śūlatīrthamiti khyātaṃ svayaṃ devena nirmitam
mārkaṇḍeya uvāca
tato gacchenmahīpāla bhadrakālītisaṅgamam |
śūlatīrthamiti khyātaṃ svayaṃ devena nirmitam
||1||ततो गच्छेन्महीपाल भद्रकालीतिसङ्गमम् ।
शूलतीर्थमिति ख्यातं स्वयं देवेन निर्मितम्
pañcāyatanamadhye tu tiṣṭhate parameśvaraḥ |
śūlapāṇirmahādevaḥ sarvadevatapūjitaḥ
||2||पञ्चायतनमध्ये तु तिष्ठते परमेश्वरः ।
शूलपाणिर्महादेवः सर्वदेवतपूजितः
sa saṅgamo nṛpaśreṣṭha nityaṃ devairniṣevitaḥ |
darśanāttasya tīrthasya snānadānādviśeṣataḥ
||3||स सङ्गमो नृपश्रेष्ठ नित्यं देवैर्निषेवितः ।
दर्शनात्तस्य तीर्थस्य स्नानदानाद्विशेषतः
daurbhāgyaṃ durnimittaṃ ca hyabhiśāpo nṛpagrahaḥ |
yadanyadduṣkṛtaṃ karma naśyate śaṅkaro'bravīt
||4||दौर्भाग्यं दुर्निमित्तं च ह्यभिशापो नृपग्रहः ।
यदन्यद्दुष्कृतं कर्म नश्यते शङ्करोऽब्रवीत्
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ śūleśvarī devī kathaṃ śūleśvaro haraḥ |
prathito narmadātīre etadvistarato vada
||5||कथं शूलेश्वरी देवी कथं शूलेश्वरो हरः ।
प्रथितो नर्मदातीरे एतद्विस्तरतो वद
mārkaṇḍeya uvāca
babhūva brāhmaṇaḥ kaścinmāṇḍavya iti viśrutaḥ |
vṛttimānsarvadharmajñaḥ satye tapasi ca sthitaḥ
||6||बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः ।
वृत्तिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः
aśokāśramamadhyastho vṛkṣamūle mahātapāḥ |
ūrdhvabāhurmahātejāstasthau maunavratānvitaḥ
||7||अशोकाश्रममध्यस्थो वृक्षमूले महातपाः ।
ऊर्ध्वबाहुर्महातेजास्तस्थौ मौनव्रतान्वितः
tasya kālena mahatā tīvre tapasi vartataḥ |
tamāśramamanuprāptā dasyavo loptrahāriṇaḥ
||8||तस्य कालेन महता तीव्रे तपसि वर्ततः ।
तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः
anusarpyamāṇā bahubhiḥ puruṣairbharatarṣabha |
te tasyāvasathe loptraṃ nyadadhuḥ kurunandana
||9||अनुसर्प्यमाणा बहुभिः पुरुषैर्भरतर्षभ ।
ते तस्यावसथे लोप्त्रं न्यदधुः कुरुनन्दन
nidhāya ca tadā līnāstatraivāśramamaṇḍale |
teṣu līneṣvatho śīghraṃ tatastadrakṣiṇāṃ balam
||10||निधाय च तदा लीनास्तत्रैवाश्रममण्डले ।
तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्
ājagāma tato'paśyaṃstamṛṣiṃ taskarānugāḥ |
tamapṛcchaṃstadā vṛttaṃ rakṣiṇastaṃ tapodhanam
||11||आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः ।
तमपृच्छंस्तदा वृत्तं रक्षिणस्तं तपोधनम्
vada kena pathā yātā dasyavo dvijasattama |
tena gacchāmahe brahman yathā śīghrataraṃ vayam
||12||वद केन पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम ।
तेन गच्छामहे ब्रह्मन् यथा शीघ्रतरं वयम्
tathā tu vacanaṃ teṣāṃ bruvatāṃ sa tapodhanaḥ |
na kiṃcidvacanaṃ rājannavadatsādhvasādhu vā
||13||तथा तु वचनं तेषां ब्रुवतां स तपोधनः ।
न किंचिद्वचनं राजन्नवदत्साध्वसाधु वा
tataste rājapuruṣā vicinvantastamāśramam |
saṃyamyainaṃ tato rājñe sarvān dasyūnnyavedayan
||14||ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वन्तस्तमाश्रमम् ।
संयम्यैनं ततो राज्ञे सर्वान् दस्यून्न्यवेदयन्
taṃ rājā sahitaiścorairanvaśādvadhyatāmiti |
sambadhya taṃ ca tairrājañchūle proto mahātapāḥ
||15||तं राजा सहितैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामिति ।
सम्बध्य तं च तैर्राजञ्छूले प्रोतो महातपाः
tataste śūlamāropya taṃ muniṃ rakṣiṇastadā |
pratijagmurmahīpāla dhanānyādāya tānyatha
||16||ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदा ।
प्रतिजग्मुर्महीपाल धनान्यादाय तान्यथ
śūlasthaḥ sa tu dharmātmā kālena mahatā tadā |
dhyāyandevaṃ trilokeśaṃ śaṅkaraṃ tamumāpatim
||17||शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता तदा ।
ध्यायन्देवं त्रिलोकेशं शङ्करं तमुमापतिम्
bahukālaṃ maheśānaṃ manasādhyāya saṃsthitaḥ |
nirāhāro'pi viprarṣirmaraṇaṃ nābhyapadyata
||18||बहुकालं महेशानं मनसाध्याय संस्थितः ।
निराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्यपद्यत
dhārayāmāsa viprāṇāmṛṣabhaḥ sa hṛdā harim |
śūlāgre tapyamānena tapastena kṛtaṃ tadā
||19||धारयामास विप्राणामृषभः स हृदा हरिम् ।
शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन कृतं तदा
santāpaṃ paramaṃ jagmuḥ śrutvaitanmunayo'khilāḥ |
te rātrau śakunā bhūtvā saṃnyavartanta bhārata
||20||सन्तापं परमं जग्मुः श्रुत्वैतन्मुनयोऽखिलाः ।
ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त भारत
darśayanto muneḥ śaktiṃ tamapṛcchan dvijottamam |
śrotumicchāma te brahman kiṃ pāpaṃ kṛtavānasi
||21||दर्शयन्तो मुनेः शक्तिं तमपृच्छन् द्विजोत्तमम् ।
श्रोतुमिच्छाम ते ब्रह्मन् किं पापं कृतवानसि
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tataḥ sa muniśārdūlastānuvāca tapodhanān |
doṣataḥ kiṃ gamiṣyāmi na hi me'nyo parādhyati
||22||ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान् ।
दोषतः किं गमिष्यामि न हि मेऽन्यो पराध्यति
evamuktvā tataḥ sarvānācacakṣe tato muniḥ |
munayaśca tato rājñe dvitīye'hni nyavedayan
||23||एवमुक्त्वा ततः सर्वानाचचक्षे ततो मुनिः ।
मुनयश्च ततो राज्ञे द्वितीयेऽह्नि न्यवेदयन्
rājā tu tamṛṣiṃ śrutvā niṣkrāntaḥ saha bandhubhiḥ |
prasādayāmāsa tadā śūlasthamṛṣisattamam
||24||राजा तु तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रान्तः सह बन्धुभिः ।
प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम्
rājovāca
yanmayā'pakṛtaṃ tāta tavājñānavaśādbahu |
prasādaye tvāṃ tatrāhaṃ na me tvaṃ kroddhumarhasi
||25||यन्मयाऽपकृतं तात तवाज्ञानवशाद्बहु ।
प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि
evamuktastato rājñā prasādamakaronmuniḥ |
kṛtaprasādaṃ rājā taṃ tataḥ samavatārayat
||26||एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः ।
कृतप्रसादं राजा तं ततः समवतारयत्
avatīryamāṇastu muniḥ śūle māṃsatvamāgate |
atisaṃpīḍito vipraḥ śaṅkaraṃ manasāgamat
||27||अवतीर्यमाणस्तु मुनिः शूले मांसत्वमागते ।
अतिसंपीडितो विप्रः शङ्करं मनसागमत्
saṃdhyātaḥ śaṅkarastena bahukālopavāsataḥ |
prādurbhūto mahādevaḥ śūlaṃ tasya tathāchinat
||28||संध्यातः शङ्करस्तेन बहुकालोपवासतः ।
प्रादुर्भूतो महादेवः शूलं तस्य तथाछिनत्
śūlamūlasthitaḥ śambhustuṣṭaḥ prāha punaḥpunaḥ |
brūhi kiṃ kriyatāṃ vipra sattvasthānaparāyaṇa
||29||शूलमूलस्थितः शम्भुस्तुष्टः प्राह पुनःपुनः ।
ब्रूहि किं क्रियतां विप्र सत्त्वस्थानपरायण
adeyamapi dāsyāmi tuṣṭo'smyadyomayā saha |
kiṃ tu satyavatāṃ loke siddhirna syācca bhūyasī
||30||अदेयमपि दास्यामि तुष्टोऽस्म्यद्योमया सह ।
किं तु सत्यवतां लोके सिद्धिर्न स्याच्च भूयसी
svakarmaṇo'nurūpaṃ hi phalaṃ bhuñjanti jantavaḥ |
śubhena karmaṇā bhūtirduḥkhaṃ syātpātakena tu
||31||स्वकर्मणोऽनुरूपं हि फलं भुञ्जन्ति जन्तवः ।
शुभेन कर्मणा भूतिर्दुःखं स्यात्पातकेन तु
bahubhedaprabhinnaṃ tu manuṣyeṣu vipacyate |
keṣāṃ daridrabhāvena keṣāṃ dhanavipattijam
||32||बहुभेदप्रभिन्नं तु मनुष्येषु विपच्यते ।
केषां दरिद्रभावेन केषां धनविपत्तिजम्
santatyabhāvajaṃ keṣāṃ keṣāṃcittadviparyayaḥ |
tathā durvṛttitasteṣāṃ phalamāvirbhavennṛṇām
||33||सन्तत्यभावजं केषां केषांचित्तद्विपर्ययः ।
तथा दुर्वृत्तितस्तेषां फलमाविर्भवेन्नृणाम्
keṣāṃcitputramaraṇe viyogātpriyamitrayoḥ |
rājacaurāgnitaḥ keṣāṃ duḥkhaṃ syāddaivanirmitam
||34||केषांचित्पुत्रमरणे वियोगात्प्रियमित्रयोः ।
राजचौराग्नितः केषां दुःखं स्याद्दैवनिर्मितम्
taccharīre tu keṣāṃcitkarmaṇā sampradṛśyate |
jarāśca vividhāḥ keṣāṃ dṛśyante vyādhayastathā
||35||तच्छरीरे तु केषांचित्कर्मणा सम्प्रदृश्यते ।
जराश्च विविधाः केषां दृश्यन्ते व्याधयस्तथा
dṛśyante cābhiśāpāśca pūrvakarmānusaṃcitāḥ |
kaṣṭāḥ kaṣṭatarāvasthā gatāḥ kecidanāgasaḥ
||36||दृश्यन्ते चाभिशापाश्च पूर्वकर्मानुसंचिताः ।
कष्टाः कष्टतरावस्था गताः केचिदनागसः
pūrvakarmavipākena dharmeṇa tapasi sthitāḥ |
dāntāḥ svadāraniratā bhūridāḥ paripūjakāḥ
||37||पूर्वकर्मविपाकेन धर्मेण तपसि स्थिताः ।
दान्ताः स्वदारनिरता भूरिदाः परिपूजकाः
hrīmanto nayasaṃyuktā anye bahuguṇairyutāḥ |
durgamāmāpadaṃ prāpya nijakarmasamudbhavām
||38||ह्रीमन्तो नयसंयुक्ता अन्ये बहुगुणैर्युताः ।
दुर्गमामापदं प्राप्य निजकर्मसमुद्भवाम्
na saṃjvaranti ye martyā dharmanindāṃ na kurvate |
idameva tapo matvā kṣipanti suvicetasaḥ
||39||न संज्वरन्ति ये मर्त्या धर्मनिन्दां न कुर्वते ।
इदमेव तपो मत्वा क्षिपन्ति सुविचेतसः
hā bhrātarmātaḥ putreti kaṣṭeṣu na vadanti ye |
smaranti māṃ maheśānamathavā puṣkarekṣaṇam
||40||हा भ्रातर्मातः पुत्रेति कष्टेषु न वदन्ति ये ।
स्मरन्ति मां महेशानमथवा पुष्करेक्षणम्
duṣkṛtaṃ pūrvajaṃ bhoktuṃ dhruvaṃ tadupaśāmyati
||41||दुष्कृतं पूर्वजं भोक्तुं ध्रुवं तदुपशाम्यति
dināni yāvanti vasetsa kaṣṭe yathākṛtaṃ cintayaddevamīśam |
tāvanti saumyāni kṛtāni tena bhavanti vipra śrutinodanaiṣā
||42||दिनानि यावन्ति वसेत्स कष्टे यथाकृतं चिन्तयद्देवमीशम् ।
तावन्ति सौम्यानि कृतानि तेन भवन्ति विप्र श्रुतिनोदनैषा
yasmāttvayā kaṣṭagatena nityaṃ smṛtaścāhaṃ manasā pūjitaśca |
gaurīsahāyastena ihāgato'smi brūhyadya kṛtyaṃ kriyatāṃ kiṃ nu vipra
||43||यस्मात्त्वया कष्टगतेन नित्यं स्मृतश्चाहं मनसा पूजितश्च ।
गौरीसहायस्तेन इहागतोऽस्मि ब्रूह्यद्य कृत्यं क्रियतां किं नु विप्र
māṇḍavya uvāca
tuṣṭo yadyumayā sārdhaṃ varado yadi śaṅkara |
tadā me śūlasaṃsthasya saṃśayaṃ paramaṃ vada
||44||तुष्टो यद्युमया सार्धं वरदो यदि शङ्कर ।
तदा मे शूलसंस्थस्य संशयं परमं वद
na rujā mama kāpi syācchūlasaṃprotite'gake |
amṛtasrāvi tacchūlaṃ prabhāvātkasya śaṃsa me
||45||न रुजा मम कापि स्याच्छूलसंप्रोतितेऽगके ।
अमृतस्रावि तच्छूलं प्रभावात्कस्य शंस मे
śrīśūlapāṇiruvāca
śūlasthena tvayā vipra manasā cintito'smi yat |
anayānāṃ nihantāhaṃ duḥkhānāṃ vinibarhaṇaḥ
||46||शूलस्थेन त्वया विप्र मनसा चिन्तितोऽस्मि यत् ।
अनयानां निहन्ताहं दुःखानां विनिबर्हणः
dhyātamātro hyahaṃ vipra pātāle vāpi saṃsthitaḥ |
śūlamūle tvahaṃ śambhuragre devī svayaṃ sthitā |
jaganmātāmbikā devī tvāmṛtenānvapūrayat
||47||ध्यातमात्रो ह्यहं विप्र पाताले वापि संस्थितः ।
शूलमूले त्वहं शम्भुरग्रे देवी स्वयं स्थिता ।
जगन्माताम्बिका देवी त्वामृतेनान्वपूरयत्
māṇḍavya uvāca
pūrvameva sthito yasmācchūlaṃ vyāpyomayā saha |
prasādapravaṇo mahyamidānīṃ cānayā saha
||48||पूर्वमेव स्थितो यस्माच्छूलं व्याप्योमया सह ।
प्रसादप्रवणो मह्यमिदानीं चानया सह
yasyāḥ saṃsmaraṇādeva daurbhāgyaṃ pralayaṃ vrajet |
na daurbhāgyātparaṃ loke duḥkhādduḥkhataraṃ kila
||49||यस्याः संस्मरणादेव दौर्भाग्यं प्रलयं व्रजेत् ।
न दौर्भाग्यात्परं लोके दुःखाद्दुःखतरं किल
kilaivaṃ śrūyate gāthā purāṇeṣu surottama |
trailokyaṃ dahatastubhyaṃ saubhāgyamekatāṃ gatam
||50||किलैवं श्रूयते गाथा पुराणेषु सुरोत्तम ।
त्रैलोक्यं दहतस्तुभ्यं सौभाग्यमेकतां गतम्
viṣṇorvakṣaḥsthalaṃ prāpya tatsthitaṃ ceti naḥ śrutam |
pītaṃ tadvakṣasastrastadakṣeṇa parameṣṭhinā
||51||विष्णोर्वक्षःस्थलं प्राप्य तत्स्थितं चेति नः श्रुतम् ।
पीतं तद्वक्षसस्त्रस्तदक्षेण परमेष्ठिना
tasmātsatīti saṃjajña iyamindīvarekṣaṇā |
yajatastasya deveśa tava mānāvakhaṇḍanāt
||52||तस्मात्सतीति संजज्ञ इयमिन्दीवरेक्षणा ।
यजतस्तस्य देवेश तव मानावखण्डनात्
juhāvāgnau tu sā devī hyātmānaṃ prāṇasaṃjñikam |
ātmānaṃ bhasmasātkṛtvā prāleyādrestataḥ sutā
||53||जुहावाग्नौ तु सा देवी ह्यात्मानं प्राणसंज्ञिकम् ।
आत्मानं भस्मसात्कृत्वा प्रालेयाद्रेस्ततः सुता
menakāyāṃ prabho jātā sāmprataṃ yā hyumābhidhā |
anādinidhanā devī hyapratarkyā sureśvara
||54||मेनकायां प्रभो जाता साम्प्रतं या ह्युमाभिधा ।
अनादिनिधना देवी ह्यप्रतर्क्या सुरेश्वर
yadi tuṣṭo'si deveśa hyumā me varadā yadi |
ubhāvapyatra vai sthāne sthitau śūlāgramūlayoḥ
||55||यदि तुष्टोऽसि देवेश ह्युमा मे वरदा यदि ।
उभावप्यत्र वै स्थाने स्थितौ शूलाग्रमूलयोः
avatāro yatra tatra saṃsthitiṃ vai tataḥ kuru
||56||अवतारो यत्र तत्र संस्थितिं वै ततः कुरु
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tenaivamukte sahasā kṛtvā bhūmaṇḍalaṃ dvidhā |
niḥsṛtau śūlamūlāgrālliṅgārcāpratirūpiṇau
||57||तेनैवमुक्ते सहसा कृत्वा भूमण्डलं द्विधा ।
निःसृतौ शूलमूलाग्राल्लिङ्गार्चाप्रतिरूपिणौ
pradyotayaddiśaḥ sarvā liṅgaṃ mūle pradṛśyate |
vāmataḥ pratimā devī tadā śūleśvarī sthitā
||58||प्रद्योतयद्दिशः सर्वा लिङ्गं मूले प्रदृश्यते ।
वामतः प्रतिमा देवी तदा शूलेश्वरी स्थिता
vilobhayantī ca jagadbhāti pūrayatī diśaḥ |
dṛṣṭvā kṛtāñjalipuṭaḥ stutiṃ cakre dvijottamaḥ
||59||विलोभयन्ती च जगद्भाति पूरयती दिशः ।
दृष्ट्वा कृताञ्जलिपुटः स्तुतिं चक्रे द्विजोत्तमः
māṇḍavya uvāca
tvamasya jagato mātā jagatsaubhāgyadevatā |
na tvayā rahitaṃ kiṃcidbrahmāṇḍe'sti varānane
||60||त्वमस्य जगतो माता जगत्सौभाग्यदेवता ।
न त्वया रहितं किंचिद्ब्रह्माण्डेऽस्ति वरानने
prasādaṃ kuru dharmajñe mama tvājñaptumarhasi |
īdṛśenaiva rūpeṇa keṣu sthāneṣu tiṣṭhasi |
prasādapravaṇā bhūtvā vada tāni maheśvari
||61||प्रसादं कुरु धर्मज्ञे मम त्वाज्ञप्तुमर्हसि ।
ईदृशेनैव रूपेण केषु स्थानेषु तिष्ठसि ।
प्रसादप्रवणा भूत्वा वद तानि महेश्वरि
śrīdevyuvāca
sarvagā sarvabhūteṣu draṣṭavyā sarvato bhuvi |
sarvalokeṣu yatkiṃcidvihitaṃ na mayā vinā
||62||सर्वगा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि ।
सर्वलोकेषु यत्किंचिद्विहितं न मया विना
tathāpi yeṣu sthāneṣu draṣṭavyā siddhimīpsubhiḥ |
smartavyā bhūtikāmena tāni vakṣyāmi tattvataḥ
||63||तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः ।
स्मर्तव्या भूतिकामेन तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः
vārāṇasyāṃ viśālākṣī naimiṣe liṅgadhāriṇī |
prayāge lalitā devī kāmukā gandhamādane
||64||वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी ।
प्रयागे ललिता देवी कामुका गन्धमादने
mānase kumudā nāma viśvakāyā tathā'pare |
gomante gomatī nāma mandare kāmacāriṇī
||65||मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथाऽपरे ।
गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी
madotkaṭā caitrarathe hayantī hāstine pure |
kānyakubje sthitā gaurī rambhā hyamalaparvate
||66||मदोत्कटा चैत्ररथे हयन्ती हास्तिने पुरे ।
कान्यकुब्जे स्थिता गौरी रम्भा ह्यमलपर्वते
ekāmrake kīrtimatī viśvāṃ viśveśvare viduḥ |
puṣkare puruhūtā ca kedāre mārgadāyinī
||67||एकाम्रके कीर्तिमती विश्वां विश्वेश्वरे विदुः ।
पुष्करे पुरुहूता च केदारे मार्गदायिनी
nandā himavataḥ prasthe gokarṇe bhadrakarṇikā |
sthāneśvare bhavānī tu bilvake bilvapattrikā
||68||नन्दा हिमवतः प्रस्थे गोकर्णे भद्रकर्णिका ।
स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वके बिल्वपत्त्रिका
śrīśaile mādhavī nāma bhadre bhadreśvarīti ca |
jayā varāhaśaile tu kamalā kamalālaye
||69||श्रीशैले माधवी नाम भद्रे भद्रेश्वरीति च ।
जया वराहशैले तु कमला कमलालये
rudrakoṭyāṃ tu kalyāṇī kālī kālañjare tathā |
mahāliṅge tu kapilā mākoṭe mukuṭeśvarī
||70||रुद्रकोट्यां तु कल्याणी काली कालञ्जरे तथा ।
महालिङ्गे तु कपिला माकोटे मुकुटेश्वरी
śāligrāme mahādevī śivaliṅge jalapriyā |
māyāpuryāṃ kumārī tu saṃtāne lalitā tathā
||71||शालिग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया ।
मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा
utpalākṣī sahasrākṣe hiraṇyākṣe mahotpalā |
gayāyāṃ vimalā nāma maṅgalā puruṣottame
||72||उत्पलाक्षी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला ।
गयायां विमला नाम मङ्गला पुरुषोत्तमे
vipāśāyāmamoghākṣī pāṭalā puṇḍravardhane |
nārāyaṇī supārśve tu trikūṭe bhadrasundarī
||73||विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने ।
नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुन्दरी
vipule vipulā nāma kalyāṇī malayācale |
koṭavī koṭitīrtheṣu sugandhā gandhamādane
||74||विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले ।
कोटवी कोटितीर्थेषु सुगन्धा गन्धमादने
godāśrame trisandhyā tu gaṅgādvāre ratipriyā |
śivacaṇḍe sabhānandā nandinī devikātaṭe
||75||गोदाश्रमे त्रिसन्ध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया ।
शिवचण्डे सभानन्दा नन्दिनी देविकातटे
rukmiṇī dvāravatyāṃ tu rādhā vṛndāvane vane |
devakī mathurāyāṃ tu pātāle parameśvarī
||76||रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने ।
देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी
citrakūṭe tathā sītā vindhye vindhyanivāsinī |
sahyādrāvekavīrā tu hariścandre tu caṇḍikā
||77||चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्यनिवासिनी ।
सह्याद्रावेकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चण्डिका
ramaṇā rāmatīrthe tu yamunāyāṃ mṛgāvatī |
karavīre mahālakṣmī rūpādevī vināyake
||78||रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती ।
करवीरे महालक्ष्मी रूपादेवी विनायके
ārogyā vaidyanāthe tu mahākāle maheśvarī |
abhayetyuṣṇatīrthe tu mṛgī vā vindhyakandare
||79||आरोग्या वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी ।
अभयेत्युष्णतीर्थे तु मृगी वा विन्ध्यकन्दरे
māṇḍavye māṇḍukī nāma svāhā māheśvare pure |
chāgaliṅge pracaṇḍā tu caṇḍikāmarakaṇṭake
||80||माण्डव्ये माण्डुकी नाम स्वाहा माहेश्वरे पुरे ।
छागलिङ्गे प्रचण्डा तु चण्डिकामरकण्टके
someśvare varārohā prabhāse puṣkarāvatī |
vedamātā sarasvatyāṃ pārā pārātaṭe mune
||81||सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती ।
वेदमाता सरस्वत्यां पारा पारातटे मुने
mahālaye mahābhāgā payoṣṇyāṃ piṅgaleśvarī |
siṃhikā kṛtaśauce tu kartike caiva śāṃkarī
||82||महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी ।
सिंहिका कृतशौचे तु कर्तिके चैव शांकरी
utpalāvartake lolā subhadrā śoṇasaṅgame |
matā siddhavaṭe lakṣmīstaraṃgā bhāratāśrame
||83||उत्पलावर्तके लोला सुभद्रा शोणसङ्गमे ।
मता सिद्धवटे लक्ष्मीस्तरंगा भारताश्रमे
jālandhare viśvamukhī tārā kiṣkindhaparvate |
devadāruvane puṣṭirmedhā kāśmīramaṇḍale
||84||जालन्धरे विश्वमुखी तारा किष्किन्धपर्वते ।
देवदारुवने पुष्टिर्मेधा काश्मीरमण्डले
bhīmādevī himādrau tu puṣṭirvastreśvare tathā |
kapālamocane śuddhirmātā kāyāvarohaṇe
||85||भीमादेवी हिमाद्रौ तु पुष्टिर्वस्त्रेश्वरे तथा ।
कपालमोचने शुद्धिर्माता कायावरोहणे
śaṅkhoddhāre dhvanirnāma dhṛtiḥ piṇḍārake tathā |
kālā tu candrabhāgāyāmacchode śaktidhāriṇī
||86||शङ्खोद्धारे ध्वनिर्नाम धृतिः पिण्डारके तथा ।
काला तु चन्द्रभागायामच्छोदे शक्तिधारिणी
veṇāyāmamṛtā nāma badaryāmurvaśī tathā |
oṣadhī cottarakurau kuśadvīpe kuśodakā
||87||वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा ।
ओषधी चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका
manmathā hemakūṭe tu kumude satyavādinī |
aśvatthe vandinīkā tu nidhirvaiśravaṇālaye
||88||मन्मथा हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादिनी ।
अश्वत्थे वन्दिनीका तु निधिर्वैश्रवणालये
gāyatrī vedavadane pārvatī śivasannidhau |
devaloke tathendrāṇī brahmāsye tu sarasvatī
||89||गायत्री वेदवदने पार्वती शिवसन्निधौ ।
देवलोके तथेन्द्राणी ब्रह्मास्ये तु सरस्वती
sūryabimbe prabhā nāma mātṝṇāṃ vaiṣṇavī matā |
arundhatī satīnāṃ tu rāmāsu ca tilottamā
||90||सूर्यबिम्बे प्रभा नाम मातॄणां वैष्णवी मता ।
अरुन्धती सतीनां तु रामासु च तिलोत्तमा
citre brahmakalā nāma śaktiḥ sarvaśarīriṇām |
śūleśvarī bhṛgukṣetre bhṛgau saubhāgyasundarī
||91||चित्रे ब्रह्मकला नाम शक्तिः सर्वशरीरिणाम् ।
शूलेश्वरी भृगुक्षेत्रे भृगौ सौभाग्यसुन्दरी
etaduddeśataḥ proktaṃ nāmāṣṭaśatamuttamam |
aṣṭottaraṃ ca tīrthānāṃ śatametadudāhṛtam
||92||एतदुद्देशतः प्रोक्तं नामाष्टशतमुत्तमम् ।
अष्टोत्तरं च तीर्थानां शतमेतदुदाहृतम्
idameva paraṃ vipra sarveṣāṃ tu bhaviṣyati |
paṭhatyaṣṭottaraśataṃ nāmnāṃ yaḥ śivasannidhau
||93||इदमेव परं विप्र सर्वेषां तु भविष्यति ।
पठत्यष्टोत्तरशतं नाम्नां यः शिवसन्निधौ
sa mucyate naraḥ pāpaiḥ prāpnoti striyamīpsitām |
snātvā nārī tṛtīyāyāṃ māṃ samabhyarcya bhaktitaḥ
||94||स मुच्यते नरः पापैः प्राप्नोति स्त्रियमीप्सिताम् ।
स्नात्वा नारी तृतीयायां मां समभ्यर्च्य भक्तितः
na sā syādduḥkhinī jātu matprabhāvānnarottama |
nityaṃ maddarśane nārī niyatāyā bhaviṣyati
||95||न सा स्याद्दुःखिनी जातु मत्प्रभावान्नरोत्तम ।
नित्यं मद्दर्शने नारी नियताया भविष्यति
patiputrakṛtaṃ duḥkhaṃ na sā prāpsyati karhicit |
madālaye tu yā nārī tulāpuruṣasaṃjñitam
||96||पतिपुत्रकृतं दुःखं न सा प्राप्स्यति कर्हिचित् ।
मदालये तु या नारी तुलापुरुषसंज्ञितम्
sampūjya maṇḍayeddevāṃllokapālāṃśca sāgnikān |
sapatnīkāndvijānpūjya vāsobhirbhūṣaṇaistathā
||97||सम्पूज्य मण्डयेद्देवांल्लोकपालांश्च साग्निकान् ।
सपत्नीकान्द्विजान्पूज्य वासोभिर्भूषणैस्तथा
bhūtebhyastu baliṃ dadyādṛtvigbhiḥ saha deśikaḥ |
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya tulāmityabhimantrayet
||98||भूतेभ्यस्तु बलिं दद्यादृत्विग्भिः सह देशिकः ।
ततः प्रदक्षिणीकृत्य तुलामित्यभिमन्त्रयेत्
śuciraktāmbaro vā syādgṛhītvā kusumāñjalim |
namaste sarvadevānāṃ śaktistvaṃ paramā sthitā
||99||शुचिरक्ताम्बरो वा स्याद्गृहीत्वा कुसुमाञ्जलिम् ।
नमस्ते सर्वदेवानां शक्तिस्त्वं परमा स्थिता
sākṣibhūtā jagaddhātrī nirmitā viśvayoninā |
tvaṃ tule sarvabhūtānāṃ pramāṇamiha kīrtitā
||100||साक्षिभूता जगद्धात्री निर्मिता विश्वयोनिना ।
त्वं तुले सर्वभूतानां प्रमाणमिह कीर्तिता
karābhyāṃ baddhamuṣṭibhyāmāste paśyannumāmukham |
tato'pare tulābhāgenyaseyurdvijapuṃgavāḥ
||101||कराभ्यां बद्धमुष्टिभ्यामास्ते पश्यन्नुमामुखम् ।
ततोऽपरे तुलाभागेन्यसेयुर्द्विजपुंगवाः
dravyamaṣṭavidhaṃ tatra hyātmavittānusārataḥ |
mandaśabhūte viprendra pṛthivyāṃ yadadhiṣṭhitam
||102||द्रव्यमष्टविधं तत्र ह्यात्मवित्तानुसारतः ।
मन्दशभूते विप्रेन्द्र पृथिव्यां यदधिष्ठितम्
suvarṇaṃ caiva niṣpāvāṃstathā rājikusumbhakam |
tṛṇarājendulavaṇaṃ kuṅkumaṃ tu tathāṣṭamam
||103||सुवर्णं चैव निष्पावांस्तथा राजिकुसुम्भकम् ।
तृणराजेन्दुलवणं कुङ्कुमं तु तथाष्टमम्
eṣāmekatamaṃ kuryādyathā vittānusārataḥ |
sāmyādabhyadhikaṃ yāvatkāñcanādi bhaveddvija
||104||एषामेकतमं कुर्याद्यथा वित्तानुसारतः ।
साम्यादभ्यधिकं यावत्काञ्चनादि भवेद्द्विज
tāvattiṣṭhennaro nārī paścādidamudīrayet |
namo namaste lalite tulāpuruṣasaṃjñite
||105||तावत्तिष्ठेन्नरो नारी पश्चादिदमुदीरयेत् ।
नमो नमस्ते ललिते तुलापुरुषसंज्ञिते
tvamume tārayasvāsmānasmātsaṃsārakardamāt |
tato'vatīrya murave pūrvamarddhaṃ nivedayet
||106||त्वमुमे तारयस्वास्मानस्मात्संसारकर्दमात् ।
ततोऽवतीर्य मुरवे पूर्वमर्द्धं निवेदयेत्
ṛtvigbhyo'paramarddhaṃ ca dadyādudakapūrvakam |
tebhyo labdhā tato'nujñāṃ dadyādanyeṣu cārthiṣu
||107||ऋत्विग्भ्योऽपरमर्द्धं च दद्यादुदकपूर्वकम् ।
तेभ्यो लब्धा ततोऽनुज्ञां दद्यादन्येषु चार्थिषु
sapatnīkaṃ guruṃ raktavāsasī paridhāpayet |
anyāṃśca ṛtvijaḥ śaktyā guruṃ keyūrakaṅkaṇaiḥ
||108||सपत्नीकं गुरुं रक्तवाससी परिधापयेत् ।
अन्यांश्च ऋत्विजः शक्त्या गुरुं केयूरकङ्कणैः
śuklāṃ gāṃ kṣīriṇīṃ dadyāllalitā prīyatāmiti |
anena vidhinā yā tu kuryānnārī mamālaye
||109||शुक्लां गां क्षीरिणीं दद्याल्ललिता प्रीयतामिति ।
अनेन विधिना या तु कुर्यान्नारी ममालये
mattulyā sā bhavedrājñāṃ tejasā śrīrivāmalā |
sāvitrīva ca saundarye janmāni daśa pañca ca
||110||मत्तुल्या सा भवेद्राज्ञां तेजसा श्रीरिवामला ।
सावित्रीव च सौन्दर्ये जन्मानि दश पञ्च च
śrīmārkaṇḍeya uvāca
evaṃ niśamya vacanaṃ gauryā dvijavarottamaḥ |
namaskṛtya jagāmāśu dharmarāja niveśanam
||111||एवं निशम्य वचनं गौर्या द्विजवरोत्तमः ।
नमस्कृत्य जगामाशु धर्मराज निवेशनम्
tadā prabhṛti tattīrthaṃ khyātaṃ śūleśvarīti ca |
tasmiṃstīrthe tu yaḥ snātvā tarpayetpitṛdevatāḥ
||112||तदा प्रभृति तत्तीर्थं ख्यातं शूलेश्वरीति च ।
तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः
brāhmaṇānannavāsobhiḥ piṇḍaiḥ pitṛpitāmahān |
bhaktopahārairdeveśamumayā saha śaṅkaraṃ
||113||ब्राह्मणानन्नवासोभिः पिण्डैः पितृपितामहान् ।
भक्तोपहारैर्देवेशमुमया सह शङ्करं
dhūpagugguladānaiśca dīpadānaiḥ subodhitaiḥ |
sarvapāpavinirmuktaḥ sa gacchecchivasannidhim
||114||धूपगुग्गुलदानैश्च दीपदानैः सुबोधितैः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तः स गच्छेच्छिवसन्निधिम्
tasmiṃstīrthe tu yaḥ kaścidabhiyukto nareśvara |
ambhiśāpi tathā snātastridinaṃ mucyate naraḥ
||115||तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चिदभियुक्तो नरेश्वर ।
अम्भिशापि तथा स्नातस्त्रिदिनं मुच्यते नरः
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāṃ rātrau jāgarti yo naraḥ |
upavāsaparaḥ śuddhaḥ śivaṃ sampūjayennaraḥ |
pramucya pāpasaṃmohaṃ rudralokaṃ sa gacchati
||116||कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रौ जागर्ति यो नरः ।
उपवासपरः शुद्धः शिवं सम्पूजयेन्नरः ।
प्रमुच्य पापसंमोहं रुद्रलोकं स गच्छति
trinetraśca caturbāhuḥ sākṣādrudro'paraḥ |
krīḍate devakanyābhiryāvaccandrārkatārakam
||117||त्रिनेत्रश्च चतुर्बाहुः साक्षाद्रुद्रोऽपरः ।
क्रीडते देवकन्याभिर्यावच्चन्द्रार्कतारकम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūleśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭanavatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ ||