vimaleśvaratīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchettu rājendra vimaleśvaramuttamam |
tatra devaśilā ramyā svayaṃ devairvinirmitā
||1||ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र विमलेश्वरमुत्तमम् ।
तत्र देवशिला रम्या स्वयं देवैर्विनिर्मिता
tatra snātvā tu yo bhaktyā brāhmaṇānpūjayennṛpa |
svalpenāpi hi dānena tasya cānto na vidyate
||2||तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान्पूजयेन्नृप ।
स्वल्पेनापि हि दानेन तस्य चान्तो न विद्यते
yudhiṣṭhira uvāca
kāni dānāni viprendra śastāni dharaṇītale |
yāni dattvā naro bhaktyā mucyate sarvapātakaiḥ
||3||कानि दानानि विप्रेन्द्र शस्तानि धरणीतले ।
यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः
śrīmārkaṇḍeya uvāca
suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ maṇimauktikameva ca |
bhūmidānaṃ ca godānaṃ mocayatpaśubhānnaram
||4||सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिमौक्तिकमेव च ।
भूमिदानं च गोदानं मोचयत्पशुभान्नरम्
tatra tīrthe tu yaḥ kaścitkurute prāṇasaṃkṣayam |
rudraloke vasettāvadyāvadā bhūtasamplavam
||5||तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्कुरुते प्राणसंक्षयम् ।
रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदा भूतसम्प्लवम्
tataḥ puṣkariṇīṃ gacchetsarvapāpakṣayaṃkarīm |
tatra snātvārcayeddevaṃ tejorāśiṃ divākaram
||6||ततः पुष्करिणीं गच्छेत्सर्वपापक्षयंकरीम् ।
तत्र स्नात्वार्चयेद्देवं तेजोराशिं दिवाकरम्
ṛcamekāṃ japetsāmnaḥ sāmavedaphalaṃ labhet |
yajurvedasya japanādṛgvedasya tathaiva ca
||7||ऋचमेकां जपेत्साम्नः सामवेदफलं लभेत् ।
यजुर्वेदस्य जपनादृग्वेदस्य तथैव च
akṣaraṃ vā japenmantraṃ dhyāyamāno divākaram |
ādityahṛdayaṃ japtvā mucyate sarvakilbiṣaiḥ
||8||अक्षरं वा जपेन्मन्त्रं ध्यायमानो दिवाकरम् ।
आदित्यहृदयं जप्त्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā vidhinā japeddvijān |
tasya koṭiguṇaṃ puṇyaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ
||9||तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा विधिना जपेद्द्विजान् ।
तस्य कोटिगुणं पुण्यं जायते नात्र संशयः
anāśakenāgnigatyā jale vā dehapātanāt |
tasmiṃstīrthe mṛto yastu sa yāti paramāṃ gatim
||10||अनाशकेनाग्निगत्या जले वा देहपातनात् ।
तस्मिंस्तीर्थे मृतो यस्तु स याति परमां गतिम्
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā nṛpasattama |
vihitaṃ karma kurvāṇaḥ sa gacchetparamāṃ gatim
||11||ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा नृपसत्तम ।
विहितं कर्म कुर्वाणः स गच्छेत्परमां गतिम्
yudhiṣṭhira uvāca
vyādhiṃ sattvakṣayaṃ mohaṃ jñātvā varṇā dvijottama |
pāpebhyo vipramucyante kena tatsādhanaṃ vada
||12||व्याधिं सत्त्वक्षयं मोहं ज्ञात्वा वर्णा द्विजोत्तम ।
पापेभ्यो विप्रमुच्यन्ते केन तत्साधनं वद
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tilodakī tilasnāyī kāmakrodhavivarjitaḥ |
brāhmaṇo'naśanaiḥ prāṇāṃstyajallabhati sadgatim
||13||तिलोदकी तिलस्नायी कामक्रोधविवर्जितः ।
ब्राह्मणोऽनशनैः प्राणांस्त्यजल्लभति सद्गतिम्
saṅgrāme sadgatiṃ tāta kṣatriyo nidhane labhet |
tadabhāvānmahāprājña sevamāno labhediti
||14||सङ्ग्रामे सद्गतिं तात क्षत्रियो निधने लभेत् ।
तदभावान्महाप्राज्ञ सेवमानो लभेदिति
vyādhigrahagṛhīto vā vṛddho vā vikalendriyaḥ |
ātmānaṃ dāhayitvāgnau vidhinā sadgatiṃ labhet
||15||व्याधिग्रहगृहीतो वा वृद्धो वा विकलेन्द्रियः ।
आत्मानं दाहयित्वाग्नौ विधिना सद्गतिं लभेत्
vaiśyo'pi hi tyajanprāṇānevaṃ vai śubhabhāgbhavet |
jale vā śuddhabhāvena tyaktvā prāṇāñchivo bhavet
||16||वैश्योऽपि हि त्यजन्प्राणानेवं वै शुभभाग्भवेत् ।
जले वा शुद्धभावेन त्यक्त्वा प्राणाञ्छिवो भवेत्
śūdro'pi dvijaśuśrūṣustoṣayitvā maheśvaram |
vimucya nānyathā pāpaḥ patate narake dhruvam
||17||शूद्रोऽपि द्विजशुश्रूषुस्तोषयित्वा महेश्वरम् ।
विमुच्य नान्यथा पापः पतते नरके ध्रुवम्
athavā praṇavāśakto dvijebhyo gurave tathā |
pañcāgnau śoṣayeddehamāpṛcchya dvijasattamān
||18||अथवा प्रणवाशक्तो द्विजेभ्यो गुरवे तथा ।
पञ्चाग्नौ शोषयेद्देहमापृच्छ्य द्विजसत्तमान्
śāntadāntajitakrodhāñchāstrayuktān vicakṣaṇān |
teṣāṃ caivopadeśena karīṣāgniṃ prasādhayet
||19||शान्तदान्तजितक्रोधाञ्छास्त्रयुक्तान् विचक्षणान् ।
तेषां चैवोपदेशेन करीषाग्निं प्रसाधयेत्
evaṃ varṇā yathātvena mūḍhāhaṅkāramohitāḥ |
patanti narake ghore yathāndho girigahvare
||20||एवं वर्णा यथात्वेन मूढाहङ्कारमोहिताः ।
पतन्ति नरके घोरे यथान्धो गिरिगह्वरे
ye śāstravidhimutsṛjya vartante kāmacārataḥ |
kṛmiyoniṃ prapadyante teṣāṃ piṇḍo na ca kriyā
||21||ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तन्ते कामचारतः ।
कृमियोनिं प्रपद्यन्ते तेषां पिण्डो न च क्रिया
śrutismṛtyuditaṃ dharmaṃ tyaktvā yathecchācārasevinaḥ |
aṣṭāviṃśatirvai koṭyo narakāṇāṃ yudhiṣṭhira
||22||श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं त्यक्त्वा यथेच्छाचारसेविनः ।
अष्टाविंशतिर्वै कोट्यो नरकाणां युधिष्ठिर
pratyekaṃ vā patantyete magnā narakasāgare |
durlabhaṃ mānuṣaṃ janma bahudharmārjitaṃ nṛpa
||23||प्रत्येकं वा पतन्त्येते मग्ना नरकसागरे ।
दुर्लभं मानुषं जन्म बहुधर्मार्जितं नृप
tallabdhvā madamātsaryaṃ yo vai tyajati mānavaḥ |
saṃniyamya sadātmānaṃ jñānacakṣurnaro hi saḥ
||24||तल्लब्ध्वा मदमात्सर्यं यो वै त्यजति मानवः ।
संनियम्य सदात्मानं ज्ञानचक्षुर्नरो हि सः
ajñānatimirāndhasya jñānāṃjanaśalākayā
||25||अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानांजनशलाकया
yasya nonmīlitaṃ cakṣurjñeyo jātyandha eva saḥ |
etatte kathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭaṃ nṛpasattama
||26||यस्य नोन्मीलितं चक्षुर्ज्ञेयो जात्यन्ध एव सः ।
एतत्ते कथितं सर्वं यत्पृष्टं नृपसत्तम
tathāniṣṭatarāṇāṃ hi rudrasya vacanaṃ yathā |
narmadā saritāṃ śreṣṭhā rudradehādviniḥsṛtā
||27||तथानिष्टतराणां हि रुद्रस्य वचनं यथा ।
नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद्विनिःसृता
tārayetsarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca |
sarvadevādhidevena īśvareṇa mahātmanā
||28||तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ।
सर्वदेवाधिदेवेन ईश्वरेण महात्मना
lokānāṃ ca hitārthāya mahāpuṇyāvatāritā |
mānasaṃ vācikaṃ pāpaṃ snānānnaśyati karmajam
||29||लोकानां च हितार्थाय महापुण्यावतारिता ।
मानसं वाचिकं पापं स्नानान्नश्यति कर्मजम्
rudradehādviniṣkrāntā tena puṇyatamā hi sā |
prātarutthāya yo nityaṃ bhūmimākramya bhaktitaḥ
||30||रुद्रदेहाद्विनिष्क्रान्ता तेन पुण्यतमा हि सा ।
प्रातरुत्थाय यो नित्यं भूमिमाक्रम्य भक्तितः
etanmantraṃ japettāta snānasya labhate phalam |
namaḥ puṇyajale devi namaḥ sāgaragāmini
||31||एतन्मन्त्रं जपेत्तात स्नानस्य लभते फलम् ।
नमः पुण्यजले देवि नमः सागरगामिनि
namo'stu pāpanirmoce namo devi varānane
||32||नमोऽस्तु पापनिर्मोचे नमो देवि वरानने
namo'stu te ṛṣivarasaṅghasevite namo'stu te trinayanadehaniḥsṛte |
namo'stu te sukṛtavatāṃ sadā vare namo'stu te satatapavitrapāvani
||33||नमोऽस्तु ते ऋषिवरसङ्घसेविते नमोऽस्तु ते त्रिनयनदेहनिःसृते ।
नमोऽस्तु ते सुकृतवतां सदा वरे नमोऽस्तु ते सततपवित्रपावनि
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe vimaleśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ ||