣo mahiṣyastasya mātaraḥ
||19||यमोऽपि भवति प्रीतः प्रतिजन्म युधिष्ठिर ।
यमस्य वाहो महिषो महिष्यस्तस्य मातरः
tāsāṃ dānaprabhāveṇa yamaḥ prīto bhaveddhruvam |
nāsau yamamavāpnoti yadi pāpaiḥ samāvṛtaḥ
||20||तासां दानप्रभावेण यमः प्रीतो भवेद्ध्रुवम् ।
नासौ यममवाप्नोति यदि पापैः समावृतः
etasmātkāraṇādatra mahiṣīdānamuttamam |
tasyāḥ śṛṅge jalaṃ kāryaṃ dhūmravastrānuveṣṭitā
||21||एतस्मात्कारणादत्र महिषीदानमुत्तमम् ।
तस्याः शृङ्गे जलं कार्यं धूम्रवस्त्रानुवेष्टिता
āyasasya khurāḥ kāryāstāmrapṛṣṭhāḥ subhūṣitāḥ |
lavaṇācalaṃ pūrvasyāmāgneyyāṃ guḍaparvatam
||22||आयसस्य खुराः कार्यास्ताम्रपृष्ठाः सुभूषिताः ।
लवणाचलं पूर्वस्यामाग्नेय्यां गुडपर्वतम्
kārpāsaṃ yāmyabhāgaṃ tu navanītaṃ tu nairṛte |
paścime saptadhānyāni vāyavye taṃdulāḥ smṛtāḥ
||23||कार्पासं याम्यभागं तु नवनीतं तु नैरृते ।
पश्चिमे सप्तधान्यानि वायव्ये तंदुलाः स्मृताः
saumye tu kāñcanaṃ dadyādīśāne ghṛtameva ca |
pradadyādyamarājo me prīyatāmityudīrayan
||24||सौम्ये तु काञ्चनं दद्यादीशाने घृतमेव च ।
प्रदद्याद्यमराजो मे प्रीयतामित्युदीरयन्
ityuccārya dvijasyāgre yamalokaṃ mahābhayam |
asipattravanaṃ ghoraṃ yamacullī sudāruṇā
||25||इत्युच्चार्य द्विजस्याग्रे यमलोकं महाभयम् ।
असिपत्त्रवनं घोरं यमचुल्ली सुदारुणा
raudrā vaitaraṇī caiva kumbhīpāko bhayāvahaḥ |
kālasūtro mahābhīmastathā yamalaparvatau
||26||रौद्रा वैतरणी चैव कुम्भीपाको भयावहः ।
कालसूत्रो महाभीमस्तथा यमलपर्वतौ
krakacaṃ tailayantraṃ ca śvāno gṛdhrāḥ sudāruṇāḥ |
nirucchvāsā mahānādā bhairavo rauravastathā
||27||क्रकचं तैलयन्त्रं च श्वानो गृध्राः सुदारुणाः ।
निरुच्छ्वासा महानादा भैरवो रौरवस्तथा
ete ghorā yāmyaloke śrūyante dvijasattama |
tvatprasādena te somyāstīrthasyāsya prabhāvataḥ
||28||एते घोरा याम्यलोके श्रूयन्ते द्विजसत्तम ।
त्वत्प्रसादेन ते सोम्यास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः
dānasyāsya prabhāveṇa yamarājaprasādataḥ |
narake'haṃ na yāsyāmi dvija janmani janmani
||29||दानस्यास्य प्रभावेण यमराजप्रसादतः ।
नरकेऽहं न यास्यामि द्विज जन्मनि जन्मनि
yamahāsyasya cākhyānamidaṃ śṛṇvanti ye narāḥ |
te'pi pāpavinirmuktā na paśyanti yamālayam
||30||यमहास्यस्य चाख्यानमिदं शृण्वन्ति ये नराः ।
तेऽपि पापविनिर्मुक्ता न पश्यन्ति यमालयम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe yamahāsyatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma dvinavatitamo'dhyāyaḥ ||